Biblia Sacra

Evangelium Secundum Matthæum Ewangelia Według Mateusza
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16 – 17 – 18 – 19 – 20 – 21 – 22 – 23 – 24 – 25 – 26 – 27 – 28
1
1
Liber generatiónis Iesu Christi fílii David, fílii Abraham. Księgi rodzaju JEZUSA CHRYSTUSA, syna Dawidowego, syna Abrahamowego.
2
Abraham génuit Isaac. Isaac autem génuit Iacob. Iacob autem génuit Iudam, et fratres eius. Abraham zrodził Izaaka. A Izaak zrodził Jakóba. A Jakób zrodził Judę i bracią jego.
3
Iudas autem génuit Phares, et Zaram de Thamar. Phares autem génuit Esron. Esron autem génuit Aram. A Judas zrodził Pharesa i Zarę z Tamar. A Phares zrodził Erona. A Esron zrodził Aram.
4
Aram autem génuit Amínadab. Amínadab autem génuit Naásson. Naásson autem génuit Salmon. A Aram zrodził Aminadaba, Aminadab zrodził Naasson. A Naasson zrodził Salmona.
5
Salmon autem génuit Booz de Rahab. Booz autem génuit Obed ex Ruth. Obed autem génuit Iesse. Iesse autem génuit David regem. A Salmon zrodził Booza z Rahab. A Booz zrodził Obeda z Ruth. A Obed zrodził Jesse.
6
David autem rex génuit Salomónem ex ea, quæ fuit Uríæ. A Jesse zrodził Dawida króla. A Dawid król zrodził Salomona, z tej która była Uryaszowa.
7
Sálomon autem génuit Róboam. Róboam autem génuit Abíam. Abías autem génuit Asa. A Salomon zrodził Roboama. A Roboam zrodził Abia. A Abia zrodził Asę.
8
Asa autem génuit Iósaphat. Iósaphat autem génuit Ioram. Ioram autem génuit Ozíam. A Asa zrodził Jozaphata. A Jozaphat zrodził Jorama. A Joram zrodził Ozyasza.
9
Ozías autem génuit Ióatham. Ióatham autem génuit Achaz. Achaz autem génuit Ezechíam. A Ozyasz zrodził Joathama. A Joatham zrodził Achaza. A Achaz zrodził Ezechiasza.
10
Ezechías autem génuit Manássen. Manásses autem génuit Amon. Amon autem génuit Iosíam. A Ezechiasz zrodził Manassesa. A Manasses zrodził Amona. A Amon zrodził Jozyasza.
11
Iosías autem génuit Iechoníam, et fratres eius in transmigratióne Babylónis. A Jozyasz zrodził Jechoniasza i bracią jego, w przeprowadzeniu Babilońskiem.
12
Et post transmigratiónem Babylónis: Iechonías génuit Saláthiel. Saláthiel autem génuit Zoróbabel. A po przeprowadzeniu Babilońskiem, Jechoniasz zrodził Salathiela. A Salathiel zrodził Zorobabela.
13
Zoróbabel autem génuit Abiud. Abiud autem génuit Elíacim. Elíacim autem génuit Azor. A Zorobabel zrodził Abiuda. A Abiud zrodził Eliacima. A Eliacim zrodził Azora.
14
Azor autem génuit Sadoc. Sadoc autem génuit Achim. Achim autem génuit Eliud. A Azor zrodził Sadoka. A Sadok zrodził Achima. A Achim zrodził Eliuda.
15
Eliud autem génuit Eleázar. Eleázar autem génuit Mathan. Mathan autem génuit Iacob. A Eliud zrodził Eleazara. A Eleazar zrodził Matthana. A Matthan zrodził Jakóba.
16
Iacob autem génuit Ioseph virum Maríæ, de qua natus est Iesus, qui vocátur Christus. A Jakób zrodził Józefa męża Maryi: z której się narodził JEZUS, którego zowią Chrystusem.
17
Omnes ítaque generatiónes ab Abraham usque ad David, generatiónes quatuórdecim: et a David usque ad transmigratiónem Babylónis, generatiónes quatuórdecim: et a transmigratióne Babylónis usque ad Christum, generatiónes quatuórdecim. A tak wszystkiego pokolenia, od Abrahama aż do Dawida, pokolenia czternaście: a od Dawida aż do przeprowadzenia Babilońskiego, pokolenia czternaście: a od przeprowadzenia Babilońskiego aż do Chrystusa, pokolenia czternaście.
18
Christi autem generátio sic erat: cum esset desponsáta mater eius María Ioseph, ántequam convenírent, invénta est in útero habens de Spíritu sancto. A narodzenie Chrystusowe tak było. Gdy była poślubiona matka jego Marya Józefowi: pierwej niźli się zeszli, naleziona jest w żywocie mająca z Ducha świętego.
19
Ioseph autem vir eius cum esset iustus, et nollet eam tradúcere, vóluit occúlte dimíttere eam. A Józef mąż jej będąc sprawiedliwym, i nie chcąc jej osławiać: chciał ją potajemnie opuścić.
20
Hæc autem eo cogitánte, ecce ángelus Dómini appáruit in somnis ei, dicens: Ioseph fili David, noli timére accípere Maríam cóniugem tuam: quod enim in ea natum est, de Spíritu sancto est. A gdy to on myślił, oto Anioł Pański ukazał mu się we śnie, mówiąc: Józefie synu Dawidów, nie bój się przyjąć Maryi małżonki twej: albowiem co się w niej urodziło, jest z Ducha świętego.
21
Páriet autem fílium: et vocábis nomen eius Iesum: ipse enim salvum fáciet pópulum suum a peccátis eórum. A porodzi syna: i nazowiesz imię jego Jezus, albowiem on zbawi lud swój od grzechów ich.
22
Hoc autem totum factum est, ut adimplerétur quod dictum est a Dómino per prophétam dicéntem: A to się wszystko stało, aby się wypełniło co jest powiedziano od Pana przez proroka mówiącego:
23
Ecce virgo in útero habébit, et páriet fílium: et vocábunt nomen eius Emmánuel, quod est interpretátum Nobíscum Deus. Oto Panna w żywocie mieć będzie, i porodzi syna: i nazową imię jego Emmanuel: co się wykłada, Bóg z nami.
24
Exsúrgens autem Ioseph a somno, fecit sicut præcépit ei ángelus Dómini, et accépit cóniugem suam. A Józef wstawszy ze snu, uczynił jako mu rozkazał Anioł Pański: i przyjął żonę swoję.
25
Et non cognoscébat eam donec péperit fílium suum primogénitum: et vocávit nomen eius Iesum. I nie uznał jej aż porodziła syna swego pierworodnego: i nazwał imię jego JEZUS.
2
1
Cum ergo natus esset Iesus in Béthlehem Iuda in diébus Heródis regis, ecce magi ab oriénte venérunt Ierosólymam, Gdy się tedy narodził Jezus w Bethlehem Juda, we dni Heroda króla: oto Mędrcy ze wschodu słońca przybyli do Jerozolimy,
2
dicéntes: Ubi est qui natus est rex Iudæórum? vídimus enim stellam eius in oriénte, et vénimus adoráre eum. Mówiąc: Gdzie jest który się narodził król Żydowski? Albowiem widzieliśmy gwiazdę jego na Wschód słońca, i przyjachaliśmy pokłonić się jemu.
3
Audiens autem Heródes rex, turbátus est, et omnis Ierosólyma cum illo. A usłyszawszy król Heród, zatrwożył się, i wszystka Jerozolima z nim.
4
Et cóngregans omnes príncipes sacerdótum, et scribas pópuli, sciscitabátur ab eis ubi Christus nascerétur. I zebrawszy wszystkie przedniejsze kapłany, i Doktory ludu, dowiadował się od nich, gdzie się miał Chrystus narodzić.
5
At illi dixérunt: In Béthlehem Iudæ: sic enim scriptum est per prophétam: A oni mu odrzekli: W Bethlehem Judzkiem: Bo tak jest napisano przez proroka:
6
Et tu Béthlehem terra Iuda, nequáquam mínima es in princípibus Iuda: ex te enim éxiet dux, qui regat pópulum meum Israel. I ty Bethlehem ziemio Judzka, z żadnej miary nie jesteś napodlejsze między książęty Judzkiemi: albowiem z ciebie wynidzie wódz, któryby rządził lud mój Izraelski.
7
Tunc Heródes clam vocátis magis diligénter dídicit ab eis tempus stellæ, quæ appáruit eis: Tedy Heród wezwawszy potajemnie Mędrców, pilnie się wywiadował od nich czasu gwiazdy, która się im ukazała.
8
et mittens illos in Béthlehem, dixit: Ite, et interrogáte diligénter de púero: et cum invenéritis, renuntiáte mihi, ut et ego véniens adórem eum. I posławszy je do Bethlehem, rzekł: Idźcie, a wywiadujcie się pilno o dzieciątku: a gdy najdziecie, oznajmicie mi, abym i ja przyjachawszy pokłonił się jemu.
9
Qui cum audíssent regem, abiérunt: et ecce stella, quam víderant in oriénte, antecedébat eos, usque dum véniens staret supra, ubi erat puer. Którzy wysłuchawszy króla, odjechali. A oto gwiazda, którą byli widzieli na Wschód słońca, szła przed nimi, aż przyszedszy stanęła nad miejscem, gdzie było dziecię.
10
Vidéntes autem stellam gavísi sunt gáudio magno valde. A ujrzawszy gwiazdę, uradowali się radością barzo wielką.
11
Et intrántes domum, invenérunt púerum cum María matre eius, et procidéntes adoravérunt eum: et apértis thesáuris suis obtulérunt ei múnera, aurum, thus, et myrrham. I wszedszy w dom, naleźli dziecię z Maryą matką jego, i upadszy pokłonili się jemu: a otworzywszy skarby swe ofiarowali mu dary, złoto, kadzidło, i mirrhę.
12
Et respónso accépto in somnis ne redírent ad Heródem, per áliam viam revérsi sunt in regiónem suam. A wziąwszy odpowiedź we śnie, aby się nie wracali do Heroda, inszą drogą wrócili się do krainy swojej.
13
Qui cum recessíssent, ecce ángelus Dómini appáruit in somnis Ioseph, dicens: Surge, et áccipe púerum, et matrem eius, et fuge in Ægýptum, et esto ibi usque dum dicam tibi. Futúrum est enim ut Heródes quærat púerum ad perdéndum eum. Którzy, gdy odjachali, oto Anioł Pański ukazał się we śnie Józefowi, mówiąc: Wstań, a weźmi dziecię, i matkę jego, a uciecz do Egiptu, i bądź tam aż ci powiem. Abowiem będzie, że Herod szukać będzie dziecięcia, aby je zatracił.
14
Qui consúrgens accépit púerum, et matrem eius nocte, et secéssit in Ægýptum: Który wstawszy, wziął dziecię i matke jego w nocy: i uszedł do Egiptu.
15
et erat ibi usque ad óbitum Heródis: ut adimplerétur quod dictum est a Dómino per prophétam dicéntem: Ex Ægýpto vocávi fílium meum. I był tam aż do śmierci Herodowej: aby się spełniło co powiedziano jest od Pana przez proroka mówiącego: z Egiptu wezwałem syna mojego.
16
Tunc Heródes videns quóniam illúsus esset a magis, irátus est valde, et mittens occídit omnes púeros, qui erant in Béthlehem, et in ómnibus fínibus eius, a bimátu et infra secúndum tempus, quod exquisíerat a magis. Tedy Herod widząc, że był omylonym od Mędrców, rozgniewał się barzo: i posławszy pobił wszystkie dzieci, które były w Bethlehem, i po wszystkich granicach jego, odedwu lat i niżej, według czasu, którego się był wypytał od Mędrców.
17
Tunc adimplétum est quod dictum est per Ieremíam prophétam dicéntem: Tedy się wypełniło co jest rzeczono przez Jeremiasza proroka mówiącego:
18
Vox in Rama audíta est plorátus, et ululátus multus: Rachel plorans fílios suos, et nóluit consolári, quia non sunt. Głos jest słyszan w Ramie, płacz i krzyk wielki: Rachel płacząca synów swoich, i nie chciała się dać pocieszyć, iż ich niemasz.
19
Defúncto autem Heróde, ecce ángelus Dómini appáruit in somnis Ioseph in Ægýpto, A gdy Herod umarł, oto Anioł Pański ukazał się we śnie Józefowi w Egipcie, mówiąc:
20
dicens: Surge, et áccipe púerum, et matrem eius, et vade in terram Israel: defúncti sunt enim, qui quærébant ánimam púeri. Wstań, a weźmi dziecię i matkę jego, a idź do ziemie Izraelskiej. Abowiem pomarli, którzy dusze dziecięcej szukali.
21
Qui consúrgens, accépit púerum, et matrem eius, et venit in terram Israel. Który wstawszy, wziął dziecię i matkę jego i przyszedł do ziemie Izraelskiej.
22
Audiens autem quod Archeláus regnáret in Iudǽa pro Heróde patre suo, tímuit illo ire: et admónitus in somnis, secéssit in partes Galilǽæ. A usłyszawszy, iż Archelaus królował w Żydowskiej ziemi miasto Heroda ojca swego, bał się tam iść: a napomniony we śnie, ustąpił w strony Galilejskie.
23
Et véniens habitávit in civitáte, quæ vocátur Názareth: ut adimplerétur quod dictum est per prophétas: Quóniam Nazarǽus vocábitur. A przyszedszy mieszkał w mieście, które zową Nazareth: aby się wypełniło co rzeczono jest przez proroki: Iż Nazarejskim będzie nazwany.
3
1
In diébus autem illis venit Ioánnes Baptísta prǽdicans in desérto Iudǽæ, A we dni one przyszedł Jan Chrzciciel, każąc na puszczy Żydowskiej ziemie,
2
et dicens: Pœniténtiam ágite: appropinquávit enim regnum cælórum. I mówiąc: Czyńcie pokutę: abowiem przybliżyło się królestwo niebieskie.
3
Hic est enim, qui dictus est per Isaíam prophétam dicéntem: Vox clamántis in desérto: Paráte viam Dómini: rectas fácite sémitas eius. Bowiem ten jest, który opowiedziany jest przez Izajasza proroka mówiącego: Głos wołającego na puszczy: Gotujcie drogę Pańską: proste czyńcie ścieżki jego.
4
Ipse autem Ioánnes habébat vestiméntum de pilis camelórum, et zonam pellíceam circa lumbos suos: esca autem eius erat locústæ, et mel silvéstre. A ten Jan miał odzienie z sierci wielbłądowej, i pas skórzany około biódr swoich: a pokarm jego był szarańcze i miód leśny.
5
Tunc exíbat ad eum Ierosólyma, et omnis Iudǽa, et omnis régio circa Iordánem: Tedy wychodziło do niego Jeruzalem, i wszystka Żydowska ziemia, i w szystek kraj około Jordanu.
6
et baptizabántur ab eo in Iordáne, confiténtes peccáta sua. I byli chrzczeni w Jordanie od niego, spowiadając się z grzechów swoich.
7
Videns autem multos Pharisæórum, et Sadducæórum, veniéntes ad baptísmum suum, dixit eis: Progénies viperárum, quis demonstrávit vobis fúgere a ventúra ira? A gdy widział wielu z Pharyzeuszów i Sadduceuszów przychodzących do chrztu swego, mówił im: Rodzaju jaszczórczy, któż wam pokazał, abyście uciekali od przyszłego gniewu?
8
Fácite ergo fructum dignum pœniténtiæ. Czyńcie tedy owoc godny pokuty.
9
Et ne velítis dícere intra vos: Patrem habémus Abraham. Dico enim vobis quóniam potens est Deus de lapídibus istis suscitáre fílios Abrahæ. A nie chciejcie mówić sami w sobie, Ojca mamy Abrahama. Abowiem wam powiadam, iż mocen jest Bóg z kamienia tego wzbudzić syny Abrahamowi.
10
Iam enim secúris ad radícem árborum pósita est. Omnis ergo arbor, quæ non facit fructum bonum, excidétur, et in ignem mittétur. Bo już siekiera do korzenia drzew jest przyłożona. Przeto wszelkie drzewo, które nie daje owocu dobrego, będzie wycięte, i w ogień wrzucone.
11
Ego quidem baptízo vos in aqua in pœniténtiam: qui autem post me ventúrus est, fórtior me est, cuius non sum dignus calceaménta portáre: ipse vos baptizábit in Spíritu sancto, et igni. Jać was chrzczę wodą ku pokucie: ale który przydzie po mnie, mocniejszy jest niż ja: któregom trzewików nie jest godzien nosić, tenci was ochrzci Duchem Ś. i ogniem.
12
Cuius ventilábrum in manu sua: et permundábit áream suam: et congregábit tríticum suum in hórreum, páleas autem combúret igni inexstinguíbili. Którego łopata w ręku jego, a wyczyści bojowisko swoje i zgromadzi pszenicę swą do gumna, a plewy ogniem nieugaszonym.
13
Tunc venit Iesus a Galilǽa in Iordánem ad Ioánnem, ut baptizarétur ab eo. Tedy Jezus przyszedł do Galilejej do Jordanu do Jana, aby był ochrzczon od niego.
14
Ioánnes autem prohibébat eum, dicens: Ego a te débeo baptizári, et tu venis ad me? A Jan mu nie dopuszczał, mówiąc: Ja mam być ochrzczon od ciebie, a ty idziesz do mnie?
15
Respóndens autem Iesus, dixit ei: Sine modo: sic enim decet nos implére omnem iustítiam. Tunc dimísit eum. A Jezus odpowiadając rzekł mu: Zaniechaj teraz. Abowiem tak się nam godzi wypełnić wszelką sprawiedli­wość. I tak go dopuścił.
16
Baptizátus autem Iesus, conféstim ascéndit de aqua, et ecce apérti sunt ei cæli: et vidit Spíritum Dei descendéntem sicut colúmbam, et veniéntem super se. A gdy był Jezus ochrzczony, wnet wystąpił z wody. A oto się otworzyły jemu niebiosa: i widział Ducha Bo­żego zstępującego jako gołębicę i przychodzącego nań.
17
Et ecce vox de cælis dicens: Hic est Fílius meus diléctus, in quo mihi complácui. A oto głos z niebios mówiący: Ten jest syn mój miły, w którymem upodobał sobie.
4
1
Tunc Iesus ductus est in desértum a Spíritu, ut tentarétur a diábolo. Tedy Jezus był zawiedzion na puszczą od Ducha, aby był kuszon od Djabła.
2
Et cum ieiunásset quadragínta diébus, et quadragínta nóctibus, póstea esúriit. A gdy pościł czterdzieści dni i czterdzieści nocy, po­tem łaknął.
3
Et accédens tentátor dixit ei: Si Fílius Dei es, dic ut lápides isti panes fiant. I przystąpiwszy kusiciel, rzekł mu: Jeśliś jest syn Boży, rzecz, aby to kamienie stało się chlebem.
4
Qui respóndens dixit: Scriptum est: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo, quod procédit de ore Dei. Który odpowiadając, rzekł: Napisano jest, Nie sa­mym chlebem żywie człowiek: ale wszelkiem słowem, któ­re pochodzi z ust Bożych.
5
Tunc assúmpsit eum diábolus in sanctam civitátem, et státuit eum super pinnáculum templi, Tedy go wziął djabeł do miasta świętego, i postawił go na ganku kościelnym:
6
et dixit ei: Si Fílius Dei es, mitte te deórsum. Scriptum est enim: Quia ángelis suis mandávit de te, et in mánibus tollent te, ne forte offéndas ad lápidem pedem tuum. I rzekł mu: Jeśliś jest syn Boży, spuść się na dół. Abowiem napisano jest: Iż Aniołom swoim rozkazał o tobie, i będą cię na ręku nosić, abyś snadź nie obraził o kamień nogi swojej.
7
Ait illi Iesus: Rursum scriptum est: Non tentábis Dóminum Deum tuum. Rzekł mu Jezus: Zasię napisano jest, Nie będziesz ku­sił Pana Boga twego.
8
Iterum assúmpsit eum diábolus in montem excélsum valde: et osténdit ei ómnia regna mundi, et glóriam eórum, Wziął go zaś djabeł na górę wysoką barzo: i ukazał mu wszystkie królestwa świata i chwałę ich:
9
et dixit ei: Hæc ómnia tibi dabo, si cadens adoráveris me. I rzekł mu: To wszystko dam tobie, jeśli upadszy uczynisz mi pokłon.
10
Tunc dicit ei Iesus: Vade Sátana: Scriptum est enim: Dóminum Deum tuum adorábis, et illi soli sérvies. Tedy mu rzekł JEZUS: Pójdź precz szatanie. Abo­wiem napisano jest: Panu Bogu twemu kłaniać się bę­dziesz, a jemu samemu służyć będziesz.
11
Tunc relíquit eum diábolus: et ecce ángeli accessérunt, et ministrábant ei. Tedy opuścił go djabeł: a oto Aniołowie przystąpili, i służyli jemu.
12
Cum autem audísset Iesus quod Ioánnes tráditus esset, secéssit in Galilǽam: A gdy usłyszał Jezus, iż Jan był wydan, uszedł do Galilejej.
13
et relícta civitáte Názareth, venit, et habitávit in Caphárnaum marítima, in fínibus Zábulon, et Néphthalim: I opuściwszy miasto Nazareth, przyszedł i mie­szkał w Kapharnaum nad morzem, na granicach Zabulon i Nephtalim.
14
ut adimplerétur quod dictum est per Isaíam prophétam: Aby się wypełniło co jest rzeczono przez Izajasza proroka:
15
Terra Zábulon, et terra Néphthalim, via maris trans Iordánem, Galilǽa géntium: Ziemia Zabulon i ziemia Nephtalim droga morska za Jordanem Galilea poganów:
16
pópulus, qui sedébat in ténebris, vidit lucem magnam: et sedéntibus in regióne umbræ mortis, lux orta est eis. Lud, który siedział w ciemności, ujrzał światłość wielką: i siedzącym w krainie cienia śmierci, weszła im światłość.
17
Exínde cœpit Iesus prædicáre, et dícere: Pœniténtiam ágite: appropinquávit enim regnum cælórum. Odtąd począł Jezus kazać, i mówić: Pokutę czyńcie: abowiem przybliżyło się królestwo niebieskie.
18
Ambulans autem Iesus iuxta mare Galilǽæ, vidit duos fratres, Simónem, qui vocátur Petrus, et Andréam fratrem eius, mitténtes rete in mare (erant enim piscatóres), A gdy Jezus chodził nad morzem Galilejskiem, ujrzał dwu braciej, Simona, którego zowią Piotrem, i Andrzeja brata jego, zapuszczające sieci w morze (abowiem byli rybitwi).
19
et ait illis: Veníte post me, et fáciam vos fíeri piscatóres hóminum. I rzekł im: Pódźcie za mną: a uczynię was, że się staniecie rybitwami ludzi.
20
At illi contínuo relíctis rétibus secúti sunt eum. A oni natychmiast opuściwszy sieci, szli za nim.
21
Et procédens inde, vidit álios duos fratres, Iacóbum Zebedǽi, et Ioánnem fratrem eius, in navi cum Zebedǽo patre eórum, reficiéntes rétia sua: et vocávit eos. A postąpiwszy ztamtąd, ujrzał drugich dwu bra­ciej, Jakóba Zebedeuszowego, i Jana brata jego w łodzi z Zebedeuszem ojcem ich, oprawując sieci swoje: i wezwał ich.
22
Illi autem statim relíctis rétibus et patre, secúti sunt eum. A oni natychmiast opuściwszy sieci i ojca, szli za nim.
23
Et circuíbat Iesus totam Galilǽam, docens in synagógis eórum, et prǽdicans Evangélium regni: et sanans omnem languórem, et omnem infirmitátem in pópulo. I obchodził Jezus wszystkę Galileą, nauczając w bóżnicach ich, i przepowiadając Ewangelią królestwa: a uzdrawiając wszelaką chorobę i wszelaką niemoc mię­dzy ludem.
24
Et ábiit opínio eius in totam Sýriam, et obtulérunt ei omnes male habéntes, váriis languóribus, et torméntis comprehénsos, et qui dæmónia habébant, et lunáticos, et paralýticos, et curávit eos: I rozeszła się sława jego po wszystkiej Syriej: i przy­nosili mu wszystkie źle się mające, rozmaitemi chorobami i dręczeniem zjęte: i którzy djabelstwa mieli, i lunatyki, i powietrzem ruszone: i uzdrowił je.
25
et secútæ sunt eum turbæ multæ de Galilǽa, et Decápoli, et de Ierosólymis, et de Iudǽa, et de trans Iordánem. I szły za nim wielkie rzesze od Galilejej, i Dekapolu, i z Jeruzalem, i z Żydowskiej ziemie, i z za Jordania.
5
1
Videns autem Iesus turbas, ascéndit in montem, et cum sedísset, accessérunt ad eum discípuli eius, A widząc Jezus rzesze, wstąpił na górę; a gdy usiadł, przystąpili kniemu uczniowie jego.
2
et apériens os suum docébat eos, dicens: A otworzywszy usta swe, nauczał ich, mówiąc:
3
Beáti páuperes spíritu: quóniam ipsórum est regnum cælórum. Błogosławieni ubodzy duchem: abowiem ich jest królestwo niebieskie.
4
Beáti mites: quóniam ipsi possidébunt terram. Błogosławieni ciszy: abowiem oni posiędą ziemię.
5
Beáti, qui lugent: quóniam ipsi consolabúntur. Błogosławieni którzy płaczą: abowiem oni będą po­cieszeni.
6
Beáti, qui esúriunt, et sítiunt iustítiam: quóniam ipsi saturabúntur. Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwo­ści: abowiem oni będą nasyceni.
7
Beáti misericórdes: quóniam ipsi misericórdiam consequéntur. Błogosławieni miłosierni: abowiem oni miłosierdzia dostąpią.
8
Beáti mundo corde: quóniam ipsi Deum vidébunt. Błogosławieni czystego serca: abowiem oni Boga oglądają.
9
Beáti pacífici: quóniam fílii Dei vocabúntur. Błogosławieni pokój czyniący: abowiem nazwani bę­dą synami Bożemi.
10
Beáti, qui persecutiónem patiúntur propter iustítiam: quóniam ipsórum est regnum cælórum. Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości: abowiem ich jest królestwo niebieskie.
11
Beáti estis cum maledíxerint vobis, et persecúti vos fúerint, et díxerint omne malum advérsum vos mentiéntes, propter me: Błogosławieni jesteście, gdy wam złorzeczyć będą, i prześladować was będą, i mówić wszystko złe przeciwko wam kłamając, dla mnie.
12
gaudéte, et exsultáte, quóniam merces vestra copiósa est in cælis. Sic enim persecúti sunt prophétas, qui fuérunt ante vos. Radujcie się i weselcie się: abowiem zapłata wasza obfita jest w niebiesiech. Boć tak prześladowali proroki, którzy przed wami byli.
13
Vos estis sal terræ. Quod si sal evanúerit, in quo saliétur? ad níhilum valet ultra, nisi ut mittátur foras, et conculcétur ab homínibus. Wy jesteście sól ziemie. A jeśli sól zwietszeje, czem solona będzie? Ninacz się więcej niezgodzi, jedno, aby była precz wyrzucona, i podeptana od ludzi.
14
Vos estis lux mundi. Non potest cívitas abscóndi supra montem pósita: Wy jesteście światłość świata. Nie może się mia­sto zakryć na górze osadzone:
15
neque accéndunt lucérnam, et ponunt eam sub módio, sed super candelábrum, ut lúceat ómnibus qui in domo sunt. Ani zapalają świecę, i kładą jej pod korzec, ale na świeczniku: aby świeciła wszystkim, którzy są w domu.
16
Sic lúceat lux vestra coram homínibus: ut vídeant ópera vestra bona, et gloríficent Patrem vestrum, qui in cælis est. Tak niechaj świeci światłość wasza przed ludźmi: aby widzieli uczynki wasze dobre, i chwalili ojca waszego, który jest w niebiesiech.
17
Nolíte putáre quóniam veni sólvere legem aut prophétas: non veni sólvere, sed adimplére. Nie mniemajcie, abym przyszedł rozwięzować za­kon abo proroki: nie przyszedłem rozwięzować, ale wy­pełnić.
18
Amen quippe dico vobis, donec tránseat cælum et terra, iota unum, aut unus apex non præteríbit a lege, donec ómnia fiant. Zaprawdę bowiem powiadam wam: Aż przeminie niebo i ziemia, jedna jota, abo jedna kryska nie odmieni się w zakonie aż się wszystko stanie.
19
Qui ergo sólverit unum de mandátis istis mínimis, et docúerit sic hómines, mínimus vocábitur in regno cælórum: qui autem fécerit et docúerit, hic magnus vocábitur in regno cælórum. Ktoby tedy rozwiązał jedno z tych przykazań namniejszych, i takby ludzi nauczał: będzie zwań namniejszym w królestwie niebieskiem: A ktoby czynił i nauczał, ten będzie zwan wielkim w królestwie niebieskiem.
20
Dico enim vobis, quia nisi abundáverit iustítia vestra plus quam scribárum et Pharisæórum, non intrábitis in regnum cælórum. Abowiem powiadam wam, iż jeśli nie będzie obfitowała sprawiedliwość wasza więcej niż Doktorów zakonnych i Pharyzeuszów, nie wnidziecie do królestwa niebieskiego.
21
Audístis quia dictum est antíquis: Non occídes: qui autem occíderit, reus erit iudício. Słyszeliście, iż rzeczono jest starym, Nie będziesz zabijał: a ktoby zabił, będzie winien sądu.
22
Ego autem dico vobis: quia omnis, qui iráscitur fratri suo, reus erit iudício. Qui autem díxerit fratri suo, raca: reus erit concílio. Qui autem díxerit, fátue: reus erit gehénnæ ignis. A ja wam powiadam: iż każdy, który się gniewa na brata swego, będzie winien sądu. A ktoby rzekł bratu swemu, Raka: będzie winien rady. A ktoby rzekł, głupcze: będzie winien ognia piekielnego.
23
Si ergo offers munus tuum ad altáre, et ibi recordátus fúeris quia frater tuus habet áliquid advérsum te: Jeśli tedy ofiarujesz dar twój do ołtarza, a tam wspomnisz, iż brat twój ma nieco przeciw tobie:
24
relínque ibi munus tuum ante altáre, et vade prius reconciliári fratri tuo: et tunc véniens ófferes munus tuum. Zostaw tam dar twój przed ołtarzem, a idź pierwej zjednać się z bratem twoim: a tedy przyszedszy ofiarujesz dar twój.
25
Esto conséntiens adversário tuo cito dum es in via cum eo: ne forte tradat te adversárius iúdici, et iudex tradat te minístro: et in cárcerem mittáris. Zgódź się z przeciwnikiem twoim rychło, pókiś jest z nim w drodze: by cię snadź przeciwnik nie podał sę­dziemu, a sędzia by cię podał słudze, a byłbyś wrzucon do ciemnice.
26
Amen dico tibi, non éxies inde, donec reddas novíssimum quadrántem. Zaprawdę powiadam ci, nie wynidziesz ztamtąd, aż oddasz ostatni pieniążek.
27
Audístis quia dictum est antíquis: Non mœcháberis. Słyszeliście, iż powiedziano starym: Nie będziesz cudzołożył.
28
Ego autem dico vobis: quia omnis, qui víderit mulíerem ad concupiscéndum eam, iam mœchátus est eam in corde suo. A ja powiadam wam: iż wszelkik, który patrzy na niewiastę, aby jej pożądał, już ją zcudzołożył w sercu swojem.
29
Quod si óculus tuus dexter scandalízat te, érue eum, et próice abs te: éxpedit enim tibi ut péreat unum membrórum tuórum, quam totum corpus tuum mittátur in gehénnam. Jeśli tedy prawe oko twoje gorszy cię, wyrwi je, a zarzuć od siebie. Abowiem pożyteczniej jest tobie, aby zginał jeden z członków twoich, niźliby miało być wrzuco­ne wszystko ciało twoje do piekła.
30
Et si dextra manus tua scandalízat te, abscíde eam, et próice abs te: éxpedit enim tibi ut péreat unum membrórum tuórum, quam totum corpus tuum eat in gehénnam. A jeśli cię prawa ręka twoja gorszy, odetni ją i za­rzuć od siebie. Abowiem pożyteczniej jest tobie, aby zgi­nął jeden z członków twoich, niźliby miało iść wszystko ciało twoje do piekła.
31
Dictum est autem: Quicúmque dimíserit uxórem suam, det ei libéllum repúdii. A powiedziano: Ktokolwiek opuści żonę swoję, niech jej da list rozwodny.
32
Ego autem dico vobis: quia omnis, qui dimíserit uxórem suam, excépta fornicatiónis causa, facit eam mœchári: et qui dimíssam dúxerit, adúlterat. A ja wam powiadam, iż wszelki, który opuści żonę swoję, wyjąwszy przyczynę porubstwa, czyni że cudzoło­ży, i ktoby opuszczoną pojął, cudzołoży.
33
Iterum audístis quia dictum est antíquis: Non periurábis: reddes autem Dómino iuraménta tua. Słyszeliście zasię, iż powiedziano starym: Nie bę­dziesz krzywo przysięgał: ale oddasz Panu przysięgi two­je.
34
Ego autem dico vobis, non iuráre omníno, neque per cælum, quia thronus Dei est: A ja wam powiadam, abyście zgoła nie przysięga­li: ani na niebo, bo jest stolica Boża:
35
neque per terram, quia scabéllum est pedum eius: neque per Ierosólymam, quia cívitas est magni regis: Ani na ziemię, abowiem jest podnóżkiem nóg jego: ani na Jeruzalem, abowiem jest miasto wielkiego króla:
36
neque per caput tuum iuráveris, quia non potes unum capíllum album fácere, aut nigrum. Ani na głowę twoję będziesz przysięgał, abowiem nie możesz uczynić jednego włosa białym abo czarnym.
