Biblia Sacra

Evangelium Secundum Marcum Ewangelia Według Marka
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16
1
1
Inítium Evangélii Iesu Christi, Fílii Dei. Początek Ewangeljej Jezusa Chrystusa syna Bo­żego
2
Sicut scriptum est in Isaía prophéta: Ecce ego mitto ángelum meum ante fáciem tuam, qui præparábit viam tuam ante te. Jako napisano jest u Izajasza proroka: Oto ja posy­łam Anioła mego przed oblicznością twoją, który zgotuje drogę twoję przed tobą.
3
Vox clamántis in desérto: Paráte viam Dómini, rectas fácite sémitas eius. Głos wołającego na puszczy: Gotujcie drogę Pań­ską, czyńcie proste ścieżki jego.
4
Fuit Ioánnes in desérto baptízans, et prǽdicans baptísmum pœniténtiæ in remissiónem peccatórum. Był Jan na puszczy chrzcząc, i przepowiadając chrzest pokuty na odpuszczenie grzechów.
5
Et egrediebátur ad eum omnis Iudǽæ régio, et Ierosolymítæ univérsi, et baptizabántur ab illo in Iordánis flúmine, confiténtes peccáta sua. I wychodziła do niego wszystka kraina Żydowskiej ziemie, i Jerozolimczycy wszyscy: i byli od niego chrzczeni w rzece Jordanie, spowiadając się grzechów swoich.
6
Et erat Ioánnes vestítus pilis caméli, et zona pellícea circa lumbos eius, et locústas, et mel silvéstre edébat. Et prædicábat dicens: A Jan odziany był sierścią wielbłądową i pasem skó­rzanym około biodr swoich: a jadał szarańcze i miód le­śny.
7
Venit fórtior me post me, cuius non sum dignus procúmbens sólvere corrígiam calceamentórum eius. I przepowiadał mówiąc: Idzie za mną możniejszy niźli ja: którego nie jestem godzien upadłszy rozwięzać rzemyka trzewików jego.
8
Ego baptizávi vos aqua, ille vero baptizábit vos Spíritu sancto. Jamci was chrzcił wodą, aleć on was będzie chrzcił Duchem świętym.
9
Et factum est: in diébus illis venit Iesus a Názareth Galilǽæ: et baptizátus est a Ioánne in Iordáne. I stało się: w one dni przyszedł Jezus od Nazaret Galilejskiego: i ochrzczon jest od Jana w Jordanie.
10
Et statim ascéndens de aqua, vidit cælos apértos, et Spíritum tamquam colúmbam descendéntem, et manéntem in ipso. A natychmiast wystąpiwszy z wody, ujrzał otworzone niebiosa, i Ducha jako gołębicę zstępującego i trwa­jącego na nim.
11
Et vox facta est de cælis: Tu es Fílius meus diléctus, in te complácui. I stał się głos z nieba: Tyś jest syn mój miły, w tobie mi się upodobało.
12
Et statim Spíritus éxpulit eum in desértum. A natychmiast Duch wygnał go na puszczą.
13
Et erat in desérto quadragínta diébus, et quadragínta nóctibus: et tentabátur a Sátana: erátque cum béstiis, et ángeli ministrábant illi. I był na puszczy czterdzieści dni, i czterdzieści no­cy: i był kuszon od szatana, i był z bestyami, a Anioło­wie służyli mu.
14
Postquam autem tráditus est Ioánnes, venit Iesus in Galilǽam, prǽdicans Evangélium regni Dei, A potem, gdy Jan był wydan, przyszedł Jezus do Galilejej, przepowiadając Ewangelią królestwa Bożego.
15
et dicens: Quóniam implétum est tempus, et appropinquávit regnum Dei: pœnitémini, et crédite Evangélio. A mówiąc: Iż się wypełnił czas, i przybliżyło się królestwo Boże: pokutujcie, a wierzcie Ewangeliej.
16
Et prætériens secus mare Galilǽæ, vidit Simónem, et Andréam fratrem eius, mitténtes rétia in mare (erant enim piscatóres), A przechodząc się nad morzem Galilejskiem, ujrzał Simona i Andrzeja brata jego, zapuszczając sieci w morze (bo byli rybitwi).
17
et dixit eis Iesus: Veníte post me, et fáciam vos fíeri piscatóres hóminum. I rzekł im Jezus: Pódźcie za mną, a uczynię was, że będziecie rybitwami ludzi.
18
Et prótinus relíctis rétibus, secúti sunt eum. A natychmiast opuściwszy sieci, szli za nim.
19
Et progréssus inde pusíllum, vidit Iacóbum Zebedǽi, et Ioánnem fratrem eius, et ipsos componéntes rétia in navi: A ztamtąd odszedszy maluczko, ujrzał Jakóba Zebedeuszowego i Jana brata jego, a oni zbierali sieci w ło­dzi:
20
et statim vocávit illos. Et relícto patre suo Zebedǽo in navi cum mercenáriis, secúti sunt eum. I wnet ich zawołał. A zostawiwszy ojca swego Zebedeusza w łodzi z najemniki, poszli za nim.
21
Et ingrediúntur Caphárnaum: et statim sábbatis ingréssus in synagógam, docébat eos. I weszli do Kapharnaum: a wnet w szabbaty wszedszy do bóżnice, nauczał ich.
22
Et stupébant super doctrína eius: erat enim docens eos quasi potestátem habens, et non sicut scribæ. I zdumiewali się na naukę go: abowiem je uczył ja­ko władzę mający, a nie jako Doktorowie.
23
Et erat in synagóga eórum homo in spíritu immúndo: et exclamávit, A był w bóżnicy ich człowiek, w którym był duch nieczysty: i zawołał,
24
dicens: Quid nobis et tibi, Iesu Nazaréne? venísti pérdere nos? scio qui sis, Sanctus Dei. Mówiąc: Co nam i tobie Jezusie Nazareński? przy­szedłeś gubić nas? Znam cię ktoś jest, święty Boży.
25
Et comminátus est ei Iesus, dicens: Obmutésce, et exi de hómine. I zagroził mu Jezus, mówiąc: Milcz, a wynidź z człowieka.
26
Et discérpens eum spíritus immúndus, et exclámans voce magna, éxiit ab eo. I targając go duch nieczysty, i wołając głosem wiel­kim, wyszedł z niego.
27
Et miráti sunt omnes, ita ut conquírerent inter se dicéntes: Quidnam est hoc? quænam doctrína hæc nova? quia in potestáte étiam spirítibus immúndis ímperat, et obédiunt ei. I dziwowali się wszyscy: tak iż się między sobą py­tali, mówiąc: Cóż to jest? cóż to za nowa nauka? iż z władzą i duchom nieczystym rozkazuje, a są mu posłu­szni?
28
Et procéssit rumor eius statim in omnem regiónem Galilǽæ. A wnet się rozeszła sława jego po wszystkiej krainie Galilejskiej.
29
Et prótinus egrediéntes de synagóga, venérunt in domum Simónis, et Andréæ cum Iacóbo, et Ioánne. I natychmiast wyszedszy z bóżnice, przyszli do do­mu Simonowego i Andrzejowego, z Jakóbem i z Janem.
30
Decumbébat autem socrus Simónis febrícitans: et statim dicunt ei de illa. A świekra Simonowa leżała, mając gorączkę: a na­tychmiast mówili mu o nię.
31
Et accédens elevávit eam, apprehénsa manu eius: et contínuo dimísit eam febris, et ministrábat eis. I przystąpiwszy podniósł ją, ująwszy rękę jej: a wnet ją gorączka opuściła, i służyła im.
32
Véspere autem facto cum occidísset sol, afferébant ad eum omnes male habéntes, et dæmónia habéntes: A gdy był wieczór, gdy słońce zaszło, przynosili do niego wszystki, którzy się źle mieli i opętane:
33
et erat omnis cívitas congregáta ad iánuam. A wszystko miasto zebrało się do drzwi.
34
Et curávit multos, qui vexabántur váriis languóribus, et dæmónia multa eiciébat, et non sinébat ea loqui, quóniam sciébant eum. I uzdrowił wielu, których rozmaite choroby tra­piły: a wyrzucił wiele czartów, i nie dopuszczał im mówić, że go znali.
35
Et dilúculo valde surgens, egréssus ábiit in desértum locum, ibíque orábat. A rano barzo wstawszy wyszedszy, odszedł na pu­ste miejsce: i tam się modlił.
36
Et prosecútus est eum Simon, et qui cum illo erant. I szedł za nim Simon, i ci co przy nim byli.
37
Et cum inveníssent eum, dixérunt ei: Quia omnes quærunt te. A nalazszy go, powiedzieli mu: Że cię wszyscy szukają.
38
Et ait illis: Eámus in próximos vicos, et civitátes, ut et ibi prǽdicem: ad hoc enim veni. I rzekł im: Idźmy do blizkich wsi i miast, abych i tam przepowiadał: bom na to przyszedł.
39
Et erat prǽdicans in synagógis eórum, et in omni Galilǽa, et dæmónia eíciens. I kazał w bóżnicach ich, i po wszystkiej Galilejej: i wyrzucał czarty.
40
Et venit ad eum leprósus déprecans eum: et genu flexo dixit ei: Si vis, potes me mundáre. I przyszedł do niego trędowaty prosząc go, i upadszy na kolana rzekł mu: Jeśli chcesz, możesz mię oczyścić.
41
Iesus autem misértus eius, exténdit manum suam: et tangens eum, ait illi: Volo: mundáre. A Jezus, zmiłowawszy się nad nim, ściągnął rękę swą: i dotknąwszy się go, rzekł mu: Chcę, bądź oczyściony.
42
Et cum dixísset, statim discéssit ab eo lepra, et mundátus est. A gdy rzekł, natychmiast odszedł trąd od niego, i był oczyścion.
43
Et comminátus est ei, statímque eiécit illum, I zagroził mu, i natychmiast go puścił.
44
et dicit ei: Vide némini díxeris: sed vade, osténde te príncipi sacerdótum, et offer pro emundatióne tua, quæ præcépit Móyses in testimónium illis. I rzekł mu: Patrz, abyś nikomu nie powiadał: ale idź, ukaż się nawyższemu kapłanowi: i ofiaruj za oczyścienie twe co rozkazał Mojżesz na świadectwo im.
45
At ille egréssus cœpit prædicáre, et diffamáre sermónem, ita ut iam non posset maniféste introíre in civitátem, sed foris in desértis locis esset, et conveniébant ad eum úndique. Lecz on wyszedszy począł opowiadać i rozsławiać mowę: tak, iż już nie mógł jawnie wniść do miasta: ale był na ustroniu na miejscach pustych: a zewsząd schodzi­li się do niego.
2
1
Et íterum intrávit Caphárnaum post dies, I zasię wszedł do Kapharnaum po dniach: i usły­szano że był w domu.
2
et audítum est quod in domo esset, et convenérunt multi, ita ut non cáperet neque ad iánuam, et loquebátur eis verbum. A wiele się ich zebrało, tak, iż się zmieścić nie mogli ani u drzwi: i mówił do nich słowo.
3
Et venérunt ad eum feréntes paralýticum, qui a quátuor portabátur. I przyszli do niego, niosąc powietrzem ruszonego, którego nieśli czterzej.
4
Et cum non possent offérre eum illi præ turba, nudavérunt tectum ubi erat: et patefaciéntes submisérunt grabátum, in quo paralýticus iacébat. A gdy go nie mogli przedeń przynieść dla ciżby, odar­li dach gdzie był: a uczyniwszy dziurę spuścili łóżko, na którem powietrzem ruszony leżał.
5
Cum autem vidísset Iesus fidem illórum, ait paralýtico: Fili, dimittúntur tibi peccáta tua. A Jezus, obaczywszy wiarę ich, rzekł powietrzem ru­szonemu: Synu odpuszczają się tobie grzechy twoje.
6
Erant autem illic quidam de scribis sedéntes, et cogitántes in córdibus suis: A byli tam niektórzy z Doktorów, siedząc i myśląc w sercach swoich:
7
Quid hic sic lóquitur? blasphémat. Quis potest dimíttere peccáta, nisi solus Deus? Czemu ten tak mówi? bluźni. Któż grzechy odpu­ścić może, jedno sam Bóg?
8
Quo statim cógnito Iesus spíritu suo, quia sic cogitárent intra se, dicit illis: Quid ista cogitátis in córdibus vestris? Co wnet poznawszy Jezus duchem swym, iż tak w sobie myślili, rzekł im: Czemu to myślicie w sercach wa­szych?
9
Quid est facílius dícere paralýtico: Dimittúntur tibi peccáta tua: an dícere: Surge, tolle grabátum tuum, et ámbula? Cóż łacwiej jest, rzec powietrzem ruszonemu: Odpu­szczają się tobie grzechy: czyli rzec: Wstań, weźmi łóżko twoje i chodź?
10
Ut autem sciátis quia Fílius hóminis habet potestátem in terra dimitténdi peccáta, (ait paralýtico) A iżbyście wiedzieli, iż syn człowieczy ma moc odpu­szczać grzechy na ziemi (rzekł do ruszonego powietrzem):
11
tibi dico: Surge, tolle grabátum tuum, et vade in domum tuam. Tobie mówię: wstań, weźmi łóżko twe, a idź do do­mu twego.
12
Et statim surréxit ille: et, subláto grabáto, ábiit coram ómnibus, ita ut miraréntur omnes, et honorificárent Deum, dicéntes: Quia numquam sic vídimus. A on natychmiast wstał: a wziąwszy łóżko wyszedł przed wszystkiemi, tak iż się wszyscy zdziwili, i chwalili Boga, mówiąc: Iżeśmy nigdy tak nie widali.
13
Et egréssus est rursus ad mare, omnísque turba veniébat ad eum, et docébat eos. I wyszedł zasię do morza: a wszystka rzesza przy­chodziła do niego, i nauczał je.
14
Et cum præteríret, vidit Levi Alphǽi sedéntem ad telónium, et ait illi: Séquere me. Et surgens secútus est eum. A gdy mijał ujrzał Lewi Alpheuszowego siedzącego na cle, i rzekł mu: Pódź za mną. A wstawszy, szedł za nim.
15
Et factum est, cum accúmberet in domo illíus, multi publicáni, et peccatóres simul discumbébant cum Iesu, et discípulis eius: erant enim multi, qui et sequebántur eum. I stało się: gdy siedział u stołu w domu jego, wiele celników i grzeszników wespółek siedzieli z Jezusem i z uczniami jego. Bo ich wiele było, którzy i chodzili za nim.
16
Et scribæ, et Pharisǽi vidéntes quia manducáret cum publicánis, et peccatóribus, dicébant discípulis eius: Quare cum publicánis, et peccatóribus mandúcat et bibit Magíster vester? A widząc Doktorowie i Faryzeuszowie, iż jadł z celniki i grzeszniki, mówili uczniom jego: Czemu z celniki i grzeszniki je i pije mistrz wasz.
17
Hoc audíto Iesus ait illis: Non necésse habent sani médico, sed qui male habent: non enim veni vocáre iustos, sed peccatóres. To usłyszawszy Jezus rzekł im: Zdrowi nie potrze­bują lekarza: ale którzy się źle mają. Abowiem nie przy­szedłem wzywać sprawiedliwych, ale grzesznych.
18
Et erant discípuli Ioánnis, et Pharisǽi ieiunántes: et véniunt, et dicunt illi: Quare discípuli Ioánnis, et Pharisæórum ieiúnant, tui autem discípuli non ieiúnant? A uczniowie Janowi i Faryzeuszowie pościli: i przy­szli, i mówili mu: Czemuż uczniowie Janowi i Faryzejscy poszczą: a twoi uczniowie nie poszczą?
19
Et ait illis Iesus: Numquid possunt fílii nuptiárum, quámdiu sponsus cum illis est, ieiunáre? Quanto témpore habent secum sponsum, non possunt ieiunáre. I rzekł im Jezus: Izali mogą synowie gód małżeń­skich pościć, póki z niemi jest oblubieniec? Jako długo z sobą oblubieńca mają, nie mogą pościć.
20
Vénient autem dies cum auferétur ab eis sponsus: et tunc ieiunábunt in illis diébus. Ale przydą dni, gdy od nich odjęty będzie oblu­bieniec: a tedy będą pościć w one dni.
21
Nemo assuméntum panni rudis ássuit vestiménto véteri: alióquin aufert suppleméntum novum a véteri, et maior scissúra fit. Żaden nie przyszywa łaty sukna surowego do sta­rej szaty: bo inaczej, sztuka nowa ujmuje z starzyzny i by­wa większe zdarcie.
22
Et nemo mittit vinum novum in utres véteres: alióquin dirúmpet vinum utres, et vinum effundétur, et utres períbunt: sed vinum novum in utres novos mitti debet. I żaden nie leje wina nowego w stare statki: bo ina­czej, wino rozsadzi statki, i rozleje się wino, a statki się zepsują. Ale wino nowe ma być wlewane w statki nowe.
23
Et factum est íterum cum Dóminus sábbatis ambuláret per sata, et discípuli eius cœpérunt prógredi, et véllere spicas. I stało się zaś, gdy Pan przechodził w szabbaty przez zboża, a uczniowie jego poczęli iść i rwać kłosy.
24
Pharisǽi autem dicébant ei: Ecce, quid fáciunt sábbatis quod non licet? A Faryzeuszowie mu mówili: Oto, co czynią w szab­baty, co się nie godzi?
25
Et ait illis: Numquam legístis quid fécerit David, quando necessitátem hábuit, et esúriit ipse, et qui cum eo erant? I rzekł im: Nigdyście nie czytali co uczynił Dawid, gdy potrzebował, a łaknął sam i co z nim byli?
26
quómodo introívit in domum Dei sub Abíathar príncipe sacerdótum, et panes propositiónis manducávit, quos non licébat manducáre, nisi sacerdótibus, et dedit eis, qui cum eo erant? Jako wszedł do domu Bożego za Abiathara nawyższego kapłana, i jadł chleb pokładny, którego się niegodziło jeść jedno kapłanom: i dał tym, którzy z nim byli?
27
Et dicébat eis: Sábbatum propter hóminem factum est, et non homo propter sábbatum. I mówił im: Szabbat uczynion jest dla człowieka, a nie człowiek dla szabbatu.
28
Itaque Dóminus est Fílius hóminis, étiam sábbati. A tak Syn człowieczy jest panem też i szabbatu.
3
1
Et introívit íterum in synagógam: et erat ibi homo habens manum áridam. I wszedł zasię do bóżnice: a tam był człowiek ma­jący rękę uschłą.
2
Et observábant eum, si sábbatis curáret, ut accusárent illum. I podstrzegali go, jeśliby w szabbaty uzdrawiał: aby go oskarżyli.
3
Et ait hómini habénti manum áridam: Surge in médium. I rzekł człowiekowi mającemu rękę uschłą: Powstań w pośrodek.
4
Et dicit eis: Licet sábbatis benefácere, an male? ánimam salvam fácere, an pérdere? At illi tacébant. I rzekł im: Godzili się w szabbaty dobrze czynić, czy­li źle? duszę uzdrowić, czyli zabić? A oni milczeli.
5
Et circumspíciens eos cum ira, contristátus super cæcitáte cordis eórum, dicit hómini: Exténde manum tuam. Et exténdit, et restitúta est manus illi. A pojrzawszy po nich z gniewem, zasmuciwszy się dla ślepoty serca ich, rzekł człowiekowi: Wyciągni rękę twą. I wyciągnął: i przywrócona mu jest ręka.
6
Exeúntes autem Pharisǽi, statim cum Herodiánis consílium faciébant advérsus eum quómodo eum pérderent. A wyszedłszy Faryzeuszowie, czynili natychmiast ra­dę z Herodyany przeciwko jemu, jakoby go stracili.
7
Iesus autem cum discípulis suis secéssit ad mare: et multa turba a Galilǽa, et Iudǽa secúta est eum, A Jezus z uczniami swemi uszedł do morza: a wielka rzesza z Galilejej i z Żydowskiej ziemie szła za nim:
8
et ab Ierosólymis, et ab Idumǽa, et trans Iordánem: et qui circa Tyrum, et Sidónem, multitúdo magna, audiéntes quæ faciébat, venérunt ad eum. I z Jeruzalem, i z Idumejej, i z za Jordania, i któ­rzy około Tyru i Sydonu, mnóstwo wielkie, słysząc co czy­nił, przyszli do niego.
9
Et dicit discípulis suis ut navícula sibi deservíret propter turbam, ne comprímerent eum. I rzekł uczniom swym, aby miał łódkę ku potrzebie dla rzesze, aby go nie cisnęły.
10
Multos enim sanábat, ita ut irrúerent in eum ut illum tángerent quotquot habébant plagas. Abowiem wiele ich uzdrawiał, tak, iż się nań cisnęli, aby się go dotykali ile ich miało niemocy.
11
Et spíritus immúndi, cum illum vidébant, procidébant ei: et clamábant, dicéntes: A duchowie nieczyści, gdy go zajrzeli, upadali przed nim: i wołali mówiąc: Tyś jest syn Boży.
12
Tu es Fílius Dei. Et veheménter comminabátur eis ne manifestárent illum. I barzo im groził, aby go nie wyjawiali.
13
Et ascéndens in montem vocávit ad se quos vóluit ipse: et venérunt ad eum. I wszedszy na górę, wezwał do siebie, których sam chciał: i przyszli do niego.
14
Et fecit ut essent duódecim cum illo: et ut mítteret eos prædicáre. I uczynił dwanaście, aby byli z nim: a iż by je posłał przepowiadać.
15
Et dedit illis potestátem curándi infirmitátes, et eiciéndi dæmónia. I dał im moc uzdrawiania niemocy, i wyganiania czartów.
16
Et impósuit Simóni nomen Petrus: I dał Simonowi imię Piotr.
17
et Iacóbum Zebedǽi, et Ioánnem fratrem Iacóbi, et impósuit eis nómina Boanérges, quod est, Fílii tonítrui: I Jakóba Zebedeuszowego, i Jana brata Jakóbowego: i dał im imiona Boanerges, co jest, synowie gromu.
18
et Andréam, et Philíppum, et Bartholomǽum, et Matthǽum, et Thomam, et Iacóbum Alphǽi, et Thaddǽum, et Simónem Cananǽum, I Andrzeja, i Filipa, i Bartłomieja, i Mateusza, i Thomasza, i Jakóba Alpheuszowego, i Tadeusza i Simona Kananejczyka.
19
et Iudam Iscariótem, qui et trádidit illum. I Judasza Iskaryota, który go też wydał.
20
Et véniunt ad domum: et cónvenit íterum turba, ita ut non possent neque panem manducáre. I przyszli do domu: i zbiegła się zasię rzesza, tak iż nie mogli ani chleba jeść.
21
Et cum audíssent sui, exiérunt tenére eum: dicébant enim: Quóniam in furórem versus est. A gdy usłyszeli swoi, wyszli, aby go pojmali: bo mówili, iż oszalał.
22
Et scribæ, qui ab Ierosólymis descénderant, dicébant: Quóniam Beélzebub habet, et quia in príncipe dæmoniórum éicit dæmónia. A Doktorowie, którzy byli przyszli z Jeruzalem, mówili, iż ma Beelzebuba: a iż mocą książęcia czartowskiego czarty wygania.
23
Et convocátis eis in parábolis dicébat illis: Quómodo potest Sátanas Sátanam eícere? I wezwawszy ich, mówił do nich w przypowieściach: Jakoż może szatan szatana wyganiać?
24
Et si regnum in se dividátur, non potest regnum illud stare. I królestwo, jeśliby przeciw sobie było rozdzielone, nie może się ostać królestwo ono.
25
Et si domus super semetípsam dispertiátur, non potest domus illa stare. I dom, jeśliby przeciw sobie był rozdzielon, nie mo­że się ostać on dom.
26
Et si Sátanas consurréxerit in semetípsum, dispertítus est, et non póterit stare, sed finem habet. I szatan, jeśliby sam przeciw sobie powstał, rozdzie­lon jest, i nie będzie się mógł ostać, ale ma koniec.
27
Nemo potest vasa fortis ingréssus in domum dirípere, nisi prius fortem álliget, et tunc domum eius dirípiet. Nie może żaden sprzętu mocarzowego wszedszy w dom rozszarpać, jeśliby pierwej mocarza nie związał, a na ten czas dom jego splondruje.
28
Amen dico vobis, quóniam ómnia dimitténtur fíliis hóminum peccáta, et blasphémiæ, quibus blasphemáverint: Zaprawdę powiadam wam, że wszystkie grzechy będą odpuszczone synom ludzkim, i bluźnierstwa, któremi by bluźnili.
29
qui autem blasphemáverit in Spíritum sanctum, non habébit remissiónem in ætérnum, sed reus erit ætérni delícti. Ale ktoby bluźnił przeciw Duchowi świętemu, nie ma odpuszczenia na wieki, ale będzie winien grzechu wie­cznego.
30
Quóniam dicébant: Spíritum immúndum habet. Iż mówili, ma ducha nieczystego.
31
Et véniunt mater eius et fratres: et foris stantes misérunt ad eum vocántes eum, I przyszli matka jego i bracia: a stojąc przed domem posłali do niego wołając go.
32
et sedébat circa eum turba: et dicunt ei: Ecce mater tua, et fratres tui foris quærunt te. A rzesza siedziała około niego: i powiedziano mu: Oto matka twoja i bracia twoi przed domem cię szukają.
33
Et respóndens eis, ait: Quæ est mater mea, et fratres mei? I odpowiadając im, rzekł: Któż jest matka moja i bracia moi?
34
Et circumspíciens eos, qui in circúitu eius sedébant, ait: Ecce mater mea, et fratres mei. A pojrzawszy na te, którzy około niego siedzieli, rzekł: Oto matka moja i bracia moi.
35
Qui enim fécerit voluntátem Dei, hic frater meus, et soror mea, et mater est. Abowiem któby czynił wolą Bożą, ten brat mój i siostra moja i matka jest.
4
1
Et íterum cœpit docére ad mare: et congregáta est ad eum turba multa, ita ut navim ascéndens sedéret in mari, et omnis turba circa mare super terram erat: I począł zasię uczyć przy morzu: zebrała się do niego rzesza wielka, tak, iż wszedszy do łodzi siedział na morzu, a wszystka rzesza była przy morzu na ziemi.
2
et docébat eos in parábolis multa, et dicébat illis in doctrína sua: I nauczał ich wiele w przypowieściach, i mówił im w nauce swojej:
3
Audíte: ecce éxiit séminans ad seminándum. Słuchajcie, Oto, siejący wyszedł siać.
4
Et dum séminat, áliud cécidit circa viam, et venérunt vólucres cæli, et comedérunt illud. A gdy siał, jedno padło podle drogi, a ptacy niebie­scy przyszli i pojedli je.
5
Aliud vero cécidit super petrósa, ubi non hábuit terram multam: et statim exórtum est, quóniam non habébat altitúdinem terræ: A drugie padło na opoczyste, gdzie nie miało wiele ziemie: i natychmiast wzeszło, iż nie miało głębokiej zie­mie.
6
et quando exórtus est sol, exæstuávit: et eo quod non habébat radícem, exáruit. A gdy słońce wzeszło, wygorzało: a przeto, iż niemiało korzenia, uschło.
7
Et áliud cécidit in spinas: et ascendérunt spinæ, et suffocavérunt illud, et fructum non dedit. A drugie padło w ciernie: i urosło ciernie, i zadusiło je, i nie dało owocu.
8
Et áliud cécidit in terram bonam: et dabat fructum ascendéntem, et crescéntem: et afferébat unum trigínta, unum sexagínta, et unum centum. A drugie upadło na ziemię dobrą: i dało owoc bujny i rostący: a jedno przyniosło trzydzieści, jedno sześćdzie­siąt, jedno sto.
9
Et dicébat: Qui habet aures audiéndi, áudiat. I mówił: Kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.
10
Et cum esset singuláris, interrogavérunt eum hi, qui cum eo erant duódecim, parábolam. A gdy sam tylko był, pytali go ci co przy nim byli dwanaście o przypowieści.