37
Sit autem sermo vester, est, est: non, non: quod autem his abundántius est, a malo est. A niechaj mowa wasza będzie, Jest, jest: Nie, nie. A co nad to więcej jest, od złego jest.
38
Audístis quia dictum est: Oculum pro óculo, et dentem pro dente. Słyszeliście, iż powiedziano: Oko za oko, a ząb za ząb.
39
Ego autem dico vobis, non resístere malo: sed si quis te percússerit in déxteram maxíllam tuam, præbe illi et álteram: A ja wam: powiadam żebyście się nie sprzeciwiali złemu: ale jeśli kto cię uderzy w prawy policzek twój, nastaw mu i drugiego.
40
et ei, qui vult tecum iudício conténdere, et túnicam tuam tóllere, dimítte ei et pállium: A temu, który, się chce z tobą, prawem rozpierać, a suknię twoje wziąć puść mu i płaszcz.
41
et quicúmque te angariáverit mille passus, vade cum illo et ália duo. A ktoby cię kolwiek przymuszał na tysiąc kroków, idź z nim drugie dwa.
42
Qui petit a te, da ei: et volénti mutuári a te, ne avertáris. A który cię prosi, daj mu: a od tego, który chce u ciebie pożyczyć, nie odwracaj się.
43
Audístis quia dictum est: Díliges próximum tuum, et ódio habébis inimícum tuum. Słyszeliście, iż powiedziano: Będziesz miłował bliźniego twego, a będziesz miał w nienawiści nieprzyjaciela twego.
44
Ego autem dico vobis: dilígite inimícos vestros, benefácite his, qui odérunt vos: et oráte pro persequéntibus, et calumniántibus vos: A ja wam powiadam, Miłujcie nieprzyjacioły wa­sze: dobrze czyńcie tym, którzy was mają w nienawiści: a módlcie się za prześladujące i potwąrzające was:
45
ut sitis fílii Patris vestri, qui in cælis est: qui solem suum oríri facit super bonos, et malos: et pluit super iustos, et iniústos. Abyście byli synami ojca waszego, który jest w niebiesiech: który czyni, że słońce jego wschodzi na dobre i złe, i spuszcza deszcz na sprawiedliwe i niesprawiedliwe.
46
Si enim dilígitis eos, qui vos díligunt, quam mercédem habébitis? nonne et publicáni hoc fáciunt? Abowiem jeśli miłujecie te co was miłują, cóż za zapłatę mieć będziecie? azaż i Celnicy tego nie czynią?
47
Et si salutavéritis fratres vestros tantum, quid ámplius fácitis? nonne et éthnici hoc fáciunt? A jeślibyście pozdrawiali tylko bracią waszę, cóż więcej czynicie? azaż i pogani tego nie czynią?
48
Estóte ergo vos perfécti, sicut et Pater vester cæléstis perféctus est. Bądźcież wy tedy doskonali, jako i ociec wasz niebieski doskonałym jest.
6
1
Atténdite ne iustítiam vestram faciátis coram homínibus, ut videámini ab eis: alióquin mercédem non habébitis apud Patrem vestrum, qui in cælis est. Strzeżcie, abyście sprawiedliwości waszej nie czynili przed ludźmi, abyście byli widziani od nich: bo inaczej zapłaty mieć nie będziecie u Ojca waszego, który jest w niebiesiech.
2
Cum ergo facis eleemósynam, noli tuba cánere ante te, sicut hypócritæ fáciunt in synagógis, et in vicis, ut honorificéntur ab homínibus. Amen dico vobis, recepérunt mercédem suam. Gdy tedy czynisz jałmużnę, nie trąb przed sobą, jako obłudnicy czynią w bóżnicach i po ulicach, aby byli czczeni od ludzi: zaprawdę powiadam wam, Wzięli zapła­tę swoję.
3
Te autem faciénte eleemósynam, nésciat sinístra tua quid fáciat déxtera tua: Ale gdy ty czynisz jałmużnę niechaj nie wie lewica twoja, co prawica twoja czyni:
4
ut sit eleemósyna tua in abscóndito, et Pater tuus, qui videt in abscóndito, reddet tibi. Aby jałmużna twoja była w skrytości: a ociec twój, który widzi w skrytości odda tobie.
5
Et cum orátis, non éritis sicut hypócritæ, qui amant in synagógis, et in ángulis plateárum stantes oráre, ut videántur ab homínibus: amen dico vobis, recepérunt mercédem suam. A gdy się modlicie, nie będziecie jako obłudnicy, któ­rzy się radzi w Bóżnicach i na rogach ulic stojąc modlą, aby byli widziani od ludzi: Zaprawde powiadam wam, wzięli zapłatę swoję.
6
Tu autem cum oráveris, intra in cubículum tuum, et clauso óstio, ora Patrem tuum in abscóndito: et Pater tuus, qui videt in abscóndito, reddet tibi. Ale ty, gdy się modlić będziesz, wnidź do komory swojej, a zawarłszy drzwi, módl się ojcu twemu w skrytości: a ociec twój, który widzi w skrytości, odda tobie.
7
Orántes autem, nolíte multum loqui, sicut éthnici: putant enim quod in multilóquio suo exaudiántur. A modląc się nie mówcie wiele, jako pogani: abowiem mniemają, iż w wielomówności swojej będą wysłu­chani.
8
Nolíte ergo assimilári eis: scit enim Pater vester, quid opus sit vobis, ántequam petátis eum. Nie bądźcież tedy im podobni: Abowiemci wie ociec wasz czego potrzebujecie, pierwej niżbyście go prosili.
9
Sic ergo vos orábitis: Pater noster, qui es in cælis, sanctificétur nomen tuum. Wy tedy tak się modlić będziecie: Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech: Świeć się imię twoje.
10
Advéniat regnum tuum. Fiat volúntas tua, sicut in cælo et in terra. Przydź królestwo twoje. Bądź twa wola, jako w niebie tak i na ziemi.
11
Panem nostrum supersubstantiálem da nobis hódie. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisia.
12
Et dimítte nobis débita nostra, sicut et nos dimíttimus debitóribus nostris. I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.
13
Et ne nos indúcas in tentatiónem: sed líbera nos a malo. Amen. I nie wwódź nas w pokuszenie. Ale nas zbaw ode złego. Amen.
14
Si enim dimiséritis homínibus peccáta eórum: dimíttet et vobis Pater vester cæléstis delícta vestra. Bo jeśli odpuścicie ludziom grzechy ich: odpuści też wam ociec wasz niebieski grzechy wasze.
15
Si autem non dimiséritis homínibus: nec Pater vester dimíttet vobis peccáta vestra. Lecz jeśli nie odpuścicie ludziom: ani ociec wasz nie odpuści wam grzechów waszych.
16
Cum autem ieiunátis, nolíte fíeri sicut hypócritæ, tristes: extérminant enim fácies suas, ut appáreant homínibus ieiunántes. Amen dico vobis, quia recepérunt mercédem suam. A gdy pościcie, nie bądźcie jako obłudnicy smętnemi: Abowiem twarzy swoje niszczą, aby się ludziom zdali poszczącymi. Zaprawdę powiadam wam, iż wzięli za­płatę swoję.
17
Tu autem, cum ieiúnas, unge caput tuum, et fáciem tuam lava, Ale ty kiedy pościsz, namaż głowę twoję, i umyj oblicze swoje:
18
ne videáris homínibus ieiúnans, sed Patri tuo, qui est in abscóndito: et Pater tuus, qui videt in abscóndito, reddet tibi. Abyś się nie okazał ludziom, iż pościsz, ale ojcu twe­mu, który jest w skrytości: a ociec twój, który widzi w skrytości, odda tobie.
19
Nolíte thesaurizáre vobis thesáuros in terra: ubi ærúgo, et tínea demolítur: et ubi fures effódiunt, et furántur. Nie skarbcie sobie skarbów na ziemi: gdzie rdza i mól psuje, i gdzie złodzieje wykopywają i kradną.
20
Thesaurizáte autem vobis thesáuros in cælo, ubi neque ærúgo, neque tínea demolítur, et ubi fures non effódiunt, nec furántur. Ale skarbcie sobie skarby w niebie: gdzie ani rdza, ani mól nie psuje, i gdzie złodzieje nie wykopują, ani kra­dną.
21
Ubi enim est thesáurus tuus, ibi est et cor tuum. Abowiem gdzie jest skarb twój, tam jest i serce twoje.
22
Lucérna córporis tui est óculus tuus. Si óculus tuus fúerit simplex, totum corpus tuum lúcidum erit. Świecą ciała twego, jest oko twoje. Jeśliby oko twoje było szczere: wszystko ciało twoje światłe bę­dzie.
23
Si autem óculus tuus fúerit nequam, totum corpus tuum tenebrósum erit. Si ergo lumen, quod in te est, ténebræ sunt: ipsæ ténebræ quantæ erunt? Ale jeśliby oko twoje złe było: wszystko ciało twoje ciemne będzie. Jeśliż tedy światło, które jest w tobie, cie­mnością jest: jakoż wielka będzie sama ciemność?
24
Nemo potest duóbus dóminis servíre: aut enim unum ódio habébit, et álterum díliget: aut unum sustinébit, et álterum contémnet. Non potéstis Deo servíre et mammónæ. Żaden nie może dwiema panom służyć. Bo abo jednego będzie nienawidział, a drugiego będzie miłował: abo przy jednym stać będzie, a drugim wzgardzi. Nie mo­żecie Bogu służyć i mammonie.
25
Ideo dico vobis, ne sollíciti sitis ánimæ vestræ quid manducétis, neque córpori vestro quid induámini. Nonne ánima plus est quam esca, et corpus plus quam vestiméntum? Dla tego wam powiadam, nie troszcie się o duszę wasze cobyście jedli, ani o ciało wasze, czem byście się odziewali. Azaż dusza nie jest ważniejsza niż pokarm? i ciało niźli odzienie?
26
Respícite volatília cæli, quóniam non serunt, neque metunt, neque cóngregant in hórrea: et Pater vester cæléstis pascit illa. Nonne vos magis pluris estis illis? Werzyjcie na ptaki niebieskie, iż nie sieją ani żną, ani zbierają do gumien: a ociec wasz niebieski żywi je.
27
Quis autem vestrum cógitans potest adícere ad statúram suam cúbitum unum? Azażcie wy niedaleko ważniejszy niż oni? I kto z was obmyślając może przydać do wzrostu swego łokieć jeden?
28
Et de vestiménto quid sollíciti estis? Consideráte lília agri quómodo crescunt: non labórant, neque nent. A o odzienie przecz się troszczecie? Przypatrzcie się liliam polnym jako rosną: nie pracują, ani przędą.
29
Dico autem vobis, quóniam nec Sálomon in omni glória sua coopértus est sicut unum ex istis. A powiadam wam, iż ani Salomon we wszystkiej chwale swej nie był odziany jako jedna z tych.
30
Si autem fœnum agri, quod hódie est, et cras in clíbanum míttitur, Deus sic vestit, quanto magis vos módicæ fídei? A jeśliż trawę polną, która dziś jest, a jutro będzie w piec wrzucona, Bóg tak przyodziewa: jakoż daleko więcej was małej wiary.
31
Nolíte ergo sollíciti esse, dicéntes: Quid manducábimus, aut quid bibémus, aut quo operiémur? Nie troszczciesz się tedy mówiąc: Cóż będziem jeść, abo co bedziem pić, abo czem się będziem przyodziewać.
32
Hæc enim ómnia gentes inquírunt. Scit enim Pater vester, quia his ómnibus indigétis. Bo tego wszystkiego Poganie pilnie szukają. Abowiem ociec wasz niebieski wie, że tego wszystkiego po­trzebujecie.
33
Quǽrite ergo primum regnum Dei, et iustítiam eius: et hæc ómnia adiciéntur vobis. Szukajcież tedy naprzód królestwa Bożego, i spra­wiedliwości jego: a to wszystko będzie wam przydano.
34
Nolíte ergo sollíciti esse in crástinum. Crástinus enim dies sollícitus erit sibi ipsi: súfficit diéi malítia sua. Nie troszczcież się tedy o jutrze. Abowiem jutrzej­szy dzień sam o się troskać się będzie. Dosyć ci ma dzień na swej nędzy.
7
1
Nolíte iudicáre, ut non iudicémini. Nie sądźcie, abyście nie byli sądzeni.
2
In quo enim iudício iudicavéritis, iudicabímini: et in qua mensúra mensi fuéritis, remetiétur vobis. Abowiem którymbyście sądem sadzili, sądzeni bę­dziecie: i którą miara mierzyć będziecie, odmierzą wam.
3
Quid autem vides festúcam in óculo fratris tui, et trabem in óculo tuo non vides? A cóż widzisz źdźbło w oku brata twego, a tramu w oku twojem nie widzisz?
4
Aut quómodo dicis fratri tuo: Sine eíciam festúcam de óculo tuo, et ecce trabs est in óculo tuo? Abo jako mówisz bratu twemu: Dopuść, że wyjmę źdźbło z oka twego, a oto tram jest w oku twojem?
5
Hypócrita, éice primum trabem de óculo tuo, et tunc vidébis eícere festúcam de óculo fratris tui. Obłudniku, wyrzuć pierwej tram z oka twego: a tedy przejrzysz, abyś wyrzucił źdźbło z oka brata twego.
6
Nolíte dare sanctum cánibus: neque mittátis margarítas vestras ante porcos, ne forte concúlcent eas pédibus suis, et convérsi dirúmpant vos. Nie dawajcie psom świętego: ani miećcie pereł waszych przed wieprze: by ich snadź nie podeptali nogami swemi, i obróciwszy się, aby was nie roztargali.
7
Pétite, et dábitur vobis: quǽrite, et inveniétis: pulsáte, et aperiétur vobis. Proście, a będzie wam dano: szukajcie, a najdzie­cie: kołaczcie, a będzie wam otworzono.
8
Omnis enim qui petit, áccipit: et qui quærit, ínvenit: et pulsánti aperiétur. Abowiem wszelki, który prosi, bierze: a kto szuka najduje: a kołacącemu będzie otworzono.
9
Aut quis est ex vobis homo, quem si petíerit fílius suus panem, numquid lápidem porríget ei? Abo któryż z was jest człowiek, którego, jeśliby pro­sił syn jego o chleb, izali mu poda kamień?
10
Aut si piscem petíerit, numquid serpéntem porríget ei? Abo jeśliby prosił o rybę, izali mu poda węża?
11
Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona data dare fíliis vestris: quanto magis Pater vester, qui in cælis est, dabit bona peténtibus se? Jeśli wy tedy, będąc złemi umiecie datki dobre da­wać synom waszym: jakoż więcej ociec wasz, który jest w niebiesiech, da rzeczy dobre tym, którzy go proszą?
12
Omnia ergo quæcúmque vultis ut fáciant vobis hómines, et vos fácite illis. Hæc est enim lex, et prophétæ. Wszystka tedy cokolwiek chcecie, aby wam ludzie czynili: i wy im czyńcie. Boć ten jest zakon i prorocy.
13
Intráte per angústam portam: quia lata porta, et spatiósa via est, quæ ducit ad perditiónem, et multi sunt qui intrant per eam. Wchodźcie przez ciasną bramę: Abowiem szeroka brama, i przestrona jest droga, która wiedzie na zatra­cenie: a wiele jest, którzy przez nie wchodzą.
14
Quam angústa porta, et arcta via est, quæ ducit ad vitam: et pauci sunt, qui invéniunt eam! Jakoż ciasna brama i wązka jest droga, która wie­dzie do żywota: a mało ich jest, którzy ją najdują.
15
Atténdite a falsis prophétis, qui véniunt ad vos in vestiméntis óvium, intrínsecus autem sunt lupi rapáces: Strzeżcie się pilnie fałszywych proroków, którzy do was przychodzą w odzieniu owczem, a we wnątrz są wilcy drapieżni.
16
a frúctibus eórum cognoscétis eos. Numquid cólligunt de spinis uvas, aut de tríbulis ficus? Z owoców ich poznacie je. Izali zbierają z cier­nia jagody winne, abo z ostu figi?
17
Sic omnis arbor bona fructus bonos facit: mala autem arbor malos fructus facit. Tak wszelkie drzewo dobre, owoce dobre rodzi: a złe drzewo, owoce złe rodzi.
18
Non potest arbor bona malos fructus fácere: neque arbor mala bonos fructus fácere. Nie może drzewo dobre, owoców złych rodzić: ani drzewo złe, owoców dobrych rodzić.
19
Omnis arbor, quæ non facit fructum bonum, excidétur, et in ignem mittétur. Wszelkie drzewo, które nie rodzi owocu dobrego, będzie wycięte, i w ogień wrzucone.
20
Igitur ex frúctibus eórum cognoscétis eos. A przeto z owoców ich poznacie je.
21
Non omnis, qui dicit mihi, Dómine, Dómine, intrábit in regnum cælórum: sed qui facit voluntátem Patris mei, qui in cælis est, ipse intrábit in regnum cælórum. Nie każdy, który mi mówi, Panie, Panie, wnidzie do królestwa niebieskiego: ale który czyni wolą ojca mego, który jest w niebiesiech, ten wnidzie do królestwa niebie­skiego.
22
Multi dicent mihi in illa die: Dómine, Dómine, nonne in nómine tuo prophetávimus, et in nómine tuo dæmónia eiécimus, et in nómine tuo virtútes multas fécimus? Wiele ich rzecze mi dnia onego, Panie, Panie, izaliśmy w imię twoje nie prorokowali, i w imię twe czar­tów nie wyganiali, i w imię twe wiele cudów nie czynili?
23
Et tunc confitébor illis: Quia numquam novi vos: discédite a me, qui operámini iniquitátem. A tedy wyznam im, żem was nigdy nie znał: Odstą­pcie odemnie, którzy nieprawość czynicie.
24
Omnis ergo, qui audit verba mea hæc, et facit ea, assimilábitur viro sapiénti, qui ædificávit domum suam supra petram, Wszelkie tedy, który słucha tych słów moich, i czyni je: będzie przypodobany mężowi mądremu, który zbudował dom swój na opoce.
25
et descéndit plúvia, et venérunt flúmina, et flavérunt venti, et irruérunt in domum illam, et non cécidit: fundáta enim erat super petram. I spadł deszcz, i przyszły rzeki, i wiały wiatry, i ude­rzyły na on dom, a nie upadł: bo był na opoce ugruntowa­ny.
26
Et omnis, qui audit verba mea hæc, et non facit ea, símilis erit viro stulto, qui ædificávit domum suam super arénam: A wszelki, który słucha tych słów moich, a nie czy­ni ich, będzie podobny mężowi głupiemu, który zbudo­wał dom swój na piasku:
27
et descéndit plúvia, et venérunt flúmina, et flavérunt venti, et irruérunt in domum illam, et cécidit, et fuit ruína illíus magna. I spadł deszcz, i przyszły rzeki, i wiały wiatry, i uderzyły na on dom, i upadł, i był upadek jego wielki.
28
Et factum est: cum consummásset Iesus verba hæc, admirabántur turbæ super doctrína eius. I stało się: gdy dokończył Jezus tych słów, zdumie­wały się rzesze nad nauką jego.
29
Erat enim docens eos sicut potestátem habens, et non sicut scribæ eórum, et Pharisǽi. Abowiem je uczył jako władzą mający, a nie jako Doktorowie ich i Pharyzeuszowie.
8
1
Cum autem descendísset de monte, secútæ sunt eum turbæ multæ: A gdy zstąpił z góry, szły zanim wielkie rzesze.
2
et ecce leprósus véniens, adorábat eum, dicens: Dómine, si vis, potes me mundáre. A oto trędowaty przyszedłszy, pokłonił się mu, mó­wiąc: Panie, jeśli chcesz, możesz mię oczyścić.
3
Et exténdens Iesus manum, tétigit eum, dicens: Volo. Mundáre. Et conféstim mundáta est lepra eius. I ściągnąwszy Jezus rękę, dotknął się go, mó­wiąc: Chcę, bądź oczyścion. I był zarazem oczyścion trąd jego.
4
Et ait illi Iesus: Vide, némini díxeris: sed vade, osténde te sacerdóti, et offer munus, quod præcépit Móyses, in testimónium illis. I rzekł mu Jezus: patrz, abyś nikomu nie powiadał: ale idź, ukaż się kapłanowi: i ofiaruj dar, który przykazał Mojżesz na świadectwo im.
5
Cum autem introísset Caphárnaum, accéssit ad eum centúrio, rogans eum, A gdy wszedł do Kapharnaum, przystąpił do niego Setnik, prosząc go,
6
et dicens: Dómine, puer meus iacet in domo paralýticus, et male torquétur. I mówiąc: Panie, sługa mój leży w domu powietrzem ruszony, i ciężko trapiony jest.
7
Et ait illi Iesus: Ego véniam, et curábo eum. I rzekł mu Jezus: Ja przyjdę, i uzdrowię go.
8
Et respóndens centúrio, ait: Dómine, non sum dignus ut intres sub tectum meum: sed tantum dic verbo, et sanábitur puer meus. I odpowiadając Setnik, rzekł: Panie, nie jestem go­dzien, abyś wszedł pod dach mój: ale tylko rzecz słowem, a będzie uzdrowion sługa mój.
9
Nam et ego homo sum sub potestáte constitútus, habens sub me mílites, et dico huic: Vade, et vadit: et álii: Veni, et venit: et servo meo: Fac hoc, et facit. Bo i ja jestem człowiek pod władza postawiony, ma­jący pod sobą żołnierze: i mówię temu: Idź, a idzie: a dru­giemu, Chodź, a przychodzi: a słudze mojemu, Czyń to, a czyni.
10
Audiens autem Iesus mirátus est, et sequéntibus se dixit: Amen dico vobis, non invéni tantam fidem in Israel. A usłyszawszy Jezus, dziwował się, i rzekł tym, któ­rzy szli za nim: Zaprawdę powiadam wam, nie nalazłem tak wielkiej wiary w Izraelu.
11
Dico autem vobis, quod multi ab oriénte et occidénte vénient, et recúmbent cum Abraham, et Isaac, et Iacob in regno cælórum: A powiadam wam, iż wiele ich ze wschodu słońca i z zachodu przydzie, i usiędą z Abrahamem, i Izaakiem, i Jakóbem, w królestwie niebieskim:
12
fílii autem regni eiciéntur in ténebras exterióres: ibi erit fletus, et stridor déntium. A synowie królestwa będą wyrzuceni w ciemno­ści zewnętrzne: tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.
13
Et dixit Iesus centurióni: Vade, et sicut credidísti, fiat tibi. Et sanátus est puer in illa hora. I rzekł Jezus Setnikowi: Idź: a jakoś uwierzył niech ci się stanie. I uzdrowiony jest sługa onej godziny.
14
Et cum venísset Iesus in domum Petri, vidit socrum eius iacéntem, et febricitántem: A gdy przyszedł Jezus do domu Piotrowego, ujrzał świekrę jego leżącą a mającą gorączkę:
15
et tétigit manum eius, et dimísit eam febris, et surréxit, et ministrábat eis. I dotknął się ręki jej, i opuściła ją gorączka: i wstała i posługowała im.
16
Véspere autem facto, obtulérunt ei multos dæmónia habéntes: et eiciébat spíritus verbo, et omnes male habéntes curávit: A gdy był wieczór, przywiedli mu wiele djabelstwa mających: i wyrzucał duchy słowem: i wszystkie, którzy się źle mieli uzdrowił:
17
ut adimplerétur quod dictum est per Isaíam prophétam, dicéntem: Ipse infirmitátes nostras accépit: et ægrotatiónes nostras portávit. Aby się wypełniło, co jest rzeczono przez Izajasza proroka mówiącego: On niemocy nasze przyjął, i choroby nasze nosił.
18
Videns autem Iesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. A widząc Jezus wielkie rzesze około siebie, kazał jachać za morze.
19
Et accédens unus scriba, ait illi: Magíster, sequar te, quocúmque íeris. I przystąpiwszy jeden Doktor, rzekł mu; Nauczy­cielu, pójdę za tobą, gdzie jedno pójdziesz.
20
Et dicit ei Iesus: Vulpes fóveas habent, et vólucres cæli nidos: Fílius autem hóminis non habet ubi caput reclínet. I rzekł mu Jezus: Liszki mają jamy, i ptacy niebie­scy gniazda: a syn człowieczy niema gdzięby głowę skło­nił.
21
Alius autem de discípulis eius ait illi: Dómine, permítte me primum ire, et sepelíre patrem meum. A drugi z uczniów jego rzekł mu: Panie, dopuść mi pierwej odejść, i pogrześć ojca mego.
22
Iesus autem ait illi: Séquere me, et dimítte mórtuos sepelíre mórtuos suos. I rzekł mu Jezus: Pódź za mną, a dopuść umarłym grześć umarłe swoje.
23
Et ascendénte eo in navículam, secúti sunt eum discípuli eius: A gdy on wstąpił w łódkę, weszli za nim uczniowie jego.
24
et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navícula operirétur flúctibus: ipse vero dormiébat. A oto wzruszenie wielkie stało się na morzu, tak iż się łódka wałmi okrywała, a on spał.
25
Et accessérunt ad eum discípuli eius, et suscitavérunt eum, dicéntes: Dómine, salva nos, perímus. I przystąpili do niego uczniowie jego, i obudzili go, mówiąc: Panie zachowaj nas, giniemy.
26
Et dicit eis Iesus: Quid tímidi estis, módicæ fídei? Tunc surgens imperávit ventis, et mari, et facta est tranquíllitas magna. I rzekł im Jezus: Czemu bójaźliwi jesteście, małej wiary? Tedy wstawszy rozkazał wiatrom i morzu, i stało się uciszenie wielkie.
27
Porro hómines miráti sunt, dicéntes: Qualis est hic, quia venti et mare obédiunt ei? A ludzie się dziwowali, mówiąc: Jakiż jest ten, że mu i wiatry i morze są posłuszne?
28
Et cum venísset trans fretum in regiónem Gerasenórum, occurrérunt ei duo habéntes dæmónia, de monuméntis exeúntes, sævi nimis, ita ut nemo posset transíre per viam illam. A gdy się przewieźli za morze do krainy Gerazeńczyków, zabieżeli mu dwa mający djabelstwo, z grobów wychodzący, barzo okrutni, tak iż żaden nie mógł przejść oną drogą.
29
Et ecce clamavérunt, dicéntes: Quid nobis, et tibi, Iesu fili Dei? Venísti huc ante tempus torquére nos? A oto zakrzyknęli, mówiąc: Co nam i tobie Je­zusie synu Boży? przyszedłeś tu przed czasem męczyć nas?
30
Erat autem non longe ab illis grex multórum porcórum pascens. A było nie daleko od nich stado wiela wieprzów na paszej.
31
Dǽmones autem rogábant eum, dicéntes: Si éicis nos hinc, mitte nos in gregem porcórum. A czartowie prosili go, mówiąc: Jeśli nas wyrzucasz ztąd, puść nas w stado wieprzów.
32
Et ait illis: Ite. At illi exeúntes abiérunt in porcos, et ecce ímpetu ábiit totus grex per præceps in mare: et mórtui sunt in aquis. I rzekł im: Idźcie. A oni wyszedszy, weszli w wieprze. A oto wszystko stado pędem z przykra wpa­dło w morze i pozdychało w wodach.
33
Pastóres autem fugérunt: et veniéntes in civitátem, nuntiavérunt ómnia, et de eis, qui dæmónia habúerant. A pasterze uciekli: i przyszedłszy do miasta, opo­wiedzieli wszystko, i o onych, którzy mieli djabelstwo.
34
Et ecce tota cívitas éxiit óbviam Iesu: et viso eo rogábant, ut transíret a fínibus eórum. A oto wszystko miasto wyszło przeciwko Jezusowi: i ujrzawszy go, prosili, aby z ich granic odszedł.
9
1
Et ascéndens in navículam, transfretávit, et venit in civitátem suam. I wstąpiwszy w łódkę, przewiózł się, i przyszedł do miasta swego.
2
Et ecce offerébant ei paralýticum iacéntem in lecto. Et videns Iesus fidem illórum, dixit paralýtico: Confíde fili, remittúntur tibi peccáta tua. A oto przynieśli mu powietrzem ruszonego na łożu leżącego. A widząc Jezus wiarę ich, rzekł powietrzem ruszonemu: Ufaj synu: odpuszczająć się grzechy twoje.
3
Et ecce quidam de scribis dixérunt intra se: Hic blasphémat. A oto niektórzy z Doktorów mówili w sobie, Ten bluźni.
4
Et cum vidísset Iesus cogitatiónes eórum, dixit: Ut quid cogitátis mala in córdibus vestris? A widząc Jezus myśli ich, rzekł: Przecz myślicie złe w sercach waszych?
5
Quid est facílius dícere: Dimittúntur tibi peccáta tua: an dícere: Surge, et ámbula? Cóż jest łacniej, rzec, Odpuszczająć się grzechy two­je? czyli rzec: Wstań a chodź?
6
Ut autem sciátis, quia Fílius hóminis habet potestátem in terra dimitténdi peccáta, tunc ait paralýtico: Surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam. A iżbyście wiedzieli, że moc ma syn człowieczy na ziemi odpuszczać grzechy, tedy rzekł powietrzem ruszone­mu, Wstań, weźmi łoże twe, a idź do domu twego.
7
Et surréxit, et ábiit in domum suam. I wstał i poszedł do domu swego.
8
Vidéntes autem turbæ timuérunt, et glorificavérunt Deum, qui dedit potestátem talem homínibus. A ujrzawszy rzesze bały się, i chwaliły Boga, który dał takową moc ludziom.
9
Et, cum transíret inde Iesus, vidit hóminem sedéntem in telónio, Matthǽum nómine. Et ait illi: Séquere me. Et surgens, secútus est eum. A gdy ztamtąd szedł Jezus, ujrzał człowieka siedzą­cego na cle, Matheusza imieniem. I rzekł mu: Pódź za mną. A wstawszy poszedł za nim.
10
Et factum est, discumbénte eo in domo, ecce multi publicáni, et peccatóres veniéntes, discumbébant cum Iesu, et discípulis eius. I stało się: gdy on siedział u stołu w domu, oto wiele Celników i grzeszników przyszedszy, siedzieli u sto­łu z Jezusem i z uczniami jego.
11
Et vidéntes Pharisǽi, dicébant discípulis eius: Quare cum publicánis, et peccatóribus mandúcat magíster vester? A widząc Pharyzeuszowie, mówili uczniom jego: Czemu z Celniki i z grzeszniki je Nauczyciel wasz?
12
At Iesus áudiens, ait: Non est opus valéntibus médicus, sed male habéntibus. Lecz Jezus usłyszawszy, rzekł: Nie trzeba zdrowym lekarza, ale źle się mającym.
13
Eúntes autem díscite quid est: Misericórdiam volo, et non sacrifícium. Non enim veni vocáre iustos, sed peccatóres. A szedszy nauczcie się, co jest: Miłosierdzia chcę, a nie ofiary. Bom nie przyszedł wzywać sprawiedliwych, ale grzesznych.
14
Tunc accessérunt ad eum discípuli Ioánnis, dicéntes: Quare nos, et Pharisǽi, ieiunámus frequénter: discípuli autem tui non ieiúnant? Tedy przystąpili do niego uczniowie Janowi, mó­wiąc: Przecz my i Pharyzeuszowie pościemy często: a uczniowie twoi nie poszczą?
15
Et ait illis Iesus: Numquid possunt fílii sponsi lugére, quámdiu cum illis est sponsus? Vénient autem dies cum auferétur ab eis sponsus: et tunc ieiunábunt. I rzekł im Jezus: Izali synowie oblubieńca smęcić się mogą, póki z nimi jest oblubieniec? Aleć przyjdą dni, gdy będzie wzięt od nich oblubieniec: a tedy będą pościć.
16
Nemo autem immíttit commissúram panni rudis in vestiméntum vetus: tollit enim plenitúdinem eius a vestiménto, et peior scissúra fit. A żaden nie wprawuje łaty surowego sukna w wiotchą szatę. Abowiem obrywa od szaty całość jej, i stawa się gorsze przedarcie.
17
Neque mittunt vinum novum in utres véteres: alióquin rumpúntur utres, et vinum effúnditur, et utres péreunt. Sed vinum novum in utres novos mittunt: et ambo conservántur. Ani leją wina młodego w stare statki: bo inaczej pu­kają się statki, i wino się rozlewa, i statki się psują. Ale mło­de wino zlewają w statki nowe: a oboje bywają zachowane.
18
Hæc illo loquénte ad eos, ecce princeps unus accéssit, et adorábat eum, dicens: Dómine, fília mea modo defúncta est: sed veni, impóne manum tuam super eam, et vivet. To gdy on do nich mówił, oto książę jedno przystą­piło i kłaniało mu się, mówiąc: Panie, córka moja dopiero skonała: ale pódź, włóż na nię rękę twoję, a żyć będzie.
19
Et surgens Iesus, sequebátur eum, et discípuli eius. A wstawszy Jezus, szedł za nim i uczniowie jego.
20
Et ecce múlier, quæ sánguinis fluxum patiebátur duódecim annis, accéssit retro, et tétigit fímbriam vestiménti eius. A oto niewiasta, która krwotok przez dwanaście lat cierpiała, przystąpiła z tyłu, i dotknęła się kraju sza­ty jego.
21
Dicébat enim intra se: Si tetígero tantum vestiméntum eius, salva ero. Bo mówiła sama w sobie: Bych się tylko dotknęła szaty jego, będę zdrowa.
22
At Iesus convérsus, et videns eam, dixit: Confíde fília, fides tua te salvam fecit. Et salva facta est múlier ex illa hora. A Jezus obróciwszy się, i ujrzawszy ją, rzekł: Ufaj córko, wiara twoja ciebie uzdrowiła. I uzdrowioną jest niewiasta od onej godziny.
23
Et cum venísset Iesus in domum príncipis, et vidísset tibícines et turbam tumultuántem, dicébat: A gdy przyszedł Jezus w dom książęcia, i ujrzał piszczki i lud giełk czyniący,
24
Recédite: non est enim mórtua puélla, sed dormit. Et deridébant eum. Mówił: Odstąpcie abowiem nie umarła dzieweczka, ale śpi. I śmiali się z niego.
25
Et cum eiécta esset turba, intrávit: et ténuit manum eius, et surréxit puélla. A gdy wygnano rzeszą: wszedł i ujął rękę jej, i powstała dzieweczka.
26
Et éxiit fama hæc in univérsam terram illam. I rozeszła się ta sława po wszystkiej onej ziemi.
27
Et transeúnte inde Iesu, secúti sunt eum duo cæci, clamántes, et dicéntes: Miserére nostri, Fili David. A gdy Jezus przechodził zonąd, szli za nim dwa śle­pi wołając i mówiąc: Zmiłuj się nad nami synu Dawidów.
28
Cum autem venísset domum, accessérunt ad eum cæci. Et dicit eis Iesus: Créditis quia hoc possum fácere vobis? Dicunt ei: Utique, Dómine. A gdy przyszedł do domu, przystąpili do niego ślepi. I rzekł im Jezus: Wierzycie, iż wam to mogę uczynić? Rzekli mu: Iście Panie.
29
Tunc tétigit óculos eórum, dicens: Secúndum fidem vestram, fiat vobis. Tedy się dotknął oczu ich, mówiąc: Wedle wiary waszej, niechaj się wam stanie.
30
Et apérti sunt óculi eórum: et comminátus est illis Iesus, dicens: Vidéte ne quis sciat. I otworzyły się oczy ich. I zagroził im Jezus, mówiąc: Patrzcie, aby kto nie wiedział.
31
Illi autem exeúntes, diffamavérunt eum in tota terra illa. Lecz oni wyszedszy, rozsławili go po wszystkiej onej ziemi.
32
Egréssis autem illis, ecce obtulérunt ei hóminem mutum, dæmónium habéntem. A gdy ci odeszli, oto przywiedli mu człowieka nie­mego, djabelstwo mającego.
33
Et eiécto dæmónio, locútus est mutus, et mirátæ sunt turbæ, dicéntes: Numquam appáruit sic in Israel. A gdy było wygnane djabelstwo, przemówił niemy, i dziwowały się rzesze, mówiąc: Nigdy się tak nie okazało w Izraelu.
34
Pharisǽi autem dicébant: In príncipe dæmoniórum éicit dǽmones. Ale Pharyzeuszowie mówili: Przez książę djabelskie, wygania djabły.
35
Et circuíbat Iesus omnes civitátes, et castélla, docens in synagógis eórum, et prǽdicans Evangélium regni, et curans omnem languórem, et omnem infirmitátem. I obchodził Jezus wszystkie miasta, i miasteczka, nauczając w bóżnicach ich, i przepowiadając Ewangelią królestwa, a uzdrawiając wszelką chorobę, i wszelką niemoc.
36
Videns autem turbas, misértus est eis: quia erant vexáti, et iacéntes sicut oves non habéntes pastórem. A widząc rzesze zlitował się nad nimi: iż byli stru­dzeni, i leżący jako owce nie mające pasterza.
37
Tunc dicit discípulis suis: Messis quidem multa, operárii autem pauci. Tedy rzekł uczniom swoim: Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało.
38
Rogáte ergo Dóminum messis, ut mittat operários in messem suam. Proścież tedy Pana żniwa, aby wysłał robotniki na żniwo swoje.
10
1
Et convocátis duódecim discípulis suis, dedit illis potestátem spirítuum immundórum, ut eícerent eos, et curárent omnem languórem, et omnem infirmitátem. I zezwawszy dwanaście uczniów swoich, dał im moc nad duchy nieczystemi, aby je wyganiali, i uzdrawiali wszelaką chorobę, i wszelaką niemoc.
2
Duódecim autem Apostolórum nómina sunt hæc. Primus, Simon, qui dícitur Petrus: et Andréas frater eius, A dwanaście Apostołów te są imiona: Pierwszy, Simon, którego zowią Piotr, i Andrzej brat jego, Jakób syn Zebedeuszów, i Jan brat jego:
3
Iacóbus Zebedǽi, et Ioánnes frater eius, Philíppus, et Bartholomǽus, Thomas, et Matthǽus publicánus, Iacóbus Alphǽi, et Thaddǽus, Filip i Bartłomiej, Tomasz i Mateusz Celnik, Jakób Alpheuszów, i Tadeusz,
4
Simon Chananǽus, et Iudas Iscariótes, qui et trádidit eum. Simon Kananejczyk, i Judasz Iskariot, który go też wydał.
5
Hos duódecim misit Iesus, præcípiens eis, dicens: In viam géntium ne abiéritis, et in civitátes Samaritanórum ne intravéritis: Tych dwanaście posłał Jezus: rozkazując im, mówiąc: na drogę poganów nie zachodźcie, i do miast Samary­tańskich nie wchodźcie:
6
sed pótius ite ad oves, quæ periérunt domus Israel. Ale raczej idźcie do owiec, które poginęły z domu Izraelskiego.
7
Eúntes autem prædicáte, dicéntes: Quia appropinquávit regnum cælórum. A szedszy przepowiadajcie, mówiąc: iż się przybliży­ło królestwo niebieskie.
8
Infírmos curáte, mórtuos suscitáte, leprósos mundáte, dǽmones eícite: gratis accepístis, gratis date. Niemocne uzdrawiajcie, umarłe wskrzeszajcie, trę­dowate oczyściajcie, czarty wyrzucajcie: darmoście wzię­li, darmo dawajcie.
9
Nolíte possidére aurum, neque argéntum, neque pecúniam in zonis vestris: Nie miejcie złota, ani srebra, ani pieniędzy w trzo­sach waszych:
10
non peram in via, neque duas túnicas, neque calceaménta, neque virgam: dignus enim est operárius cibo suo. Ani taistry w drodze, ani dwu sukien, ani butów, ani laski. Abowiem godzien jest robotnik strawy swo­jej.
11
In quamcúmque autem civitátem, aut castéllum intravéritis, interrogáte, quis in ea dignus sit: et ibi manéte donec exeátis. A do któregokolwiek miasta abo miasteczka wnidziecie, pytajcie się kto w nim jest godzien: i tam mie­szkajcie póki nie wynidziecie.
12
Intrántes autem in domum, salutáte eam, dicéntes: Pax huic dómui. A wchodząc w dom, pozdrawiajcie ji mówiąc: Po­kój temu domowi.
13
Et si quidem fúerit domus illa digna, véniet pax vestra super eam: si autem non fúerit digna, pax vestra revertétur ad vos. A jeśliby był on dom godny, przydzie nań pokój wasz, A jeśliby nie był godny: pokój wasz wróci się do was.
14
Et quicúmque non recéperit vos, neque audíerit sermónes vestros: exeúntes foras de domo, vel civitáte, excútite púlverem de pédibus vestris. I ktobykolwiek was nie przyjął, ani słuchał mów waszych: wychodząc precz z domu, abo z miasta otrząśnicie proch z nóg waszych.
15
Amen dico vobis: Tolerabílius erit terræ Sodomórum, et Gomorrhæórum in die iudícii, quam illi civitáti. Zaprawdę powiadam wam: lżej będzie ziemi Sodomskiej i Gomorrejskiej w dzień sądny, niźli miastu onemu.
16
Ecce ego mitto vos sicut oves in médio lupórum. Estóte ergo prudéntes sicut serpéntes, et símplices sicut colúmbæ. Oto ja was posyłam jako owce między wilki: Bądź­cież tedy mądremi jako wężowie; a prostemi jako gołę­bice.
17
Cavéte autem ab homínibus. Tradent enim vos in concíliis, et in synagógis suis flagellábunt vos: A strzeżcie się ludzi. Abowiem was będą wy­dawać do rad, i w bóżnicach swoich was biczować będą.
18
et ad prǽsides, et ad reges ducémini propter me in testimónium illis, et géntibus. I do starost i do królów będziecie wodzeni dla mnie, na świadectwo im i poganom.
19
Cum autem tradent vos, nolíte cogitáre quómodo, aut quid loquámini: dábitur enim vobis in illa hora, quid loquámini: A gdy was wydadzą, nie myślcie jako abo cobyście mówić mieli: Bo wam będzie dano onej godziny, cobyście mówili.
20
non enim vos estis qui loquímini, sed Spíritus Patris vestri, qui lóquitur in vobis. Abowiem nie wy jesteście, którzy mówicie, ale duch ojca waszego, który mówi w was.
21
Tradet autem frater fratrem in mortem, et pater fílium: et insúrgent fílii in paréntes, et morte eos affícient: A wyda brat brata na śmierć i ociec syna: i po­wstaną synowie przeciw rodzicom, i o śmierć je przypra­wiać będą:
22
et éritis ódio ómnibus propter nomen meum: qui autem perseveráverit usque in finem, hic salvus erit. I będziecie w nienawiści u wszystkich, dla imienia mego. Ale kto wytrwa aż do końca, ten będzie zbawion,
23
Cum autem persequéntur vos in civitáte ista, fúgite in áliam. Amen dico vobis, non consummábitis civitátes Israel, donec véniat Fílius hóminis. A gdy was prześladować będą w tem mieście, ucie­kajcie do drugiego. Zaprawdę powiadam wam, że nie skończycie miast Izraelskich, aż przydzie syn człowieczy.
24
Non est discípulus super magístrum, nec servus super dóminum suum: Nie jest uczeń nad mistrza, ani sługa nad Pana swego.
25
súfficit discípulo ut sit sicut magíster eius, et servo, sicut dóminus eius. Si patremfamílias Beélzebub vocavérunt, quanto magis domésticos eius? Dosyć uczniowi, aby był jako mistrz jego, a słudze, jako pan jego. Jeśli gospodarza Beelzebubem nazwali: jakoż daleko więcej domowniki jego?
26
Ne ergo timuéritis eos. Nihil enim est opértum, quod non revelábitur: et occúltum, quod non sciétur. Nie bójcież się ich tedy. Abowiem nie jest nic skry­tego, coby odkryto być nie miało: ani tajemnego, czegoby wiedzieć nie miano.
27
Quod dico vobis in ténebris, dícite in lúmine: et quod in aure audítis, prædicáte super tecta. Co wam w ciemności mówię, powiadajcie na świa­tłe: a co w ucho słyszycie, przepowiadajcie na dachach.
28
Et nolíte timére eos, qui occídunt corpus, ánimam autem non possunt occídere: sed pótius timéte eum, qui potest et ánimam, et corpus pérdere in gehénnam. A nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, a duszy zabić nie mogą: ale raczej bójcie się tego, który i duszę i ciało może zatracić do piekła.
29
Nonne duo pásseres asse véneunt: et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro? Izali dwu wróblów za pieniądz nie przedają: a jeden z nich nie upadnie na ziemię bez ojca waszego?
30
Vestri autem capílli cápitis omnes numeráti sunt. A wasze włosy wszystkie na głowie są policzone.
31
Nolíte ergo timére: multis passéribus melióres estis vos. Nie bójcież się tedy: lepszyście wy niż wiele wróblów.
32
Omnis ergo, qui confitébitur me coram homínibus, confitébor et ego eum coram Patre meo, qui in cælis est. Wszelki tedy, który mię wyzna przed ludźmi, wy­znam go ja też przed ojcem moim, który jest w niebiesiech.
33
Qui autem negáverit me coram homínibus, negábo et ego eum coram Patre meo, qui in cælis est. A któryby się mnie zaprzał przed ludźmi: zaprze się go i ja przed ojcem moim, który jest w niebiesiech.
34
Nolíte arbitrári quia pacem vénerim míttere in terram: non veni pacem míttere, sed gládium: Nie mniemajcie, żebym przyszedł puszczać pokój na ziemię: nie przyszedłem puszczać pokoju, ale miecz.
35
veni enim separáre hóminem advérsus patrem suum, et fíliam advérsus matrem suam, et nurum advérsus socrum suam: Bom przyszedł rozłączyć człowieka przeciw ojco­wi jego, i córkę przeciw matce jej, i niewiastkę przeciw świekrze jej:
36
et inimíci hóminis, doméstici eius. I będą nieprzyjaciele człowieka domownicy jego.
37
Qui amat patrem, aut matrem plus quam me, non est me dignus: et qui amat fílium, aut fíliam super me, non est me dignus. Kto miłuje ojca abo matkę więcej niż mię, nie jest mnie godzien: a kto miłuje syna abo córkę nad mię, nie jest mnie godzien.
38
Et qui non áccipit crucem suam, et séquitur me, non est me dignus. A kto nie bierze krzyża swego, a nie naśladuje mnie, nie jest mnie godzien.
39
Qui ínvenit ánimam suam, perdet illam: et qui perdíderit ánimam suam propter me, invéniet eam. Kto nalazł duszę swoję, straci ją: a ktoby utracił duszę swą dla mnie, najdzie ją.
40
Qui récipit vos, me récipit: et qui me récipit, récipit eum, qui me misit. Kto was przyjmuje, mnie przyjmuje: a kto mnie przyjmuje, przyjmuje tego, który mię posłał.
41
Qui récipit prophétam in nómine prophétæ, mercédem prophétæ accípiet: et qui récipit iustum in nómine iusti, mercédem iusti accípiet. Kto przyjmuje proroka w imię proroka: zapłatę proroka weźmie. A kto przyjmuje sprawiedliwego w imię sprawiedliwego: zapłatę sprawiedliwego weźmie.
42
Et quicúmque potum déderit uni ex mínimis istis cálicem aquæ frígidæ tantum in nómine discípuli: amen dico vobis, non perdet mercédem suam. A którykolwiek dał się napić jednemu z tych naj­mniejszych kubek zimnej wody tylko w imię ucznia: zaprawdę powiadam wam nie straci zapłaty swojej.
11
1
Et factum est, cum consummásset Iesus, præcípiens duódecim discípulis suis, tránsiit inde ut docéret, et prædicáret in civitátibus eórum. I stało się: gdy JEZUS przestał rozkazować dwiemanaście uczniom swoim, poszedł zonąd, aby uczył i prze­powiadał w miastach ich.
2
Ioánnes autem cum audísset in vínculis ópera Christi, mittens duos de discípulis suis, A Jan, usłyszawszy w więzieniu dzieła Chrystusowe, posławszy dwu z uczniów swoich,
3
ait illi: Tu es, qui ventúrus es, an álium exspectámus? Rzekł mu: Tyś jest, który masz przyść, czyli inszego czekamy?
4
Et respóndens Iesus ait illis: Eúntes renuntiáte Ioánni quæ audístis, et vidístis. A odpowiadając Jezus rzekł im: Szedszy odnieście Janowi coście słyszeli i widzieli.
5
Cæci vident, claudi ámbulant, leprósi mundántur, surdi áudiunt, mórtui resúrgunt, páuperes evangelizántur: Ślepi widzą, chromi chodzą, trędowaci bywają oczyścieni, głuszy słyszą, umarli zmartwychwstają, ubogim Ewangelią opowiadają:
6
et beátus est, qui non fúerit scandalizátus in me. A błogosławiony jest, który się ze mnie nie zgorszy.
7
Illis autem abeúntibus, cœpit Iesus dícere ad turbas de Ioánne: Quid exístis in desértum vidére? arúndinem vento agitátam? A gdy oni odeszli, począł Jezus mówić do rzesz o Ja­nie: Coście wyszli na puszczą widzieć? trzcinę chwiejącą się od wiatru?
8
Sed quid exístis vidére? hóminem móllibus vestítum? Ecce qui móllibus vestiúntur, in dómibus regum sunt. Ale coście wyszli widzieć? człowieka w miękkie szaty obleczonego? Oto którzy w miękkie szaty się obłóczą w domiech królewskich są.
9
Sed quid exístis vidére? prophétam? Etiam dico vobis, et plus quam prophétam. Ale coście wyszli widzieć? Proroka? Zaiste powia­dam wam, i więcej niż proroka.
10
Hic est enim, de quo scriptum est: Ecce ego mitto ángelum meum ante fáciem tuam, qui præparábit viam tuam ante te. Bo ten jest, o którym napisano: Oto ja posyłam anioła mego przed obliczem twojem, który zgotuje drogę twą przed tobą.
11
Amen dico vobis, non surréxit inter natos mulíerum maior Ioánne Baptísta: qui autem minor est in regno cælórum, maior est illo. Zaprawdę powiadam wam, nie powstał między narodzonemi z niewiast więtszy nad Jana Chrzciciela: Lecz który jest mniejszym w królestwie niebieskiem, więtszy jest niźli on.
12
A diébus autem Ioánnis Baptístæ usque nunc, regnum cælórum vim pátitur, et violénti rápiunt illud. A od dnia Jana Chrzciciela aż dotąd, królestwo nie­bieskie gwałt cierpi, a gwałtownicy porywają je.
13
Omnes enim prophétæ, et lex usque ad Ioánnem prophetavérunt: Bo wszyscy prorocy i zakon, aż do Jana prorokowa­li:
14
et si vultis recípere, ipse est Elías, qui ventúrus est. A jeśli chcecie przyjąć, tenci jest Eliasz który ma przyść.
15
Qui habet aures audiéndi, áudiat. Kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.
16
Cui autem símilem æstimábo generatiónem istam? Símilis est púeris sedéntibus in foro: qui clamántes coæquálibus A komuż podobnym uczynię ten rodzaj? Podobny jest chłopiętam siedzącym na rynku: wołając rówiennikom,
17
dicunt: Cecínimus vobis, et non saltástis: lamentávimus, et non planxístis. Mówią: Śpiewaliśmy wam, a nie skakaliście: lamen­towaliśmy, a nie płakaliście.
18
Venit enim Ioánnes neque mandúcans, neque bibens, et dicunt: Dæmónium habet. Abowiem przyszedł Jan ani jedząc ani pijąc: i po­wiadają Czarta ma.
19
Venit Fílius hóminis mandúcans, et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, et potátor vini, publicanórum, et peccatórum amícus. Et iustificáta est sapiéntia a fíliis suis. Przyszedł syn człowieczy jedząc i pijąc, i mówią: Oto człowiek obżerca, i winożarłok, przyjaciel Celników i grzeszników. I usprawiedliwiona jest mądrość od sy­nów swoich.
20
Tunc cœpit exprobráre civitátibus, in quibus factæ sunt plúrimæ virtútes eius, quia non egíssent pœniténtiam: Tedy począł wymawiać miastom, w których się stało barzo wiele cudów jego, że nie czyniły pokuty.
21
Væ tibi Corózain, væ tibi Bethsáida: quia si in Tyro, et Sidóne factæ essent virtútes, quæ factæ sunt in vobis, olim in cilício, et cínere pœniténtiam egíssent. Biada tobie Korozaim, biada tobie Bethsaido: Bo gdyby się były w Tyrze i w Sydonie cuda stały, które się stały w was, dawnoby byli w włosiennicy i w popiele pokutę czyniły.
22
Verúmtamen dico vobis: Tyro, et Sidóni remíssius erit in die iudícii, quam vobis. Wszakże powiadam wam, Tyrowi i Sydonowi lżej będzie w dzień sądny, niźli wam.
23
Et tu Caphárnaum, numquid usque in cælum exaltáberis? usque in inférnum descéndes: quia, si in Sódomis factæ fuíssent virtútes, quæ factæ sunt in te, forte mansíssent usque in hanc diem. A ty Kapharnaum, izali się aż do nieba wyniesiesz? aż do piekła zstąpisz. Bo gdyby się były w Sodomie cu­da stały, które się stały w tobie, snadźby były zostały aż do dnia tego.
24
Verúmtamen dico vobis, quia terræ Sodomórum remíssius erit in die iudícii, quam tibi. Wszakże powiadam wam, iż znośniej będzie ziemi Sodomitów w dzień sądny, niźli tobie.
25
In illo témpore respóndens Iesus dixit: Confíteor tibi Pater, Dómine cæli et terræ, quia abscondísti hæc a sapiéntibus, et prudéntibus, et revelásti ea párvulis. W on czas odpowiadając Jezus, rzekł: Wyzna­wam tobie Ojcze Panie nieba i ziemie, żeś te rzeczy za­krył przed mądremi i roztropnemi, a objawiłeś je malutkim.
26
Ita Pater: quóniam sic fuit plácitum ante te. Tak Ojcze: iż się tak upodobało przed tobą.
27
Omnia mihi trádita sunt a Patre meo. Et nemo novit Fílium, nisi Pater: neque Patrem quis novit, nisi Fílius, et cui volúerit Fílius reveláre. Wszystkie rzeczy dane mi są od ojca mego. I nikt nie zna syna, jedno Ociec: ani Ojca kto zna, jedno syn, a komuby chciał syn objawić.
28
Veníte ad me omnes, qui laborátis, et oneráti estis, et ego refíciam vos. Pódzcie do mnie wszyscy którzy pracujecie, i je­steście obciążeni, a ja was ochłodzę.
29
Tóllite iugum meum super vos, et díscite a me, quia mitis sum, et húmilis corde: et inveniétis réquiem animábus vestris. Weźmicie jarzmo moje na się, a uczcie się odemnie, żem jest cichy i pokornego serca: a najdziecie odpoczynek duszom waszym.
30
Iugum enim meum suáve est, et onus meum leve. Abowiem jarzmo moje wdzięczne jest, a brzemię mo­je lekkie.
12
1
In illo témpore ábiit Iesus per sata sábbato: discípuli autem eius esuriéntes cœpérunt véllere spicas, et manducáre. W on czas szedł Jezus w szabbat przez zboża: a ucznio­wie jego głodni będąc poczęli rwać kłosie, i jeść.
2
Pharisǽi autem vidéntes, dixérunt ei: Ecce discípuli tui fáciunt quod non licet fácere sábbatis. A ujrzawszy Pharyzeuszowie, rzekli mu: Oto ucznio­wie twoi czynią czego się nie godzi czynić w szabbaty.
3
At ille dixit eis: Non legístis quid fécerit David, quando esúriit, et qui cum eo erant: A on im powiedział: Nie czytaliście co uczynił Da­wid kiedy łaknął, i którzy z nim byli?
4
quómodo intrávit in domum Dei, et panes propositiónis comédit, quos non licébat ei édere, neque his, qui cum eo erant, nisi solis sacerdótibus? Jako wszedł do domu Bożego, i chleb pokładny jadł, którego się mu nie godziło jeść, ani tym, którzy z nim byli, tylko samym kapłanom?
5
Aut non legístis in lege quia sábbatis sacerdótes in templo sábbatum víolant, et sine crímine sunt? Aboście nie czytali w zakonie, że w szabbaty kapłani w kościele gwałcą szabbat, a bez winy są?
6
Dico autem vobis, quia templo maior est hic. Lecz mówię wam, iż tu więtszy jest niż kościół.
7
Si autem scirétis, quid est: Misericórdiam volo, et non sacrifícium: numquam condemnassétis innocéntes. A gdybyście wiedzieli co jest: Miłosierdzia chce, a nie ofiary: nigdybyście byli nie potępiali niewinnych.
8
Dóminus enim est Fílius hóminis étiam sábbati. Abowiem Panem jest syn człowieczy i szabbatu.
9
Et cum inde transísset, venit in synagógam eórum. A gdy odszedł ztamtąd, przyszedł do bożnice ich.
10
Et ecce homo manum habens áridam, et interrogábant eum, dicéntes: Si licet sábbatis curáre? ut accusárent eum. A oto człowiek mający uschłą rękę: i pytali go mówiąc: Godzili się w szabbaty uzdrawiać? aby go oskarżyli.
11
Ipse autem dixit illis: Quis erit ex vobis homo, qui hábeat ovem unam, et si cecíderit hæc sábbatis in fóveam, nonne tenébit, et levábit eam? A on im rzekł: Który z was człowiek będzie, który­by miał owcę jednę: a gdyby ona wpadła w dół w szabbat, izali jej nie weźmie i podniesie?
12
Quanto magis mélior est homo ove? ítaque licet sábbatis benefácere. Jakoż daleko lepszy jest człowiek niźli owca? Przetoż się godzi w szabbaty dobrze czynić.
13
Tunc ait hómini: Exténde manum tuam. Et exténdit, et restitúta est sanitáti sicut áltera. Tedy rzekł człowiekowi: Wyciągni rękę twoję. I wyciągnął: i przywrócona jest do zdrowia jako druga.
14
Exeúntes autem Pharisǽi, consílium faciébant advérsus eum, quómodo pérderent eum. A Pharyzeuszowie wyszedszy, czynili radę przeciw niemu, jakoby go stracili.
15
Iesus autem sciens recéssit inde: et secúti sunt eum multi, et curávit eos omnes: Ale Jezus wiedząc odszedł ztamtąd, i szło ich za nim wiele, i uzdrowił je wszystkie:
16
et præcépit eis, ne maniféstum eum fácerent: I rozkazał im, aby go nie objawiali.
17
ut adimplerétur, quod dictum est per Isaíam prophétam, dicéntem: Aby się wypełniło co było powiedziano przez Izajasza proroka, mówiącego:
18
Ecce puer meus, quem elégi, diléctus meus, in quo bene complácuit ánimæ meæ. Ponam spíritum meum super eum, et iudícium géntibus nuntiábit. Oto sługa mój, któregom obrał, miły mój, w któ­rym się dobrze upodobało duszy mojej. Położę ducha mojego na nim, a sąd Poganom opowie.
19
Non conténdet, neque clamábit, neque áudiet áliquis in platéis vocem eius: Nie będzie się wadził, ani będzie wołał, i nikt nie usłyszy po ulicach głosu jego.
20
arúndinem quassátam non confrínget, et linum fúmigans non exstínguet, donec eíciat ad victóriam iudícium: Trzciny zgniecionej nie złamie, a lnu kurzącego się nie zagasi: aż wystawi sąd ku zwycięztwu:
21
et in nómine eius gentes sperábunt. A w imieniu jego Pogani będą nadzieję mieli.
22
Tunc oblátus est ei dæmónium habens, cæcus, et mutus, et curávit eum ita ut loquerétur, et vidéret. Tedy mu przywiedzion jest mający dyabelstwo, śle­py i niemy: i uzdrowił go, tak, iż mówił i widział.
23
Et stupébant omnes turbæ, et dicébant: Numquid hic est fílius David? I zdumiały się wszystkie rzesze, i mówiły: Nie tenli to syn Dawidów?
24
Pharisǽi autem audiéntes, dixérunt: Hic non éicit dǽmones nisi in Beélzebub príncipe dæmoniórum. A Pharyzeuszowie usłyszawszy rzekli: Ten nie wy­gania czartów, jedno przez Beelzebuba książęcia czartowskiego.
25
Iesus autem sciens cogitatiónes eórum, dixit eis: Omne regnum divísum contra se desolábitur: et omnis cívitas, vel domus divísa contra se, non stabit. Ale Jezus wiedząc myśli ich, rzekł im: Wszelkie kró­lestwo rozdzielone przeciwko sobie, będzie spustoszone: i wszelkie miasto abo dom rozdzielony przeciwko sobie, nie ostoi się.
26
Et si Sátanas Sátanam éicit, advérsus se divísus est: quómodo ergo stabit regnum eius? A jeśli szatan szatana wyrzuca, przeciwko sobie jest rozdzielon: jakoż tedy ostoi się królestwo jego?
27
Et si ego in Beélzebub eício dǽmones, fílii vestri in quo eíciunt? Ideo ipsi iúdices vestri erunt. A jeśliż ja przez Beelzebuba wyrzucam czarty: sy­nowie waszy przez kogo wyrzucają? Dla tego oni będą sędziami waszemi.
28
Si autem ego in Spíritu Dei eício dǽmones, ígitur pervénit in vos regnum Dei. Lecz jeśli ja duchem Bożym wyganiani czarty: tedyć na was przyszło królestwo Boże.
29
Aut quómodo potest quisquam intráre in domum fortis, et vasa eius dirípere, nisi prius alligáverit fortem? et tunc domum illíus dirípiet. Abo jako może kto wniść do domu mocarzowego i sprzęt jego rozchwycić: ażby pierwej związał mocarza? toż więc dopiero dom jego rozchwyci.
30
Qui non est mecum, contra me est: et qui non cóngregat mecum, spargit. Kto nie jest zemną, przeciwko mnie jest: a kto nie zbiera zemną, rozprasza.
31
Ideo dico vobis: Omne peccátum et blasphémia remittétur homínibus, Spíritus autem blasphémia non remittétur. Dla tego powiadam wam: Wszelki grzech i bluźnierstwo będzie odpuszczone ludziom: ale bluźnierstwo ducha nie będzie odpuszczone.
32
Et quicúmque díxerit verbum contra Fílium hóminis, remittétur ei: qui autem díxerit contra Spíritum sanctum, non remittétur ei, neque in hoc sǽculo, neque in futúro. I ktobykolwiek rzekł słowo przeciwko synowi czło­wieczemu, będzie mu odpuszczono: ale ktoby mówił prze­ciw Duchowi Ś. nie będzie mu odpuszczono, ani w tym wieku, ani w przyszłym.
33
Aut fácite árborem bonam, et fructum eius bonum: aut fácite árborem malam, et fructum eius malum: síquidem ex fructu arbor agnóscitur. Abo czyńcie drzewo dobre, i owoc jego dobry: abo czyńcie drzewo złe, i owoc jego zły: abowiem z owocu drze­wo bywa poznane.
34
Progénies viperárum, quómodo potéstis bona loqui, cum sitis mali? ex abundántia enim cordis os lóquitur. Rodzaju jaszczórczy, jako możecie dobre rzeczy mówić, gdyżeście źli? ponieważ z obfitości serca usta mó­wią.
35
Bonus homo de bono thesáuro profert bona: et malus homo de malo thesáuro profert mala. Dobry człowiek z dobrego skarbu wynosi rzeczy dobre: a zły człowiek ze złego skarbu wynosi złe.
36
Dico autem vobis quóniam omne verbum otiósum, quod locúti fúerint hómines, reddent ratiónem de eo in die iudícii. A powiadam, wam, iż z każdego słowa próżnego, któreby wyrzekli ludzie, dadzą liczbę w dzień sądny.
37
Ex verbis enim tuis iustificáberis, et ex verbis tuis condemnáberis. Abowiem z słów twoich będziesz usprawiedliwiony: i z słów twoich będziesz potępiony.
38
Tunc respondérunt ei quidam de scribis et Pharisǽis, dicéntes: Magíster, vólumus a te signum vidére. Tedy odpowiedzieli mu niektórzy z Doktorów i z Pharyzeuszów, mówiąc: Nauczycielu, chcemy od ciebie znak widzieć.
39
Qui respóndens ait illis: Generátio mala et adúltera signum quærit: et signum non dábitur ei, nisi signum Ionæ prophétæ. Który odpowiadając rzekł im: Rodzaj zły, i cudzołożny znaku szuka: a znak mu nie będzie dan, jedno znak Jonasa proroka.
40
Sicut enim fuit Ionas in ventre ceti tribus diébus, et tribus nóctibus: sic erit Fílius hóminis in corde terræ tribus diébus, et tribus nóctibus. Abowiem jako był Jonas w brzuchu wieloryba trzy dni i trzy nocy: tak będzie syn człowieczy w sercu ziemie trzy dni i trzy nocy.
41
Viri Ninivítæ surgent in iudício cum generatióne ista, et condemnábunt eam: quia pœniténtiam egérunt in prædicatióne Ionæ. Et ecce plus quam Ionas hic. Mężowie Niniwitowie powstaną na sądzie z tym na­rodem, i potępią ji: iż pokutę czynili na kazanie Jonasowe.
42
Regína austri surget in iudício cum generatióne ista, et condemnábit eam: quia venit a fínibus terræ audíre sapiéntiam Salomónis, et ecce plus quam Sálomon hic. A oto tu więcej niźli Jonas. Królowa z Południa powstanie na sądzie z tym narodem, i potępi ji: iż przyjachała z krajów ziemie słuchać mądrości Salomonowej, a oto tu więcej niż Salomon.
43
Cum autem immúndus spíritus exíerit ab hómine, ámbulat per loca árida, quærens réquiem, et non ínvenit. A gdy nieczysty duch wynidzie od człowieka, chodzi po miejscach suchych szukając odpoczynienia, a nie najduje.
44
Tunc dicit: Revértar in domum meam, unde exívi. Et véniens ínvenit eam vacántem, scopis mundátam, et ornátam. Tedy mówi: Wrócę się do domu mego z kądem wy­szedł. A przyszedszy najduje ji pusty, umieciony, i ochędożony.
45
Tunc vadit, et assúmit septem álios spíritus secum nequióres se, et intrántes hábitant ibi: et fiunt novíssima hóminis illíus peióra prióribus. Sic erit et generatióni huic péssimæ. Tedy idzie, i bierze z sobą siedmi inszych duchów gorszych niż sam, i wszedszy mieszkają tam: i bywają osta­teczne rzeczy człowieka onego gorsze niźli pierwsze. Tak będzie i temu narodowi złemu.