11
Et dicébat eis: Vobis datum est nosse mystérium regni Dei: illis autem, qui foris sunt, in parábolis ómnia fiunt: I mówił im: Wam dano jest poznać tajemnicę kró­lestwa Bożego: ale tym, którzy na stronie są, wszystko bywa w przypowieściach:
12
ut vidéntes vídeant, et non vídeant: et audiéntes áudiant, et non intélligant: nequándo convertántur, et dimittántur eis peccáta. Aby patrząc patrzyli, a nie widzieli: a słysząc sły­szeli, a nie zrozumieli: by się kiedy nie nawrócili, a były im odpuszczone grzechy.
13
Et ait illis: Nescítis parábolam hanc? Et quómodo omnes parábolas cognoscétis? I rzekł im: Nie rozumiecie tej przypowieści? a ja­koż zrozumiecie wszystkie przypowieści?
14
Qui séminat, verbum séminat. Który sieje, słowo sieje.
15
Hi autem sunt, qui circa viam, ubi seminátur verbum, et cum audíerint, conféstim venit Sátanas, et aufert verbum, quod seminátum est in córdibus eórum. A ci są którzy podle drogi, gdzie się rozsiewa słowo, a gdy usłyszą natychmiast przychodzi szatan, a bierze słowo, które jest wsiane w serca ich.
16
Et hi sunt simíliter, qui super petrósa seminántur: qui cum audíerint verbum, statim cum gáudio accípiunt illud: Takżeć i ci są co na opoczystych są posiani: którzy, gdy usłyszą słowo, natychmiast je z radością przyjmują:
17
et non habent radícem in se, sed temporáles sunt: deínde orta tribulatióne et persecutióne propter verbum, conféstim scandalizántur. A nie mają korzenia w sobie, ale są doczesnemi: po­tem, gdy przydzie uciśnienie i prześladowanie dla słowa natychmiast się gorszą.
18
Et álii sunt, qui in spinas seminántur: hi sunt, qui verbum áudiunt, A drudzy są, którzy między ciernie są posiani: ci są, którzy słowa słuchają,
19
et ærúmnæ sǽculi, et decéptio divitiárum, et circa réliqua concupiscéntiæ introeúntes suffócant verbum, et sine fructu effícitur. A pieczołowania świata, i omamienie bogactw, i chciwości innych rzeczy wszedszy zaduszają słowo, i stawa się bez pożytku.
20
Et hi sunt, qui super terram bonam semináti sunt, qui áudiunt verbum, et suscípiunt, et fructíficant, unum trigínta, unum sexagínta, et unum centum. A ci są, którzy na dobrą ziemię są posiani, którzy słuchają słowa i przyjmują, i przynoszą owoc, jedno trzy­dzieści, jedno sześćdziesiąt, i jedno sto.
21
Et dicébat illis: Numquid venit lucérna ut sub módio ponátur, aut sub lecto? nonne ut super candelábrum ponátur? I mówił im: Izali świecę wnoszą, aby ją stawiano pod korcem, abo pod łożem? aza nie aby była na świeczni­ku postawiona?
22
Non est enim áliquid abscónditum, quod non manifestétur: nec factum est occúltum, sed ut in palam véniat. Abowiem nic nie jest tajemnego coby się objawić nie miało: ani stało się skrytem, ale iżby na jasnią wyszło.
23
Si quis habet aures audiéndi, áudiat. Jeśli kto uszy ma ku słuchaniu, niech słucha.
24
Et dicébat illis: Vidéte quid audiátis. In qua mensúra mensi fuéritis, remetiétur vobis, et adiciétur vobis. I mówił im: Obaczcież czego słuchacie. Jaką miarą mierzyć będziecie, będzie wam odmierzono: i bę­dzie wam przydano.
25
Qui enim habet, dábitur illi: et qui non habet, étiam quod habet auferétur ab eo. Abowiem kto ma, będzie mu dano: a kto nie ma, i to co ma, odejmą od niego.
26
Et dicébat: Sic est regnum Dei, quemádmodum si homo iáciat seméntem in terram, I mówił: Tak jest królestwo Boże, jako gdyby czło­wiek wrzucił nasienie w ziemię,
27
et dórmiat, et exsúrgat nocte et die, et semen gérminet, et incréscat dum nescit ille. A spałby i wstawał w nocy i we dnie, a nasienieby wschodziło i rosło, gdy on nie wie.
28
Ultro enim terra fructíficat, primum herbam, deínde spicam, deínde plenum fruméntum in spica. Bo ziemia sama z siebie owoc rodzi, naprzód tra­wę, potem kłos, a potem pełne ziarno w kłosie.
29
Et cum prodúxerit fructus, statim mittit falcem, quóniam adest messis. A gdy się dostoi zboże: wnet zapuści sierp, bo żniwo przyszło.
30
Et dicébat: Cui assimilábimus regnum Dei? aut cui parábolæ comparábimus illud? I mówił: Komuż podobnym uczyniemy królestwo Boże? abo któremu podobieństwu przyrównamy je?
31
Sicut granum sinápis, quod cum seminátum fúerit in terra, minus est ómnibus semínibus, quæ sunt in terra: Jako ziarno gorczyczne, które gdy sieją w ziemię, mniejsze jest ze wszystkiego nasienia, które jest na ziemi:
32
et cum seminátum fúerit, ascéndit, et fit maius ómnibus oléribus, et facit ramos magnos, ita ut possint sub umbra eius aves cæli habitáre. A gdy będzie wsiane, wzrasta, i bywa większe nad wszystkie jarzyny: i czyni gałęzie wielkie, tak, iż pod cie­niem jego mogą mieszkać ptacy niebiescy.
33
Et tálibus multis parábolis loquebátur eis verbum, prout póterant audíre: I wielą takowych przypowieści mówił do nich sło­wo, jako mogli słuchać.
34
sine parábola autem non loquebátur eis: seórsum autem discípulis suis disserébat ómnia. A oprócz przypowieści nie mówił im: a uczniom swoim osobno wszystko wykładał.
35
Et ait illis in illa die, cum sero esset factum: Transeámus contra. I mówił im w on dzień, gdy już był wieczór: Prze­prawmy się na drugą stronę.
36
Et dimitténtes turbam, assúmunt eum ita ut erat in navi: et áliæ naves erant cum illo. A opuściwszy rzeszą, wzięli go tak jako był w ło­dzi: a inne łodzi były z nim.
37
Et facta est procélla magna venti, et fluctus mittébat in navim, ita ut implerétur navis. I stała się nawałność wielka wiatru, i wały lały w łódkę, tak iż się łódź napełniała.
38
Et erat ipse in puppi super cervícal dórmiens: et éxcitant eum, et dicunt illi: Magíster, non ad te pértinet, quia perímus? A on był na zadzie łodzi śpiąc na wezgłówku: i obu­dzili go, i mówili mu: Nauczycielu nie dolega cię, iż ginie­my?
39
Et exsúrgens comminátus est vento, et dixit mari: Tace, obmutésce. Et cessávit ventus: et facta est tranquíllitas magna. A ocuciwszy się zagroził wiatrowi, i rzekł morzu: Milcz, zamilkni. I przestał wiatr: i stała się cisza wielka.
40
Et ait illis: Quid tímidi estis? necdum habétis fidem? et timuérunt timóre magno, et dicébant ad altérutrum: Quis, putas, est iste, quia et ventus et mare obédiunt ei? I rzekł im: Czemużeście bojaźliwi? jeszczeż nie ma­cie wiary? I przelękli się bojaźnią wielką: i mówili jeden ku drugiemu: Któż wzdy ten jest, że i wiatr i morze są mu posłuszne.
5
1
Et venérunt trans fretum maris in regiónem Gerasenórum. I przyszli za morze, do krainy Gerazeńczyków.
2
Et exeúnti ei de navi, statim occúrrit de monuméntis homo in spíritu immúndo, A gdy on wychodził z łodzi, natychmiast mu zabieżał z grobów człowiek w duchu nieczystym,
3
qui domicílium habébat in monuméntis, et neque caténis iam quisquam póterat eum ligáre: Który miał mieszkanie w grobiech, a nie mógł go już nikt i łańcuchami związać:
4
quóniam sæpe compédibus et caténis vinctus, dirupísset caténas, et cómpedes comminuísset, et nemo póterat eum domáre: Przeto, iż często będąc pętami i łańcuchami wiąza­ny, łańcuchy rozrywał, i pęta łamał, i nie mógł go żaden ukrócić.
5
et semper die ac nocte in monuméntis, et in móntibus erat, clamans, et concídens se lapídibus. A zawzdy we dnie i w nocy w grobiech i w górach był, wołając i tłukąc się kamieńmi.
6
Videns autem Iesum a longe, cucúrrit, et adorávit eum: I ujrzawszy Jezusa z daleka, przybieżał i pokłonił się mu:
7
et clamans voce magna dixit: Quid mihi, et tibi, Iesu Fili Dei altíssimi? adiúro te per Deum, ne me tórqueas. A wołając głosem wielkim, mówił: Co mnie i tobie Jezusie synu Boga Nawyższego? poprzysięgam cię przez Boga, abyś mię nie męczył.
8
Dicébat enim illi: Exi spíritus immúnde ab hómine. Abowiem mu mówił: Wynidź duchu nieczysty z czło­wieka.
9
Et interrogábat eum: Quod tibi nomen est? Et dicit ei: Légio mihi nomen est, quia multi sumus. I pytał go: Co za imię masz? I rzekł mu: Imię mi wojsko: abowiem nas jest wiele.
10
Et deprecabátur eum multum, ne se expélleret extra regiónem. I prosił go barzo, aby ich nie wyganiał z krainy.
11
Erat autem ibi circa montem grex porcórum magnus, pascens. A było tam przy górze wielkie stado wieprzów na paszy.
12
Et deprecabántur eum spíritus, dicéntes: Mitte nos in porcos ut in eos introeámus. I prosili go czarci, mówiąc: Puść nas w wieprze, abyśmy w nie weszli.
13
Et concéssit eis statim Iesus. Et exeúntes spíritus immúndi introiérunt in porcos: et magno ímpetu grex præcipitátus est in mare ad duo míllia, et suffocáti sunt in mari. I natychmiast im dopuścił Jezus. A wyszedszy duchowie nieczyści, weszli w wieprze: i wpadło stado wiel­kim pędem z przykra w morze, około dwu tysiącu, i potonęli w morzu.
14
Qui autem pascébant eos, fugérunt, et nuntiavérunt in civitátem, et in agros. Et egréssi sunt vidére quid esset factum: A którzy je paśli, uciekli, i dali znać do miasta, i na pola. I wyszli, aby oglądali co się stało.
15
et véniunt ad Iesum: et vident illum, qui a dæmónio vexabátur, sedéntem, vestítum, et sanæ mentis, et timuérunt. I przyszli do Jezusa, i ujrzeli onego, który był opę­tany, siedzącego, obleczonego, i z dobrem baczeniem: i ba­li się.
16
Et narravérunt illis, qui víderant, quáliter factum esset ei, qui dæmónium habúerat, et de porcis. I powiadali im, którzy widzieli, jako się przydało te­mu, który miał czarta, i o wieprzach.
17
Et rogáre cœpérunt eum ut discéderet de fínibus eórum. I poczęli go prosić, aby wyszedł z granic ich.
18
Cumque ascénderet navim, cœpit illum deprecári, qui a dæmónio vexátus fúerat, ut esset cum illo: A gdy wstępował w łódź, począł go prosić, który był od czarta udręczony, aby był przy nim.
19
et non admísit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annúntia illis quanta tibi Dóminus fécerit, et misértus sit tui. I nie przypuścił go, ale mu rzekł: Idź do domu twojego do swych, a oznajmi im jakoć wielkie rzeczy Pan uczynił i zlitował się nad tobą.
20
Et ábiit, et cœpit prædicáre in Decápoli, quanta sibi fecísset Iesus: et omnes mirabántur. I odszedł i począł sławić w Dekapolu jako mu wiel­kie rzeczy uczynił Jezus: a wszyscy się dziwowali.
21
Et cum transcendísset Iesus in navi rursum trans fretum, convénit turba multa ad eum, et erat circa mare. A gdy się zaś Jezus przeprawił w łodzi, za morze, zeszła się do niego wielka rzesza, a był nad morzem.
22
Et venit quidam de archisynagógis nómine Iáirus: et videns eum prócidit ad pedes eius, I przyszedł jeden z Arcybóżników imieniem Jair: a ujrzawszy go, padł u nóg jego:
23
et deprecabátur eum multum, dicens: Quóniam fília mea in extrémis est, veni, impóne manum super eam, ut salva sit, et vivat. I prosił go wielce, mówiąc: Iż córka moja kona. Pódź, włóż na nię ręce, żeby ozdrawiała i żywa została.
24
Et ábiit cum illo, et sequebátur eum turba multa, et comprimébant eum. I szedł z nim: a za nim szła wielka rzesza, i ściskali go.
25
Et múlier, quæ erat in proflúvio sánguinis annis duódecim, A niewiasta, która miała płynienie krwie dwana­ście lat,
26
et fúerat multa perpéssa a complúribus médicis: et erogáverat ómnia sua, nec quidquam profécerat, sed magis detérius habébat: I wiele była ucierpiała od wiela lekarzów, a wszy­stko swe wydała była, a nic jej nie pomogło, ale się jeszcze gorzej miała:
27
cum audísset de Iesu, venit in turba retro, et tétigit vestiméntum eius: Usłyszawszy o Jezusie, przyszła z tyłu między rze­szą, i dotknęła się szaty jego.
28
dicébat enim: Quia si vel vestiméntum eius tetígero, salva ero. Bo mówiła: Iż jeśli się tylko tknę szaty jego, będę zdrowa.
29
Et conféstim siccátus est fons sánguinis eius: et sensit córpore quia sanáta esset a plaga. I natychmiast wyschło źródło krwie jej: i poczuła na ciele, iż była uzdrowioną od choroby.
30
Et statim Iesus in semetípso cognóscens virtútem, quæ exíerat de illo, convérsus ad turbam, aiébat: Quis tétigit vestiménta mea? A poznawszy wnet Jezus w sobie moc, która z niego wyszła, obróciwszy się do rzeszej, mówił: Kto się dotknął szat moich.
31
Et dicébant ei discípuli sui: Vides turbam compriméntem te, et dicis: Quis me tétigit? A uczniowie jego mówili mu: Widzisz rzeszą cisną­cą się, a mówisz: Kto się mnie dotknął?