46
Adhuc eo loquénte ad turbas, ecce mater eius, et fratres stabant foris, quæréntes loqui ei. Gdy on jeszcze mówił do rzeszy, oto matka jego i bracia stali przed domem, chcąc z nim mówić.
47
Dixit autem ei quidam: Ecce mater tua, et fratres tui foris stant quæréntes te. I rzekł mu niektóry: Oto matka twoja i bracia twoi przed domem stoją szukając cię.
48
At ipse respóndens dicénti sibi, ait: Quæ est mater mea, et qui sunt fratres mei? A on odpowiadając rzekł mówiącemu do siebie: Któ­ra jest matka moja, i którzy są bracia moi?
49
Et exténdens manum in discípulos suos, dixit: Ecce mater mea, et fratres mei. I ściągnąwszy rękę na ucznie swoje, rzekł: Oto ma­tka moja i bracia moi.
50
Quicúmque enim fécerit voluntátem Patris mei, qui in cælis est: ipse meus frater, et soror, et mater est. Abowiem ktobykolwiek uczynił wolą Ojca mego, który jest w niebiesiech: ten bratem moim, i siostrą, i ma­tką jest.
13
1
In illo die éxiens Iesus de domo, sedébat secus mare. Dnia onego wyszedszy Jezus z domu, siedział nad morzem.
2
Et congregátæ sunt ad eum turbæ multæ, ita ut navículam ascéndens sedéret: et omnis turba stabat in líttore, I zebrały się do niego wielkie rzesze, tak, iż wstąpiw­szy w łódź siedział, a wszystka rzesza na brzegu stała:
3
et locútus est eis multa in parábolis, dicens: Ecce éxiit qui séminat, semináre. I mówił im wiele przez podobieństwa, rzekąc; Oto, który sieje, wyszedł siać.
4
Et dum séminat, quædam cecidérunt secus viam, et venérunt vólucres cæli, et comedérunt ea. A gdy siał, niektóre padły przy drodze, i przylecieli ptacy powietrzni a pozobali je.
5
Alia autem cecidérunt in petrósa, ubi non habébant terram multam: et contínuo exórta sunt, quia non habébant altitúdinem terræ. A drugie padły na opoczyste, gdzie nie miały ziemie wiele: i wnet wzeszły, iż nie miały głębokości ziemie.
6
Sole autem orto æstuavérunt: et quia non habébant radícem, aruérunt. A gdy słońce wzeszło, wygorzały, a iż nie miały ko­rzenia, uschły.
7
Alia autem cecidérunt in spinas: et crevérunt spinæ, et suffocavérunt ea. A drugie padły w ciernie: a ciernie wyrosło, i zadusiło je.
8
Alia autem cecidérunt in terram bonam: et dabant fructum, áliud centésimum, áliud sexagésimum, áliud trigésimum. A drugie padły na ziemię dobrą: i dały owoc, jedno setny, drugie sześćdziesiątny, drugie trzydziestny.
9
Qui habet aures audiéndi, áudiat. Kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.
10
Et accedéntes discípuli dixérunt ei: Quare in parábolis lóqueris eis? I przystąpiwszy uczniowie rzekli mu: Czemu im w podobieństwach mówisz?
11
Qui respóndens, ait illis: Quia vobis datum est nosse mystéria regni cælórum: illis autem non est datum. Który odpowiadając rzekł im: Iż wam dano jest wiedzieć tajemnice królestwa niebieskiego: a onym nie jest dano.
12
Qui enim habet, dábitur ei, et abundábit: qui autem non habet, et quod habet auferétur ab eo. Abowiem ktokolwiek ma, będzie mu dano, i ob­fitować będzie: a kto niema, i co ma, będzie wzięto od nie­go.
13
Ideo in parábolis loquor eis: quia vidéntes non vident, et audiéntes non áudiunt, neque intélligunt. Dla tego im w podobieństwach mówię, iż widząc nie widzą, i słysząc nie słyszą, ani rozumieją.
14
Et adimplétur in eis prophetía Isaíæ, dicéntis: Audítu audiétis, et non intelligétis: et vidéntes vidébitis, et non vidébitis. I pełni się w nich proroctwo Izajasza mówiącego: Słyszeniem słuchać będziecie, a nie zrozumiecie: a widząc widzieć będziecie, a nie ujrzycie.
15
Incrassátum est enim cor pópuli huius, et áuribus gráviter audiérunt, et óculos suos clausérunt: nequándo vídeant óculis, et áuribus áudiant, et corde intélligant, et convertántur, et sanem eos. Abowiem zatyło serce ludu tego, a uszyma ciężko słyszeli, i oczy swe zamrużyli: żeby kiedy oczyma nie oglą­dali, i uszyma nie słyszeli, a sercem nie zrozumieli, i na­wrócili się, a uzdrowiłbym je.
16
Vestri autem beáti óculi quia vident, et aures vestræ quia áudiunt. A wasze oczy błogosławione, iż widzą, i uszy wa­sze, iż słyszą.
17
Amen quippe dico vobis, quia multi prophétæ, et iusti cupiérunt vidére quæ vidétis, et non vidérunt: et audíre quæ audítis, et non audiérunt. Abowiem zaprawdę mówię wam, iż wiele proroków i sprawiedliwych żądali widzieć co widzicie, a nie widzieli: i słyszeć co słyszycie, a nie słyszeli.
18
Vos ergo audíte parábolam seminántis. Wy tedy słuchajcie podobieństwa siejącego.
19
Omnis, qui audit verbum regni, et non intélligit, venit malus, et rapit quod seminátum est in corde eius: hic est qui secus viam seminátus est. Wszelki, który słucha słowa królestwa, a nie rozu­mie, przychodzi złośnik i porywa co jest wsiano w sercu jego. Ten jest, który jest przy drodze posiany.
20
Qui autem super petrósa seminátus est, hic est, qui verbum audit, et contínuo cum gáudio áccipit illud: A który na opoczystych jest posiany, ten jest, któ­ry słucha słowa, i zarazem je z radością przyjmuje:
21
non habet autem in se radícem, sed est temporális: facta autem tribulatióne et persecutióne propter verbum, contínuo scandalizátur. A nie ma korzenia w sobie, ale doczesny jest, a gdy przypadnie utrapienie, i prześladowanie dla słowa, wnet się gorszy.
22
Qui autem seminátus est in spinis, hic est, qui verbum audit, et sollicitúdo sǽculi istíus, et fallácia divitiárum suffócat verbum, et sine fructu effícitur. A który jest między ciernie wsiany, ten jest, który słucha słowa, a pieczołowanie świata tego, i oszukanie bo­gactw zadusza słowo, i stawa się bez pożytku.
23
Qui vero in terram bonam seminátus est, hic est, qui audit verbum, et intélligit, et fructum affert, et facit áliud quidem centésimum, áliud autem sexagésimum, áliud vero trigésimum. A który jest wsiany na ziemię dobrą: jest ten, który słucha słowa, i rozumie, i owoc przynosi, i czyni jedno se­tny, a drugie sześćdziesiątny, a drugie trzydziestny.
24
Aliam parábolam propósuit illis, dicens: Símile factum est regnum cælórum hómini, qui seminávit bonum semen in agro suo. Insze podobieństwo przełożył im, mówiąc: Podobne się stało królestwo niebieskie człowiekowi, który posiał do­bre nasienie na rolej swojej.
25
Cum autem dormírent hómines, venit inimícus eius, et superseminávit zizánia in médio trítici, et ábiit. A gdy ludzie spali, przyszedł nieprzyjaciel jego, i nasiał kąkolu między pszenicą i odszedł.
26
Cum autem crevísset herba, et fructum fecísset, tunc apparuérunt et zizánia. A gdy urosła trawa, i owoc uczyniła: tedy się po­kazał i kąkol.
27
Accedéntes autem servi patrisfamílias, dixérunt ei: Dómine, nonne bonum semen seminásti in agro tuo? Unde ergo habet zizánia? A przystąpiwszy słudzy gospodarscy, rzekli mu: Panie, izaliś nie posiał dobrego nasienia na rolej twojej? Zkąd tedy kąkol ma?
28
Et ait illis: Inimícus homo hoc fecit. Servi autem dixérunt ei: Vis, imus, et collígimus ea? I rzekł im: Nieprzyjazny człowiek to uczynił. A słudzy rzekli mu: Chcesz, iż pójdziemy i zbierzemy ji?
29
Et ait: Non: ne forte colligéntes zizánia, eradicétis simul cum eis et tríticum. I rzekł: Nie, byście snadź zbierając kąkol, nie wy­korzenili zaraz z nim i pszenice.
30
Sínite útraque créscere usque ad messem, et in témpore messis dicam messóribus: Collígite primum zizánia, et alligáte ea in fascículos ad comburéndum: tríticum autem congregáte in hórreum meum. Dopuśćcie obojgu rość aż do żniwa: a czasu żniwa rzekę żeńcom: Zbierzcie pierwej kąkol, a zwiążcie ji w snopki ku spaleniu: a pszenicę zgromadźcie do gumna mojego.
31
Aliam parábolam propósuit eis, dicens: Símile est regnum cælórum grano sinápis, quod accípiens homo seminávit in agro suo: Insze podobieństwo powiedział im, mówiąc: Podo­bne jest królestwo niebieskie ziarnu gorczycznemu, które wziąwszy człowiek wsiał na rolej swojej.
32
quod mínimum quidem est ómnibus semínibus: cum autem créverit, maius est ómnibus oléribus, et fit arbor, ita ut vólucres cæli véniant, et hábitent in ramis eius. Które namniejszeć jest ze wszego nasienia: ale kiedy uroście, więtsze jest że wszech jarzyn: i stawa się drzewem, tak iż przychodzą ptacy niebiescy, i mieszkają na gałązkach jego.
33
Aliam parábolam locútus est eis: Símile est regnum cælórum ferménto, quod accéptum múlier abscóndit in farínæ satis tribus, donec fermentátum est totum. Insze podobieństwo powiedział im: Podobne jest królestwo niebieskie kwasowi, który wziąwszy niewiasta zakryła we trzy miary mąki, aż wszystka skwaśniała.
34
Hæc ómnia locútus est Iesus in parábolis ad turbas: et sine parábolis non loquebátur eis: To wszystko mówił Jezus w podobieństwach do rzeszej: a krom podobieństwa nie mówił im:
35
ut implerétur quod dictum erat per prophétam dicéntem: Apériam in parábolis os meum, eructábo abscóndita a constitutióne mundi. Aby się wypełniło to co jest rzeczone przez proroka mówiącego: Otworzę usta moje w przypowieściach, będę wypowiadał skryte rzeczy od założenia świata.
36
Tunc, dimíssis turbis, venit in domum: et accessérunt ad eum discípuli eius, dicéntes: Edíssere nobis parábolam zizaniórum agri. Tedy rozpuściwszy rzesze przyszedł do domu: I przystąpili do niego uczniowie jego, mówiąc: Wyłóż nam podobieństwo kąkolu rolej.
37
Qui respóndens ait illis: Qui séminat bonum semen, est Fílius hóminis. Który odpowiadając, rzekł im: Ten, który sieje do­bre nasienie, jest syn człowieczy.
38
Ager autem est mundus. Bonum vero semen, hi sunt fílii regni. Zizánia autem, fílii sunt nequam. A rola, jest świat. A dobre nasienie, ci są syno­wie królestwa. A kąkol są synowie złego.
39
Inimícus autem, qui seminávit ea, est diábolus. Messis vero, consummátio sǽculi est. Messóres autem, ángeli sunt. A nieprzyjaciel, który go nasiał, jest dyabeł. A żni­wo, jest dokonanie świata. A żeńcy są Aniołowie.
40
Sicut ergo colligúntur zizánia, et igni comburúntur: sic erit in consummatióne sǽculi. Jako tedy kąkol zbierają i pala ogniem: tak będzie w dokonaniu świata.
41
Mittet Fílius hóminis ángelos suos, et cólligent de regno eius ómnia scándala, et eos, qui fáciunt iniquitátem: Pośle syn człowieczy Anioły swoje, a zbiorą z kró­lestwa jego wszystkie pogorszenia, i te którzy czynią nieprawość:
42
et mittent eos in camínum ignis. Ibi erit fletus et stridor déntium. I wrzucą je w piec ognisty: Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.
43
Tunc iusti fulgébunt sicut sol in regno Patris eórum. Qui habet aures audiéndi, áudiat. Tedy sprawiedliwi świecić będą jako słońce w królestwie ojca ich. Kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.
44
Símile est regnum cælórum thesáuro abscóndito in agro: quem qui ínvenit homo, abscóndit, et præ gáudio illíus vadit, et vendit univérsa quæ habet, et emit agrum illum. Podobne jest królestwo niebieskie skarbowi skry­temu w rolej: który nalazłszy człowiek, skrył: a od radości jego odchodzi, i wszystko co ma przedaje, a onę rolą ku­puje.
45
Iterum símile est regnum cælórum hómini negotiatóri, quærénti bonas margarítas. Zasię podobne jest królestwo niebieskie człowieko­wi kupcowi, szukającemu dobrych pereł,
46
Invénta autem una pretiósa margaríta, ábiit, et véndidit ómnia quæ hábuit, et emit eam. A nalazłszy jednę drogą perłę, odszedł i przedał wszystko co miał, i kupił ją.
47
Iterum símile est regnum cælórum sagénæ missæ in mare, et ex omni génere píscium congregánti. Zasię podobne jest królestwo niebieskie niewodowi zapuszczonemu w morze, a ze wszelkiego rodzaju ryb zgro­madzającemu.
48
Quam, cum impléta esset, educéntes, et secus littus sedéntes, elegérunt bonos in vasa, malos autem foras misérunt. Który, gdy się napełnił, wyciągnąwszy, a na brze­gu usiadłszy wybrali dobre w naczynia, a złe precz wyrzu­cili
49
Sic erit in consummatióne sǽculi: exíbunt ángeli, et separábunt malos de médio iustórum, Tak będzie w dokonaniu świata: wynidą aniołowie, i wyłączą złe z pośrodku sprawiedliwych.
50
et mittent eos in camínum ignis: ibi erit fletus, et stridor déntium. I wrzucą je w piec ognisty, tam będzie płacz i zgrzy­tanie zębów.
51
Intellexístis hæc ómnia? Dicunt ei: Etiam. Wyrozumieli żeście to wszystko? mówią mu: Tak.
52
Ait illis: Ideo omnis scriba doctus in regno cælórum, símilis est hómini patrifamílias, qui profert de thesáuro suo nova et vétera. Rzekł im: Przetoż każdy Doktor nauczony w kró­lestwie niebieskiem podobny jest człowiekowi gospoda­rzowi, który wyjmuje z skarbu swego nowe i stare rzeczy.
53
Et factum est, cum consummásset Iesus parábolas istas, tránsiit inde. I stało się: gdy Jezus dokończył tych przypo­wieści, odszedł ztamtąd.
54
Et véniens in pátriam suam, docébat eos in synagógis eórum, ita ut miraréntur, et dícerent: Unde huic sapiéntia hæc, et virtútes? I przyszedszy do ojczyzny swojej, nauczał je w bóżnicach ich, tak iż się zdumiewali, i mówili: Zkądże te­mu ta mądrość, i cuda?
55
Nonne hic est fabri fílius? nonne mater eius dícitur María, et fratres eius, Iacóbus, et Ioseph, et Simon, et Iudas? Izaż ten nie jest syn rzemieślniczy? Izaż matki je­go nie zową Marya, a bracią jego, Jakób i Józef i Simon i Judas?
56
Et soróres eius, nonne omnes apud nos sunt? unde ergo huic ómnia ista? I siostry jego, aza nie wszystkie u nas są? Zkądże tedy temu to wszystko?
57
Et scandalizabántur in eo. Iesus autem dixit eis: Non est prophéta sine honóre, nisi in pátria sua, et in domo sua. I gorszyli się z niego. A Jezus rzekł im: Nie jest prorok beze czci jedno w ojczyźnie swojej, a w domu swo­im.
58
Et non fecit ibi virtútes multas propter incredulitátem illórum. I nie uczynił tam cudów wiele dla niedowiarstwa ich.
14
1
In illo témpore audívit Heródes tetrárcha famam Iesu: W on czas usłyszał Herod Tetrarcha sławę o Je­zusie:
2
et ait púeris suis: Hic est Ioánnes Baptísta: ipse surréxit a mórtuis, et ídeo virtútes operántur in eo. I rzekł służebnikom swoim: Tenci jest Jan Chrzciciel: on zmartwychwstał, i dla tego cuda się pokazują w nim.
3
Heródes enim ténuit Ioánnem, et alligávit eum: et pósuit in cárcerem propter Herodíadem uxórem fratris sui. Abowiem Herod pojmał Jana i związał go: i wsadził do ciemnice, dla Herodyady żony brata swego.
4
Dicébat enim illi Ioánnes: Non licet tibi habére eam. Bo mu Jan mówił: Nie godzić się jej mieć tobie.
5
Et volens illum occídere, tímuit pópulum: quia sicut prophétam eum habébant. A chcąc go zabić, bał się ludu: abowiem mieli go jako proroka.
6
Die autem natális Heródis saltávit fília Herodíadis in médio, et plácuit Heródi: A w dzień narodzenia Herodowego, tańcowała córka Herodyady w pośrodku: i podobała się Herodowi.
7
unde cum iuraménto pollícitus est ei dare quodcúmque postulásset ab eo. Zkąd pod przysięgą obiecał jej dać czegobykolwiek żądała od niego.
8
At illa præmónita a matre sua, Da mihi, inquit, hic in disco caput Ioánnis Baptístæ. A ona przestrzeżona od matki swej, rzekła: Daj mi tu na misie głowę Jana Chrzciciela.
9
Et contristátus est rex: propter iuraméntum autem, et eos, qui páriter recumbébant, iussit dari. I zasmucił się król: lecz dla przysięgi i tych, którzy pospołu siedzieli, kazał dać.
10
Misítque et decollávit Ioánnem in cárcere. A posławszy ściął Jana w ciemnicy.
11
Et allátum est caput eius in disco, et datum est puéllæ, et áttulit matri suæ. I przyniesiono głowę jego na misie: a oddano dziew­ce, i odniosła matce swojej.
12
Et accedéntes discípuli eius, tulérunt corpus eius, et sepeliérunt illud: et veniéntes nuntiavérunt Iesu. A przyszedszy uczniowie jego, wzięli ciało, i pogrzebli je: i przyszedszy opowiedzieli Jezusowi.
13
Quod cum audísset Iesus, secéssit inde in navícula, in locum desértum seórsum: et cum audíssent turbæ, secútæ sunt eum pedéstres de civitátibus. Co usłyszawszy Jezus ustąpił z onąd w łódce, na miejsce puste osobno: a usłyszawszy rzesze, szły za nim z miast pieszo.
14
Et éxiens vidit turbam multam, et misértus est eis, et curávit lánguidos eórum. A wyszedszy ujrzał wielką rzeszą, i zlitował się nad nimi, i uzdrowił niemocne ich.
15
Véspere autem facto, accessérunt ad eum discípuli eius, dicéntes: Desértus est locus, et hora iam prætériit: dimítte turbas, ut eúntes in castélla, emant sibi escas. A gdy był wieczór, przystąpili do niego uczniowie jego, mówiąc: Puste jest miejsce, a godzina już minęła: rozpuść rzesze, aby odszedłszy do miasteczek kupili sobie żywności.
16
Iesus autem dixit eis: Non habent necésse ire: date illis vos manducáre. A Jezus im rzekł: Nie potrzeba im iść: dajcie im wy jeść.
17
Respondérunt ei: Non habémus hic nisi quinque panes, et duos pisces. Odpowiedzieli mu: Nie mamy tu jedno pięcioro chle­ba, a dwie rybie.
18
Qui ait eis: Afférte mihi illos huc. A on im rzekł: Przynieście mi je tu.
19
Et cum iussísset turbam discúmbere super fœnum, accéptis quinque pánibus, et duóbus píscibus, aspíciens in cælum benedíxit, et fregit, et dedit discípulis panes, discípuli autem turbis. A rozkazawszy rzeszam usięść na trawie, wziąwszy pięcioro chleba i dwie rybie, pojrzawszy w niego błogosła­wił, połamał, i dał uczniom chleb, a uczniowie rzeszam.
20
Et manducavérunt omnes, et saturáti sunt. Et tulérunt relíquias, duódecim cóphinos fragmentórum plenos. I jedli wszyscy, i najedli się. I zebrali co zbywało ułomków, dwanaście koszów pełnych.
21
Manducántium autem fuit númerus quinque míllia virórum, excéptis muliéribus, et párvulis. A tych, którzy jedli była liczba, pięć tysięcy mę­żów, oprócz niewiast i dziatek.
22
Et statim cómpulit Iesus discípulos ascéndere in navículam, et præcédere eum trans fretum, donec dimítteret turbas. A Jezus zarazem przymusił ucznie wstąpić w łód­kę, a uprzedzić się za morze, ażby rozpuścił rzesze.
23
Et dimíssa turba, ascéndit in montem solus oráre. Véspere autem facto solus erat ibi. A rozpuściwszy rzeszą, wstąpił na górę sam się mo­dlić. A gdy był wieczór, sam tam był.
24
Navícula autem in médio mari iactabátur flúctibus: erat enim contrárius ventus. A łódkę na środku morza wały miotały: albowiem był wiatr przeciwny.
25
Quarta autem vigília noctis, venit ad eos ámbulans super mare. Lecz czwartej strażej nocnej szedł do nich chodząc po morzu.
26
Et vidéntes eum super mare ambulántem, turbáti sunt, dicéntes: Quia phantásma est. Et præ timóre clamavérunt. A ujrzawszy go chodzącego po morzu, zatrwożyli się, mówiąc: Iż jest obłuda. I od bojaźni krzyknęli.
27
Statímque Iesus locútus est eis, dicens: Habéte fidúciam: ego sum, nolíte timére. I wnet mówił do nich Jezus, rzekąc: Miejcie ufność, jam jest, nie bójcie się.
28
Respóndens autem Petrus, dixit: Dómine, si tu es, iube me ad te veníre super aquas. A Piotr odpowiadając rzekł: Panie, jeśliś ty jest każ mi przyść do siebie po wodach.
29
At ipse ait: Veni. Et descéndens Petrus de navícula, ambulábat super aquam ut veníret ad Iesum. A on rzekł: Przydź. I wystąpiwszy Piotr z łódki chodził po wodzie, aby przyszedł do Jezusa.
30
Videns vero ventum válidum, tímuit: et cum cœpísset mergi, clamávit dicens: Dómine, salvum me fac. A widząc wiatr gwałtowny, zlękł się: a gdy począł tonąć, zawołał mówiąc: Panie, zachowaj mię.
31
Et contínuo Iesus exténdens manum, apprehéndit eum: et ait illi: Módicæ fídei, quare dubitásti? A wnet Jezus ściągnąwszy rękę uchwycił go: i rzekł mu: Małej wiary, czemuś wątpił?
32
Et cum ascendíssent in navículam, cessávit ventus. A gdy wstąpili w łódkę, przestał wiatr.
33
Qui autem in navícula erant, venérunt, et adoravérunt eum, dicéntes: Vere Fílius Dei es. A którzy byli w łódce przyszli i pokłonili mu się, mówiąc: Prawdziwieś jest syn Boży.
34
Et cum transfretássent, venérunt in terram Génesar. I gdy się przeprawili, przyszli do ziemie Genesar.
35
Et cum cognovíssent eum viri loci illíus, misérunt in univérsam regiónem illam, et obtulérunt ei omnes male habéntes: A poznawszy go mężowie miejsca onego, posłali po wszystkiej onej krainie, i przynieśli mu wszystkie, którzy się źle mieli:
36
et rogábant eum ut vel fímbriam vestiménti eius tángerent. Et quicúmque tetigérunt, salvi facti sunt. I prosili go, aby się choć kraju szaty jego dotykali. A którzy się kolwiek dotknęli uzdrowieni są.
15
1
Tunc accessérunt ad eum ab Ierosólymis scribæ, et Pharisǽi, dicéntes: Tedy przystąpili do niego Doktorowie z Jeruzalem i Pharyzeuszowie, mówiąc:
2
Quare discípuli tui transgrediúntur traditiónem seniórum? non enim lavant manus suas cum panem mandúcant. Czemu uczniowie twoi przestępują ustawę star­szych? abowiem nie umywają ręku swych gdy chleb jedzą.
3
Ipse autem respóndens ait illis: Quare et vos transgredímini mandátum Dei propter traditiónem vestram? Nam Deus dixit: A on odpowiadając rzekł im: Czemu i wy przestępujecie rozkazanie Boże dla ustawy waszej? Abowiem Bóg rzekł:
4
Honóra patrem, et matrem: et, Qui maledíxerit patri, vel matri, morte moriátur. Czci ojca i matkę. I, Ktoby złorzeczył ojcu abo matce, śmiercią niechaj umrze.
5
Vos autem dícitis: Quicúmque díxerit patri, vel matri: Munus, quodcúmque est ex me, tibi próderit: A wy powiedacie: Ktobykolwiek rzekł ojcu abo ma­tce: Dar którykolwiek jest zemnie, tobie pożyteczen bę­dzie: i nie będzie czcił ojca swego abo matki swojej.
6
et non honorificábit patrem suum, aut matrem suam: et írritum fecístis mandátum Dei propter traditiónem vestram. I skaziliście rozkazanie Boże dla ustawy waszej.
7
Hypócritæ, bene prophetávit de vobis Isaías, dicens: Obłudnicy, dobrze o was prorokował Izajasz mó­wiąc:
8
Pópulus hic lábiis me honórat: cor autem eórum longe est a me. Ten lud czci mię wargami: ale serce ich daleko jest odemnie.
9
Sine causa autem colunt me, docéntes doctrínas, et mandáta hóminum. Lecz próżno mię chwalą, ucząc nauk i rozkazania ludzkich.
10
Et convocátis ad se turbis, dixit eis: Audíte, et intellígite. A wezwawszy do siebie rzesze, rzekł im: Słuchaj­cie a rozumiejcie.
11
Non quod intrat in os, coínquinat hóminem: sed quod procédit ex ore, hoc coínquinat hóminem. Nie co wchodzi w usta plugawi człowieka: ale co wychodzi z ust, to plugawi człowieka.
12
Tunc accedéntes discípuli eius, dixérunt ei: Scis quia Pharisǽi audíto verbo hoc, scandalizáti sunt? Tedy przystąpiwszy uczniowie jego, rzekli mu: Wiesz, iż Pharyzeuszowie, usłyszawszy to słowo, zgorszy­li się?
13
At ille respóndens ait: Omnis plantátio, quam non plantávit Pater meus cæléstis, eradicábitur. A on odpowiadając, rzekł: Wszelkie szczepienie, którego nie szczepił ojciec mój niebieski, wykorzenione będzie.
14
Sínite illos: cæci sunt, et duces cæcórum: cæcus autem si cæco ducátum præstet, ambo in fóveam cadunt. Zaniechajcież ich: ślepi są, i wodzowie ślepych. A ślepy jeśliby, ślepego prowadził, obadwa w dół wpadają.
15
Respóndens autem Petrus dixit ei: Edíssere nobis parábolam istam. A Piotr odpowiadając rzekł mu: Wyłóż nam to po­dobieństwo.
16
At ille dixit: Adhuc et vos sine intelléctu estis? A on rzekł: Jeszczeż i wy bez wyrozumienia jeste­ście?
17
Non intellígitis quia omne, quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secéssum emíttitur? Nie rozumiecie, iż wszystko co wchodzi w usta, do brzucha idzie, i do wychodu się wyrzuca?
18
Quæ autem procédunt de ore, de corde éxeunt, et ea coínquinant hóminem: Ale co z ust wychodzi, z serca pochodzi, a to plu­gawi człowieka.
19
de corde enim éxeunt cogitatiónes malæ, homicídia, adultéria, fornicatiónes, furta, falsa testimónia, blasphémiæ: Abowiem z serca wychodzą złe myśli, mężobójstwa, cudzołoztwa, porubstwa, kradzieztwa, fałszywe świade­ctwa, bluźnierstwa.
20
hæc sunt, quæ coínquinant hóminem. Non lotis autem mánibus manducáre, non coínquinat hóminem. Teć są, które plugawią człowieka. Ale jeść nieumytemi rękoma, człowieka nie plugawi.
21
Et egréssus inde Iesus secéssit in partes Tyri, et Sidónis. A wyszedszy Jezus z onąd odszedł w strony Tyru i Sydonu.
22
Et ecce múlier Chananǽa a fínibus illis egréssa clamávit, dicens ei: Miserére mei Dómine fili David: fília mea male a dæmónio vexátur. A oto niewiasta Chananejska wyszedszy z onych granic zawołała, mówiąc mu: zmiłuj się nademną Panie synu Dawidów: córka moja od szatana ciężko dręczona jest.
23
Qui non respóndit ei verbum. Et accedéntes discípuli eius rogábant eum dicéntes: Dimítte eam: quia clamat post nos. Który nie odpowiedział jej słowa. A przystą­piwszy uczniowie jego prosili go mówiąc: Odpraw ją: bo woła za nami.
24
Ipse autem respóndens ait: Non sum missus nisi ad oves, quæ periérunt domus Israel. A on odpowiadając, rzekł: Nie jestem posłan, jedno do owiec, które zginęły domu Izraelskiego.
25
At illa venit, et adorávit eum, dicens: Dómine, ádiuva me. A ona przyszła i pokłoniła mu się, mówiąc: Panie, ratuj mię.
26
Qui respóndens ait: Non est bonum súmere panem filiórum, et míttere cánibus. Który odpowiedając, rzekł: Nie dobra jest brać chleb synowski a miotać psom.
27
At illa dixit: Etiam Dómine: nam et catélli edunt de micis, quæ cadunt de mensa dominórum suórum. A ona rzekła: I owszem Panie: Bo i szczenięta je­dzą z odrobin, które padają z stołu panów ich.
28
Tunc respóndens Iesus, ait illi: O múlier, magna est fides tua: fiat tibi sicut vis. Et sanáta est fília eius ex illa hora. Tedy odpowiedając Jezus, rzekł jej: O niewiasto, wielka jest wiara twoja: niechaj ci się stanie jako chcesz. I uzdrowiona jest córka jej od onej godziny.
29
Et cum transísset inde Iesus, venit secus mare Galilǽæ: et ascéndens in montem, sedébat ibi. I gdy ztamtąd odszedł Jezus, przyszedł nad morze Galilejskie: a wstąpiwszy na górę, siedział tam.
30
Et accessérunt ad eum turbæ multæ, habéntes secum mutos, cæcos, claudos, débiles, et álios multos: et proiecérunt eos ad pedes eius, et curávit eos: I przyszły do niego wielkie rzesze, mając z sobą nie­me, ślepe, chrome, ułomne, i inszych wiele: i porzucili je u nóg jego, i uzdrowił je.
31
ita ut turbæ miraréntur, vidéntes mutos loquéntes, claudos ambulántes, cæcos vidéntes: et magnificábant Deum Israel. Tak iż się rzesze dziwowały, widząc nieme mówią­ce, chrome chodzące, ślepe widzące: i wielbili Boga Izrael­skiego.
32
Iesus autem, convocátis discípulis suis, dixit: Miséreor turbæ, quia tríduo iam persevérant mecum, et non habent quod mandúcent: et dimíttere eos ieiúnos nolo, ne defíciant in via. A Jezus zezwawszy uczniów swoich, rzekł: Żal mi rzeszej: abowiem już trzy dni trwają przy mnie, a nie mają coby jedli: a nie chcę ich opuścić głodnych, aby nie ustali w drodze.
33
Et dicunt ei discípuli: Unde ergo nobis in desérto panes tantos, ut saturémus turbam tantam? I rzekli mu uczniowie jego: Zkądże tedy nam tak wiele chleba na pustyni, abyśmy tak wielką rzeszą nakar­mili?
34
Et ait illis Iesus: Quot habétis panes? At illi dixérunt: Septem, et paucos piscículos. I rzekł im Jezus: Wiele macie chleba? A oni rzekli: Siedmioro, i trochę rybek.
35
Et præcépit turbæ, ut discúmberent super terram. I rozkazał rzeszej, aby siedli na ziemi.
36
Et accípiens septem panes, et pisces, et grátias agens, fregit, et dedit discípulis suis, et discípuli dedérunt pópulo. A wziąwszy siedmioro chleba, i ryby, i dzięki uczy­niwszy, złamał i dał uczniom swoim, a uczniowie dali ludowi.
37
Et comedérunt omnes, et saturáti sunt. Et quod supérfuit de fragméntis, tulérunt septem sportas plenas. I jedli wszyscy i najedli się: i zebrali co zbywało z ułomków, siedem koszów pełnych.
38
Erant autem qui manducavérunt, quátuor míllia hóminum, extra párvulos et mulíeres. A było tych, którzy jedli, cztery tysiące człowieka, oprócz dziatek i niewiast,
39
Et, dimíssa turba, ascéndit in navículam: et venit in fines Mágedan. A rozpuściwszy rzeszą, wstąpił w łódkę: i przyszedł na granice Magedan.
16
1
Et accessérunt ad eum Pharisǽi, et Sadducǽi tentántes: et rogavérunt eum ut signum de cælo osténderet eis. A przystąpili do niego Pharyzeuszowie i Saduceuszowie, kusząc, i prosili go, aby im znak z nieba okazał.
2
At ille respóndens, ait illis: Facto véspere dícitis: Serénum erit, rubicúndum est enim cælum. A on odpowiadając rzekł im: Gdy bywa wieczór mó­wicie, Pogoda będzie, bo się niebo czerwieni.
3
Et mane: Hódie tempéstas, rútilat enim triste cælum. A rano, Dziś niepogoda, abowiem się czerwieni smu­tne niebo. Postawę tedy nieba rozsądzić umiecie: a zna­ków czasów nie możecie?
4
Fáciem ergo cæli diiudicáre nostis: signa autem témporum non potéstis scire? Generátio mala et adúltera signum quærit: et signum non dábitur ei, nisi signum Ionæ prophétæ. Et relíctis illis, ábiit. Rodzaj zły i cudzołożny znaku szuka: a znak nie będzie mu dano, jedno znak Jonasza proroka. I opu­ściwszy je, odszedł.
5
Et cum veníssent discípuli eius trans fretum, oblíti sunt panes accípere. A gdy przypłynęli uczniowie jego za morze, zapa­miętali wziąć chleba.
6
Qui dixit illis: Intuémini, et cavéte a ferménto Pharisæórum, et Sadducæórum. Który im rzekł: Patrzcie, a strzeżcie się kwasu Pharyzeuszów i Saduceuszów.
7
At illi cogitábant intra se dicéntes: Quia panes non accépimus. A oni myślili sami w sobie, mówiąc: Żeśmy nie wzięli chleba.
8
Sciens autem Iesus, dixit: Quid cogitátis intra vos módicæ fídei, quia panes non habétis? A wiedząc Jezus, rzekł: Cóż myślicie między sobą małej wiary, że chleba nie macie?
9
Nondum intellígitis, neque recordámini quinque panum in quinque míllia hóminum, et quot cóphinos sumpsístis? Jeszcze nie rozumiecie, ani pamiętacie pięciorga chle­ba, na pięć tysięcy ludzi, i wieleście koszów wzięli?
10
Neque septem panum in quátuor míllia hóminum, et quot sportas sumpsístis? Ani siedmiorga chleba na cztery tysiące ludzi, i wie­leście koszów wzięli?
11
Quare non intellígitis, quia non de pane dixi vobis: Cavéte a ferménto Pharisæórum, et Sadducæórum? Czemuż nie rozumiecie, żem wam nie o chlebie mó­wił, strzeżcie się kwasu Pharyzeuszów i Saduceuszów?
12
Tunc intellexérunt quia non díxerit cavéndum a ferménto panum, sed a doctrína Pharisæórum, et Sadducæórum. Tedy zrozumieli, że nie mówił, aby się strzegli kwa­su chlebowego, ale nauki Pharyzeuszów i Saduceuszów.
13
Venit autem Iesus in partes Cæsaréæ Philíppi: et interrogábat discípulos suos, dicens: Quem dicunt hómines esse Fílium hóminis? A przyszedł Jezus w strony Cezarejej Philipowej, i pytał uczniów swoich, mówiąc: Czem mienią być ludzie syna człowieczego?
14
At illi dixérunt: Alii Ioánnem Baptístam, álii autem Elíam, álii vero Ieremíam, aut unum ex prophétis. A oni rzekli: Jedni Janem Chrzcicielem, a drudzy Eliaszem, a inszy Jeremiaszem, abo jednym z proroków.
15
Dicit illis Iesus: Vos autem, quem me esse dícitis? Rzekł im Jezus: A wy kim mię być powiadacie?
16
Respóndens Simon Petrus dixit: Tu es Christus, Fílius Dei vivi. Odpowiadając Simon Piotr rzekł: Tyś jest Chrystus syn Boga żywego.
17
Respóndens autem Iesus, dixit ei: Beátus es Simon Bar Iona: quia caro et sanguis non revelávit tibi, sed Pater meus, qui in cælis est. A odpowiadając Jezus, rzekł mu: Błogosławionyś jest Simonie Bariona: bo ciało i krew nie objawiła to­bie, ale Ociec mój, który jest w niebiesiech.
18
Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram ædificábo Ecclésiam meam, et portæ ínferi non prævalébunt advérsus eam. A ja tobie powiadam, iżeś ty jest opoka: a na tej opoce zbuduję kościół mój: a bramy piekielne nie zwy­ciężą go.
19
Et tibi dabo claves regni cælórum. Et quodcúmque ligáveris super terram, erit ligátum et in cælis: et quodcúmque sólveris super terram, erit solútum et in cælis. I tobie dam klucze królestwa niebieskiego. A cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związano i w niebie­siech: a cokolwiek rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązano i w niebiesiech.
20
Tunc præcépit discípulis suis ut némini dícerent quia ipse esset Iesus Christus. Tedy przykazał uczniom swoim, aby nikomu nie powiadali, że on jest Jezusem Chrystusem.
21
Exínde cœpit Iesus osténdere discípulis suis, quia oportéret eum ire Ierosólymam, et multa pati a senióribus, et scribis, et princípibus sacerdótum, et occídi, et tértia die resúrgere. Odtąd począł Jezus okazować uczniom swoim, iż potrzeba jest, aby szedł do Jeruzalem, i wiele cierpiał od starszych i od Doktorów, i od przedniejszych Kapła­nów, i był zabit, i trzeciego dnia zmartwychwstał.
22
Et assúmens eum Petrus, cœpit increpáre illum, dicens: Absit a te, Dómine: non erit tibi hoc. I wziąwszy go Piotr, począł go strofować, mówiąc: Boże cię uchowaj, Panie, nie przydzie to na cię.
23
Qui convérsus, dixit Petro: Vade post me Sátana, scándalum es mihi: quia non sapis ea, quæ Dei sunt, sed ea, quæ hóminum. Który obróciwszy się rzekł Piotrowi: Pódź za mną szatanie, jesteś mi zgorszeniem: iż nie rozumiesz, co jest Bożego, ale co jest ludzkiego.
24
Tunc Iesus dixit discípulis suis: Si quis vult post me veníre, ábneget semetípsum, et tollat crucem suam, et sequátur me. Tedy Jezus rzekł uczniom swoim: Jeśli kto chce za mną iść, niech sam siebie zaprze, i weźmie krzyż swój, a naśladuje mię.
25
Qui enim volúerit ánimam suam salvam fácere, perdet eam: qui autem perdíderit ánimam suam propter me, invéniet eam. Bo ktoby chciał zachować duszę swoję, straci ją: a ktoby stracił duszę swoję dla mnie, najdzie ją.
26
Quid enim prodest hómini, si mundum univérsum lucrétur, ánimæ vero suæ detriméntum patiátur? aut quam dabit homo commutatiónem pro ánima sua? Bo cóż pomoże człowiekowi, jeśliby wszystek świat zyskał, a na duszy swej szkodę podjął? abo co za odmianę da człowiek za duszę swoję?
27
Fílius enim hóminis ventúrus est in glória Patris sui cum ángelis suis: et tunc reddet unicuíque secúndum ópera eius. Abowiem przydzie syn człowieczy w chwale oj­ca swego z Anioły swoimi: a tedy odda każdemu według uczynków jego.
28
Amen dico vobis, sunt quidam de hic stántibus, qui non gustábunt mortem, donec vídeant Fílium hóminis veniéntem in regno suo. Zaprawdę powiadam wam, są niektórzy z tych co tu stoją, którzy nie ukuszą śmierci, aż ujrzą syna człowie­czego przychodzącego w królestwie swojem.
17
1
Et post dies sex assúmit Iesus Petrum, et Iacóbum, et Ioánnem fratrem eius, et ducit illos in montem excélsum seórsum: A po sześci dniach wziął Jezus Piotra i Jakóba, i Jana brata jego, i wprowadził je na górę wysoką osobno:
2
et transfigurátus est ante eos. Et resplénduit fácies eius sicut sol: vestiménta autem eius facta sunt alba sicut nix. I przemienił się przed nimi. A oblicze jego rozja­śniało jako słońce: a szaty jego stały się białe jako śnieg.
3
Et ecce apparuérunt illis Móyses, et Elías cum eo loquéntes. A oto się im ukazali Mojżesz i Eliasz z nim rozma­wiający.
4
Respóndens autem Petrus, dixit ad Iesum: Dómine, bonum est nos hic esse: si vis, faciámus tria tabernácula, tibi unum, Móysi unum, et Elíæ unum. A odpowiadając Piotr, rzekł do Jezusa: Panie, do­brze jest nam tu być: Jeśli chcesz, uczyńmy tu trzy przy­bytki, tobie jeden, Mojżeszowi jeden, a Eliaszowi jeden.
5
Adhuc eo loquénte, ecce nubes lúcida obumbrávit eos. Et ecce vox de nube, dicens: Hic est Fílius meus diléctus, in quo mihi bene complácui: ipsum audíte. Gdy on jeszcze mówił, oto obłok jasny okrył je. A oto głos z obłoku mówiący: Ten jest syn mój miły, w którymem sobie dobrze upodobał: jego słuchajcie.
6
Et audiéntes discípuli cecidérunt in fáciem suam, et timuérunt valde. A usłyszawszy uczniowie, upadli na twarz swoją, i ba­li się barzo.
7
Et accéssit Iesus, et tétigit eos: dixítque eis: Súrgite, et nolíte timére. I przystąpił Jezus i dotknął się ich, i rzekł im: Wstań­cie, a nie bójcie się.
8
Levántes autem óculos suos, néminem vidérunt, nisi solum Iesum. A podniósłszy oczy swe, nikogo nie widzieli, jedno samego Jezusa.
9
Et descendéntibus illis de monte, præcépit eis Iesus, dicens: Némini dixéritis visiónem, donec Fílius hóminis a mórtuis resúrgat. A gdy zstępowali z góry, przykazał im Jezus, mówiąc: Nikomu nie powiadajcie widzenia, aż syn człowieczy zmar­twychwstanie.
10
Et interrogavérunt eum discípuli, dicéntes: Quid ergo scribæ dicunt, quod Elíam opórteat primum veníre? I pytali go uczniowie, mówiąc: Cóż tedy Doktoro­wie zakonni powiadają, iż Eliasz musi pierwej przyść?
11
At ille respóndens, ait eis: Elías quidem ventúrus est, et restítuet ómnia. A on odpowiadając, rzekł im: Eliasz ci przydzie, i naprawi wszystko.
12
Dico autem vobis, quia Elías iam venit, et non cognovérunt eum, sed fecérunt in eo quæcúmque voluérunt. Sic et Fílius hóminis passúrus est ab eis. Wszakże wam powiadam, iż Eliasz już przyszedł, a nie poznali go, ale uczynili nad nim cokolwiek chcieli. Takci i syn człowieczy będzie od nich cierpiał.
13
Tunc intellexérunt discípuli, quia de Ioánne Baptísta dixísset eis. Tedy zrozumieli uczniowie, że im o Janie Chrzcicie­lu powiedział.
14
Et cum venísset ad turbam, accéssit ad eum homo génibus provolútus ante eum, dicens: Dómine, miserére fílio meo, quia lunáticus est, et male pátitur: nam sæpe cadit in ignem, et crebro in aquam. A gdy przyszedł do rzeszej, przystąpił do niego czło­wiek upadszy przed nim na kolana, Mówiąc: Panie zmiłuj się nad synem moim: abowiem lunatykiem jest, i źle się ma: bo częstokroć wpa­da w ogień, i częstokroć w wodę.
15
Et óbtuli eum discípulis tuis, et non potuérunt curáre eum. I przywiodłem go uczniom twoim: a nie mogli go uzdrowić.
16
Respóndens autem Iesus, ait: O generátio incrédula, et pervérsa, quoúsque ero vobíscum? úsquequo pátiar vos? Afférte huc illum ad me. A odpowiadając Jezus, rzekł: O rodzaju niewierny, i przewrotny: i pókiż będę z wami? pókiż was będę cier­piał? przynieście go tu do mnie.
17
Et increpávit illum Iesus, et éxiit ab eo dæmónium, et curátus est puer ex illa hora. I sfukał go Jezus, a wyszedł od niego czart, i uzdro­wione jest pacholę od onej godziny.
18
Tunc accessérunt discípuli ad Iesum secréto, et dixérunt: Quare nos non potúimus eícere illum? Tedy przystąpili uczniowie do Jezusa osobno i rzekli: Czemuśmy go my wyrzucić nie mogli?
19
Dixit illis Iesus: Propter incredulitátem vestram. Amen quippe dico vobis, si habuéritis fidem sicut granum sinápis, dicétis monti huic: Transi hinc illuc, et transíbit, et nihil impossíbile erit vobis. Rzekł im Jezus: Dla niedowiarstwa waszego. Bo wam zaprawdę powiadam: Będziecieli mieć wiarę, jako ziarno gorczyczne, rzeczecie tej górze, przejdzi ztąd ondzie: a przejdzie, i nic niepodobnego wam nie będzie.
20
Hoc autem genus non eícitur nisi per oratiónem, et ieiúnium. A tenci rodzaj nie bywa wypędzon, jedno przez mo­dlitwę i post.
21
Conversántibus autem eis in Galilǽa, dixit illis Iesus: Fílius hóminis tradéndus est in manus hóminum: A gdy oni przebywali w Galilejej, rzekł im Jezus: Syn człowieczy ma być wydan w ręce ludzkie.
22
et occídent eum, et tértia die resúrget. Et contristáti sunt veheménter. I zabiją go, a trzeciego dnia zmartwychwstanie. I zasmucili się barzo.
23
Et cum veníssent Caphárnaum, accessérunt qui didráchma accipiébant, ad Petrum, et dixérunt ei: Magíster vester non solvit didráchma? A gdy przyszli do Kapharnaum, przystąpili, którzy Didrachmy odbierali do Piotra, i rzekli mu: Mistrz wasz nie płaci Didrachm?
24
Ait: Etiam. Et cum intrásset in domum, prævénit eum Iesus, dicens: Quid tibi vidétur Simon? Reges terræ a quibus accípiunt tribútum vel censum? a fíliis suis, an ab aliénis? Rzekł: I owszem. A gdy wszedł w dom, uprzedził go Jezus, mówiąc: Co się tobie zda Simonie? Królowie ziemscy od kogo biorą podatek abo czynsz? od synów swoich, czyli od obcych?
25
Et ille dixit: Ab aliénis. Dixit illi Iesus: Ergo líberi sunt fílii. A on rzekł: Od obcych. Rzekł mu Jezus: Tedyć wolni są synowie.
26
Ut autem non scandalizémus eos, vade ad mare, et mitte hamum: et eum piscem, qui primus ascénderit, tolle: et apérto ore eius, invénies statérem: illum sumens, da eis pro me, et te. Ale abyśmy ich nie zgorszyli, idź do morza, a rzuć wędę a onę rybę, która najpierwej wynidzie, weźmi a otwo­rzywszy gębę jej, najdziesz stater: ten wziąwszy, daj im za mię i za się.
18
1
In illa hora accessérunt discípuli ad Iesum, dicéntes: Quis putas, maior est in regno cælórum? W onę godzinę przyszli do Jezusa uczniowie, mó­wiąc: Kto mniemasz więtszym jest w królestwie niebieskiem?
2
Et ádvocans Iesus párvulum, státuit eum in médio eórum, A Jezus wezwawszy dziecięcia, postawił je w po­środku ich,
3
et dixit: Amen dico vobis, nisi convérsi fuéritis, et efficiámini sicut párvuli, non intrábitis in regnum cælórum. I rzekł: Zaprawdę powiadam wam, jeśli się nie na­wrócicie, i nie staniecie się jako dziatki, nie wnidziecie do królestwa niebieskiego.
4
Quicúmque ergo humiliáverit se sicut párvulus iste, hic est maior in regno cælórum. Ktokolwiek się tedy uniży jako to dzieciątko, ten jest więtszy w królestwie niebieskiem.
5
Et qui suscéperit unum párvulum talem in nómine meo, me súscipit: A ktoby przyjął jedno dzieciątko takowe w imię moje, mnie przyjmuje.
6
qui autem scandalizáverit unum de pusíllis istis, qui in me credunt, éxpedit ei ut suspendátur mola asinária in collo eius, et demergátur in profúndum maris. A ktoby zgorszył jednego z tych małych, którzy w mię wierzą, lepiej mu, aby zawieszono kamień młyń­ski u szyje jego, i zatopiono go w głębokości morskiej.
7
Væ mundo a scándalis. Necésse est enim ut véniant scándala: verúmtamen væ hómini illi, per quem scándalum venit. Biada światu dla zgorszenia. Abowiem musząć przyść zgorszenia: a wszakże biada człowiekowi onemu, przez którego zgorszenie przychodzi.
8
Si autem manus tua, vel pes tuus scandalízat te, abscíde eum, et próice abs te: bonum tibi est ad vitam íngredi débilem, vel claudum, quam duas manus, vel duos pedes habéntem mitti in ignem ætérnum. A jeśli ręka twoja, abo noga twoja gorszy cię, odetni ją i zarzuć od siebie. Lepiejci tobie ułomnym abo chromym wniść do żywota, niźli mając dwie ręce abo dwie nodze, być wrzuconym w ogień wieczny.
9
Et si óculus tuus scandalízat te, érue eum, et próice abs te: bonum tibi est cum uno óculo in vitam intráre, quam duos óculos habéntem mitti in gehénnam ignis. A jeśli oko twoje gorszy cię, wyłup je, i zarzuć od siebie. Lepiejci tobie z jednem okiem wniść do żywota, niźli dwie oczy mając, być wrzucony do piekła ognistego.
10
Vidéte ne contemnátis unum ex his pusíllis: dico enim vobis, quia ángeli eórum in cælis semper vident fáciem Patris mei, qui in cælis est. Patrzcież, abyście nie wzgardzali jednego z tych ma­łych. Abowiem wam powiadam, iż Aniołowie ich, w niebiesiech zawsze widzą oblicze ojca mego, który jest w niebiesiech.
11
Venit enim Fílius hóminis salváre quod períerat. Bo syn człowieczy przyszedł, aby zbawił co było zginęło.
12
Quid vobis vidétur? si fúerint alícui centum oves, et erráverit una ex eis: nonne relínquit nonagínta novem in móntibus, et vadit quǽrere eam, quæ errávit? Co się wam zda? Jeśliby kto miał sto owiec, a za­błądziłaby jedna z nich: aza nieopuszcza dziewięćdziesiąt i dziewięć na górach, i idzie szukać onej, która zabłą­dziła?
13
Et si contígerit ut invéniat eam: amen dico vobis, quia gaudet super eam magis quam super nonagínta novem, quæ non erravérunt. A jeśli ma się przyda naleźć ją: zaprawdę powia­dam wam, że się z niej więcej weseli, niż z dziewiącidziesiąt dziewiąci, które nie zbłądziły.
14
Sic non est volúntas ante Patrem vestrum, qui in cælis est, ut péreat unus de pusíllis istis. Takci nie jest wola przed ojcem waszym, który jest w niebiesiech, aby zginął jeden z tych małych.
15
Si autem peccáverit in te frater tuus, vade, et córripe eum inter te, et ipsum solum: si te audíerit, lucrátus eris fratrem tuum. A jeśliby zgrzeszył przeciwko tobie brat twój, idź a karz go między tobą i onym samym. Jeśli cię usłu­cha, pozyszczesz brata twego.
16
Si autem te non audíerit, ádhibe tecum adhuc unum, vel duos, ut in ore duórum, vel trium téstium stet omne verbum. Ale jeśli cię nie usłucha, weźmi z sobą jeszcze jednego abo dwu, aby w uściech dwu abo trzech świadków stanęło wszelkie słowo.
17
Quod si non audíerit eos, dic Ecclésiæ: si autem Ecclésiam non audíerit, sit tibi sicut éthnicus, et publicánus. A jeśliby ich nie usłuchał, powiedz kościołowi: A jeśliby kościoła nie usłuchał, niech ci będzie jako poganin i celnik.
18
Amen dico vobis, quæcúmque alligavéritis super terram, erunt ligáta et in cælo: et quæcúmque solvéritis super terram, erunt solúta et in cælo. Zaprawdę powiadam wam: Cobyściekolwiek zwią­zali na ziemi, będzie związano i na niebie: a cobyściekolwiek rozwiązali na ziemi, będzie rozwiązano i w niebie.
19
Iterum dico vobis, quia si duo ex vobis consénserint super terram, de omni re quamcúmque petíerint, fiet illis a Patre meo, qui in cælis est. Zasię powiadam wam, iż gdyby się z was dwa zezwo­lili na ziemi, o wszelką rzecz, o którąby prosili, stanie się im od ojca mego, który jest w niebiesiech.
20
Ubi enim sunt duo, vel tres congregáti in nómine meo, ibi sum in médio eórum. Abowiem gdzie są dwa abo trzej zgromadzeni w imię moje, tamem jest w pośrodku ich.
21
Tunc accédens Petrus ad eum, dixit: Dómine, quóties peccábit in me frater meus, et dimíttam ei? usque sépties? Tedy Piotr przystąpiwszy do niego rzekł: Panie, ilekroć brat mój zgrzeszy przeciwko mnie, a mam mu od­puścić? aż do siedmi kroć?
22
Dicit illi Iesus: Non dico tibi usque sépties: sed usque septuágies sépties. Mówi mu Jezus: Nie powiadamci aż do siedmi kroć, ale aż do siedmdziesiąt siedmikroć.
23
Ideo assimilátum est regnum cælórum hómini regi, qui vóluit ratiónem pónere cum servis suis. Dla tego przypodobane jest królestwo niebieskie człowiekowi królowi, który chciał kłaść liczbę z sługami swojemi.
24
Et cum cœpísset ratiónem pónere, oblátus est ei unus, qui debébat ei decem míllia talénta. A gdy począł liczbę kłaść, przywiedziono mu je­dnego, który mu był winien dziesięć tysięcy talentów.
25
Cum autem non habéret unde rédderet, iussit eum dóminus eius venúmdari, et uxórem eius, et fílios, et ómnia quæ habébat, et reddi. A gdy nie miał zkąd oddać, kazał go Pan jego za­przedać, i żonę jego i dzieci, i wszystko co miał, i oddać.
26
Prócidens autem servus ille, orábat eum, dicens: Patiéntiam habe in me, et ómnia reddam tibi. A upadszy sługa on, prosił go, mówiąc: Miej cierpli­wość nademną, a wszystko tobie oddam.
27
Misértus autem dóminus servi illíus, dimísit eum, et débitum dimísit ei. A Pan, zlitowawszy się nad onym sługą, wypuścił go, i dług mu odpuścił.
28
Egréssus autem servus ille invénit unum de consérvis suis, qui debébat ei centum denários: et tenens suffocávit eum, dicens: Redde quod debes. Lecz sługa on wyszedszy, nalazł jednego z towarzyszów swoich, który mu był winien sto groszy: i ująw­szy, dusił ji, mówiąc: Oddaj coś winien.
29
Et prócidens consérvus eius, rogábat eum, dicens: Patiéntiam habe in me, et ómnia reddam tibi. A upadszy towarzysz jego, prosił go, mówiąc: miej cierpliwość nademną, a oddamci wszystko.
30
Ille autem nóluit: sed ábiit, et misit eum in cárcerem donec rédderet débitum. A on nie chciał: ale szedł i wsadził go do więzienia, ażby oddał dług.
31
Vidéntes autem consérvi eius quæ fiébant, contristáti sunt valde: et venérunt, et narravérunt dómino suo ómnia, quæ facta fúerant. A ujrzawszy towarzysze jego co się działo, zasmucili się barzo: i przyszli i powiedzieli panu swemu wszystko co się było stało.
32
Tunc vocávit illum dóminus suus: et ait illi: Serve nequam, omne débitum dimísi tibi quóniam rogásti me: Tedy zawołał go pan jego, i rzekł mu: Sługo niecnotliwy, wszystek dług odpuściłem ci, iżeś mię prosił:
33
nonne ergo opórtuit et te miseréri consérvi tui, sicut et ego tui misértus sum? Izali tedy i ty nie miałeś się zmiłować nad towarzy­szem twoim, jakom się i ja zmiłował nad tobą?
34
Et irátus dóminus eius trádidit eum tortóribus, quoadúsque rédderet univérsum débitum. I rozgniewawszy się pan jego, podał go katom, ażby oddał wszystek dług.
35
Sic et Pater meus cæléstis fáciet vobis, si non remiséritis unusquísque fratri suo de córdibus vestris. Takci i Ociec mój niebieski uczyni wam, jeśli nie odpuścicie każdy bratu swemu z serc waszych.
19
1
Et factum est, cum consummásset Iesus sermónes istos, migrávit a Galilǽa, et venit in fines Iudǽæ trans Iordánem, I stało się, gdy dokończył Jezus tych mów, odszedł z Galilejej, i przyszedł na granice Żydowskiej ziemie za Jor­dan.
2
et secútæ sunt eum turbæ multæ, et curávit eos ibi. I szły za nim wielkie rzesze, i uzdrowił je tam.
3
Et accessérunt ad eum Pharisǽi tentántes eum, et dicéntes: Si licet hómini dimíttere uxórem suam, quacúmque ex causa? I przyszli do niego Faryzeuszowie, kusząc go, i mó­wiąc: Godzi li się człowiekowi opuścić żonę swoję dla któ­rejkolwiek przyczyny?
4
Qui respóndens, ait eis: Non legístis, quia qui fecit hóminem ab inítio, másculum, et féminam fecit eos? et dixit: Który odpowiadając, rzekł im: Nie czytaliście, iż który stworzył człowieka od początku, mężczyznę i nie­wiastę stworzył je: i rzekł:
5
Propter hoc dimíttet homo patrem, et matrem, et adhærébit uxóri suæ, et erunt duo in carne una. Dla tego, opuści człowiek ojca i matkę, i złączy się z żoną swoją: i będą dwoje w jednem ciele.
6
Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniúnxit, homo non séparet. A tak już nie są dwoje, ale jedno ciało. Co tedy Bóg złączył, człowiek niechaj nie rozłącza.
7
Dicunt illi: Quid ergo Móyses mandávit dare libéllum repúdii, et dimíttere? Rzekli mu: Przeczże tedy Mojżesz rozkazał dawać list rozwodny, i opuścić?
8
Ait illis: Quóniam Móyses ad durítiam cordis vestri permísit vobis dimíttere uxóres vestras: ab inítio autem non fuit sic. Rzekł im: Iż Mojżesz dla twardości serca waszego dopuścił wam opuszczać żony wasze: lecz od początku nie było tak.
9
Dico autem vobis, quia quicúmque dimíserit uxórem suam, nisi ob fornicatiónem, et áliam dúxerit, mœchátur: et qui dimíssam dúxerit, mœchátur. A powiadam wam, iż ktobykolwiek opuścił żonę swoję oprócz dla porubstwa, a insząby pojął, cudzołoży: a ktoby opuszczoną pojął, cudzołoży.
10
Dicunt ei discípuli eius: Si ita est causa hóminis cum uxóre, non éxpedit núbere. Rzekli mu uczniowie jego: Jeśli tak jest sprawa czło­wieka z żoną, niepożyteczno się żenić.
11
Qui dixit illis: Non omnes cápiunt verbum istud, sed quibus datum est. Który im rzekł: Nie wszyscy pojmują słowa tego, ale którym jest dano.
12
Sunt enim eunúchi, qui de matris útero sic nati sunt: et sunt eunúchi, qui facti sunt ab homínibus: et sunt eunúchi, qui seípsos castravérunt propter regnum cælórum. Qui potest cápere cápiat. Abowiem są rzezańcy, którzy z żywota matki tak się narodzili: i są rzezańcy, którzy od ludzi są uczynieni: i są rzezańcy, którzy się sami otrzebili dla królestwa nie­bieskiego. Kto może pojąć, niechaj pojmuje.
13
Tunc obláti sunt ei párvuli, ut manus eis impóneret, et oráret. Discípuli autem increpábant eos. Tedy mu przyniesiono dziatki, aby ręce włożył na nie i modlił się. A uczniowie łajali im.
14
Iesus vero ait eis: Sínite párvulos, et nolíte eos prohibére ad me veníre: tálium est enim regnum cælórum. Lecz Jezus rzekł im: Zaniechajcie dziatek, a nie zabraniajcie im przychodzić do mnie: abowiem takowych jest królestwo niebieskie.
15
Et cum imposuísset eis manus, ábiit inde. A gdy włożył na nie ręce, poszedł z onąd.
16
Et ecce unus accédens, ait illi: Magíster bone, quid boni fáciam ut hábeam vitam ætérnam? A oto jeden przystąpiwszy, rzekł mu: Nauczycielu dobry, co dobrego mam czynić, abym miał żywot wie­czny?
17
Qui dixit ei: Quid me intérrogas de bono? Unus est bonus, Deus. Si autem vis ad vitam íngredi, serva mandáta. Który mu rzekł: Co mię pytasz o dobrem? Jedenci jest dobry, Bóg. A jeśli chcesz wniść do żywota, cho­waj przykazania,
18
Dicit illi: Quæ? Iesus autem dixit: Non homicídium fácies: Non adulterábis: Non fácies furtum: Non falsum testimónium dices: Rzekł mu: Które? A Jezus rzekł: Nie będziesz mężobójstwa czynił: Nie będziesz cudzołożył: Nie bę­dziesz czynił kradzieży: Nie będziesz fałszywego świa­dectwa mówił:
19
Honóra patrem tuum, et matrem tuam, et díliges próximum tuum sicut teípsum. Czci ojca twego i matkę twoje: A będziesz miłował bliźniego twego, jako samego siebie.
20
Dicit illi adoléscens: Omnia hæc custodívi a iuventúte mea: quid adhuc mihi deest? Rzekł mu młodzieniec: Wszystkiegom tego strzegł, od młodości mojej: czegóż mi jeszcze nie dostawa?
21
Ait illi Iesus: Si vis perféctus esse, vade, vende quæ habes, et da paupéribus, et habébis thesáurum in cælo: et veni, séquere me. Rzekł mu Jezus: Jeśli chcesz być doskonałym, idź, przedaj co masz, i daj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie: a przydź, pójdź za mną.
22
Cum audísset autem adoléscens verbum, ábiit tristis: erat enim habens multas possessiónes. A gdy słowo młodzieniec usłyszał, odszedł smutny, abowiem miał majętności wiele.
23
Iesus autem dixit discípulis suis: Amen dico vobis, quia dives diffícile intrábit in regnum cælórum. A Jezus rzekł uczniom swoim: Zaprawdę powiadam wam, iż bogaty trudno wnidzie do królestwa niebieskiego.
24
Et íterum dico vobis: Facílius est camélum per forámen acus transíre, quam dívitem intráre in regnum cælórum. I zasię powiadam wam: Łatwiej jest Wielbłądo­wi przez dziurę igielną przejść, niż bogatemu wniść do kró­lestwa niebieskiego.
25
Audítis autem his, discípuli mirabántur valde, dicéntes: Quis ergo póterit salvus esse? A usłyszawszy to uczniowie, dziwowali się barzo, mówiąc: Któż tedy może być zbawion?
26
Aspíciens autem Iesus, dixit illis: Apud hómines hoc impossíbile est: apud Deum autem ómnia possibília sunt. A Jezus pojrzawszy, rzekł im: U ludzi to niepodobno jest, ale u Boga wszystko jest podobno.
27
Tunc respóndens Petrus, dixit ei: Ecce nos relíquimus ómnia, et secúti sumus te: quid ergo erit nobis? Tedy Piotr odpowiadając rzekł mu: Otośmy my opuścili wszystko, i poszlichmy za tobą: Cóż nam tedy będzie?
28
Iesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos, qui secúti estis me, in regeneratióne cum séderit Fílius hóminis in sede maiestátis suæ, sedébitis et vos super sedes duódecim, iudicántes duódecim tribus Israel. A Jezus rzekł im: Zaprawdę powiadam wam, iż wy, którzyście szli za mną, w odrodzeniu, gdy usiędzie syn człowieczy na stolicy majestatu swego, będziecie i wy sie­dzieć na dwanaście stolicach, sądząc dwojenaście pokole­nia Izraelskie.
29
Et omnis, qui relíquerit domum, vel fratres, aut soróres, aut patrem, aut matrem, aut uxórem, aut fílios, aut agros propter nomen meum, céntuplum accípiet, et vitam ætérnam possidébit. I wszelki, któryby opuścił dom, abo bracią, abo sio­stry, abo ojca, abo matkę, abo żonę, abo syny, abo role dla imienia mego: tyle stokroć weźmie, i żywot wieczny odzierży.
30
Multi autem erunt primi novíssimi, et novíssimi primi. Ą wiele pierwszych, będą ostatecznemi: a ostatecznych, pierwszemi.
20
1
Símile est regnum cælórum hómini patrifamílias, qui éxiit primo mane condúcere operários in víneam suam. Podobne jest królestwo niebieskie człowiekowi go­spodarzowi, który wyszedł barzo rano najmować robotniki do winnice swojej.
2
Conventióne autem facta cum operáriis ex denário diúrno, misit eos in víneam suam. A uczyniwszy umowę z robotnikami z grosza dzien­nego, posłał je do winnice swojej.
3
Et egréssus circa horam tértiam, vidit álios stantes in foro otiósos, I wyszedszy około trzeciej godzinie, ujrzał drugie stojące na rynku próżnujące,
4
et dixit illis: Ite et vos in víneam meam, et quod iustum fúerit dabo vobis. I rzekł im: Idźcie i wy do winnice mojej, a co będzie sprawiedliwa, dam wam.
5
Illi autem abiérunt. Iterum autem éxiit circa sextam, et nonam horam: et fecit simíliter. A oni poszli. I zasię wyszedł około szóstej i dzie­wiątej godzinie, i także uczynił.
6
Circa undécimam vero éxiit, et invénit álios stantes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiósi? A około jedenastej wyszedł, i nalazł drugie stojące, i rzekł im: Co tu stoicie cały dzień próżnujący?
7
Dicunt ei: Quia nemo nos condúxit. Dicit illis: Ite et vos in víneam meam. Rzekli mu: Iż nas nikt nie najął. Rzekł im: Idźcie i wy do winnice mojej.