32
Et circumspiciébat vidére eam, quæ hoc fécerat. I patrzy po ludziach, aby obaczył tę, która to uczy­niła.
33
Múlier vero timens et tremens, sciens quod factum esset in se, venit et prócidit ante eum, et dixit ei omnem veritátem. A niewiasta bojąc się i drżąc, wiedząc co się z nią stało: przyszła i upadła przed nim, a powiedziała mu wszystkę prawdę.
34
Ille autem dixit ei: Fília, fides tua te salvam fecit: vade in pace, et esto sana a plaga tua. A on jej rzekł: Córko, wiara twoja uzdrowiła cię: Idźże w pokoju, a bądź zdrowa od choroby twojej.
35
Adhuc eo loquénte, véniunt ab archisynagógo, dicéntes: Quia fília tua mórtua est: quid ultra vexas magístrum? A gdy on jeszcze mówił przyszli od Arcybóżnika mó­wiąc: Iż córka twoja umarła: Czemuż jeszcze trudzisz nauczyciela?
36
Iesus autem audíto verbo, quod dicebátur, ait archisynagógo: Noli timére: tantúmmodo crede. A Jezus usłyszawszy słowa, które powiedziano, rzekł Arcybóżnikowi: Nie bój się: wierz tylko.
37
Et non admísit quemquam se sequi nisi Petrum, et Iacóbum, et Ioánnem fratrem Iacóbi. I nie dopuścił żadnemu iść za sobą, jedno Piotrowi, i Jakóbowi, i Janowi bratu Jakóbowemu.
38
Et véniunt in domum archisynagógi, et videt tumúltum, et flentes, et eiulántes multum. I przyszli w dom Arcybóżnika, i ujrzał zgiełk, i pła­czące, i ryczące.
39
Et ingréssus, ait illis: Quid turbámini, et plorátis? puélla non est mórtua, sed dormit. I wszedszy, rzekł im: Przecz zgiełk czynicie i pła­czecie: dzieweczka nie umarła, ale śpi.
40
Et irridébant eum. Ipse vero eiéctis ómnibus assúmit patrem, et matrem puéllæ, et qui secum erant, et ingréditur ubi puélla erat iacens. I śmiali się z niego. A on wygnawszy wszystkich, wziął ojca i matkę dzieweczki, i którzy z nim byli: i wszedł gdzie dzieweczka leżała.
41
Et tenens manum puéllæ, ait illi: Tálitha cumi, quod est interpretátum: Puélla (tibi dico) surge. A ująwszy rękę dzieweczki, rzekł jej: Thalitha kumi: co jest, wyłożywszy, Panienko (tobie mówię) wstań.
42
Et conféstim surréxit puélla, et ambulábat: erat autem annórum duódecim: et obstupuérunt stupóre magno. I natychmiast panienka wstała: i chodziła, a była we dwunaście leciech: i zdumieli się zdumieniem wielkiem.
43
Et præcépit illis veheménter ut nemo id sciret: et dixit dari illi manducáre. I rozkazał im wielce, aby tego żaden nie wiedział: rzekł, aby jej dano jeść.
6
1
Et egréssus inde, ábiit in pátriam suam: et sequebántur eum discípuli sui: A wyszedszy ztamtąd, przyszedł do ojczyzny swej: a za nim szli uczniowie jego.
2
et facto sábbato cœpit in synagóga docére: et multi audiéntes admirabántur in doctrína eius, dicéntes: Unde huic hæc ómnia? et quæ est sapiéntia, quæ data est illi, et virtútes tales, quæ per manus eius efficiúntur? A gdy przyszedł szabbat, począł w bóżnicy nauczać: a wiele ich słuchając zdumiewali się nauce jego, mówiąc: Zkądże temu to wszystko? a co to za mądrość, która mu jest dana, i takie cuda, które się dzieją przez ręce jego?
3
Nonne hic est faber, fílius Maríæ, frater Iacóbi, et Ioseph, et Iudæ, et Simónis? nonne et soróres eius hic nobíscum sunt? Et scandalizabántur in illo. Izali ten nie jest rzemieślnik, syn Maryi brat Jakóbów, i Józefów, i Judaszów, i Simonów? azaż i sióstr je­go tu u nas niemasz? i gorszyli się z niego.
4
Et dicébat illis Iesus: Quia non est prophéta sine honóre nisi in pátria sua, et in domo sua, et in cognatióne sua. A Jezus im mówił: Iż prorok nie jest beze czci, chyba w ojczyźnie swojej, i w domu swoim, a między rodziną swoją.
5
Et non póterat ibi virtútem ullam fácere, nisi paucos infírmos impósitis mánibus curávit: I nie mógł tam uczynić żadnego cudu: jedno mało chorych kładąc ręce uzdrowił:
6
et mirabátur propter incredulitátem eórum, et circuíbat castélla in circúitu docens. A dziwował się dla niedowiarstwa ich: i obchodził mia­steczka okolicznie nauczając.
7
Et vocávit duódecim: et cœpit eos míttere binos, et dabat illis potestátem spirítuum immundórum. I wezwał dwunaście: i począł je po dwu rozsyłać: i dał im moc nad duchy nieczystemi.
8
Et præcépit eis ne quid tóllerent in via, nisi virgam tantum: non peram, non panem, neque in zona æs, I rozkazał im, aby nic na drogę nie brali, jedno tylko laskę: ani taistry, ani chleba, ani pieniędzy w trzosie.
9
sed calceátos sandáliis, et ne indueréntur duábus túnicis. Ale aby się obuli w trzewiki, a nie obłóczyli dwu sukien.
10
Et dicébat eis: Quocúmque introiéritis in domum, illic manéte donec exeátis inde: I mówił im: Gdziekolwiek wnidźciecie do domu: tam mieszkajcie aż ztamtąd wynidziecie.
11
et quicúmque non recéperint vos, nec audíerint vos, exeúntes inde, excútite púlverem de pédibus vestris in testimónium illis. A którzybykolwiek was nie przyjmowali, ani was słuchali: wyszedszy z tamtąd otrzęście proch z nóg wa­szych na świadectwo im.
12
Et exeúntes prædicábant ut pœniténtiam ágerent: A wyszedszy przepowiadali, aby pokutę czynili:
13
et dæmónia multa eiciébant, et ungébant óleo multos ægros, et sanábant. I wyrzucali wiele czartów, i wiele chorych olejem mazali i uzdrawiali.
14
Et audívit rex Heródes (maniféstum enim factum est nomen eius), et dicébat: Quia Ioánnes Baptísta resurréxit a mórtuis: et proptérea virtútes operántur in illo. I usłyszał król Herod (bo imię jego było rozsławio­ne) i mówił: Iż Jan Chrzciciel wstał zmartwych: i dla te­goż się w nim cuda okazują.
15
Alii autem dicébant: Quia Elías est: álii vero dicébant: Quia prophéta est, quasi unus ex prophétis. A drudzy mówili, Iż Eliasz jest: Drudzy zasię po­wiadali: Iż prorok jest jako jeden z proroków.
16
Quo audíto Heródes ait: Quem ego decollávi Ioánnem, hic a mórtuis resurréxit. Co usłyszawszy Herod, rzekł: Jan, któregom ja ściął, ten wstał zmartwych.
17
Ipse enim Heródes misit, ac ténuit Ioánnem, et vinxit eum in cárcere propter Herodíadem uxórem Philíppi fratris sui, quia dúxerat eam. Abowiem ten Herod posłał i pojmał Jana, i zwią­zał go w ciemnicy dla Herodyady żony Filipa brata swe­go, iż ją był pojął.
18
Dicébat enim Ioánnes Heródi: Non licet tibi habére uxórem fratris tui. Bo Jan mówił Herodowi: Nie godzi się tobie mieć żony brata twego.
19
Heródias autem insidiabátur illi: et volébat occídere eum, nec póterat. A Herodyas czyhała nań: i chciała go zabić, a nie mogła.
20
Heródes enim metuébat Ioánnem, sciens eum virum iustum et sanctum: et custodiébat eum, et audíto eo multa faciébat, et libénter eum audiébat. Abowiem Herod bał się Jana, wiedząc go być mę­żem sprawiedliwym i świętym: i strzegł go, a słuchając go wiele czynił: i rad go słuchał.
21
Et cum dies opportúnus accidísset, Heródes natális sui cœnam fecit princípibus, et tribúnis, et primis Galilǽæ: A gdy był dzień po temu, Herod dnia narodzenia swego sprawił wieczerzą panom i tysiącznikom, i prze­dniejszym Galilejej.
22
cumque introísset fília ipsíus Herodíadis, et saltásset, et placuísset Heródi, simúlque recumbéntibus, rex ait puéllæ: Pete a me quod vis, et dabo tibi: A gdy weszła córka onej Herodyady, i tańcowała, i spodobała się Herodowi, i społu siedzącym: rzekł król dziewce: Proś mię o co chcesz: a dam tobie.
23
et iurávit illi: Quia quidquid petíeris dabo tibi, licet dimídium regni mei. I przysiągł jej. Iż oczkolwiek prosić będziesz, dam ci, by też połowice królestwa mego.
24
Quæ cum exísset, dixit matri suæ: Quid petam? At illa dixit: Caput Ioánnis Baptístæ. Która wyszedszy, rzekła matce swojej: Czego mam prosić: A ona rzekła: Głowy Jana Chrzciciela.
25
Cumque introísset statim cum festinatióne ad regem, petívit dicens: Volo ut prótinus des mihi in disco caput Ioánnis Baptístæ. I gdy weszła zaraz z kwapliwością do króla, pro­siła mówiąc: Chcę, abyś mi zaraz dał na misie głowę Jana Chrzciciela.
26
Et contristátus est rex: propter iusiurándum, et propter simul discumbéntes, nóluit eam contristáre: I zasmucił się król: dla przysięgi i dla społu siedzą­cych nie chciał jej zasmucić:
27
sed misso speculatóre præcépit afférri caput eius in disco. Et decollávit eum in cárcere, Ale posławszy kata, rozkazał przynieść głowę jego na misie.
28
et áttulit caput eius in disco: et dedit illud puéllæ, et puélla dedit matri suæ. I ściął go w więzieniu, i przyniósł głowę jego na mi­sie: i oddał ją dziewce, a dziewka oddała ją matce swej.
29
Quo audíto, discípuli eius venérunt, et tulérunt corpus eius: et posuérunt illud in monuménto. Co usłyszawszy uczniowie jego przyszli i wzięli cia­ło jego: i położyli je w grobie.
30
Et conveniéntes Apóstoli ad Iesum, renuntiavérunt ei ómnia, quæ égerant, et docúerant. I zszedszy się Apostołowie do Jezusa, opowiedzieli mu wszystko co czynili i czego uczyli.
31
Et ait illis: Veníte seórsum in desértum locum, et requiéscite pusíllum. Erant enim qui veniébant et redíbant multi: et nec spátium manducándi habébant. I rzekł im: Pódźcie osobno na miejsce puste, a odpoczyńcie maluczko. Bo wiele tych było co przychadzali i odchadzali: i ani czasu mieli do jedzenia.
32
Et ascendéntes in navim, abiérunt in desértum locum seórsum. I wstąpiwszy w łódź, ustąpili na miejsce puste oso­bno.
33
Et vidérunt eos abeúntes, et cognovérunt multi: et pedéstres de ómnibus civitátibus concurrérunt illuc, et prævenérunt eos. I wiedzieli je odjeżdżające, i poznali mnodzy, i zbieżeli się tam pieszo ze wszech miast, i uprzedzili je.
34
Et éxiens vidit turbam multam Iesus: et misértus est super eos, quia erant sicut oves non habéntes pastórem, et cœpit illos docére multa. A wyszedszy Jezus ujrzał wielką rzeszą i był ruszo­ny miłosierdziem nad nimi, iż byli jako owce nie mające pasterza: i począł je uczyć wiela rzeczy.
35
Et cum iam hora multa fíeret, accessérunt discípuli eius, dicéntes: Desértus est locus hic, et iam hora prætériit: A gdy już była późna godzina, przystąpili uczniowie jego, mówiąc: Puste to miejsce jest, a godzina już minęła.
36
dimítte illos, ut eúntes in próximas villas, et vicos, emant sibi cibos, quos mandúcent. Rozpuśćcie, aby szedszy do blizkich wsi, i miaste­czek, kupili sobie pokarmów któreby jedli.
37
Et respóndens ait illis: Date illis vos manducáre. Et dixérunt ei: Eúntes emámus ducéntis denáriis panes, et dábimus illis manducáre. A odpowiadając rzekł im: Dajcie wy im jeść: I rze­kli mu: Szedszy kupmy za dwieście groszy chleba: a da­my im jeść.
38
Et dicit eis: Quot panes habétis? ite, et vidéte. Et cum cognovíssent, dicunt: Quinque, et duos pisces. I rzekł im: Wiele chleba macie? idźcie i obaczcie. A dowiedziawszy się, powiedzieli: Pięcioro i dwie rybie.
39
Et præcépit illis ut accúmbere fácerent omnes secúndum contubérnia super víride fœnum. I rozkazał im posadzić wszystkie gromadami na zielonej trawie.
40
Et discubuérunt in partes per centénos, et quinquagénos. I siedli na części po stu i po piącidziesiąt.
41
Et accéptis quinque pánibus, et duóbus píscibus, íntuens in cælum, benedíxit, et fregit panes, et dedit discípulis suis, ut pónerent ante eos: et duos pisces divísit ómnibus. A wziąwszy pięcioro chleba, i dwie rybie: wejrza­wszy w niebo, błogosławił i łamał chleb, i dawał uczniom swoim, aby przed nie kładli: i dwie rybie podzielił wszy­stkim.
42
Et manducavérunt omnes, et saturáti sunt. I jedli wszyscy, a najedli się.
43
Et sustulérunt relíquias, fragmentórum duódecim cóphinos plenos, et de píscibus. I zebrali ostatki, ułomków dwanaście koszów peł­nych, i z ryb.
44
Erant autem qui manducavérunt quinque míllia virórum. A tych, którzy jedli było pięć tysięcy mężów.
45
Et statim coégit discípulos suos ascéndere navim, ut præcéderent eum trans fretum ad Bethsáidam, dum ipse dimítteret pópulum. I wnet przymusił ucznie swe wstąpić w łódź, aby go uprzedzili za morze do Bethsaidy, aż by on rozpuścił lud.
46
Et cum dimisísset eos, ábiit in montem oráre. A rozpuściwszy je, odszedł na górę modlić się.
47
Et cum sero esset, erat navis in médio mari, et ipse solus in terra. A gdy było w wieczór, była łódź w pośrodku morza, a on sam na ziemi.
48
Et videns eos laborántes in remigándo (erat enim ventus contrárius eis) et circa quartam vigíliam noctis venit ad eos ámbulans supra mare: et volébat præteríre eos. A widząc je pracujące wiosły robiąc (bo im był wiatr przeciwny) a około czwartej strażej nocnej przyszedł do nich, chodząc po morzu: i chciał je minąć.
49
At illi ut vidérunt eum ambulántem supra mare, putavérunt phantásma esse, et exclamavérunt. A oni skoro ujrzeli go chodzącego po morzu, mnie­mali, żeby była obłuda i zakrzyknęli.
50
Omnes enim vidérunt eum, et conturbáti sunt. Et statim locútus est cum eis, et dixit eis: Confídite, ego sum: nolíte timére. Abowiem wszyscy go widzieli, i zatrwożyli się. A natychmiast mówił z nimi, i rzekł im: Ufajcie: jam ci jest: nie lękajcie się.
51
Et ascéndit ad illos in navim, et cessávit ventus. Et plus magis intra se stupébant: I wstąpił do nich w łódź, i przestał wiatr. I tem więcej się sami w sobie zdumiewali.
52
non enim intellexérunt de pánibus: erat enim cor eórum obcæcátum. Bo nie zrozumieli byli o chlebie: iż serce ich było zaślepione.
53
Et cum transfretássent, venérunt in terram Genésareth, et applicuérunt. A gdy się przeprawili, przyszli do ziemie Genezareth: i przybili się ku brzegu.
54
Cumque egréssi essent de navi, contínuo cognovérunt eum: A gdy wyszli z łodzi, natychmiast go poznali:
55
et percurréntes univérsam regiónem illam, cœpérunt in grabátis eos, qui se male habébant, circumférre, ubi audiébant eum esse. I zbiegawszy wszystkę onę krainę, poczęli nosić na łożach źle się mające, gdzie usłyszeli, że był.
56
Et quocúmque introíbat, in vicos, vel in villas, aut civitátes, in platéis ponébant infírmos, et deprecabántur eum, ut vel fímbriam vestiménti eius tángerent, et quotquot tangébant eum, salvi fiébant. A gdziekolwiek wszedł do miasteczek abo do wsi, abo miast, kładli niemocne po ulicach: i prosili go, aby się dotknęli choć kraju szaty jego: a ile się go dotknęło, zdrowemi się stawali.
7
1
Et convéniunt ad eum Pharisǽi, et quidam de scribis, veniéntes ab Ierosólymis. I zeszli się do niego Faryzeuszowie i niektórzy z Do­ktorów, co byli przyszli z Jeruzalem.
2
Et cum vidíssent quosdam ex discípulis eius commúnibus mánibus, id est non lotis, manducáre panes, vituperavérunt. A ujrzawszy niektóre z uczniów jego jedzące chleb rękoma pospolitemi, to jest, nie umytemi, przyganili.
3
Pharisǽi enim, et omnes Iudǽi, nisi crebro láverint manus, non mandúcant, tenéntes traditiónem seniórum: Abowiem Faryzeuszowie i wszyscy Żydowie, jeśliby często rąk nie umywali, nie jedzą, trzymając ustawę star­szych:
4
et a foro nisi baptizéntur, non cómedunt: et ália multa sunt, quæ trádita sunt illis serváre, baptísmata cálicum, et urceórum, et æramentórum, et lectórum: I z rynku, jeśliby się nie umyli, nie jedzą: i wiele są innych rzeczy, które im do chowania są podane, umywa­nia kubków, i krużyków, i naczynia miedzianego, i łó­żek.
5
et interrogábant eum Pharisǽi et scribæ: Quare discípuli tui non ámbulant iuxta traditiónem seniórum, sed commúnibus mánibus mandúcant panem? I pytali go Faryzeuszowie i Doktorowie: Przecz uczniowie twoi nie chodzą według podania starszych, ale jedzą chleb pospolitemi rękoma?
6
At ille respóndens, dixit eis: Bene prophetávit Isaías de vobis hypócritis, sicut scriptum est: Pópulus hic lábiis me honórat, cor autem eórum longe est a me: A on odpowiedziawszy, rzekł im: Dobrze Izajasz o was obłudnikach prorokował, jako jest napisano: Lud ten wargami mię czci, ale serce ich daleko jest odemnie.
7
in vanum autem me colunt, docéntes doctrínas, et præcépta hóminum. Lecz próżno mię chwalą, ucząc nauk i przykaza­nia ludzkiego.
8
Relinquéntes enim mandátum Dei, tenétis traditiónem hóminum, baptísmata urceórum, et cálicum: et ália simília his fácitis multa. Abowiem opuściwszy przykazanie Boże, trzymacie ustawy ludzkie, umywanie krużyków i kubków: i wiele innych rzeczy tym podobnych czynicie.
9
Et dicébat illis: Bene írritum fácitis præcéptum Dei, ut traditiónem vestram servétis. I mówił im: Czyście niszczycie przykazanie Boże, abyście ustawę waszę zachowali.
10
Móyses enim dixit: Honóra patrem tuum, et matrem tuam. Et: Qui maledíxerit patri, vel matri, morte moriátur. Bo Mojżesz rzekł: Czcij ojca twego i matkę twoję: ktoby złorzeczył ojcu abo matce, niechaj śmiercią umrze.
11
Vos autem dícitis: Si díxerit homo patri, aut matri, Corban (quod est donum) quodcúmque ex me, tibi profúerit: A wy mówicie: Jeśliby człowiek rzekł ojcu abo mat­ce, Korban (co jest dar) którykolwiek będzie odemnie, to­bie pomocny będzie.
12
et ultra non dimíttitis eum quidquam fácere patri suo, aut matri, I nie dopuszczacie mu więcej nic czynić ojcu swe­mu abo matce:
13
rescindéntes verbum Dei per traditiónem vestram, quam tradidístis: et simília huiúsmodi multa fácitis. Niszcząc słowo Boże przez ustawę waszę, którąście uchwalili: i wiele rzeczy tym podobnych czynicie.
14
Et ádvocans íterum turbam, dicébat illis: Audíte me omnes, et intellígite. A przyzwawszy zasię rzeszy, mówił im: Słuchajcie mnie wszyscy, a zrozumiejcie.
15
Nihil est extra hóminem intróiens in eum, quod possit eum coinquináre, sed quæ de hómine procédunt, illa sunt, quæ commúnicant hóminem. Nie jest rzecz żadna zewnątrz człowieka i wchodzą­ca w weń, któraby go splugawić mogła: lecz rzeczy, które pochodzą z człowieka, one są, które pokalają człowieka.
16
Si quis habet aures audiéndi, áudiat. Jeśli kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.
17
Et cum introísset in domum a turba, interrogábant eum discípuli eius parábolam. A gdy wszedł w dom od rzesze, pytali go uczniowie jego o przypowieści.
18
Et ait illis: Sic et vos imprudéntes estis? Non intellígitis quia omne extrínsecus intróiens in hóminem, non potest eum communicáre: I rzekł im: Także i wy nie rozumni jesteście? nie rozumiecie, iż wszystko co zewnątrz wchodzi w człowie­ka, nie może go splugawić?
19
quia non intrat in cor eius, sed in ventrem vadit, et in secéssum exit, purgans omnes escas? Abowiem nie wchodzi w serce jego, ale w brzuch idzie, i do wychodu wychodzi, czyściąc wszystkie potra­wy?
20
Dicébat autem, quóniam quæ de hómine éxeunt, illa commúnicant hóminem. I powiadał, że co pochodzi z człowieka, to pokala człowieka.
21
Ab intus enim de corde hóminum malæ cogitatiónes procédunt, adultéria, fornicatiónes, homicídia, Bo z wnętrzności serca człowieczego wychodzą rnyśli złe, cudzołoztwa, porubstwa, mężobójstwa,
22
furta, avarítiæ, nequítiæ, dolus, impudicítiæ, óculus malus, blasphémia, supérbia, stultítia. Kradzieztwa, łakomstwa, złości, zdrada, niewstydy, oko złe bluźnierstwo, pycha, głupstwo.
23
Omnia hæc mala ab intus procédunt, et commúnicant hóminem. Wszystko to złe z wnętrzności pochodzi, i pokala człowieka.
24
Et inde surgens ábiit in fines Tyri, et Sidónis: et ingréssus domum, néminem vóluit scire, et non pótuit latére. A wstawszy z tamtąd odszedł na granice Tyru i Sydonu: a wszedszy w dom, nie chciał, aby kto wiedział: a zataić się nie mógł.
25
Múlier enim statim ut audívit de eo, cuius fília habébat spíritum immúndum, intrávit, et prócidit ad pedes eius. Abowiem wnet jako usłyszała o nim niewiasta, któ­rej córka miała ducha nieczystego, weszła i upadła u nóg jego.
26
Erat enim múlier gentílis, Syrophœníssa génere. Et rogábat eum ut dæmónium eíceret de fília eius. Bo była niewiasta pogańska, rodem Syrofeniczka: i prosiła go, aby czarta wyrzucił z córki jej.
27
Qui dixit illi: Sine prius saturári fílios: non est enim bonum súmere panem filiórum, et míttere cánibus. Który jej rzekł: Daj się pierwej najeść synom: Bo nie dobra jest brać chleb synom a miotać psom.
28
At illa respóndit, et dixit illi: Utique Dómine, nam et catélli cómedunt sub mensa de micis puerórum. A ona odpowiedziała, i rzekła mu: Takci Panie: bo i szczenięta jadają pod stołem odrobiny synowskie.
29
Et ait illi: Propter hunc sermónem vade, éxiit dæmónium a fília tua. I rzekł jej: Dla tej mowy idź, wyszedł czart z córki twej.
30
Et cum abiísset domum suam, invénit puéllam iacéntem supra lectum, et dæmónium exiísse. A gdy odeszła do domu swego: nalazła córkę leżącą na łożu, a iż czart wyszedł.
31
Et íterum éxiens de fínibus Tyri, venit per Sidónem ad mare Galilǽæ inter médios fines Decapóleos. A zaś wyszedszy z granic Tyru, przyszedł przez Sydon do morza Galilejskiego przez pośrodek granic Dekapolskich.
32
Et addúcunt ei surdum, et mutum, et deprecabántur eum, ut impónat illi manum. I przywiedli mu głuchego i niemego: a prosili go, aby nań rękę włożył.
33
Et apprehéndens eum de turba seórsum, misit dígitos suos in aurículas eius: et éxspuens, tétigit linguam eius: A wziąwszy go na stronę od rzesze, wpuścił palce swe w uszy jego: a splunąwszy, dotknął języka jego:
34
et suspíciens in cælum, ingémuit, et ait illi: Ephphétha, quod est, Adaperíre. A wejrzawszy w niebo, westchnął, i rzekł mu: Effethah, to jest, otwórz się.
35
Et statim apértæ sunt aures eius, et solútum est vínculum linguæ eius, et loquebátur recte. I wnet się otworzyły uszy jego, i rozwiązała się zwią­zka języka jego, i mówił dobrze.
36
Et præcépit illis ne cui dícerent. Quanto autem eis præcipiébat, tanto magis plus prædicábant: I przykazał im, aby nikomu nie powiadali. Ale, im on więcej zakazował, tem daleko więcej rozsławiali:
37
et eo ámplius admirabántur, dicéntes: Bene ómnia fecit: et surdos fecit audíre, et mutos loqui. I tem bardziej się dziwowali mówiąc: Dobrze wszy­stko uczynił: i głuche uczynił, że słyszą, i nieme, że mówią.
8
1
In diébus illis íterum cum turba multa esset, nec habérent quod manducárent, convocátis discípulis, ait illis: W one dni zasię, gdy wielka rzesza była, a nie mieli coby jedli: wezwawszy uczniów swoich, rzekł im:
2
Miséreor super turbam: quia ecce iam tríduo sústinent me, nec habent quod mandúcent: Żal mi ludu: iż oto już trzy dni trwają przy mnie, a nie mają coby jedli:
3
et si dimísero eos ieiúnos in domum suam, defícient in via: quidam enim ex eis de longe venérunt. A jeśli je opuszczę głodne do domów ich, ustaną na drodze: bo niektórzy z nich z daleka przyszli.
4
Et respondérunt ei discípuli sui: Unde illos quis póterit saturáre pánibus in solitúdine? I odpowiedzieli mu uczniowie jego: Zkądże ich będzie mógł kto tu na puszczy nakarmić chlebem?
5
Et interrogávit eos: Quot panes habétis? Qui dixérunt: Septem. I zapytał ich, Wiele chleba macie. Którzy rzekli Sie­dmioro.
6
Et præcépit turbæ discúmbere super terram. Et accípiens septem panes, grátias agens fregit, et dabat discípulis suis ut appónerent, et apposuérunt turbæ. I rozkazał rzeszy usieść na ziemi. A wziąwszy sie­dmioro chleba, dzięki czyniąc łamał i dawał uczniom swo­im, aby przed nie kładli: i kładli przed rzeszą.
7
Et habébant piscículos paucos: et ipsos benedíxit, et iussit appóni. Mieli też i trochę rybek: i te błogosławił i kazał prze nie położyć.
8
Et manducavérunt, et saturáti sunt, et sustulérunt quod superáverat de fragméntis, septem sportas. I jedli, i najedli się: i zebrali co zbyło z ułomków, siedm koszów.
9
Erant autem qui manducavérunt, quasi quátuor míllia: et dimísit eos. A było tych co jedli około czterech tysięcy: i rozpu­ścił je.
10
Et statim ascéndens navim cum discípulis suis, venit in partes Dalmanútha. A wnet wszedszy w łódź z uczniami swojemi, przy­szedł w strony Dalmanuta.