8
Cum sero autem factum esset, dicit dóminus víneæ procuratóri suo: Voca operários, et redde illis mercédem incípiens a novíssimis usque ad primos. A gdy wieczór przyszedł, rzekł Pan winnice spraw­cy swemu: Zawołaj robotników, i oddaj im zapłatę, po­cząwszy od ostatnich aż do pierwszych.
9
Cum veníssent ergo qui circa undécimam horam vénerant, accepérunt síngulos denários. Gdy tedy przyszli, którzy około jedenastej godzinie byli przyszli, wzięli po groszu.
10
Veniéntes autem et primi, arbitráti sunt quod plus essent acceptúri: accepérunt autem et ipsi síngulos denários. A przyszedszy i pierwszy, mniemali, żeby więcej mieli: ale wzięli i oni po groszu.
11
Et accipiéntes murmurábant advérsus patremfamílias, A wziąwszy szemrali przeciw gospodarzowi,
12
dicéntes: Hi novíssimi una hora fecérunt, et pares illos nobis fecísti, qui portávimus pondus diéi, et æstus. Mówiąc: Ci ostateczni jednę godzinę robili: a uczy­niłeś je równemi nam, którzyśmy nieśli ciężar dnia, i upa­lenia.
13
At ille respóndens uni eórum, dixit: Amíce, non fácio tibi iniúriam: nonne ex denário convenísti mecum? A on odpowiadając jednemu z nich, rzekł: Przy­jacielu, nie czynięć krzywdy: Azaś się zemną za grosz nie zmówił?
14
Tolle quod tuum est, et vade: volo autem et huic novíssimo dare sicut et tibi. Weźmi co twego jest, a idź: Chcę też i temu osta­tecznemu dać jako i tobie.
15
Aut non licet mihi quod volo, fácere? an óculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Czyli mi się niegodzi uczynić co chcę? czyli oko two­je złościwe jest, iżem ja jest dobry?
16
Sic erunt novíssimi primi, et primi novíssimi. Multi enim sunt vocáti, pauci vero elécti. Takci ostateczni, będą pierwszemi: a pierwszy osta­tecznemi. Abowiem wiele jest wezwanych: ale mało wy­branych.
17
Et ascéndens Iesus Ierosólymam, assúmpsit duódecim discípulos secréto, et ait illis: A wstępując Jezus do Jeruzalem, wziął dwanaście uczniów osobno, i rzekł im:
18
Ecce ascéndimus Ierosólymam, et Fílius hóminis tradétur princípibus sacerdótum, et scribis, et condemnábunt eum morte, Oto wstępujemy do Jeruzalem, a syn człowieczy będzie wydan przedniejszym kapłanom i Doktorom, i zda­dzą go na śmierć:
19
et tradent eum géntibus ad illudéndum, et flagellándum, et crucifigéndum, et tértia die resúrget. I podadzą go Poganom ku nagrawaniu, i biczowaniu, i krzyżowaniu, a trzeciego dnia zmartwych­wstanie.
20
Tunc accéssit ad eum mater filiórum Zebedǽi cum fíliis suis, adórans et petens áliquid ab eo. Tedy przystąpiła do niego matka synów Zebedeuszowych z syny swemi, czyniąc pokłon, i prosząc czegoś od niego,
21
Qui dixit ei: Quid vis? Ait illi: Dic ut sédeant hi duo fílii mei, unus ad déxteram tuam, et unus ad sinístram in regno tuo. Który jej rzekł: Czego chcesz? Rzekła mu: Rzecz, aby siedzieli ci dwa synowie moi, jeden po prawicy two­jej, a drugi po lewicy w królestwie twojem.
22
Respóndens autem Iesus, dixit: Nescítis quid petátis. Potéstis bíbere cálicem, quem ego bibitúrus sum? Dicunt ei: Póssumus. A Jezus odpowiadając, rzekł: Nie wiecie czego pro­sicie. Możecie pić kielich, który ja będę pił? Rzekli mu: Możemy.
23
Ait illis: Cálicem quidem meum bibétis: sedére autem ad déxteram meam vel sinístram non est meum dare vobis, sed quibus parátum est a Patre meo. Rzekł im: Kielichci mój pić będziecie: ale siedzieć po prawicy mojej, abo po lewicy, nie jest moja rzecz dać wam, ale którym jest zgotowano od ojca mojego.
24
Et audiéntes decem, indignáti sunt de duóbus frátribus. A usłyszawszy dziesięć, obruszyli się na dwu bratów.
25
Iesus autem vocávit eos ad se, et ait: Scitis quia príncipes géntium dominántur eórum: et qui maióres sunt, potestátem exércent in eos. A Jezus wezwał ich do siebie, i rzekł: Wiecie iż książęta narodów panują nad nimi: a którzy więtszy są, rozciągają władzę nad nimi.
26
Non ita erit inter vos: sed quicúmque volúerit inter vos maior fíeri, sit vester miníster: Nie tak będzie między wami, ale ktobykolwiek mię­dzy wami chciał większym być, niech będzie sługą waszym:
27
et qui volúerit inter vos primus esse, erit vester servus. A ktoby między wami chciał pierwszym być: bę­dzie sługą waszym.
28
Sicut Fílius hóminis non venit ministrári, sed ministráre, et dare ánimam suam redemptiónem pro multis. Jako syn człowieczy nie przyszedł, aby mu służono, ale służyć, i dać duszę swą na okup za wielu.
29
Et egrediéntibus illis ab Iéricho, secúta est eum turba multa, A gdy oni wychodzili z Jerycha, szła za nim rzesza wielka.
30
et ecce duo cæci sedéntes secus viam, audiérunt quia Iesus transíret: et clamavérunt, dicéntes: Dómine miserére nostri, fili David. A oto dwa ślepi siedzący przy drodze usłyszeli, iż Jezus przechodził, i zawołali mówiąc: Panie zmiłuj się nad nami, synu Dawidów.
31
Turba autem increpábat eos ut tacérent. At illi magis clamábant, dicéntes: Dómine, miserére nostri, fili David. Lecz rzesza łajała im aby milczeli. A oni bar­dziej wołali, mówiąc: Panie, zmiłuj się nad nami, synu Da­widów.
32
Et stetit Iesus, et vocávit eos, et ait: Quid vultis ut fáciam vobis? I stanął Jezus i zawołał ich, i rzekł: Co chcecie, abym wam uczynił?
33
Dicunt illi: Dómine, ut aperiántur óculi nostri. Rzekli mu: Panie, aby otworzone były oczy nasze.
34
Misértus autem eórum Iesus, tétigit óculos eórum. Et conféstim vidérunt, et secúti sunt eum. A Jezus, ulitowawszy się ich, dotknął oczu ich: a na­tychmiast przejrzeli i szli za nim.
21
1
Et cum appropinquássent Ierosólymis, et veníssent Béthphage ad montem Olivéti: tunc Iesus misit duos discípulos, A gdy się przybliżali ku Jeruzalem, i przyszli do Bethphago do góry Oliwnej: tedy Jezus posłał dwu uczniów.
2
dicens eis: Ite in castéllum, quod contra vos est, et statim inveniétis ásinam alligátam, et pullum cum ea: sólvite, et addúcite mihi: Mówiąc im: Idźcie do miasteczka, które jest przeciw­ko wam, a natychmiast najdziecie oślicę uwiązaną, i oślę z nią: odwiążcie i przywiedźcie mi.
3
et si quis vobis áliquid díxerit, dícite quia Dóminus his opus habet: et conféstim dimíttet eos. A jeśliby wam kto co rzekł, powiedzcie: iż Pan ich potrzebuje: a zarazem puści je.
4
Hoc autem totum factum est, ut adimplerétur quod dictum est per prophétam dicéntem: A to się wszystko stało, aby się wypełniło co jest po­wiedziano przez proroka mówiącego:
5
Dícite fíliæ Sion: Ecce rex tuus venit tibi mansuétus, sedens super ásinam, et pullum fílium subiugális. Powiedzcie córce Siońskiej: Oto król twój idzie to­bie cichy, siedzący na oślicy i na oślęciu, synu podjarzemnej.
6
Eúntes autem discípuli fecérunt sicut præcépit illis Iesus. Szedszy tedy uczniowie, uczynili jako im rozkazał Jezus.
7
Et adduxérunt ásinam, et pullum: et imposuérunt super eos vestiménta sua, et eum désuper sedére fecérunt. I przywiedli oślicę i oślę: i włożyli na nie odzienia swoje, a jego wsadzili na nie.
8
Plúrima autem turba stravérunt vestiménta sua in via: álii autem cædébant ramos de arbóribus, et sternébant in via: A rzesza barzo wielka słali szaty swoje na drodze: a drudzy obcinali gałązki z drzew, i na drodze słali.
9
turbæ autem, quæ præcedébant, et quæ sequebántur, clamábant, dicéntes: Hosánna fílio David: benedíctus, qui venit in nómine Dómini: hosánna in altíssimis. A rzesze, które uprzedzały, i które pozad szły, wołały mówiąc: Hosanna synowi Dawidowemu: błogosławiony, który idzie w imię Pańskie: Hosanna na wysokościach.
10
Et cum intrásset Ierosólymam, commóta est univérsa cívitas, dicens: Quis est hic? A gdy wjachał do Jeruzalem, wzruszyło się wszy­stko miasto, mówiąc: Któż to jest?
11
Pópuli autem dicébant: Hic est Iesus prophéta a Názareth Galilǽæ. A lud mówił: Ten jest Jezus prorok, z Nazareth Galilejskiego.
12
Et intrávit Iesus in templum Dei, et eiciébat omnes vendéntes, et eméntes in templo, et mensas nummulariórum, et cáthedras vendéntium colúmbas evértit: I wszedł Jezus do kościoła Bożego, i wyrzucał wszystkie przedawające i kupujące w kościele: a sto­ły bankierzów, i stołki przedających gołębie poprzewracał:
13
et dicit eis: Scriptum est: Domus mea domus oratiónis vocábitur: vos autem fecístis illam spelúncam latrónum. I rzekł im: Napisano jest, Dom mój, dom modlitwy nazwan będzie: a wyście ji uczynili jaskinią zbójców.
14
Et accessérunt ad eum cæci, et claudi in templo: et sanávit eos. I przystąpili do niego ślepi i chromi w kościele: i uzdrowił je.
15
Vidéntes autem príncipes sacerdótum, et scribæ mirabília quæ fecit, et púeros clamántes in templo, et dicéntes: Hosánna fílio David: indignáti sunt, A widząc przedniejszy kapłani i Doktorowie dziwy, które czynił, i dzieci wołające w kościele, i mówiące, Ho­sanna synowi Dawidowemu: rozgniewali się,
16
et dixérunt ei: Audis quid isti dicunt? Iesus autem dixit eis: Utique. Numquam legístis: Quia ex ore infántium, et lacténtium perfecísti laudem? I rzekli mu: Słyszysz co ci mówią? A Jezus rzekł im: I owszem nie czytaliście nigdy: Iż z ust niemowiątek i ssących doskonałąś uczynił chwałę?
17
Et relíctis illis, ábiit foras extra civitátem in Bethániam: ibíque mansit. A opuściwszy je wyszedł precz z miasta do Bethaniej: i tam został.
18
Mane autem revértens in civitátem, esúriit. A rano wracając się do miasta, łaknął.
19
Et videns fici árborem unam secus viam, venit ad eam: et nihil invénit in ea nisi fólia tantum, et ait illi: Numquam ex te fructus nascátur in sempitérnum. Et arefácta est contínuo ficúlnea. A ujrzawszy jedno figowe drzewo przy drodze, przy­szedł do niego: i nie nalazł nic na niem, jedno tylko liście i rzekł mu: Niechaj się nigdy z ciebie owoc nie rodzi na wieki. I uschła zarazem figa.
20
Et vidéntes discípuli, miráti sunt, dicéntes: Quómodo contínuo áruit? A ujrzawszy uczniowie dziwowali się, mówiąc: Jakoć natychmiast uschła!
21
Respóndens autem Iesus, ait eis: Amen dico vobis, si habuéritis fidem, et non hæsitavéritis, non solum de ficúlnea faciétis, sed et si monti huic dixéritis: Tolle, et iacta te in mare, fiet. A odpowiadając Jezus, rzekł im: Zaprawdę powiadam wam, jeślibyście mieli wiarę, a nie wątpilibyście, nie tylko z figowem drzewem uczynicie, ale też, gdybyście tej górze rzekli, Podnieś się a rzuć się w morze: stanie się.
22
Et ómnia quæcúmque petiéritis in oratióne credéntes, accipiétis. I wszystko o cobyście prosili w modlitwie wierząc, weźmiecie.
23
Et cum venísset in templum, accessérunt ad eum docéntem príncipes sacerdótum, et senióres pópuli, dicéntes: In qua potestáte hæc facis? Et quis tibi dedit hanc potestátem? A gdy przyszedł do kościoła, przystąpili do niego, gdy uczył przedniejszy kapłani i starszy ludu, mówiąc: Którą mocą to czynisz? a ktoć dał tę władzą?
24
Respóndens Iesus dixit eis: Interrogábo vos et ego unum sermónem: quem si dixéritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestáte hæc fácio. Odpowiadając Jezus rzekł im: Spytam ja też was o jedne mowę: którą jeśli mi powiecie, ja też wam po­wiem, którą mocą to czynię.
25
Baptísmus Ioánnis unde erat? e cælo, an ex homínibus? At illi cogitábant inter se, dicéntes: Chrzest Janów zkąd był? z nieba, czyli z ludzi? A oni rozbierali między sobą, mówiąc:
26
Si dixérimus, e cælo, dicet nobis: Quare ergo non credidístis illi? Si autem dixérimus, ex homínibus, timémus turbam: omnes enim habébant Ioánnem sicut prophétam. Jeśli powiemy z nieba, rzecze nam, Czemużeście mu tedy nie uwierzyli? A jeśli powiemy z ludzi, boimy się rzesze, bo wszyscy mieli Jana za proroka.
27
Et respondéntes Iesu, dixérunt: Nescímus. Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis in qua potestáte hæc fácio. I odpowiadając Jezusowi, rzekli: Nie wiemy: Rzekł im też on: Ani ja wam powiem, którą mocą to czynię.
28
Quid autem vobis vidétur? Homo quidam habébat duos fílios, et accédens ad primum, dixit: Fili, vade hódie, operáre in vínea mea. A co się wam zda? Niektóry człowiek miał dwu sy­nów: i przyszedszy do pierwszego, rzekł: Synu, idź dziś rób na winnicy mojej.
29
Ille autem respóndens, ait: Nolo. Póstea autem, pœniténtia motus, ábiit. A on odpowiadając: Nie chcę. Ale potem żalem wzruszony, poszedł.
30
Accédens autem ad álterum, dixit simíliter. At ille respóndens, ait: Eo, dómine, et non ivit. A przyszedszy do drugiego, rzekł takież. A on od­powiadając, rzekł: Idę Panie, a nie szedł.
31
Quis ex duóbus fecit voluntátem patris? Dicunt ei: Primus. Dicit illis Iesus: Amen dico vobis, quia publicáni, et meretríces præcédent vos in regnum Dei. Któryż z dwu uczynił wolą ojcowską? Rzekli mu: Pierwszy. Powiedział im Jezus: Zaprawdę powiadam wam, iż celnicy i wszetecznice uprzedzą was do królestwa Bo­żego.
32
Venit enim ad vos Ioánnes in via iustítiæ, et non credidístis ei: publicáni autem, et meretríces credidérunt ei: vos autem vidéntes nec pœniténtiam habuístis póstea, ut crederétis ei. Abowiem przyszedł do was Jan drogą sprawiedli­wości: a nie uwierzyliście mu: A celnicy i wszetecznice uwierzyły mu: a wy widząc aniście żalu nie mieli potem, abyście mu uwierzyli.
33
Aliam parábolam audíte: Homo erat paterfamílias, qui plantávit víneam, et sepem circúmdedit ei, et fodit in ea tórcular, et ædificávit turrim, et locávit eam agrícolis, et péregre proféctus est. Drugiej przypowieści słuchajcie: Był człowiek gospodarz, który nasadził winnicę, i płotem ją ogrodził, i wkopał w niej prasę, i zbudował wieżę, i najął ją ora­czom: i odjachał precz.
34
Cum autem tempus frúctuum appropinquásset, misit servos suos ad agrícolas, ut accíperent fructus eius. A gdy się przybliżył czas owoców, posłał sługi swe do oraczów, aby odebrali owoce jego.
35
Et agrícolæ, apprehénsis servis eius, álium cecidérunt, álium occidérunt, álium vero lapidavérunt. A oracze, pojmawszy sługi jego, jednego ubili, dru­giego zabili, drugiego zaś ukamionowali.
36
Iterum misit álios servos plures prióribus, et fecérunt illis simíliter. Zasię posłał inszych sług więcej niźli pierwszych: i także im uczynili.
37
Novíssime autem misit ad eos fílium suum, dicens: Verebúntur fílium meum. A na ostatek posłał do nich syna swego, mówiąc: uszanują syna mego.
38
Agrícolæ autem vidéntes fílium dixérunt intra se: Hic est heres, veníte, occidámus eum, et habébimus hereditátem eius. A oracze ujrzawszy syna, mówili między sobą: Tenci jest dziedzic, pódźcie zabijmy go, a będziem mieć dziedzictwo jego.
39
Et apprehénsum eum eiecérunt extra víneam, et occidérunt. I pojmawszy go wyrzucili z winnice i zabili.
40
Cum ergo vénerit dóminus víneæ, quid fáciet agrícolis illis? Gdy tedy przydzie Pan winnice co uczyni oraczom onym?
41
Aiunt illi: Malos male perdet: et víneam suam locábit áliis agrícolis, qui reddant ei fructum tempóribus suis. Rzekli mu: Złe źle potraci: a winnicę swą najmie inszym oraczom, którzy oddadzą mu owoc czasów swoich.
42
Dicit illis Iesus: Numquam legístis in Scriptúris: Lápidem, quem reprobavérunt ædificántes, hic factus est in caput ánguli: a Dómino factum est istud, et est mirábile in óculis nostris? Rzekł im Jezus: Nie czytaliście nigdy w piśmiech: Ka­mień, który odrzucili budujący, ten się stał głową węgła. Od Pana się to stało: i dziwno jest w oczach naszych?
43
Ideo dico vobis, quia auferétur a vobis regnum Dei, et dábitur genti faciénti fructus eius. Przetoż powiadam wam, iż będzie odjęte od was królestwo Boże, i będzie dane narodowi czyniącemu owoce jego.
44
Et qui cecíderit super lápidem istum, confringétur: super quem vero cecíderit, cónteret eum. A kto padnie na ten kamień, będzie skruszon, a na kogoby upadł, zetrze go.
45
Et cum audíssent príncipes sacerdótum, et Pharisǽi parábolas eius, cognovérunt quod de ipsis díceret. A usłyszawszy przedniejszy kapłani i Faryzeuszowie przypowieści jego: poznali, iż o nich mówił.
46
Et quæréntes eum tenére, timuérunt turbas: quóniam sicut prophétam eum habébant. A szukając go pojmać, bali się rzesz: ponieważ go jako proroka mieli.
22
1
Et respóndens Iesus, dixit íterum in parábolis eis, dicens: A odpowiadając Jezus, mówił im zasię przez przy­powieści, rzekąc:
2
Símile factum est regnum cælórum hómini regi, qui fecit núptias fílio suo. Podobne się stało królestwo niebieskie człowiekowi królowi, który sprawił gody małżeńskie synowi swe­mu.
3
Et misit servos suos vocáre invitátos ad núptias, et nolébant veníre. I posłał sługi swoje wzywać zaproszonych na go­dy: a nie chcieli przyść.
4
Iterum misit álios servos, dicens: Dícite invitátis: Ecce prándium meum parávi, tauri mei, et altília occísa sunt, et ómnia paráta: veníte ad núptias. Zasię posłał insze sługi, mówiąc: Powiedzcie zapro­szonym, otom obiad swój nagotował: woły moje, i karmne rzeczy są pobite, i wszystko gotowo: pódźcie na gody.
5
Illi autem neglexérunt: et abiérunt, álius in villam suam, álius vero ad negotiatiónem suam: A oni zaniedbali, i odeszli, jeden do wsi swojej: a dru­gi do kupiectwa swego:
6
réliqui vero tenuérunt servos eius, et contuméliis afféctos occidérunt. A drudzy pojmali sługi jego, i zelżywość im uczy­niwszy, pobili.
7
Rex autem cum audísset, irátus est: et missis exercítibus suis, pérdidit homicídas illos, et civitátem illórum succéndit. A usłyszawszy król, rozgniewał się: i posławszy woj­ska swe, wytracił one mężobójce, i miasto ich spalił.
8
Tunc ait servis suis: Núptiæ quidem parátæ sunt, sed qui invitáti erant, non fuérunt digni. Tedy rzekł służebnikom swoim: Godyć są gotowe: lecz zaproszeni nie byli godnymi.
9
Ite ergo ad éxitus viárum, et quoscúmque invenéritis, vocáte ad núptias. A przeto idźcie na rozstania dróg: a którychkolwiek najdziecie, wzówcie na gody:
10
Et egréssi servi eius in vias, congregavérunt omnes, quos invenérunt, malos et bonos: et implétæ sunt núptiæ discumbéntium. I wyszedszy słudzy jego na drogi, zebrali wszystkie, które naleźli, złe i dobre: i napełnione są gody siedzącemi.
11
Intrávit autem rex ut vidéret discumbéntes, et vidit ibi hóminem non vestítum veste nuptiáli. A wszedł król, aby oglądał siedzące, i obaczył tam człowieka nie odzianego szatą godowną.
12
Et ait illi: Amíce, quómodo huc intrásti non habens vestem nuptiálem? At ille obmútuit. I rzekł mu: Przyjacielu, jakoś tu wszedł, nie mając szaty godownej? A on zamilknął.
13
Tunc dicit rex minístris: Ligátis mánibus, et pédibus eius, míttite eum in ténebras exterióres: ibi erit fletus, et stridor déntium. Tedy rzekł król sługom: Związawszy ręce i nogi je­go, wrzućcie go w ciemności zewnętrzne: tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.
14
Multi enim sunt vocáti, pauci vero elécti. Abowiem wiele jest wezwanych, lecz mało wybra­nych.
15
Tunc abeúntes Pharisǽi, consílium iniérunt ut cáperent eum in sermóne. Tedy odszedszy Faryzeuszowie, radzili się, jakoby go podchwycili w mowie.
16
Et mittunt ei discípulos suos cum Herodiánis, dicéntes: Magíster, scimus quia verax es, et viam Dei in veritáte doces, et non est tibi cura de áliquo: non enim réspicis persónam hóminum: I posłali mu ucznie swoje z Herodyany, mówiąc: Nauczycielu, wiemy, iżeś jest prawdziwy, i drogi Bożej wprawdzie nauczasz, a nie dbasz ni na kogo: abowiem nie oglądasz się na osobę ludzką.
17
dic ergo nobis quid tibi vidétur, licet censum dare Cǽsari, an non? Powiedzże nam tedy coć się zda, godzili się dać czynsz Cesarzowi, czyli nie?
18
Cógnita autem Iesus nequítia eórum, ait: Quid me tentátis hypócritæ? A Jezus poznawszy złość ich, rzekł: Czemu mię ku­sicie obłudnicy?
19
Osténdite mihi numísma census. At illi obtulérunt ei denárium. Pokażcie mi monetę czynszową. A oni mu przy­nieśli grosz.
20
Et ait illis Iesus: Cuius est imágo hæc, et superscríptio? I rzekł im Jezus: Czyj jest ten obraz, i napis?
21
Dicunt ei: Cǽsaris. Tunc ait illis: Réddite ergo quæ sunt Cǽsaris, Cǽsari: et quæ sunt Dei, Deo. Rzekli mu: Cesarski. Tedy rzekł im: Oddajcież tedy co jest Cesarskiego Cesarzowi: a co jest Bożego Bo­gu.
22
Et audiéntes miráti sunt, et relícto eo abiérunt. A usłyszawszy dziwowali się, i opuściwszy go ode­szli.
23
In illo die accessérunt ad eum Sadducǽi, qui dicunt non esse resurrectiónem: et interrogavérunt eum, Dnia onego przyszli do niego Saduceuszowie, któ­rzy powiadają, iż niemasz zmartwychwstania: i pytali go,
24
dicéntes: Magíster, Móyses dixit: Si quis mórtuus fúerit non habens fílium, ut ducat frater eius uxórem illíus, et súscitet semen fratri suo. Mówiąc: Nauczycielu, Mojżesz rzekł, Jeśliby kto umarł, nie mając syna, niech brat jego pojmie żonę jego, i wzbudzi nasienie bratu swemu.
25
Erant autem apud nos septem fratres: et primus, uxóre ducta, defúnctus est: et non habens semen, relíquit uxórem suam fratri suo. A było siedm braciej u nas: a pierwszy ożeniwszy się umarł: a nie mając nasienia, zostawił żonę swoję bratu swemu.
26
Simíliter secúndus, et tértius usque ad séptimum. Także wtóry i trzeci aż do siódmego.
27
Novíssime autem ómnium et múlier defúncta est. A na ostatek po wszystkich umarła i żona.
28
In resurrectióne ergo cuius erit de septem uxor? omnes enim habuérunt eam. W zmartwychwstaniu tedy któregoż z siedmi bę­dzie Żona? bo ją wszyscy mieli.
29
Respóndens autem Iesus, ait illis: Errátis nesciéntes Scriptúras, neque virtútem Dei. A odpowiadając Jezus, rzekł im: Błądzicie, nie rozu­miejąc pism, ani mocy Bożej.
30
In resurrectióne enim neque nubent, neque nubéntur: sed erunt sicut ángeli Dei in cælo. Abowiem w zmartwychwstaniu ani się żenią, ani za mąż idą: ale będą jako Aniołowie Boży w niebie.
31
De resurrectióne autem mortuórum non legístis quod dictum est a Deo dicénte vobis: A o powstaniu umarłych nie czytaliście co powiedzia­no jest od Boga mówiącego wam.
32
Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Iacob? Non est Deus mortuórum, sed vivéntium. Jam jest Bóg Abrahamów, i Bóg Izaaków, i Bóg Jakobów? Nie jestci Bóg umarłych, ale żywych.
33
Et audiéntes turbæ, mirabántur in doctrína eius. A usłyszawszy rzesze, dziwowały się nauce jego.
34
Pharisǽi autem audiéntes quod siléntium imposuísset Sadducǽis, convenérunt in unum: A usłyszawszy Faryzeuszowie, iż usta zawarł Sa­duceuszom, zeszli się społu.
35
et interrogávit eum unus ex eis legis doctor, tentans eum: I zapytał go jeden z nich zakonny Doktor, kusząc go.
36
Magíster, quod est mandátum magnum in lege? Nauczycielu, które jest wielkie przykazanie w zakonie?
37
Ait illi Iesus: Díliges Dóminum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota ánima tua, et in tota mente tua. Rzekł mu Jezus: będziesz miłował Pana Boga twe­go, ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej dusze two­jej, i ze wszystkiej myśli twojej.
38
Hoc est máximum, et primum mandátum. Toć jest najwiętsze i pierwsze przykazanie.
39
Secúndum autem símile est huic: Díliges próximum tuum, sicut teípsum. A wtóre podobne jest temu: Będziesz miłował Bli­źniego twego jako samego siebie.
40
In his duóbus mandátis univérsa lex pendet, et prophétæ. Na tem dwojgu przykazaniu wszystek zakon za­wisł i prorocy.
41
Congregátis autem Pharisǽis, interrogávit eos Iesus, A gdy się Faryzeuszowie zebrali, spytał ich Jezus,
42
dicens: Quid vobis vidétur de Christo? cuius fílius est? Dicunt ei: David. Mówiąc: Co się wam zda o Chrystusie? Czyj jest syn? Rzekli mu, Dawidów.
43
Ait illis: Quómodo ergo David in Spíritu vocat eum Dóminum, dicens: Rzekł im: Jakoż tedy Dawid w Duchu zowie go Panem mówiąc.
44
Dixit Dóminus Dómino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimícos tuos scabéllum pedum tuórum? Rzekł Pan, Panu memu, siedź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjacioły twoje podnóżkiem nóg twoich?
45
Si ergo David vocat eum Dóminum, quómodo fílius eius est? Jeśli tedy Dawid zowie go Panem: jakoż jest synem jego?
46
Et nemo póterat ei respondére verbum: neque ausus fuit quisquam ex illa die eum ámplius interrogáre. A żaden nie mógł mu odpowiedzieć słowa: ani śmiał żaden od onego dnia więcej go pytać.
23
1
Tunc Iesus locútus est ad turbas, et ad discípulos suos, Tedy Jezus mówił do rzesze, i do uczniów swoich,
2
dicens: Super cáthedram Móysi sedérunt scribæ, et Pharisǽi. Rzekąc: Na stolicy Mojżeszowej usiedli Doktoro­wie i Faryzeuszowie.
3
Omnia ergo quæcúmque díxerint vobis, serváte, et fácite: secúndum ópera vero eórum nolíte fácere: dicunt enim, et non fáciunt. Wszystko tedy cokolwiek wam rozkażą, zachowywajcie i czyńcie: ale wedle uczynków ich nie czyńcie. Abo­wiem mówią, a nie czynią.
4
Alligant enim ónera grávia, et importabília, et impónunt in húmeros hóminum: dígito autem suo nolunt ea movére. Bo wiążą brzemiona ciężkie i nieznośne, i kładą na ramiona ludzkie: a palcem swym nie chcą się ich ruszyć.
5
Omnia vero ópera sua fáciunt ut videántur ab homínibus: dilátant enim phylactéria sua, et magníficant fímbrias. A wszystkie sprawy swe czynią, aby byli widziani od ludzi. Abowiem rozszerzają bramy swe, i więtsze czy­nią kraje.
6
Amant autem primos recúbitus in cœnis, et primas cáthedras in synagógis, A miłują pierwsze siedzenia na wieczerzach, i pierw­sze stolice w bóżnicach,
7
et salutatiónes in foro, et vocári ab homínibus Rabbi. I pozdrawiania na rynku, i być zwanemi od ludzi Rabbi.
8
Vos autem nolíte vocári Rabbi: unus est enim magíster vester, omnes autem vos fratres estis. Ale wy nie zówcie się Rabbi: abowiem jeden jest nau­czyciel wasz a wszyscy jesteście bracia.
9
Et patrem nolíte vocáre vobis super terram: unus est enim Pater vester, qui in cælis est. I ojca nie zówcie sobie na ziemi: abowiem jeden jest ociec wasz, który jest w niebiesiech.
10
Nec vocémini magístri: quia magíster vester unus est, Christus. Ani się zówcie nauczycielmi: gdyż jeden jest nauczy­ciel Chrystus.
11
Qui maior est vestrum, erit miníster vester. Który jest więtszy z was, będzie sługą waszym.
12
Qui autem se exaltáverit, humiliábitur: et qui se humiliáverit, exaltábitur. A ktoby się wywyższył, będzie uniżon: a ktoby się uniżał, będzie wywyższon.
13
Væ autem vobis scribæ, et Pharisǽi hypócritæ: quia cláuditis regnum cælórum ante hómines: vos enim non intrátis, nec introeúntes sínitis intráre. A biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudni­cy: iż zamykacie królestwo niebieskie przed ludźmi, abo­wiem wy nie wchodzicie: ani wchodzącym dopuszcza­cie wniść.
14
Væ vobis scribæ, et Pharisǽi hypócritæ: quia coméditis domos viduárum, oratiónes longas orántes: propter hoc ámplius accipiétis iudícium. Biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudnicy: iż wyjadacie domy wdów długie modlitwy czyniąc: dla tego więtszy sąd odniesiecie?
15
Væ vobis scribæ, et Pharisǽi hypócritæ: quia circuítis mare, et áridam, ut faciátis unum prosélytum, et cum fúerit factus, fácitis eum fílium gehénnæ duplo quam vos. Biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudnicy: iż obchodzicie morze i suchą, abyście uczynili jednego no­wego Żydowina: a gdy się stanie, czynicie go synem pie­kła dwakroć więcej niż was.
16
Væ vobis duces cæci, qui dícitis: Quicúmque iuráverit per templum, nihil est: qui autem iuráverit in auro templi, debet. Biada wam wodzowie ślepi, którzy mówicie: Kto­bykolwiek przysiągł na kościół, nic to: ale ktoby przysiągł na złoto kościelne, winien jest.
17
Stulti, et cæci: quid enim maius est? aurum, an templum, quod sanctíficat aurum? Głupi i ślepi: abowiem cóż więtszego jest, złoto, czy kościół który poświąca złoto?
18
Et quicúmque iuráverit in altári, nihil est: quicúmque autem iuráverit in dono, quod est super illud, debet. A ktobykolwiek przysiągł na ołtarz, nic to: lecz ktobykolwiek przysiągł na dar który jest na nim, winien jest.
19
Cæci: quid enim maius est, donum, an altáre, quod sanctíficat donum? Ślepi: abowiem cóż więtszego jest, dar, czyli ołtarz, który poświęca dar?
20
Qui ergo iurat in altári, iurat in eo, et in ómnibus, quæ super illud sunt. Kto tedy przysięga na ołtarz, przysięga nań i na wszystko co na nim jest.
21
Et quicúmque iuráverit in templo, iurat in illo, et in eo, qui hábitat in ipso: A ktobykolwiek przysięgał na kościół, przysięga nań i na tego, który w nim mieszka.