11
Et exiérunt Pharisǽi, et cœpérunt conquírere cum eo, quæréntes ab illo signum de cælo, tentántes eum. I wyszli Faryzeuszowie, i poczęli się z nim gadać, domagając się u niego znaku z nieba, kusząc go.
12
Et ingemíscens spíritu, ait: Quid generátio ista signum quærit? Amen dico vobis, si dábitur generatióni isti signum. A westchnąwszy w duchu, rzekł: Czemu naród ten znaku szuka? Zaprawdę powiadam wam, jeśli będzie dany znak narodowi temu.
13
Et dimíttens eos, ascéndit íterum navim, et ábiit trans fretum. A rozpuściwszy je, wstąpił zasię w łódź, i odszedł za morze.
14
Et oblíti sunt panes súmere: et nisi unum panem non habébant secum in navi. I zapomnieli wziąć chleba: i nie mieli z sobą jedno jeden chleb w łodzi.
15
Et præcipiébat eis, dicens: Vidéte, et cavéte a ferménto Pharisæórum, et ferménto Heródis. I rozkazował im, mówiąc: Patrzcie, a chrońcie się kwasu Faryzejskiego i kwasu Herodowego.
16
Et cogitábant ad altérutrum, dicéntes: Quia panes non habémus. I myślili jeden do drugiego mówiąc: Że nie mamy chleba.
17
Quo cógnito, ait illis Iesus: Quid cogitátis, quia panes non habétis? nondum cognóscitis nec intellígitis? adhuc cæcátum habétis cor vestrum? Co poznawszy rzekł im Jezus: Cóż myślicie, że chle­ba nie macie? jeszczeż nie baczycie ani rozumiecie? jeszczeż macie serce wasze zaślepione?
18
Oculos habéntes non vidétis? et aures habéntes non audítis? Nec recordámini, Oczy mając nie widzicie, i uszy mając nie słyszycie? Ani pamiętacie:
19
quando quinque panes fregi in quinque míllia: quot cóphinos fragmentórum plenos sustulístis? Dicunt ei: Duódecim. Gdym pięcioro chleba łamał na pięć tysięcy: wieleście odnieśli koszów pełnych ułomków? Rzekli mu: Dwa­naście.
20
Quando et septem panes in quátuor míllia: quot sportas fragmentórum tulístis? Et dicunt ei: Septem. A gdy siedmioro chleba na cztery tysiące, wieleście koszów zebrali ułomków? I rzekli mu: Siedm.
21
Et dicébat eis: Quómodo nondum intellígitis? I mówił im: Jakoż jeszcze nie rozumiecie?
22
Et véniunt Bethsáidam, et addúcunt ei cæcum, et rogábant eum ut illum tángeret. I przyszli do Bethsaidy: i przywiedli mu ślepego, i prosili, aby się go dotknął.
23
Et apprehénsa manu cæci, edúxit eum extra vicum: et éxspuens in óculos eius impósitis mánibus suis, interrogávit eum si quid vidéret. A ująwszy ślepego rękę, wywiódł go za miasteczko: a plunąwszy na oczy jego, włożywszy ręce swe, pytał go, jeśliby co widział.
24
Et aspíciens, ait: Vídeo hómines velut árbores ambulántes. A on patrząc, mówił: Widzę ludzie jako drzewa chodzące.
25
Deínde íterum impósuit manus super óculos eius: et cœpit vidére: et restitútus est ita ut clare vidéret ómnia. Potem zasię położył ręce na oczy jego: i począł wi­dzieć, i uzdrowiony jest, tak iż widział wszystko jaśnie.
26
Et misit illum in domum suam, dicens: Vade in domum tuam: et si in vicum introíeris, némini díxeris. I odesłał go do domu jego, mówiąc: Idź do domu swego: a jeśli wnidziesz do miasteczka, żadnemu nie po­wiadaj.
27
Et egréssus est Iesus, et discípuli eius in castélla Cæsaréæ Philíppi: et in via interrogábat discípulos suos, dicens eis: Quem me dicunt esse hómines? I wyszedł Jezus i uczniowie jego do miasteczek Ce­zarei Filipowej: a w drodze pytał uczniów swych, mówiąc im: Czem mię powiadają być ludzie?
28
Qui respondérunt illi, dicéntes: Ioánnem Baptístam, álii Elíam, álii vero quasi unum de prophétis. Którzy mu odpowiedzieli, mówiąc: Janem chrzcicielem, drudzy Eliaszem, a drudzy jakoby jednym z proro­ków.
29
Tunc dicit illis: Vos vero quem me esse dícitis? Respóndens Petrus, ait ei: Tu es Christus. Tedy im rzekł: A wy kim mię być powiadacie? A odpowiadając Piotr, rzekł mu: Ty jesteś Chrystus.
30
Et comminátus est eis, ne cui dícerent de illo. I zagroził im aby o nim, nikomu nie powiadali.
31
Et cœpit docére eos quóniam opórtet Fílium hóminis pati multa, et reprobári a senióribus, et a summis sacerdótibus, et scribis, et occídi: et post tres dies resúrgere. I począł je nauczać, iż potrzeba, żeby syn człowie­czy wiele cierpiał: i wzgardzonym był od starszych, i od przedniejszych kapłanów i od Doktorów, i zabitym, a po trzech dni zmartwychwstał.
32
Et palam verbum loquebátur. Et apprehéndens eum Petrus, cœpit increpáre eum. A mówił otworzyście słowo. I wziąwszy go Piotr, począł go strofować.
33
Qui convérsus, et videns discípulos suos, comminátus est Petro, dicens: Vade retro me Sátana, quóniam non sapis quæ Dei sunt, sed quæ sunt hóminum. A on obróciwszy się, a widząc ucznie swe, zgromił Piotra, mówiąc: Idź za mną szatanie: bo nie rozumiesz co jest Bożego, ale co jest ludzkiego.
34
Et convocáta turba cum discípulis suis, dixit eis: Si quis vult me sequi, déneget semetípsum: et tollat crucem suam, et sequátur me. A wezwawszy rzesze z uczniami swemi, rzekł im: Jeśli kto chce za mną iść, niech samego siebie zaprzy: a weźmie krzyż swój, i niech mię naśladuje.
35
Qui enim volúerit ánimam suam salvam fácere, perdet eam: qui autem perdíderit ánimam suam propter me, et Evangélium, salvam fáciet eam. Abowiem ktoby chciał zachować duszę swą, stra­ci ją: a ktoby utracił duszę swą dla mnie i Ewangeljej, zachowa ją.
36
Quid enim próderit hómini, si lucrétur mundum totum, et detriméntum ánimæ suæ fáciat? Bo cóż pomoże człowiekowi, choćby wszystek świat pozyskał, a szkodęby podjął na duszy swojej?
37
Aut quid dabit homo commutatiónis pro ánima sua? Abo, co za odmianę da człowiek za duszę swą?
38
Qui enim me confúsus fúerit, et verba mea in generatióne ista adúltera et peccatríce: et Fílius hóminis confundétur eum, cum vénerit in glória Patris sui cum ángelis sanctis. Abowiem ktoby się wstydał mnie, i słów moich między narodem tym cudzołożnym i grzesznym: zawstyda się go i syn człowieczy, gdy przydzie w chwale ojca swego z anioły świętemi.
39
Et dicébat illis: Amen dico vobis, quia sunt quidam de hic stántibus, qui non gustábunt mortem donec vídeant regnum Dei véniens in virtúte. I mówił im, zaprawdę powiadam wam, iż są nie­którzy z tych co tu stoją, którzy nie ukuszą śmierci, aż ujrzą królestwo Boże przychodzące w mocy.
9
1
Et post dies sex assúmit Iesus Petrum, et Iacóbum, et Ioánnem, et ducit illos in montem excélsum seórsum solos, et transfigurátus est coram ipsis. A po sześci dniach wziął Jezus Piotra i Jakóba i Ja­na: i wwiódł je na górę wysoką same osobno, i przemienił się przed nimi.
2
Et vestiménta eius facta sunt splendéntia, et cándida nimis velut nix, quália fullo non potest super terram cándida fácere. A szaty jego stały się jasne i barzo białe jako śnieg: jakich nie może farbierz na ziemi białych uczynić.
3
Et appáruit illis Elías cum Móyse: et erant loquéntes cum Iesu. I ukazał się Eliasz z Mojżeszem: i rozmawiali z Je­zusem.
4
Et respóndens Petrus, ait Iesu: Rabbi, bonum est nos hic esse: et faciámus tria tabernácula, tibi unum, et Móysi unum, et Elíæ unum. A odpowiadając Piotr, rzekł Jezusowi: Rabbi, dobrze nam tu być: i uczyńmy trzy przybytki, tobie jeden, a Moj­żeszowi jeden, a Eliaszowi jeden.
5
Non enim sciébat quid díceret: erant enim timóre extérriti. Abowiem nie wiedział co mówił: bo przestraszeni bojaźnią byli.
6
Et facta est nubes obúmbrans eos: et venit vox de nube, dicens: Hic est Fílius meus caríssimus: audíte illum. I stał się obłok, który je zasłonił: i przyszedł z obłoku głos, mówiąc: Ten jest syn mój namilszy: słuchajcie go.
7
Et statim circumspiciéntes, néminem ámplius vidérunt, nisi Iesum tantum secum. A wnet obejrzawszy się żadnego więcej nie widzieli, jedno tylko Jezusa z sobą.
8
Et descendéntibus illis de monte, præcépit illis ne cuíquam quæ vidíssent, narrárent: nisi cum Fílius hóminis a mórtuis resurréxerit. A gdy zstępowali z góry rozkazał im, aby nikomu nie powiadali co widzieli: aż kiedyby Syn człowieczy zmar­twychwstał.
9
Et verbum continuérunt apud se: conquiréntes quid esset, cum a mórtuis resurréxerit. I zachowali słowo u siebie: pytając się między sobą coby było, kiedy zmartwychwstanie?
10
Et interrogábant eum, dicéntes: Quid ergo dicunt Pharisǽi, et scribæ, quia Elíam opórtet veníre primum? I pytali go, mówiąc: Cóż tedy Faryzeuszowie i Dok­torowie powiadają, iż pierwej potrzeba, aby przyszedł Eliasz?
11
Qui respóndens, ait illis: Elías cum vénerit primo, restítuet ómnia: et quómodo scriptum est in Fílium hóminis, ut multa patiátur et contemnátur. Który odpowiadając, rzekł im: Eliaszci przyszedszy pierwej naprawi wszystko: a jako jest napisano o synu człowieczym, aby wiele ucierpiał i wzgardzony był.
12
Sed dico vobis quia et Elías venit (et fecérunt illi quæcúmque voluérunt) sicut scriptum est de eo. Ale wam powiadam, że przyszedł i Eliasz (i uczy­nili mu cokolwiek chcieli) jako o nim jest napisano.
13
Et véniens ad discípulos suos, vidit turbam magnam circa eos, et scribas conquiréntes cum illis. A gdy przyszedł do swych uczniów, ujrzał wielką rzeszą około nich, i Doktory gadające się z nimi.
14
Et conféstim omnis pópulus videns Iesum, stupefáctus est, et expavérunt, et accurréntes salutábant eum. A wnet ujrzawszy Jezusa wszystek lud, zdumiał się, i polękali się: a przybieżawszy witali go.
15
Et interrogávit eos: Quid inter vos conquíritis? I pytał ich: O co się gadacie między sobą?
16
Et respóndens unus de turba, dixit: Magíster, áttuli fílium meum ad te habéntem spíritum mutum: A odpowiadając jeden z rzeszy rzekł: Nauczycielu, przywiodłem do ciebie syna mego, który ma ducha nie­mego:
17
qui ubicúmque eum apprehénderit, allídit illum, et spumat, et stridet déntibus, et aréscit: et dixi discípulis tuis ut eícerent illum, et non potuérunt. Który gdzieżkolwiek go napadnie tłucze go: i ślini się, i zgrzyta zębami, a schnie: I mówiłem uczniom twoim, aby go wyrzucili, a nie mogli.
18
Qui respóndens eis, dixit: O generátio incrédula, quámdiu apud vos ero? quámdiu vos pátiar? afférte illum ad me. Który odpowiadając im, rzekł: O narodzie niewier­ny, dokądże przy was będę? dokądże was cierpieć będę? przynieście go do mnie.
19
Et attulérunt eum. Et cum vidísset eum, statim spíritus conturbávit illum: et elísus in terram, volutabátur spumans. I przynieśli go. A gdy go ujrzał, natychmiast go duch jął targać: a upadszy na ziemię, przewracał się śli­niąc się.
20
Et interrogávit patrem eius: Quantum témporis est ex quo ei hoc áccidit? At ille ait: Ab infántia: I spytał ojca jego: Jako dawny czas jest, jako się mu to przydało? A on powiedział: Z dzieciństwa:
21
et frequénter eum in ignem, et in aquas misit ut eum pérderet: sed si quid potes, ádiuva nos, misértus nostri. I często miotał go w ogień i w wodę, aby go stracił. Ale możeszli co, ratuj nas, zlitowawszy się nad nami.
22
Iesus autem ait illi: Si potes crédere, ómnia possibília sunt credénti. A Jezus rzekł mu: Jeśli wierzyć możesz, wszystko jest podobno wierzącemu.
23
Et contínuo exclámans pater púeri, cum lácrymis aiébat: Credo, Dómine: ádiuva incredulitátem meam. A natychmiast zawoławszy ociec dziecięcia, ze łza­mi rzekł: Wierzę Panie: ratuj niedowiarstwa mego.
24
Et cum vidéret Iesus concurréntem turbam, comminátus est spirítui immúndo, dicens illi: Surde, et mute spíritus, ego præcípio tibi, exi ab eo: et ámplius ne intróeas in eum. A widząc Jezus, iż się rzesza zbiegała, zagroził du­chowi nieczystemu, mówiąc mu: Głuchy i niemy duchu, ja tobie rozkazuję, wynidź z niego: a nie wchodź więcej weń.
25
Et exclámans, et multum discérpens eum, éxiit ab eo, et factus est sicut mórtuus, ita ut multi dícerent: Quia mórtuus est. A zawoławszy, i barzo go stargawszy, wyszedł z niego: i stał się jako umarły: tak, że ich wiele mówiło, iż umarł.
26
Iesus autem tenens manum eius, elevávit eum, et surréxit. A Jezus, ująwszy rękę jego, podniósł go: i wstał:
27
Et cum introísset in domum, discípuli eius secréto interrogábant eum: Quare nos non potúimus eícere eum? A gdy wszedł do domu, uczniowie jego pytali go osobno: Czemużeśmy go my wyrzucić nie mogli?
28
Et dixit illis: Hoc genus in nullo potest exíre, nisi in oratióne, et ieiúnio. I rzekł im: Ten rodzaj żadnym sposobem wyniść nie może, jedno za modlitwą i postem.
29
Et inde profécti prætergrediebántur Galilǽam: nec volébat quemquam scire. I wyszedszy ztamtąd przeszli przez Galileą: a nie chciał, aby kto wiedział.
30
Docébat autem discípulos suos, et dicébat illis: Quóniam Fílius hóminis tradétur in manus hóminum, et occídent eum, et occísus tértia die resúrget. A nauczał ucznie swe, i mówił im: Iż syn człowie­czy będzie wydan w ręce ludzkie, i zabiją go, a zabity wstanie dnia trzeciego.
31
At illi ignorábant verbum: et timébant interrogáre eum. Lecz oni słowa nie zrozumieli: a bali się go spytać.
32
Et venérunt Caphárnaum. Qui cum domi essent, interrogábat eos: Quid in via tractabátis? I przyszli do Kapharnaum. Którzy gdy w domu byli, pytał ich: Coście w drodze rozmawiali?
33
At illi tacébant: síquidem in via inter se disputáverant, quis eórum maior esset. Lecz oni milczeli: abowiem w drodze z sobą rozma­wiali, ktoby z nich był więtszy.
34
Et résidens vocávit duódecim, et ait illis: Si quis vult primus esse, erit ómnium novíssimus, et ómnium miníster. A siedząc wezwał dwunaście, i rzekł im: Jeśli kto chce być pierwszy, będzie ze wszech ostatecznym, i słu­gą wszystkich.
35
Et accípiens púerum, státuit eum in médio eórum: quem cum compléxus esset, ait illis: I wziąwszy dzieciątko, postawił je w pośród ich, które gdy obłapił, rzekł im:
36
Quisquis unum ex huiúsmodi púeris recéperit in nómine meo, me récipit: et quicúmque me suscéperit, non me súscipit, sed eum, qui misit me. Któżkolwiek jedno z takowych dziateczek przyj­mie w imię moje, mnie przyjmuje: a ktokolwiek mnie przyjmuje, nie mnie przyjmuje, ale tego, który mię posłał.
37
Respóndit illi Ioánnes, dicens: Magíster, vídimus quemdam in nómine tuo eiciéntem dæmónia, qui non séquitur nos, et prohibúimus eum. Odpowiedział mu Jan, mówiąc: Nauczycielu, wi­dzieliśmy niektórego w imię twoje czarty wyrzucającego, który nie chodzi za nami: i zakazaliśmy mu.
38
Iesus autem ait: Nolíte prohibére eum: nemo est enim qui fáciat virtútem in nómine meo, et possit cito male loqui de me: A Jezus rzekł: Nie zakazujcie mu. Abowiem ża­den nie jest, któryby czynił cuda w imię moje, a mógłby prędko źle mówić o mnie.
39
qui enim non est advérsum vos, pro vobis est. Bo kto nie jest przeciwko wam, za wami jest.
40
Quisquis enim potum déderit vobis cálicem aquæ in nómine meo, quia Christi estis: amen dico vobis, non perdet mercédem suam. Abowiem ktobykolwiek wam dał ku piciu kubek wody w imię moje, iżeście Chrystusowi, zaprawdę po­wiadam wam, nie utraci swej zapłaty.
41
Et quisquis scandalizáverit unum ex his pusíllis credéntibus in me: bonum est ei magis si circumdarétur mola asinária collo eius, et in mare mitterétur. A ktobykolwiek zgorszył jednego z tych malucz­kich wierzących w mię: lepiejby mu, iżby był uwiązan młyński kamień około szyje jego, i był, wrzucon w morze.
42
Et si scandalizáverit te manus tua, abscíde illam: bonum est tibi débilem introíre in vitam, quam duas manus habéntem ire in gehénnam, in ignem inexstinguíbilem: A jeśliby ręka twa gorszyła cię, odetni ją, lepiej jest tobie wniść do żywota ułomnym, niż mając obie ręce iść do piekła w ogień nieugaszony:
43
ubi vermis eórum non móritur, et ignis non exstínguitur. Gdzie robak ich nie umiera, a ogień nie gaśnie.
44
Et si pes tuus te scandalízat, ámputa illum: bonum est tibi claudum introíre in vitam ætérnam, quam duos pedes habéntem mitti in gehénnam ignis inexstinguíbilis: A jeśli cię noga twoja gorszy, utni ją: lepiej jest to­bie wniść chromym do żywota wiecznego, niż mając obie nodze, być wrzuconym do piekła ognia nie ugaszonego:
45
ubi vermis eórum non móritur, et ignis non exstínguitur. Gdzie robak ich nie umiera, a ogień nie gaśnie.
46
Quod si óculus tuus scandalízat te, éice eum: bonum est tibi luscum introíre in regnum Dei, quam duos óculos habéntem mitti in gehénnam ignis: A jeśli cię oko twe gorszy, wyłup je: lepiej jest tobie wniść jedno okim do królestwa Bożego, niźli mając obie oczy, wrzuconym być do piekła ognistego.
47
ubi vermis eórum non móritur, et ignis non exstínguitur. Gdzie robak ich nie umiera, a ogień nie gaśnie.
48
Omnis enim igne saliétur, et omnis víctima sale saliétur. Abowiem każdy ogniem będzie posolon: a każda ofiara będzie solą osolona.
49
Bonum est sal: quod si sal insúlsum fúerit, in quo illud condiétis? Habéte in vobis sal, et pacem habéte inter vos. Dobrać jest sól, ale jeśli sól nie słona będzie, czemże ją osolicie? Miejcież w sobie sól, a pokój miejcie między sobą.
10
1
Et inde exsúrgens venit in fines Iudǽæ ultra Iordánem: et convéniunt íterum turbæ ad eum: et sicut consuéverat, íterum docébat illos. A ztamtąd wstawszy, przyszedł na granice Żydow­skiej ziemie za Jordanem, i zeszły się zaś do niego rzesze, i uczył je zasię, jako był zwykł.
2
Et accedéntes Pharisǽi interrogábant eum: Si licet viro uxórem dimíttere: tentántes eum. A przystąpiwszy Faryzeuszowie, pytali go: Jeśli się godzi mężowi żonę opuścić? kusząc go.
3
At ille respóndens, dixit eis: Quid vobis præcépit Móyses? A on odpowiedziawszy, rzekł im: Co wam rozkazał Mojżesz?
4
Qui dixérunt: Móyses permísit libéllum repúdii scríbere, et dimíttere. Którzy rzekli: Mojżesz dopuścił napisać list rozwodny, i opuścić.
5
Quibus respóndens Iesus, ait: Ad durítiam cordis vestri scripsit vobis præcéptum istud: Którym odpowiedziawszy Jezus, rzekł: Z zatwar­dzenia serca waszego napisał wam to rozkazanie.
6
ab inítio autem creatúræ másculum, et féminam fecit eos Deus. Ale od początku stworzenia, mężczyznę i niewiastę uczynił je Bóg.
7
Propter hoc relínquet homo patrem suum, et matrem, et adhærébit ad uxórem suam: Dla tegoż opuści człowiek ojca swego i matkę, a przy­łączy się do żony swej:
8
et erunt duo in carne una. Itaque iam non sunt duo, sed una caro. I będą dwoje w jednem ciele. A tak już nie są dwo­je, ale jedno ciało.
9
Quod ergo Deus coniúnxit, homo non séparet. Co tedy Bóg złączył, niech człowiek nie rozłącza.
10
Et in domo íterum discípuli eius de eódem interrogavérunt eum. A w domu zasię uczniowie jego o temże go pytali.
11
Et ait illis: Quicúmque dimíserit uxórem suam, et áliam dúxerit, adultérium commíttit super eam. I rzekł im: Ktobykolwiek opuścił żonę swą, a pojął­by inną, cudzołoztwa się dopuszcza przeciwko jej:
12
Et si uxor dimíserit virum suum, et álii núpserit, mœchátur. A jeśliby żona opuściła męża swojego, a szłaby za drugiego, cudzołoży.
13
Et offerébant illi párvulos ut tángeret illos. Discípuli autem comminabántur offeréntibus. I przynoszono mu dziatki, aby się ich dotknął. A uczniowie grozili przynoszącym.
14
Quos cum vidéret Iesus, indígne tulit, et ait illis: Sínite párvulos veníre ad me, et ne prohibuéritis eos: tálium enim est regnum Dei. Które gdy widział Jezus, miał za złe, i rzekł im: Do­puśćcie dziatkom iść do mnie: a nie zakazujcie im, abo­wiem takowych jest królestwo Boże.
15
Amen dico vobis: Quisquis non recéperit regnum Dei velut párvulus, non intrábit in illud. Zaprawdę mówię wam: ktobykolwiek nie przyjął królestwa Bożego jako dzieciątko nie wnidzie do niego.
16
Et compléxans eos, et impónens manus super illos, benedicébat eos. I obłapiając je, i kładąc na nie ręce błogosławił je.
17
Et cum egréssus esset in viam, procúrrens quidam genu flexo ante eum, rogábat eum: Magíster bone, quid fáciam ut vitam ætérnam percípiam? A gdy wyszedł w drogę, przybiegłszy jeden, upadszy na kolana przed nim, pytał go: Nauczycielu dobry, co uczynię, abych otrzymał żywot wieczny?
18
Iesus autem dixit ei: Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi unus Deus. A Jezus mu rzekł: Czemu mię zowiesz dobrym? żaden nie dobry jedno jeden, Bóg.
19
Præcépta nosti: Ne adúlteres, Ne occídas, Ne furéris, Ne falsum testimónium díxeris, Ne fraudem féceris, Honóra patrem tuum et matrem. Przykazania umiesz? Nie cudzołóż: Nie zabijaj: Nie kradnij: Nie mów świadectwa fałszywego: Nie czyń zdrady: Czci ojca twego i matkę.
20
At ille respóndens, ait illi: Magíster, hæc ómnia observávi a iuventúte mea. A on odpowiedziawszy rzekł mu: Nauczycielu, tegom wszystkiego strzegł od młodości mojej.
21
Iesus autem intúitus eum, diléxit eum, et dixit ei: Unum tibi deest: vade, quæcúmque habes vende, et da paupéribus, et habébis thesáurum in cælo: et veni, séquere me. A Jezus wejrzawszy nań umiłował go, i rzekł mu: Jednegoć niedostawa: idź, cokolwiek masz, przedaj, a daj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie: a przydź naśla­duj mię.
22
Qui contristátus in verbo, ábiit mœrens: erat enim habens multas possessiónes. Który zafrasowawszy się z słowa odszedł smętny, abowiem miał wiele majętności.
23
Et circumspíciens Iesus, ait discípulis suis: Quam diffícile qui pecúnias habent, in regnum Dei introíbunt! A poglądając Jezus, rzekł uczniom swym: Jakoż trudno którzy pieniądze mają wnidą do królestwa Boże­go?
24
Discípuli autem obstupescébant in verbis eius. At Iesus rursus respóndens ait illis: Filíoli, quam diffícile est, confidéntes in pecúniis, in regnum Dei introíre! A uczniowie się zdumieli na słowa jego. Lecz Je­zus zasię odpowiedziawszy, rzekł im: Dziatki, jakoż jest trudno tym co w pieniądzach ufają, wniść do królestwa Bożego?
25
Facílius est camélum per forámen acus transíre, quam dívitem intráre in regnum Dei. Łatwiej jest wielbłądowi wyniść przez ucho igiel­ne, niż bogaczowi wniść do królestwa Bożego.
26
Qui magis admirabántur, dicéntes ad semetípsos: Et quis potest salvus fíeri? Którzy się tem więcej dziwowali, mówiąc sami ku sobie: I któż może być zbawion?
27
Et íntuens illos Iesus, ait: Apud hómines impossíbile est, sed non apud Deum: ómnia enim possibília sunt apud Deum. A Jezus pojrzawszy na nie, rzekł: U ludzi jest niepodobno, ale nie u Boga: abowiem u Boga wszystko jest podobno.
28
Et cœpit ei Petrus dícere: Ecce nos dimísimus ómnia, et secúti sumus te. I począł mu Piotr mówić: Otochmy my wszystko opuścili, a szlichmy za tobą.
29
Respóndens Iesus, ait: Amen dico vobis: Nemo est, qui relíquerit domum, aut fratres, aut soróres, aut patrem, aut matrem, aut fílios, aut agros propter me, et propter Evangélium, A Jezus odpowiedziawszy, rzekł: Zaprawdę mówię wam: żaden nie jest, któryby opuścił dom, abo bracią, abo siostry, abo ojca, abo matkę, abo dzieci, abo role dla mnie i dla Ewangeljej:
30
qui non accípiat cénties tantum, nunc in témpore hoc: domos, et fratres, et soróres, et matres, et fílios, et agros, cum persecutiónibus, et in sǽculo futúro vitam ætérnam. Żeby nie miał wziąć tyle stokroć teraz za tego cza­su, domów, i braciej, i sióstr, i matek, i dzieci, i ról, z prześladowaniem: a w przyszłym wieku żywota wiecznego.
31
Multi autem erunt primi novíssimi, et novíssimi primi. A wiele pierwszych będą pośledniemi, a poślednich pierwszemi.
32
Erant autem in via ascendéntes Ierosólymam: et præcedébat illos Iesus, et stupébant: et sequéntes timébant. Et assúmens íterum duódecim, cœpit illis dícere quæ essent ei eventúra. I byli w drodze wstępując do Jeruzalem: a Jezus szedł przed nimi, i zdumiewali się: a idąc pozad bali się. I zasię wziąwszy dwunaści, począł im powiadać co nań przyść miało.