22
et qui iurat in cælo, iurat in throno Dei, et in eo, qui sedet super eum. I kto przysięga na niebo, przysięga na stolicę Bożą, i na tego, który na niej siedzi.
23
Væ vobis scribæ, et Pharisǽi hypócritæ, qui decimátis mentham, et anéthum, et cymínum, et reliquístis quæ gravióra sunt legis, iudícium, et misericórdiam, et fidem: hæc opórtuit fácere, et illa non omíttere. Biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudnicy: iż dawacie dziesięcinę z miętki, i z anyżu, i z kminu, a opu­ściliście co ważniejszego jest w zakonie: sąd i miłosierdzie, i wiarę. To było trzeba działać, a owego nie opuszczać.
24
Duces cæci, excolántes cúlicem, camélum autem glutiéntes. Wodzowie ślepi, którzy przecadzacie komora, a wielbłąda połykacie.
25
Væ vobis scribæ, et Pharisǽi hypócritæ: quia mundátis quod déforis est cálicis, et parópsidis: intus autem pleni estis rapína, et immundítia. Biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudnicy: iż oczyściacie co jest zewnątrz kubka, i misy: a wewnątrz pełni jesteście drapieztwa i plugastwa.
26
Pharisǽe cæce, munda prius quod intus est cálicis, et parópsidis, ut fiat id, quod déforis est, mundum. Faryzeuszu ślepy, oczyść pierwej co jest wewnątrz kubka i misy: aby to co zewnątrz jest, czystem się sta­ło.
27
Væ vobis scribæ, et Pharisǽi hypócritæ: quia símiles estis sepúlcris dealbátis, quæ a foris parent homínibus speciósa, intus vero pleni sunt óssibus mortuórum, et omni spurcítia. Biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudnicy: iż jesteście podobni grobom pobielanym, które z wierzchu zdadzą się piękne ludziom, ale wewnątrz pełne są kości umarłych, i wszelakiego plugastwa.
28
Sic et vos a foris quidem parétis homínibus iusti: intus autem pleni estis hypócrisi, et iniquitáte. Także i wy z wierzchu się wprawdzie zdacie ludziom sprawiedliwi: lecz wewnątrz pełni jesteście obłudności i nieprawości.
29
Væ vobis scribæ, et Pharisǽi hypócritæ, qui ædificátis sepúlcra prophetárum, et ornátis monuménta iustórum, Biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudnicy: którzy budujecie groby proroków, i zdobicie pamiątki sprawiedliwych,
30
et dícitis: Si fuissémus in diébus patrum nostrórum, non essémus sócii eórum in sánguine prophetárum. I powiadacie: Byśmy byli za dni ojców naszych, nie bylibyśmy towarzyszmi ich we krwi proroków.
31
Itaque testimónio estis vobismetípsis, quia fílii estis eórum, qui prophétas occidérunt. A tak świadkami jesteście sami sobie, iż jesteście synowie tych, którzy proroki pobili.
32
Et vos impléte mensúram patrum vestrórum. Wy też dopełnicie miary ojców waszych.
33
Serpéntes, genímina viperárum, quómodo fugiétis a iudício gehénnæ? Wężowie, rodzaju jaszczórczy, jakoż ucieczecie przed sądem piekła?
34
Ideo ecce ego mitto ad vos prophétas, et sapiéntes, et scribas, et ex illis occidétis, et crucifigétis, et ex eis flagellábitis in synagógis vestris, et persequémini de civitáte in civitátem: Przeto oto ja posyłam do was proroki i mędrce i Doktory, a z nich zabijecie i ukrzyżujecie, i z nich ubiczujecie w bożnicach waszych, i będziecie prześladować od miasta do miasta:
35
ut véniat super vos omnis sanguis iustus, qui effúsus est super terram, a sánguine Abel iusti usque ad sánguinem Zacharíæ, fílii Barachíæ, quem occidístis inter templum et altáre. Aby przyszła na was wszystka krew sprawiedliwa, która rozlana jest na ziemi, ode krwie Abla sprawiedliwe­go, aż do krwie Zacharyasza syna Barachiaszowego, któ­regoście zabili między kościołem i ołtarzem.
36
Amen dico vobis, vénient hæc ómnia super generatiónem istam. Zaprawdę powiadam wam, przydzie to wszystko na ten naród.
37
Ierúsalem, Ierúsalem, quæ occídis prophétas, et lápidas eos, qui ad te missi sunt, quóties vólui congregáre fílios tuos, quemádmodum gallína cóngregat pullos suos sub alas, et noluísti? Jeruzalem, Jeruzalem, które zabijasz proroki, i ka­mienujesz te, którzy do ciebie są posłani. Ilekroć chciałem zgromadzić syny twoje jako kokosz kurczęta swoje pod skrzydła zgromadza, a nie chciałoś.
38
Ecce relinquétur vobis domus vestra desérta. Oto wam zostanie dom wasz pusty.
39
Dico enim vobis, non me vidébitis ámodo, donec dicátis: Benedíctus, qui venit in nómine Dómini. Abowiem powiadam wam, nie ujrzycie mię odtąd aż rzeczecie: Błogosławiony, który idzie w imię Pańskie.
24
1
Et egréssus Iesus de templo, ibat. Et accessérunt discípuli eius, ut osténderent ei ædificatiónes templi. A wyszedszy Jezus z kościoła, szedł. I przystąpili uczniowie jego, aby mu ukazali budowania kościelne.
2
Ipse autem respóndens dixit illis: Vidétis hæc ómnia? amen dico vobis, non relinquétur hic lapis super lápidem, qui non destruátur. A on odpowiadając rzekł im: Widzicie to wszystko? Zaprawdę powiadam wam, nie zostanie tu kamień na ka­mieniu, któryby nie był zepsowany.
3
Sedénte autem eo super montem Olivéti, accessérunt ad eum discípuli secréto, dicéntes: Dic nobis, quando hæc erunt? et quod signum advéntus tui, et consummatiónis sǽculi? A gdy on siedział na górze Oliwnej, przystąpili do niego osobno uczniowie, mówiąc: Powiedz nam kiedy to będzie? a co za znak przyścia twego, i dokonania świata?
4
Et respóndens Iesus, dixit eis: Vidéte ne quis vos sedúcat. A odpowiadając Jezus rzekł im: Patrzcie, aby was kto nie zwiódł.
5
Multi enim vénient in nómine meo, dicéntes: Ego sum Christus: et multos sedúcent. Abowiem wiele ich przydzie na imię moje, rzekąc: Jam jest Chrystus: i wiele ich zwiodą.
6
Auditúri enim estis prœ́lia, et opiniónes prœliórum. Vidéte ne turbémini: opórtet enim hæc fíeri, sed nondum est finis. Bo usłyszycie wojny i wieści o wojnach. Patrz­cież, abyście sobą nie trwożyli. Boć się to musi stać: ale jeszcze nie jest koniec.
7
Consúrget enim gens in gentem, et regnum in regnum, et erunt pestiléntiæ, et fames, et terræmótus per loca. Abowiem powstanie naród przeciwko narodowi, i królestwo przeciwko królestwu: i będą mory i głody, i drże­nia ziemie po miejscach.
8
Hæc autem ómnia inítia sunt dolórum. A to wszystko są początki boleści.
9
Tunc tradent vos in tribulatiónem, et occídent vos: et éritis ódio ómnibus géntibus propter nomen meum. Tedy podadzą was w udręczenie, i będą was zabi­jać: i będziecie nienawidzeni od wszech narodów dla imie­nia mego.
10
Et tunc scandalizabúntur multi, et ínvicem tradent, et ódio habébunt ínvicem. A tedy wiele się ich zgorszy: a jeden drugiego wy­dadzą, i jeden drugiego nienawidzieć będą.
11
Et multi pseudoprophétæ surgent, et sedúcent multos. I wiele fałszywych proroków powstanie: i wielu zwiodą.
12
Et quóniam abundávit iníquitas, refrigéscet cáritas multórum. A iż się rozmnoży nieprawość: oziębnie miłość wiela.
13
Qui autem perseveráverit usque in finem, hic salvus erit. A kto wytrwa aż do końca, ten będzie zbawion.
14
Et prædicábitur hoc Evangélium regni in univérso orbe, in testimónium ómnibus géntibus: et tunc véniet consummátio. I będzie przepowiadana ta Ewangelia królestwa po wszystkiej ziemi, na świadectwo wszystkim narodom. A tedy przydzie koniec.
15
Cum ergo vidéritis abominatiónem desolatiónis, quæ dicta est a Daniéle prophéta, stantem in loco sancto, qui legit, intélligat: Gdy tedy ujrzycie brzydkość spustoszenia, która jest opowiedziana przez Daniela proroka, stojącą na miej­scu świętem, kto czyta niech rozumie.
16
tunc qui in Iudǽa sunt, fúgiant ad montes: Tedy, którzy są w Żydowskiej ziemi, niech uciekają na góry:
17
et qui in tecto, non descéndat tóllere áliquid de domo sua: A kto na dachu, niechaj nie zstępuje, aby co wziął z domu swego:
18
et qui in agro, non revertátur tóllere túnicam suam. A kto na roli, niech się nie wraca brać sukni swojej.
19
Væ autem prægnántibus, et nutriéntibus in illis diébus. A biada brzemiennym i karmiącym w one dni.
20
Oráte autem ut non fiat fuga vestra in híeme, vel sábbato. A proście, aby uciekanie wasze nie było w zimie abo w szabbath.
21
Erit enim tunc tribulátio magna, qualis non fuit ab inítio mundi usque modo, neque fiet. Abowiem na on czas będzie wielki ucisk, jaki nie był od początku świata aż dotąd, ani będzie.
22
Et nisi breviáti fuíssent dies illi, non fíeret salva omnis caro: sed propter eléctos breviabúntur dies illi. A gdyby nie były skrócone one dni, żadne ciało nie byłoby zachowane: ale dla wybranych będą skró­cone dni one.
23
Tunc si quis vobis díxerit: Ecce hic est Christus, aut illic: nolíte crédere. Tedy, jeśliby wam kto rzekł: Oto tu jest Chry­stus, abo ondzie: nie wierzcie.
24
Surgent enim pseudochrísti, et pseudoprophétæ: et dabunt signa magna, et prodígia, ita ut in errórem inducántur (si fíeri potest) étiam elécti. Abowiem powstaną fałszywi Chrystusowie, i fałszywi prorocy, i czynić będą znaki wielkie i cuda, tak, iżby w błąd zawiedzieni byli, (jeśli może), i wybrani.
25
Ecce prædíxi vobis. Otom wam opowiedział.
26
Si ergo díxerint vobis: Ecce in desérto est, nolíte exíre: Ecce in penetrálibus, nolíte crédere. Jeśliby tedy wam rzekli: Oto na puszczy jest, nie wychodźcie, oto w tajemnych gmachach, nie wierzcie.
27
Sicut enim fulgur exit ab Oriénte, et paret usque in Occidéntem: ita erit et advéntus Fílii hóminis. Abowiem jako błyskawica wychodzi od wschodu słońca, i okazuje się aż na zachodzie: tak będzie i przyście syna człowieczego.
28
Ubicúmque fúerit corpus, illic congregabúntur et áquilæ. Gdziebykolwiek było ciało, tam się i orłowie zgro­madzą.
29
Statim autem post tribulatiónem diérum illórum sol obscurábitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de cælo, et virtútes cælórum commovebúntur: A natychmiast po utrapieniu onych dni słońce się zaćmi, i księżyc nie da światłości swojej: a gwiazdy będą padać z nieba, i mocy niebieskie poruszone będą.
30
et tunc parébit signum Fílii hóminis in cælo: et tunc plangent omnes tribus terræ: et vidébunt Fílium hóminis veniéntem in núbibus cæli cum virtúte multa, et maiestáte. A na on czas się ukaże znak syna człowieczego na niebie: i tedy będą narzekać wszystkie pokolenia zie­mie: i ujrzą syna człowieczego przychodzącego w obłokach niebieskich z mocą wielką i majestatem.
31
Et mittet ángelos suos cum tuba, et voce magna: et congregábunt eléctos eius a quátuor ventis, a summis cælórum usque ad términos eórum. I pośle anioły swoje z trąbą i głosem wielkim: i zgro­madzą wybrane jego ze czterech wiatrów, od krajów nie­bios, aż do krajów ich.
32
Ab árbore autem fici díscite parábolam: cum iam ramus eius tener fúerit, et fólia nata, scitis quia prope est æstas: A od figowego drzewa uczcie się podobieństwa: gdy już gałąź jego odmładza się, i liście się wypuszcza, wiecie, iż blizko jest lato.
33
ita et vos cum vidéritis hæc ómnia, scitóte quia prope est in iánuis. Także i wy, gdy ujrzycie to wszystko, wiedzcie, iż blizko jest, we drzwiach.
34
Amen dico vobis, quia non præteríbit generátio hæc, donec ómnia hæc fiant. Zaprawdę powiadam wam, iż nie przeminie ten na­ród, ażby się stało to wszystko.
35
Cælum, et terra transíbunt, verba autem mea non præteríbunt. Niebo i ziemia przeminą, ale słowa moje nie prze­miną.
36
De die autem illa, et hora nemo scit, neque ángeli cælórum, nisi solus Pater. Lecz o onym dniu i godzinie nikt nie wie, ani anio­łowie niebiescy, jedno sam Ociec.
37
Sicut autem in diébus Noe, ita erit et advéntus Fílii hóminis. A jako za dni Noego: tak będzie i przyście syna człowieczego.
38
Sicut enim erant in diébus ante dilúvium comedéntes et bibéntes, nubéntes et nuptum tradéntes, usque ad eum diem, quo intrávit Noe in arcam, Abowiem jako we dni przed potopem jedli i pili, żenili się i za mąż dawali, aż do onego dnia, którego wszedł Noe do korabia:
39
et non cognovérunt donec venit dilúvium, et tulit omnes: ita erit et advéntus Fílii hóminis. I nie poznali aż przyszedł potop, i zabrał wszystki: tak będzie i przyście syna człowieczego.
40
Tunc duo erunt in agro: unus assumétur, et unus relinquétur. Tedy będą dwa na rolej: jeden będzie wzięt a drugi zostawion.
41
Duæ moléntes in mola: una assumétur, et una relinquétur. Dwie mielące we młynie: jedna będzie wzięta, a dru­ga zostawiona.
42
Vigiláte ergo, quia nescítis qua hora Dóminus vester ventúrus sit. Czujcież tedy: abowiem nie wiecie której godziny wasz Pan przydzie.
43
Illud autem scitóte, quóniam si sciret paterfamílias qua hora fur ventúrus esset, vigiláret útique, et non síneret pérfodi domum suam. A to wiedzcie, że gdyby wiedział gospodarz której godziny złodziej ma przyść, czułby wżdy, a nie dopuściłby podkopać domu swego.
44
Ideo et vos estóte paráti: quia qua nescítis hora Fílius hóminis ventúrus est. Przetoż i wy bądźcie gotowi: bo której godziny nie wzwiecie, syn człowieczy przydzie.
45
Quis, putas, est fidélis servus, et prudens, quem constítuit dóminus suus super famíliam suam, ut det illis cibum in témpore? Który mnimasz jest sługa wierny i roztropny, któ­rego postanowił Pan jego nad czeladzią swoją, aby im dał obrok na czas.
46
Beátus ille servus, quem cum vénerit dóminus eius, invénerit sic faciéntem. Błogosławiony sługa on, którego gdy przydzie Pan jego, najdzie tak czyniącego.
47
Amen dico vobis, quóniam super ómnia bona sua constítuet eum. Zaprawdę powiadam wam, że go postanowi nad wszystkiemi dobry swemi.
48
Si autem díxerit malus servus ille in corde suo: Moram facit dóminus meus veníre: A jeśliby rzekł on zły sługa w sercu swojem: Długo Pan mój przyść omieszkiwa:
49
et cœ́perit percútere consérvos suos, mandúcet autem, et bibat cum ebriósis: I począłby bić towarzysze swoje, a jadłby i pił z pijanicami:
50
véniet dóminus servi illíus in die, qua non sperat, et hora, qua ignórat: Przydzie Pan sługi onego w dzień, którego się nie spodziewa, i w godzinę której nie wzwie:
51
et dívidet eum, partémque eius ponet cum hypócritis: illic erit fletus, et stridor déntium. I odłączy go, a część jego położy z obłudnikami: Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.
25
1
Tunc símile erit regnum cælórum decem virgínibus: quæ accipiéntes lámpades suas exiérunt óbviam sponso, et sponsæ. Tedy podobne będzie królestwo niebieskie dzie­siąci pannom: które wziąwszy lampy swoje wyszły prze­ciw oblubieńcowi, i oblubienicy.
2
Quinque autem ex eis erant fátuæ, et quinque prudéntes: A pięć z nich było głupich, a pięć mądrych.
3
sed quinque fátuæ, accéptis lampádibus, non sumpsérunt óleum secum: Ale pięć głupich wziąwszy lampy, nie wzięły oleju z sobą:
4
prudéntes vero accepérunt óleum in vasis suis cum lampádibus. A mądre wzięły oleju w naczynia swoje z lampami.
5
Moram autem faciénte sponso, dormitavérunt omnes et dormiérunt. A gdy oblubieniec omieszkawał, zdrzymały się wszystkie i posnęły.
6
Média autem nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit, exíte óbviam ei. A w północy stało się wołanie: Oto oblubieniec idzie, wynidźcie przeciwko jemu.
7
Tunc surrexérunt omnes vírgines illæ, et ornavérunt lámpades suas. Tedy wstały one wszystkie panny, i ochędożyły lam­py swoje.
8
Fátuæ autem sapiéntibus dixérunt: Date nobis de óleo vestro: quia lámpades nostræ exstinguúntur. Lecz głupie rzekły mądrym: Dajcie nam z oleju wa­szego: boć lampy nasze gasną.
9
Respondérunt prudéntes, dicéntes: Ne forte non suffíciat nobis, et vobis, ite pótius ad vendéntes, et émite vobis. Odpowiedziały mądre, mówiąc: by snadź nam i wam niedostało, idźcie raczej do przedających, a kupcie so­bie.
10
Dum autem irent émere, venit sponsus: et quæ parátæ erant, intravérunt cum eo ad núptias, et clausa est iánua. A gdy szły kupować, przyszedł oblubieniec: a które były gotowe, weszły z nim na gody, i zamknione są drzwi.
11
Novíssime vero véniunt et réliquæ vírgines, dicéntes: Dómine, Dómine, áperi nobis. A na ostatek przyszły i drugie panny, mówiąc: Pa­nie, Panie otwórz nam.
12
At ille respóndens, ait: Amen dico vobis, néscio vos. A on odpowiadając, rzekł: Zaprawdę mówię wam: nie znam was.
13
Vigiláte ítaque, quia nescítis diem, neque horam. Czujcież tedy: bo nie wiecie dnia ani godziny.
14
Sicut enim homo péregre proficíscens, vocávit servos suos, et trádidit illis bona sua. Albowiem jako człowiek precz odjeżdżając, we­zwał sług, swoich, i dał im majętności swoje.
15
Et uni dedit quinque talénta, álii autem duo, álii vero unum, unicuíque secúndum própriam virtútem: et proféctus est statim. I dał jednemu pięć talentów, a drugiemu dwa, a dru­giemu jeden, każdemu wedle własnego przemożenia: i wnetże odjachał.
16
Abiit autem qui quinque talénta accéperat, et operátus est in eis, et lucrátus est ália quinque. A poszedszy on, który był wziął pięć talentów, robił imi, i zyskał drugie pięć.
17
Simíliter et qui duo accéperat, lucrátus est ália duo. Także i ten który był wziął dwa, zyskał drugie dwa.
18
Qui autem unum accéperat, ábiens fodit in terram, et abscóndit pecúniam dómini sui. Lecz ten, który wziął jeden, szedszy zakopał w zie­mi, i skrył pieniądze Pana swego.
19
Post multum vero témporis venit dóminus servórum illórum, et pósuit ratiónem cum eis. A po nie małym czasie wrócił się Pan onych sług, i uczynił liczbę z nimi.
20
Et accédens qui quinque talénta accéperat, óbtulit ália quinque talénta, dicens: Dómine, quinque talénta tradidísti mihi, ecce ália quinque superlucrátus sum. A przystąpiwszy ten, który wziął pięć talentów, przyniósł drugie pięć talentów, mówiąc: Panie, dałeś mi pięć talentów: otom drugie pięć zyskał.
21
Ait illi dóminus eius: Euge serve bone, et fidélis: quia super pauca fuísti fidélis, super multa te constítuam: intra in gáudium dómini tui. Rzekł mu Pan jego: Dobrzeć sługo dobry i wierny: gdyżeś nad małem był wiernym, nad wielem cię postano­wię: wnidź do wesela Pana twego.
22
Accéssit autem et qui duo talénta accéperat, et ait: Dómine, duo talénta tradidísti mihi, ecce ália duo lucrátus sum. I przystąpił też który był dwa talenty wziął, i rzekł: Panie, dałeś mi dwa talenty: otom drugie dwa zyskał.
23
Ait illi dóminus eius: Euge serve bone, et fidélis: quia super pauca fuísti fidélis, super multa te constítuam: intra in gáudium dómini tui. Rzeki mu Pan jego: Dobrzeć sługo dobry i wierny: gdyżeś był wiernym nad małem, nad wielem cię postano­wię: wnidź do wesela Pana twego.
24
Accédens autem et qui unum taléntum accéperat, ait: Dómine, scio quia homo durus es: metis ubi non seminásti, et cóngregas ubi non sparsísti: A przystąpiwszy też który był jeden talent wziął, rzekł: Panie, wiem iżeś jest człowiek srogi, żniesz gdzieś nie siał, i zbierasz, gdzieś nie rozproszył:
25
et timens ábii, et abscóndi taléntum tuum in terra: ecce habes quod tuum est. A bojąc się odszedłem, i skryłem talent twój w zie­mie: Oto masz co jest twego.
26
Respóndens autem dóminus eius, dixit ei: Serve male, et piger, sciébas quia meto ubi non sémino, et cóngrego ubi non sparsi: A odpowiadając Pan jego, rzekł mu: Sługo zły i gnuśny, wiedziałeś, iż żnę gdziem nie siał, i zgromadzam gdziem nie rozproszył:
27
opórtuit ergo te commíttere pecúniam meam nummuláriis, et véniens ego recepíssem útique quod meum est cum usúra. Miałeś tedy pieniądze moje poruczyć bankierzom, a ja przyszedszy wżdybym był odebrał swe z lichwą.
28
Tóllite ítaque ab eo taléntum, et date ei, qui habet decem talénta: A przetoż weźmicie od niego talent, a dajcie temu który ma dziesięć talentów.
29
omni enim habénti dábitur, et abundábit: ei autem qui non habet, et quod vidétur habére, auferétur ab eo. Abowiem wszelkiemu mającemu będzie dano, i ob­fitować będzie: a temu, który niema, i to co się zda mieć, będzie wzięto od niego.
30
Et inútilem servum eícite in ténebras exterióres: illic erit fletus, et stridor déntium. A niepożytecznego sługę wrzućcie do ciemności zew­nętrznej. Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.
31
Cum autem vénerit Fílius hóminis in maiestáte sua, et omnes ángeli cum eo, tunc sedébit super sedem maiestátis suæ: A gdy przydzie syn człowieczy w majestacie swoim, i wszyscy Aniołowie z nim, tedy siędzie na stolicy majestatu swego:
32
et congregabúntur ante eum omnes gentes, et separábit eos ab ínvicem, sicut pastor ségregat oves ab hædis: I będą zgromadzone przedeń wszystkie narody, i od­łączy je jedne od drugich, jako pasterz odłącza owce od kozłów:
33
et státuet oves quidem a dextris suis, hædos autem a sinístris. I postawi owce po prawicy swojej, a kozły po le­wicy.
34
Tunc dicet rex his, qui a dextris eius erunt: Veníte benedícti Patris mei, possidéte parátum vobis regnum a constitutióne mundi: Tedy rzecze król tym, którzy będą po prawicy jego: Pódźcie błogosławieni ojca mego, otrzymajcie kró­lestwo wam zgotowane od założenia świata.
35
esurívi enim, et dedístis mihi manducáre: sitívi, et dedístis mihi bíbere: hospes eram, et collegístis me: Abowiem łaknąłem, a daliście mi jeść: pragnąłem, a napoiliście mię: byłem gościem, a przyjęliście mię:
36
nudus, et cooperuístis me: infírmus, et visitástis me: in cárcere eram, et venístis ad me. Nagim, a przyodzialiście mię: chorym, a nawiedzi­liście mię: byłem w więzieniu, a przyszliście do mnie.
37
Tunc respondébunt ei iusti, dicéntes: Dómine, quando te vídimus esuriéntem, et pávimus te: sitiéntem, et dédimus tibi potum? Tedy mu odpowiedzą sprawiedliwi, mówiąc: Pa­nie, kiedyżeśmy cię widzieli łaknącym, a nakarmiliśmy cię, pragnącym, a daliśmyć pić?
38
quando autem te vídimus hóspitem, et collégimus te: aut nudum, et cooperúimus te: Kiedyśmy cię też widzieli gościem, i przyjęliśmy cię? abo nagim, i przyodzialiśmy cię?
39
aut quando te vídimus infírmum, aut in cárcere, et vénimus ad te? Abo kiedyśmy cię widzieli niemocnym, abo w cie­mnicy: i przyszlichmy do ciebie?
40
Et respóndens rex, dicet illis: Amen dico vobis, quámdiu fecístis uni ex his frátribus meis mínimis, mihi fecístis. A odpowiadając król, rzecze im: Zaprawdę powia­dam wam: Pókiście uczynili jednemu z tych braciej mo­jej namniejszych, mnieście uczynili.
41
Tunc dicet et his, qui a sinístris erunt: Discédite a me maledícti in ignem ætérnum, qui parátus est diábolo, et ángelis eius: Tedy rzecze i tym, którzy po lewicy będą: Idźcie odemnie przeklęci w ogień wieczny: który zgotowany jest dyabłu i Aniołom jego.
42
esurívi enim, et non dedístis mihi manducáre: sitívi, et non dedístis mihi potum: Abowiemem łaknął, a nie daliście mi jeść: pragną­łem, a nie daliście mi pić:
43
hospes eram, et non collegístis me: nudus, et non cooperuístis me: infírmus, et in cárcere, et non visitástis me. Byłem gościem, a nie przyjęliście mię: nagim, a nie przyodzialiście mię: niemocnym, i w ciemnicy, a nienawiedziliście mię.
44
Tunc respondébunt ei et ipsi, dicéntes: Dómine, quando te vídimus esuriéntem, aut sitiéntem, aut hóspitem, aut nudum, aut infírmum, aut in cárcere, et non ministrávimus tibi? Tedy mu odpowiedzą i oni, mówiąc: Panie, kiedy­żeśmy cię widzieli łaknącym, abo pragnącym, abo gościem, abo nagim, abo niemocnym, abo w ciemnicy: a nie służy­liśmy tobie?
45
Tunc respondébit illis, dicens: Amen dico vobis: Quámdiu non fecístis uni de minóribus his, nec mihi fecístis. Tedy im odpowie, mówiąc: Zaprawdę powiadam wam: Pókiście nie uczynili jednemu z tych namniejszych, aniście mnie uczynili.
46
Et ibunt hi in supplícium ætérnum: iusti autem in vitam ætérnam. I pójdą ci na mękę wieczną: a sprawiedliwi do ży­wota wiecznego.
26
1
Et factum est: cum consummásset Iesus sermónes hos omnes, dixit discípulis suis: I stało się, gdy dokończył Jezus tych wszystkich mów, rzekł uczniom swoim:
2
Scitis quia post bíduum Pascha fiet, et Fílius hóminis tradétur ut crucifigátur. Wiecie, iż po dwu dniu Pascha będzie, a syn czło­wieczy będzie wydan, aby był ukrzyżowan.
3
Tunc congregáti sunt príncipes sacerdótum, et senióres pópuli, in átrium príncipis sacerdótum, qui dicebátur Caíphas: Tedy się zebrali przedniejszy kapłani i starszy z ludu do dworu Nawyższego kapłana, którego zwano Kaiphaszem.
4
et consílium fecérunt ut Iesum dolo tenérent, et occíderent. I naradzili się, aby Jezusa zdradą pojmali, i zabili.
5
Dicébant autem: Non in die festo, ne forte tumúltus fíeret in pópulo. Lecz mówili: Nie w dzień święty: aby snąć nie stał się rozruch między ludem.
6
Cum autem Iesus esset in Bethánia in domo Simónis leprósi, A gdy Jezus był w Bethaniej w domu Simona trędo­watego,
7
accéssit ad eum múlier habens alabástrum unguénti pretiósi, et effúdit super caput ipsíus recumbéntis. Przystąpiła do niego niewiasta, mając alabastr olejku drogiego, i wylała na głowę jego, gdy u stołu siedział:
8
Vidéntes autem discípuli, indignáti sunt, dicéntes: Ut quid perdítio hæc? A widząc uczniowie, zagniewali się, mówiąc: Na cóż ta utrata?
9
pótuit enim istud venúmdari multo, et dari paupéribus. Abowiem możono to drogo przedać, i rozdać ubogim.
10
Sciens autem Iesus, ait illis: Quid molésti estis huic mulíeri? opus enim bonum operáta est in me. A wiedząc Jezus, rzekł im: Przecz się przykrzycie tej niewieście? bo dobry uczynek przeciwko mnie uczyniła.
11
Nam semper páuperes habétis vobíscum: me autem non semper habétis. Abowiem zawsze ubogie macie z sobą, ale mnie nie zawsze macie.
12
Mittens enim hæc unguéntum hoc in corpus meum, ad sepeliéndum me fecit. Bo ta wylawszy ten olejek na ciało moje: uczyniła na pogrzeb mój.
13
Amen dico vobis, ubicúmque prædicátum fúerit hoc Evangélium in toto mundo, dicétur et quod hæc fecit in memóriam eius. Zaprawdę mówię wam, gdziekolwiek będzie prze­powiadaną ta Ewangelia po wszystkim świecie, i co ta uczyniła będzie powiadano, na jej pamiątkę.
14
Tunc ábiit unus de duódecim, qui dicebátur Iudas Iscariótes, ad príncipes sacerdótum: Tedy odszedł jeden ze dwunaście, którego zwano Judaszem Iskaryotem, do przedniejszych kapłanów,
15
et ait illis: Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam? At illi constituérunt ei trigínta argénteos. I rzekł im: Co mi chcecie dać, a ja go wam wydam? A oni naznaczyli mu trzydzieści srebrnych.
16
Et exínde quærébat opportunitátem ut eum tráderet. A od onąd szukał pogody, aby go wydał.
17
Prima autem die azymórum accessérunt discípuli ad Iesum, dicéntes: Ubi vis parémus tibi comédere Pascha? W pierwszy tedy dzień przaśników przystąpili uczniowie do Jezusa, mówiąc: Gdzie chcesz, abyśmyć zgo­towali jeść Pascha?
18
At Iesus dixit: Ite in civitátem ad quemdam, et dícite ei: Magíster dicit: Tempus meum prope est, apud te fácio Pascha cum discípulis meis. A Jezus rzekł: Idźcie do miasta do niektórego, a rzeczcie mu: Mistrz mówi: Czas mój blizko jest, u ciebie czynię Pascha z uczniami memi.
19
Et fecérunt discípuli sicut constítuit illis Iesus, et paravérunt Pascha. I uczynili uczniowie jako im rozkazał Jezus: i zgo­towali Pascha.
20
Véspere autem facto, discumbébat cum duódecim discípulis suis. A gdy był wieczór, siedział ze dwiemanaście uczniów swoich.
21
Et edéntibus illis, dixit: Amen dico vobis, quia unus vestrum me traditúrus est. A gdy oni jedli, rzekł: Zaprawdę powiadam wam, iż jeden z was mnie wyda.
22
Et contristáti valde, cœpérunt sínguli dícere: Numquid ego sum Dómine? I zasmuciwszy się barzo, poczęli każdy mówić: Azażem ja jest Panie?
23
At ipse respóndens, ait: Qui intíngit mecum manum in parópside, hic me tradet. A on odpowiadając, rzekł: który macza zemną rękę w misie, ten mię wyda.
24
Fílius quidem hóminis vadit, sicut scriptum est de illo: væ autem hómini illi, per quem Fílius hóminis tradétur: bonum erat ei, si natus non fuísset homo ille. Synci człowieczy idzie, jako napisano o nim: ale biada onemu człowiekowi, przez którego syn człowieczy będzie wydan: dobrze mu było, aby się był nie naro­dził on człowiek.
25
Respóndens autem Iudas, qui trádidit eum, dixit: Numquid ego sum Rabbi? Ait illi: Tu dixísti. A odpowiadając Judasz, który go wydał, rzekł: A zażem ja jest Mistrzu? Rzekł mu: Tyś powiedział:
26
Cœnántibus autem eis, accépit Iesus panem, et benedíxit, ac fregit, dedítque discípulis suis, et ait: Accípite, et comédite: hoc est corpus meum. A gdy oni wieczerzali wziął Jezus chleb, i błogo­sławił, i łamał, i dawał uczniom swoim, i rzekł: Bierzcie, i jedzcie: to jest ciało moje.
27
Et accípiens cálicem, grátias egit: et dedit illis, dicens: Bíbite ex hoc omnes. A wziąwszy kielich, dzięki czynił, i dał im, rzekąc: Pijcie z tego wszyscy.
28
Hic est enim sanguis meus novi testaménti, qui pro multis effundétur in remissiónem peccatórum. Abowiem ta jest krew moja nowego testamentu, która za wielu będzie wylana, na odpuszczenie grze­chów.
29
Dico autem vobis: non bibam ámodo de hoc genímine vitis usque in diem illum, cum illud bibam vobíscum novum in regno Patris mei. A powiadam wam, nie będę pił od tychmiast z tego owocu winnej macice, aż do dnia onego, gdy ji będę pił z wami nowy w królestwie ojca mego.
30
Et hymno dicto, exiérunt in montem Olivéti. I hymn odprawiwszy, wyszli na górę Oliwną.
31
Tunc dicit illis Iesus: Omnes vos scándalum patiémini in me in ista nocte. Scriptum est enim: Percútiam pastórem, et dispergéntur oves gregis. Tedy im rzekł Jezus: Wszyscy wy zgorszenie we­źmiecie ze mnie tej nocy. Abowiem jest napisano: Uderzę pasterza, i rozproszą się owce trzody.
32
Postquam autem resurréxero, præcédam vos in Galilǽam. Lecz gdy zmartwychwstanę, uprzedzę was do Galilejej.
33
Respóndens autem Petrus, ait illi: Et si omnes scandalizáti fúerint in te, ego numquam scandalizábor. A odpowiadając Piotr, rzekł jemu: Choćby się wszy­scy zgorszyli z ciebie, ja nigdy się nie zgorszę.
34
Ait illi Iesus: Amen dico tibi, quia in hac nocte, ántequam gallus cantet, ter me negábis. Rzekł mu Jezus: Zaprawdę powiadam ci: iż tej no­cy, pierwej niż kur zapoje, trzykroć się mnie zaprzysz.
35
Ait illi Petrus: Etiámsi oportúerit me mori tecum, non te negábo. Simíliter et omnes discípuli dixérunt. Rzekł mu Piotr: Choćby mi też z tobą przyszło umrzeć, nie zaprze się ciebie, Także i wszyscy uczniowie mówili.
36
Tunc venit Iesus cum illis in villam, quæ dícitur Gethsémani, et dixit discípulis suis: Sedéte hic donec vadam illuc, et orem. Tedy przyszedł Jezus z nimi do wsi, którą zowią Gethsemani, i rzekł uczniom swoim: Siedźcie tu, aż pój­dę ondzie i będę się modlił.
37
Et assúmpto Petro, et duóbus fíliis Zebedǽi, cœpit contristári et mœstus esse. A wziąwszy Piotra i dwu synów Zebedeuszowych, począł się smucić i tęsknić sobie.
38
Tunc ait illis: Tristis est ánima mea usque ad mortem: sustinéte hic, et vigiláte mecum. Tedy im rzekł: Smętna jest dusza moja aż do śmier­ci: Czekajcie tu, a czujcie ze mną.
39
Et progréssus pusíllum, prócidit in fáciem suam, orans, et dicens: Pater mi, si possíbile est, tránseat a me calix iste: verúmtamen non sicut ego volo, sed sicut tu. A postąpiwszy trochę, padł na oblicze swoje, mo­dląc się, i mówiąc: Ojcze mój, jeśli można rzecz, niechaj odejdzie odemnie ten kielich. Wszakże nie jako ja chcę, ale jako ty.
40
Et venit ad discípulos suos, et invénit eos dormiéntes, et dicit Petro: Sic non potuístis una hora vigiláre mecum? I przyszedł do uczniów swoich, i nalazł je śpiące, i rzekł Piotrowi: Tak? nie mogliście jednej godziny czuć ze mną?
41
Vigiláte, et oráte ut non intrétis in tentatiónem. Spíritus quidem promptus est, caro autem infírma. Czujcie, a módlcie się, abyście nie weszli w poku­sę. Duchci wprawdzie jest ochotny, ale ciało mdłe.
42
Iterum secúndo ábiit, et orávit, dicens: Pater mi, si non potest hic calix transíre nisi bibam illum, fiat volúntas tua. Zasię powtóre odszedł, i modlił się rzekąc: Ojcze mój, jeśli nie może ten kielich odejść jedno, abym go pił: niech się dzieje wola twoja.
43
Et venit íterum, et invénit eos dormiéntes: erant enim óculi eórum graváti. I przyszedł powtóre, i nalazł je śpiące: abowiem były oczy ich obciążone.
44
Et relíctis illis, íterum ábiit, et orávit tértio, eúmdem sermónem dicens. A zostawiwszy je, zaś odszedł: i trzeci raz się modlił, też mowę mówiąc.
45
Tunc venit ad discípulos suos, et dicit illis: Dormíte iam, et requiéscite: ecce appropinquávit hora, et Fílius hóminis tradétur in manus peccatórum. Tedy przyszedł do uczniów swoich, i rzekł im: Już spicie, i odpoczywajcie: oto przybliżyła się godzina, a syn człowieczy będzie wydan w ręce grzeszników.
46
Súrgite, eámus: ecce appropinquávit qui me tradet. Wstańcie, pódźmy: oto się przybliżył, który mię wyda.
47
Adhuc eo loquénte, ecce Iudas unus de duódecim venit, et cum eo turba multa cum gládiis et fústibus, missi a princípibus sacerdótum, et senióribus pópuli. A gdy on jeszcze mówił, oto Judasz jeden ze dwunaście przyszedł, a z nim wielka rzesza z mieczmi i z kijmi, posłani od przedniejszych kapłanów i starszych ludu.
48
Qui autem trádidit eum, dedit illis signum, dicens: Quemcúmque osculátus fúero, ipse est, tenéte eum. A który go wydał, dał im znak, mówiąc: któregokolwiek pocałuję, tenci jest: imajcie go.
49
Et conféstim accédens ad Iesum, dixit: Ave Rabbi. Et osculátus est eum. I natychmiast przystąpiwszy do Jezusa rzekł: Bądź pozdrowion Rabbi: i pocałował go.
50
Dixítque illi Iesus: Amíce, ad quid venísti? Tunc accessérunt, et manus iniecérunt in Iesum, et tenuérunt eum. A Jezus rzekł mu: Przyjacielu, na coś przyszedł? Tedy przystąpili, i rzucili się na Jezusa, i pojmali go.
51
Et ecce unus ex his, qui erant cum Iesu, exténdens manum, exémit gládium suum, et percútiens servum príncipis sacerdótum amputávit aurículam eius. A oto jeden z tych, którzy byli z Jezusem, wycią­gnąwszy rękę, dobył korda swego: a uderzywszy sługę książęcia kapłańskiego, uciął ucho jego.
52
Tunc ait illi Iesus: Convérte gládium tuum in locum suum: omnes enim, qui accéperint gládium, gládio períbunt. Tedy mu rzekł Jezus: Obróć kord swój na miejsce je­go: abowiem wszyscy, którzy miecz biorą, mieczem poginą.
53
An putas, quia non possum rogáre Patrem meum, et exhibébit mihi modo plus quam duódecim legiónes angelórum? Czyli mniemasz, abym nie mógł prosić ojca mego: a stawiłby mi teraz więcej niż dwanaście hufców aniołów?
54
Quómodo ergo implebúntur Scriptúræ, quia sic opórtet fíeri? Jakoż się tedy wypełnią pisma, iż się tak musi stać?
55
In illa hora dixit Iesus turbis: Tamquam ad latrónem exístis cum gládiis, et fústibus comprehéndere me: quotídie apud vos sedébam docens in templo, et non me tenuístis. Onej godziny mówił Jezus rzeszam: Wyszliście jako na zbójcę, z mieczmi, z kijmi, pojmać mię. Siedziałem na każdy dzień u was ucząc w kościele, a nie pojmaliście mię?
56
Hoc autem totum factum est, ut adimpleréntur Scriptúræ prophetárum. Tunc discípuli omnes, relícto eo, fugérunt. A to się wszystko działo, aby się wypełniły pisma pro­rockie. Tedy uczniowie wszyscy, opuściwszy go, pouciekali.
57
At illi tenéntes Iesum, duxérunt ad Caípham príncipem sacerdótum, ubi scribæ et senióres convénerant. A oni pojmawszy Jezusa, wiedli do Kaiphasza nawyższego kapłana, gdzie się byli zebrali doktorowie i starszy,
58
Petrus autem sequebátur eum a longe, usque in átrium príncipis sacerdótum. Et ingréssus intro, sedébat cum minístris, ut vidéret finem. A Piotr szedł za nim zdaleka, aż do dworu nawyższego kapłana. A wszedszy tam, siedział z sługami: aby widział koniec.
59
Príncipes autem sacerdótum, et omne concílium, quærébant falsum testimónium contra Iesum, ut eum morti tráderent: A przedniejszy kapłani i wszystka rada siedząca szukali fałszywego świadectwa przeciwko Jezusowi, aby go o śmierć przyprawili:
60
et non invenérunt, cum multi falsi testes accessíssent. Novíssime autem venérunt duo falsi testes, I nie naleźli, acz wiele fałszywych świadków przy­chodziło. A na koniec przyszli dwa fałszywi świadkowie,
61
et dixérunt: Hic dixit: Possum destrúere templum Dei, et post tríduum reædificáre illud. I rzekli: Ten mówił: Mogę zepsować kościół Boży, a po trzech dniach zasię ji zbudować.
62
Et surgens princeps sacerdótum, ait illi: Nihil respóndes ad ea, quæ isti advérsum te testificántur? A wstawszy nawyższy kapłan, rzekł mu: Nic nie odpowiadasz na to co ci przeciwko tobie świadczą?
63
Iesus autem tacébat. Et princeps sacerdótum ait illi: Adiúro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus Fílius Dei. Lecz Jezus milczał. A przedniejszy kapłan rzekł mu? Poprzysięgam cię przez Boga żywego, abyś nam po­wiedział, jeśliś ty jest Chrystus syn Boży?
64
Dicit illi Iesus: Tu dixísti. Verúmtamen dico vobis, ámodo vidébitis Fílium hóminis sedéntem a dextris virtútis Dei, et veniéntem in núbibus cæli. Rzekł mu Jezus: Tyś powiedział. Jednak powia­dam wam, odtąd ujrzycie syna człowieczego siedzącego na prawicy mocy Bożej, i przychodzącego w obłokach nie­bieskich.
65
Tunc princeps sacerdótum scidit vestiménta sua, dicens: Blasphemávit: quid adhuc egémus téstibus? ecce nunc audístis blasphémiam: Tedy nawyższy kapłan rozdarł szaty swoje, mó­wiąc: zbluźnił: cóż dalej potrzebujemy świadków? otoście teraz słyszeli bluźnierstwo:
66
quid vobis vidétur? At illi respondéntes dixérunt: Reus est mortis. Co się wam zda? A oni odpowiadając, rzekli: Wi­nien jest śmierci.
67
Tunc exspuérunt in fáciem eius, et cólaphis eum cecidérunt, álii autem palmas in fáciem eius dedérunt, Tedy plwali na oblicze jego, i bili go kułakami: a drudzy policzki twarzy jego zadawali,
68
dicéntes: Prophetíza nobis Christe, quis est qui te percússit? Mówiąc: Prorokuj nam Chrystusie, kto jest, który cię uderzył?
69
Petrus vero sedébat foris in átrio: et accéssit ad eum una ancílla, dicens: Et tu cum Iesu Galilǽo eras. A Piotr siedział przed domem na podwórzu: i przystąpiła do niego jedna służebnica, mówiąc: I tyś był z Je­zusem Galilejskim.
70
At ille negávit coram ómnibus, dicens: Néscio quid dicis. A on się zaprzał przed wszystkiemi, rzekąc: Nie wiem co mówisz.
71
Exeúnte autem illo iánuam, vidit eum ália ancílla, et ait his, qui erant ibi: Et hic erat cum Iesu Nazaréno. A gdy on wychodził ze drzwi, ujrzała go druga słu­żebnica: i rzekła tym co tam byli: I ten był z Jezusem Nazarańskim.
72
Et íterum negávit cum iuraménto: Quia non novi hóminem. A powtóre zaprzał się z przysięgą, iż nie znam czło­wieka.
73
Et post pusíllum accessérunt qui stabant, et dixérunt Petro: Vere et tu ex illis es: nam et loquéla tua maniféstum te facit. A mało potem przystąpili, którzy stali, i rzekli Pio­trowi: Prawdziwieś i ty jest z nich: bo i mowa twoja cię wydawa.
74
Tunc cœpit detestári, et iuráre quia non novísset hóminem. Et contínuo gallus cantávit. Tedy począł przeklinać i przysięgać, iż nie znał czło­wieka. A natychmiast kur zapiał.
75
Et recordátus est Petrus verbi Iesu, quod díxerat: Priúsquam gallus cantet, ter me negábis. Et egréssus foras, flevit amáre. I wspomniał Piotr na słowa Jezusowe, które mu był rzekł: Pierwej niż kur zapoje, trzykroć się mnie zaprzysz. A wyszedszy z dworu, gorzko płakał.
27
1
Mane autem facto, consílium iniérunt omnes príncipes sacerdótum, et senióres pópuli advérsus Iesum, ut eum morti tráderent. A gdy było rano, weszli w radę wszyscy przedniejszy kapłani, i starszy ludu przeciwko Jezusowi, aby go o śmierć przyprawili.
2
Et vinctum adduxérunt eum, et tradidérunt Póntio Piláto prǽsidi. I związawszy przywiedli go i podali Pontiuszowi Pi­łatowi Staroście.
3
Tunc videns Iudas, qui eum trádidit, quod damnátus esset, pœniténtia ductus, rétulit trigínta argénteos princípibus sacerdótum, et senióribus, Tedy ujrzawszy Judasz, który go wydał, iż był skazan: żalem zjęty odniósł trzydzieści srebrnych przedniejszym kapłanom i starszym,
4
dicens: Peccávi, tradens sánguinem iustum. At illi dixérunt: Quid ad nos? tu víderis. Mówiąc: Zgrzeszyłem, wydawszy krew sprawiedliwą. A oni rzekli: Co nam do tego, ty się patrz.
5
Et proiéctis argénteis in templo, recéssit: et ábiens láqueo se suspéndit. A porzuciwszy srebrniki w kościele, odszedł: i poszedszy, obiesił się.
6
Príncipes autem sacerdótum, accéptis argénteis, dixérunt: Non licet eos míttere in córbonam: quia prétium sánguinis est. A przedniejszy kapłani wziąwszy srebrniki, mówili: Nie godzi się ich kłaść do korbony: bo jest zaplata krwie.
7
Consílio autem ínito, emérunt ex illis agrum fíguli, in sepultúram peregrinórum. I naradziwszy się, kupili za nie rolą garncarzową, na pogrzeb pielgrzymów.
8
Propter hoc vocátus est ager ille, Hacéldama, hoc est, Ager sánguinis, usque in hodiérnum diem. Dla tego ona rola nazwana jest Haceldama, to jest rola krwie, aż do dnia dzisiejszego.
9
Tunc implétum est quod dictum est per Ieremíam prophétam, dicéntem: Et accepérunt trigínta argénteos prétium appretiáti, quem appretiavérunt a fíliis Israel: Tedy się wypełniło co jest powiedziano przez Jeremiasza proroka, mówiącego: I wzięli trzydzieści sre­brnych, zapłatę oszacowanego, którego oszacowali z synów Izraelskich.
10
et dedérunt eos in agrum fíguli, sicut constítuit mihi Dóminus. I dali je na rolą garncarzowi, jako im postanowił Pan.
11
Iesus autem stetit ante prǽsidem, et interrogávit eum præses, dicens: Tu es rex Iudæórum? Dicit illi Iesus: Tu dicis. A Jezus stanął przed starostą: i pytał go starosta mówiąc: Tyś jest król Żydowski? Rzekł mu Jezus: Ty po­wiadasz.
12
Et cum accusarétur a princípibus sacerdótum, et senióribus, nihil respóndit. A gdy nań skarżyli przedniejszy kapłani i starszy, nic nie odpowiedział.
13
Tunc dicit illi Pilátus: Non audis quanta advérsum te dicunt testimónia? Tedy mu rzekł Piłat: Nie słyszysz jako wiele prze­ciw tobie świadectw przywodzą?
14
Et non respóndit ei ad ullum verbum, ita ut mirarétur præses veheménter. I nie odpowiedział mu na żadne słowo: tak, iż się barzo dziwował starosta.
15
Per diem autem solémnem consuéverat præses pópulo dimíttere unum vinctum, quem voluíssent. A na dzień uroczysty zwykł był starosta wypu­szczać pospólstwu jednego więźnia, któregoby chcieli.
16
Habébat autem tunc vinctum insígnem, qui dicebátur Barábbas. I miał na tenczas więźnia znacznego, którego zwa­no Barabbaszem.
17
Congregátis ergo illis, dixit Pilátus: Quem vultis dimíttam vobis: Barábbam, an Iesum, qui dícitur Christus? Gdy się tedy oni zebrali, rzekł Piłat: którego chcecie wypuszczę wam: Barabbasza, czyli Jezusa, którego zową Chrystusem?
18
Sciébat enim quod per invídiam tradidíssent eum. Bo wiedział, iż go z zazdrości byli wydali.
19
Sedénte autem illo pro tribunáli, misit ad eum uxor eius, dicens: Nihil tibi, et iusto illi: multa enim passa sum hódie per visum propter eum. Lecz gdy on siedział na stolicy sądowej, posłała do niego żona jego, mówiąc: Nic tobie i sprawiedliwemu te­mu: abowiem wielem cierpiała dziś przez sen dla niego.
20
Príncipes autem sacerdótum, et senióres persuasérunt pópulis ut péterent Barábbam, Iesum vero pérderent. A przedniejszy kapłani i starszy namówili pospól­stwo, aby prosili Barabbasza, a Jezusa stracili.
21
Respóndens autem præses, ait illis: Quem vultis vobis de duóbus dimítti? At illi dixérunt: Barábbam. A odpowiadając starosta, rzekł im: Któregoż chce­cie, abym wam wypuścił ze dwu? A oni rzekli, Barabbasza.
22
Dicit illis Pilátus: Quid ígitur fáciam de Iesu, qui dícitur Christus? Rzekł im Piłat: Cóż tedy uczynię z Jezusem, które­go zową Chrystusem? Rzekli wszyscy: Niech będzie ukrzyżowan.
23
Dicunt omnes: Crucifigátur. Ait illis præses: Quid enim mali fecit? At illi magis clamábant dicéntes: Crucifigátur. Rzekł im starosta: Cóż wżdy złego uczynił? A oni więcej wołali, mówiąc: Niech będzie ukrzyżowan.
24
Videns autem Pilátus quia nihil profíceret, sed magis tumúltus fíeret: accépta aqua, lavit manus coram pópulo, dicens: Innocens ego sum a sánguine iusti huius: vos vidéritis. A widząc Piłat, iż nic nie pomagało, ale większy się rozruch dział: wziąwszy wodę, umył ręce przed pospól­stwem, mówiąc: Nie winienem ja krwie tego sprawiedli­wego: wy się patrzcie.
25
Et respóndens univérsus pópulus, dixit: Sanguis eius super nos, et super fílios nostros. A odpowiadając wszystek lud, rzekł: Krew jego na nas, i na syny nasze.
26
Tunc dimísit illis Barábbam: Iesum autem flagellátum trádidit eis ut crucifigerétur. Tedy im wypuścił Barabbasza: a Jezusa ubiczowanego podał im, aby był ukrzyżowan.
27
Tunc mílites prǽsidis suscipiéntes Iesum in prætórium, congregavérunt ad eum univérsam cohórtem: Tedy żołnierze starościni wziąwszy Jezusa do ra­tusza, zebrali do niego wszystkę rotę:
28
et exuéntes eum, chlámydem coccíneam circumdedérunt ei, A zwlókłszy go, włożyli nań płaszcz szarłatny.
29
et plecténtes corónam de spinis, posuérunt super caput eius, et arúndinem in déxtera eius. Et genu flexo ante eum, illudébant ei, dicéntes: Ave rex Iudæórum. I uplotszy koronę z ciernia, włożyli na głowę jego, i trzcinę w prawicę jego. A kłaniając się przed nim, na­grawali go, mówiąc: Bądź pozdrowion królu Żydowski.
30
Et exspuéntes in eum, accepérunt arúndinem, et percutiébant caput eius. A plując nań, wzięli trzcinę, i bili głowę jego.
31
Et postquam illusérunt ei, exuérunt eum chlámyde, et induérunt eum vestiméntis eius, et duxérunt eum ut crucifígerent. A gdy się z niego naśmiali, zwlekli go z szaty: i oble­kli go w odzienie jego, i wiedli go, aby ukrzyżowali.
32
Exeúntes autem invenérunt hóminem Cyrenǽum, nómine Simónem: hunc angariavérunt ut tólleret crucem eius. A wychodząc naleźli człowieka Cirenejczyka, imie­niem Simona: tego przymusili, aby niósł krzyż jego.
33
Et venérunt in locum, qui dícitur Gólgotha, quod est Calváriæ locus. I przyszli na miejsce, które zową Golgotha, co się wykłada miejsce trupiej głowy,
34
Et dedérunt ei vinum bíbere cum felle mistum. Et cum gustásset, nóluit bíbere. I dali mu pić wino z żółcią zmieszane a gdy sko­sztował nie chciał pić.
35
Postquam autem crucifixérunt eum, divisérunt vestiménta eius, sortem mitténtes: ut implerétur quod dictum est per prophétam dicéntem: Divisérunt sibi vestiménta mea, et super vestem meam misérunt sortem. A ukrzyżowawszy go, rozdzielili odzienia jego, rzu­ciwszy los: aby się wypełniło co jest rzeczono przez proro­ka mówiącego: Rozdzielili sobie odzienia moje: a o suknią moję los miotali.
36
Et sedéntes servábant eum. A siedząc strzegli go.
37
Et imposuérunt super caput eius causam ipsíus scriptam: Hic est Iesus rex Iudæórum. I włożyli nad głowę jego winę jego napisaną: TEN JEST JEZUS KRÓL ŻYDOWSKI.
38
Tunc crucifíxi sunt cum eo duo latrónes: unus a dextris, et unus a sinístris. Tedy są ukrzyżowani z nim dwa łotrowie: jeden po prawicy, a drugi po lewicy.
39
Prætereúntes autem blasphemábant eum movéntes cápita sua, A przechodzący mimo bluźnili go chwiejąc głowami swemi,
40
et dicéntes: Vah qui déstruis templum Dei, et in tríduo illud reædíficas: salva temetípsum: si Fílius Dei es, descénde de cruce. I mówiąc: Hej co rozwalasz kościół Boży, a za trzy dni ji zasię budujesz: zachowaj sam siebie: jeśliś syn Boży, zstąp z krzyża.
41
Simíliter et príncipes sacerdótum illudéntes cum scribis, et senióribus dicébant: Także i przedniejszy kapłani z Doktorami i z star­szymi, nagrawając mówili:
42
Alios salvos fecit, seípsum non potest salvum fácere: si rex Israel est, descéndat nunc de cruce, et crédimus ei: Inszych zachował, sam siebie zachować nie może: Jeśli jest król Izraelski, niech teraz zstąpi z krzyża, a uwierzy­my jemu.
43
confídit in Deo: líberet nunc, si vult eum: dixit enim: Quia Fílius Dei sum. Dufał w Bogu: niech go teraz wybawi jeśli chce: Bo powiedział, że, jestem synem Bożym.
44
Idípsum autem et latrónes, qui crucifíxi erant cum eo, improperábant ei. Toż i łotrowie, którzy byli z nim ukrzyżowani, urą­gali mu.
45
A sexta autem hora ténebræ factæ sunt super univérsam terram usque ad horam nonam. A od szóstej godziny, stała się ciemność po wszy­stkiej ziemi aż do dziewiątej godziny.
46
Et circa horam nonam clamávit Iesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lamma sabactháni? hoc est: Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquísti me? A około dziewiątej godziny zawołał Jezus głosem wielkim rzekąc: Eli, Eli, lamazabachtami? to jest, Boże mój, Boże mój, czemuś mię opuścił?
47
Quidam autem illic stantes, et audiéntes, dicébant: Elíam vocat iste. A niektórzy tam stojący słysząc mówili: Eliasza ten woła.
48
Et contínuo currens unus ex eis, accéptam spóngiam implévit acéto, et impósuit arúndini, et dabat ei bíbere. A natychmiast bieżawszy jeden z nich, wziąwszy gębkę napełnił octem, i włożył na trzcinę, i dawał mu pić.
49
Céteri vero dicébant: Sine, videámus an véniat Elías líberans eum. Lecz drudzy mówili: Zaniechaj, patrzajmy, jeśli przydzie Eliasz, aby go wybawił.
50
Iesus autem íterum clamans voce magna, emísit spíritum. A Jezus zawoławszy powtóre wielkim głosem, wypuścił ducha.
51
Et ecce velum templi scissum est in duas partes a summo usque deórsum: et terra mota est, et petræ scissæ sunt, A oto zasłona kościelna rozdarła się na dwie czę­ści, od wierzchu aż do dołu: i ziemia zadrżała, a skały się popadały:
52
et monuménta apérta sunt: et multa córpora sanctórum, qui dormíerant, surrexérunt. I groby się otworzyły: i wiele ciał świętych, któ­rzy byli posnęli powstało.
53
Et exeúntes de monuméntis post resurrectiónem eius, venérunt in sanctam civitátem, et apparuérunt multis. I wyszedszy z grobów po zmartwychwstaniu jego, weszli do miasta świętego: i ukazali się wielom.
54
Centúrio autem, et qui cum eo erant, custodiéntes Iesum, viso terræmótu et his, quæ fiébant, timuérunt valde, dicéntes: Vere Fílius Dei erat iste. A setnik i ci co z nim byli strzegąc Jezusa, ujrzawszy trzęsienie ziemie, i to co się działo, zlękli się barzo, mó­wiąc: Zaisteć ten był synem Bożym.
55
Erant autem ibi mulíeres multæ a longe, quæ secútæ erant Iesum a Galilǽa, ministrántes ei: I było tam wiele niewiast zdaleka, które były poszły za Jezusem od Galilejej, posługując mu:
56
inter quas erat María Magdaléne, et María Iacóbi, et Ioseph mater, et mater filiórum Zebedǽi. Między któremi była Marya Magdalena, i Marya Jakóbowa i Jozefowa matka, i matka synów Zebedeuszowych.
57
Cum autem sero factum esset, venit quidam homo dives ab Arimathǽa, nómine Ioseph, qui et ipse discípulus erat Iesu: A gdy był wieczór, przyszedł niektóry człowiek bo­gaty z Arymathiej, imieniem Józef, który też był uczniem Jezusowym.
58
hic accéssit ad Pilátum, et pétiit corpus Iesu. Tunc Pilátus iussit reddi corpus. Ten przyszedł do Piłata i prosił ciała Jezusowego. Tedy Piłat kazał oddać ciało.
59
Et accépto córpore, Ioseph invólvit illud in síndone munda. A Józef wziąwszy ciało, uwinął je w czyste prze­ścieradło:
60
Et pósuit illud in monuménto suo novo, quod excíderat in petra. Et advólvit saxum magnum ad óstium monuménti, et ábiit. I położył je w nowym grobie swoim, który był w skale wykował: i przywalił do drzwi grobu kamień wielki i odszedł.
61
Erant autem ibi María Magdaléne, et áltera María, sedéntes contra sepúlcrum. A była tam Marya Magdalena, i druga Marya, siedząc przeciwko grobowi.
62
Altera autem die, quæ est post Parascéven, convenérunt príncipes sacerdótum, et Pharisǽi ad Pilátum, A nazajutrz, który jest dzień po przygotowaniu, zebrali się przedniejszy kapłani i Faryzeuszowie do Piłata,
63
dicéntes: Dómine, recordáti sumus, quia sedúctor ille dixit adhuc vivens: Post tres dies resúrgam. Mówiąc: Panie, wspomnieliśmy, iż on zwodziciel po­wiedział jeszcze żywiąc, po trzech dni zmartwychwstanę.
64
Iube ergo custodíri sepúlcrum usque in diem tértium: ne forte véniant discípuli eius, et furéntur eum, et dicant plebi: Surréxit a mórtuis: et erit novíssimus error peior prióre. Przetoż rozkaż, aby strzeżono grobu aż do dnia trze­ciego: aby snąć nie przyszli uczniowie jego i ukradli go, i powiedzieli ludowi: Powstał zmartwych: i będzie osta­tni błąd gorszy niż pierwszy.
65
Ait illis Pilátus: Habétis custódiam, ite, custodíte sicut scitis. Rzekł im Piłat: Macie straż: idźcie, strzeżecie jako umiecie.
66
Illi autem abeúntes, muniérunt sepúlcrum, signántes lápidem, cum custódibus. A oni szedszy, obwarowali grób, zapieczętowawszy kamień z strażą.
28
1
Véspere autem sábbati, quæ lucéscit in prima sábbati, venit María Magdaléne, et áltera María, vidére sepúlcrum. A w wieczór Sobotni, który zaświta na dzień pierwszy szabbatu, przyszła Marya Magdalena, i druga Marya oglądać grób.
2
Et ecce terræmótus factus est magnus. Angelus enim Dómini descéndit de cælo: et accédens revólvit lápidem, et sedébat super eum: A oto się stało wielkie drżenie ziemie. Abowiem Anioł Pański zstąpił z nieba: i przystąpiwszy odwalił kamień, i siedział na nim.
3
erat autem aspéctus eius sicut fulgur: et vestiméntum eius sicut nix. A było wejrzenie jego jako błyskawica: a odzienie je­go jako śnieg.
4
Præ timóre autem eius extérriti sunt custódes, et facti sunt velut mórtui. A od bojaźni jego stróże przestraszeni są, i stali się jakoby umarli.
5
Respóndens autem ángelus dixit muliéribus: Nolíte timére vos: scio enim, quod Iesum, qui crucifíxus est, quǽritis. A odpowiadając Anioł rzekł niewiastom: Nie bój­cie się wy, Bo wiem, iż Jezusa, który ukrzyżowany jest, szukacie.
6
Non est hic: surréxit enim, sicut dixit: veníte, et vidéte locum, ubi pósitus erat Dóminus. Niemasz go tu: abowiem powstał, jako powiedział. Chodźcie a oglądajcie miejsce, gdzie był położony Pan.
7
Et cito eúntes, dícite discípulis eius quia surréxit: et ecce præcédit vos in Galilǽam: ibi eum vidébitis: ecce prædíxi vobis. A prędko idąc, powiedzcie uczniom jego, iż powstał: a oto uprzedza was do Galilejej, tam go ujrzycie: otom wam przepowiedział.
8
Et exiérunt cito de monuménto cum timóre, et gáudio magno, curréntes nuntiáre discípulis eius. A wyszły prędko z grobu z bojaźnią, i z radością wielką bieżąc, aby opowiedziały uczniom jego.
9
Et ecce Iesus occúrrit illis, dicens: Avéte. Illæ autem accessérunt, et tenuérunt pedes eius, et adoravérunt eum. A oto Jezus potkał się z nimi, mówiąc: Bądźcie po­zdrowione. A one przystąpiły i ujęły nogi jego, i pokłon mu uczyniły.
10
Tunc ait illis Iesus: Nolíte timére: ite, nuntiáte frátribus meis ut eant in Galilǽam: ibi me vidébunt. Tedy im rzekł Jezus: Nie bójcie się: Idźcie, oznaj­micie braciej mojej, aby poszli do Galilejej: tam mię uj­rzą.
11
Quæ cum abiíssent, ecce quidam de custódibus venérunt in civitátem, et nuntiavérunt princípibus sacerdótum ómnia, quæ facta fúerant. Które, gdy odeszły, oto niektórzy z stróżów przyszli do miasta, i oznajmili przedniejszym kapłanom wszystko co się stało.
12
Et congregáti cum senióribus consílio accépto, pecúniam copiósam dedérunt milítibus, A zebrawszy się z starszymi, naradziwszy się, wiele pieniędzy dali żołnierzom,
13
dicéntes: Dícite quia discípuli eius nocte venérunt, et furáti sunt eum, nobis dormiéntibus. Mówiąc: Powiadajcie: Iż uczniowie jego w nocy przyszli, i ukradli go, gdyśmy my spali.
14
Et si hoc audítum fúerit a prǽside, nos suadébimus ei, et secúros vos faciémus. A jeśli się to starosty doniesie: my go namówiemy, a bezpiecznemi was uczynimy.
15
At illi, accépta pecúnia, fecérunt sicut erant edócti. Et divulgátum est verbum istud apud Iudǽos, usque in hodiérnum diem. A oni wziąwszy pieniądze, uczynili jako je nauczono. I rozniosło się to słowo u Żydów aż do dnia dzisiejszego.
16
Undecim autem discípuli abiérunt in Galilǽam in montem, ubi constitúerat illis Iesus. Lecz jedenaście uczniów szli do Galilejej, na górę, gdzie im był postanowił Jezus.
17
Et vidéntes eum adoravérunt: quidam autem dubitavérunt. I ujrzawszy go pokłonili się: a niektórzy wątpili.
18
Et accédens Iesus locútus est eis, dicens: Data est mihi omnis potéstas in cælo, et in terra. A przystąpiwszy Jezus, mówił im, rzekąc: Dana mi jest wszystka władza na niebie i na ziemi.
19
Eúntes ergo docéte omnes gentes: baptizántes eos in nómine Patris, et Fílii, et Spíritus sancti: Idąc tedy nauczajcie wszystkie narody: chrzcząc je w imię Ojca, i Syna, i Ducha świętego.
20
docéntes eos serváre ómnia quæcúmque mandávi vobis: et ecce ego vobíscum sum ómnibus diébus, usque ad consummatiónem sǽculi. Nauczając je chować wszystko com wam kolwiek przykazał. A oto ja jestem z wami po wszystkie dni, aż do skończenia świata.