33
Quia ecce ascéndimus Ierosólymam, et Fílius hóminis tradétur princípibus sacerdótum, et scribis, et senióribus, et damnábunt eum morte, et tradent eum géntibus: Iż oto wstępujemy do Jeruzalem: a syn człowieczy będzie wydan przedniejszym kapłanom, i Doktorom, i osądzą go na śmierć, i wydadzą go poganom:
34
et illúdent ei, et cónspuent eum, et flagellábunt eum, et interfícient eum: et tértia die resúrget. I będą go nagrawać, i będą nań plwać, i ubiczują go, i zabiją go, a dnia trzeciego zmartwychwstanie.
35
Et accédunt ad eum Iacóbus, et Ioánnes fílii Zebedǽi, dicéntes: Magíster, vólumus ut quodcúmque petiérimus, fácias nobis. I przyszli do niego Jakób i Jan synowie Zebedeuszowi, mówiąc: Uczycielu, chcemy, abyś, o cokolwiek pro­sić będziem, uczynił nam.
36
At ille dixit eis: Quid vultis ut fáciam vobis? A on im rzekł: Cóż chcecie, abych wam uczynił?
37
Et dixérunt: Da nobis ut unus ad déxteram tuam, et álius ad sinístram tuam sedeámus in glória tua. I rzekli: Daj nam, abychmy siedzieli, jeden po pra­wicy twej, a drugi po lewicy twej w chwale twojej.
38
Iesus autem ait eis: Nescítis quid petátis: potéstis bíbere cálicem, quem ego bibo: aut baptísmo, quo ego baptízor, baptizári? A Jezus im rzekł: Nie wiecie ocz prosicie. Możecie pić kielich, który ja piję? abo być chrzczeni, chrztem, któ­ry się ja chrzczę?
39
At illi dixérunt ei: Póssumus. Iesus autem ait eis: Cálicem quidem, quem ego bibo, bibétis: et baptísmo, quo ego baptízor, baptizabímini: A oni mu odpowiedzieli: Możemy. A Jezus im rzekł: Kielichci, który ja piję, pić będziecie, i chrztem, którym się ja chrzczę, chrzczeni będziecie:
40
sedére autem ad déxteram meam, vel ad sinístram, non est meum dare vobis, sed quibus parátum est. Ale siedzieć po prawicy mojej, abo po lewicy, nie moja rzecz dać wam, ale którym jest nagotowano.
41
Et audiéntes decem, cœpérunt indignári de Iacóbo, et Ioánne. A usłyszawszy dziesięć, poczęli za złe mieć Jakóbowi i Janowi.
42
Iesus autem vocans eos, ait illis: Scitis quia hi, qui vidéntur principári géntibus, dominántur eis: et príncipes eórum potestátem habent ipsórum. A Jezus wezwawszy ich, powiedział im: Wiecie, iż ci, których widzą, że rozkazują narodom, panują nad ni­mi: a książęta ich władzą rozściągają nad nimi.
43
Non ita est autem in vobis, sed quicúmque volúerit fíeri maior, erit vester miníster: Lecz nie tak jest między wami, ale ktobykolwiek chciał być więtszym, będzie sługą waszym.
44
et quicúmque volúerit in vobis primus esse, erit ómnium servus. A ktobykolwiek między wami chciał być pierw­szym, będzie wszystkich sługą.
45
Nam et Fílius hóminis non venit ut ministrarétur ei, sed ut ministráret, et daret ánimam suam redemptiónem pro multis. Abowiem i syn człowieczy nie przyszedł, aby mu służono, ale aby służył, i dał duszę swą okupem za wielu.
46
Et véniunt Iéricho: et proficiscénte eo de Iéricho, et discípulis eius, et plúrima multitúdine, fílius Timǽi Bartimǽus cæcus, sedébat iuxta viam mendícans. I przyszli do Jerycha: a gdy on wychadzał z Jerycha i uczniowie jego, i rzesza wielka: syn Tymeuszów Bartymeusz ślepy, siedział podle drogi żebrząc.
47
Qui cum audísset quia Iesus Nazarénus est, cœpit clamáre, et dícere: Iesu fili David, miserére mei. Który usłyszawszy, iż Jezus Nazareński jest, począł wołać, i mówić: Jezusie synu Dawidów, zmiłuj się nademną.
48
Et comminabántur ei multi ut tacéret. At ille multo magis clamábat: Fili David, miserére mei. I wiele ich groziło mu, aby milczał. A on daleko więcej wołał: Synu Dawidów zmiłuj się nademną.
49
Et stans Iesus præcépit illum vocári. Et vocant cæcum, dicéntes ei: Animǽquior esto: surge, vocat te. A Jezus stanąwszy kazał go zawołać. I zawołali ślepego, mówiąc mu: Bądź dobrej myśli, wstań, woła cię.
50
Qui proiécto vestiménto suo exsíliens, venit ad eum. Który porzuciwszy suknią swoję, porwawszy się, przyszedł do niego.
51
Et respóndens Iesus dixit illi: Quid tibi vis fáciam? Cæcus autem dixit ei: Rabbóni, ut vídeam. I odpowiedziawszy Jezus, rzekł mu: Co chcesz, abychci uczynił? a ślepy rzekł mu: Mistrzu, abych przej­rzał.
52
Iesus autem ait illi: Vade, fides tua te salvum fecit. Et conféstim vidit, et sequebátur eum in via. A Jezus mu rzekł: Idź, wiara twoja ciebie zdrowym uczyniła. A natychmiast przejrzał, i szedł za nim w dro­dze.
11
1
Et cum appropinquárent Ierosólymæ, et Bethániæ ad montem Olivárum, mittit duos ex discípulis suis, A gdy blizko byli Jeruzalem i Bethanjej, u góry oliw­nej, posłał dwu z uczniów swoich,
2
et ait illis: Ite in castéllum, quod contra vos est, et statim introeúntes illuc, inveniétis pullum ligátum, super quem nemo adhuc hóminum sedit: sólvite illum, et addúcite. I rzekł im: idźcie do miasteczka, które jest przeciw­ko wam: a natychmiast wszedszy tam, najdziecie oślę uwiązane, na którem jeszcze żaden z ludzi nie siedział: odwiążcie je i przywiedźcie.
3
Et si quis vobis díxerit: Quid fácitis? dícite, quia Dómino necessárius est: et contínuo illum dimíttet huc. A jeśliby wam kto rzekł: Co czynicie? Powiedzcie, iż go Panu trzeba: a wnet je tu puści.
4
Et abeúntes invenérunt pullum ligátum ante iánuam foris in bívio: et solvunt eum. A poszedszy naleźli oślę uwiązane przede wroty na dworze, na rozstaniu: i odwiązali je.
5
Et quidam de illic stántibus dicébant illis: Quid fácitis solvéntes pullum? A niektórzy z onych co tam stali, mówili im: Co czy­nicie odwięzując oślę?
6
Qui dixérunt eis sicut præcéperat illis Iesus, et dimisérunt eis. Którzy im rzekli, jako im był rozkazał Jezus: i pu­ścili im.
7
Et duxérunt pullum ad Iesum: et impónunt illi vestiménta sua, et sedit super eum. I przywiedli oślę do Jezusa: i wrzucili na nie szaty swe, i wsiadł na nie.
8
Multi autem vestiménta sua stravérunt in via: álii autem frondes cædébant de arbóribus, et sternébant in via. A wiele ich słało odzienia swoje na drodze: drudzy zasię obcinali gałęzie z drzew, i słali na drodze.
9
Et qui præíbant, et qui sequebántur, clamábant, dicéntes: Hosánna: A którzy w przód szli, i którzy pozad, wołali mówiąc: Hosanna, Błogosławiony, który idzie w imię Pańskie.
10
benedíctus, qui venit in nómine Dómini: benedíctum quod venit regnum patris nostri David: hosánna in excélsis. Błogosławione, które idzie królestwo ojca naszego Dawida, Hosanna na wysokościach.
11
Et introívit Ierosólymam in templum: et circumspéctis ómnibus, cum iam véspera esset hora, éxiit in Bethániam cum duódecim. I wszedł do Jeruzalem do kościoła: a obejrzawszy wszystko, gdy już była wieczorna godzina, wyszedł do Bethanjej z dwiemanaście.
12
Et ália die cum exírent a Bethánia, esúriit. A nazajutrz, gdy wychodzili z Bethanjej, łaknął.
13
Cumque vidísset a longe ficum habéntem fólia, venit si quid forte inveníret in ea: et cum venísset ad eam, nihil invénit præter fólia: non enim erat tempus ficórum. A ujrzawszy z daleka figę mającą liście, przyszedł, jeśliby snąć co na niej nalazł. A przyszedszy do niej, nic nie nalazł oprócz liścia, bo nie był czas figom.
14
Et respóndens dixit ei: Iam non ámplius in ætérnum ex te fructum quisquam mandúcet. Et audiébant discípuli eius. A odpowiadając rzekł jej: Niech już więcej na wie­ki nie je owocu nikt z ciebie. A słyszeli uczniowie jego.
15
Et véniunt in Ierosólymam. Et cum introísset in templum, cœpit eícere vendéntes, et eméntes in templo: et mensas nummulariórum, et cáthedras vendéntium colúmbas evértit: I przyszli do Jeruzalem. A wszedszy do kościoła, począł wyrzucać przedające i kupujące w kościele, i stoły bankierzów, i stołki tych, co przedawali gołębie przewrócił,
16
et non sinébat ut quisquam transférret vas per templum: Ani dopuścił, aby miał kto nieść naczynie przez kościół:
17
et docébat, dicens eis: Nonne scriptum est: Quia domus mea, domus oratiónis vocábitur ómnibus géntibus? vos autem fecístis eam spelúncam latrónum. A nauczał, mówiąc im: Izaż nie jest napisano, że dom mój, dom modlitwy będzie nazwan wszystkim naro­dom? A wyście ji uczynili jaskinią zbójców.
18
Quo audíto príncipes sacerdótum, et scribæ, quærébant quómodo eum pérderent: timébant enim eum, quóniam univérsa turba admirabátur super doctrína eius. Co usłyszawszy przedniejszy kapłani i Doktoro­wie, szukali jakoby go zatracili. Abowiem się go bali: iż wszystka rzesza dziwowała się nauce jego.
19
Et cum véspera facta esset, egrediebátur de civitáte. A gdy był wieczór, wychadzał z miasta.
20
Et cum mane transírent, vidérunt ficum áridam factam a radícibus. A rano idąc mimo, ujrzeli figę z korzenia uschłą.
21
Et recordátus Petrus, dixit ei: Rabbi, ecce ficus, cui maledixísti, áruit. A Piotr wspomniawszy, rzekł mu: Rabbi, oto figa, którąś przeklął, uschła.
22
Et respóndens Iesus ait illis: Habéte fidem Dei. A Jezus odpowiedziawszy rzekł im: Miejcie wiarę Bożą.
23
Amen dico vobis, quia quicúmque díxerit huic monti: Tóllere, et míttere in mare, et non hæsitáverit in corde suo, sed credíderit, quia quodcúmque díxerit fiat, fiet ei. Zaprawdę mówię wam, iż ktobykolwiek rzekł tej górze, Podnieś się a wrzuć się w morze, a nie wątpiły w ser­cu swojem, aleby wierzył, że się stanie, coby jedno rzekł stanie się mu.
24
Proptérea dico vobis, ómnia quæcúmque orántes pétitis, crédite quia accipiétis, et evénient vobis. Przetoż wam powiadam, wszystko o cokolwiek mo­dląc się prosicie, wierzcie, że otrzymacie, a stanie się wam.
25
Et cum stábitis ad orándum, dimíttite si quid habétis advérsus áliquem: ut et Pater vester, qui in cælis est, dimíttat vobis peccáta vestra. A gdy staniecie na modlitwę odpuście, jeśli co prze­ciw komu macie: aby i ociec wasz, który jest w niebiesiech, odpuścił wam grzechy wasze.
26
Quod si vos non dimiséritis: nec Pater vester, qui in cælis est, dimíttet vobis peccáta vestra. Lecz jeśli wy nie odpuścicie: ani ociec wasz, który w niebie jest, odpuści wam grzechy wasze.
27
Et véniunt rursus Ierosólymam. Et cum ambuláret in templo, accédunt ad eum summi sacerdótes, et scribæ, et senióres: I przyszli zasię do Jeruzalem. A gdy chodził w ko­ściele, przystąpili do niego przedniejszy kapłani i Dokto­rowie i starszy,
28
et dicunt ei: In qua potestáte hæc facis? et quis dedit tibi hanc potestátem ut ista fácias? I mówili mu: któraż to mocą czynisz? a ktoć dał tę władzą, abyś to czynił?
29
Iesus autem respóndens, ait illis: Interrogábo vos et ego unum verbum, et respondéte mihi: et dicam vobis in qua potestáte hæc fáciam. A Jezus odpowiadając rzekł im: Spytam i ja was o słowo jedno, a odpowiedzcie mi: a powiem wam, którą to mocą czynię.
30
Baptísmus Ioánnis, de cælo erat, an ex homínibus? Respondéte mihi. Chrzest Janów z nieba li był, czyli z ludzi? odpo­wiedzcie mi.
31
At illi cogitábant secum, dicéntes: Si dixérimus: De cælo, dicet: Quare ergo non credidístis ei? A oni rozmyślali u siebie, mówiąc: Jeśli powiemy z nieba: rzecze, Przeczeście mu tedy nie wierzyli?
32
Si dixérimus: Ex homínibus, timémus pópulum: omnes enim habébant Ioánnem quia vere prophéta esset. Jeśli rzeczemy z ludzi: bojemy się ludu, abowiem wszyscy trzymali o Janie, iż prawdziwie był prorokiem.
33
Et respondéntes dicunt Iesu: Nescímus. Et respóndens Iesus ait illis: Neque ego dico vobis in qua potestáte hæc fáciam. A odpowiadając rzekli Jezusowi: Niewiem. A Jezus odpowiedziawszy rzekł im: ani ja wam powiem, którą mocą to czynię.
12
1
Et cœpit illis in parábolis loqui: Víneam pastinávit homo, et circúmdedit sepem, et fodit lacum, et ædificávit turrim, et locávit eam agrícolis, et péregre proféctus est. I począł im mówić przez podobieństwa: Winnicę nasadził człowiek, i ogrodził płotem, i wykopał prasę, a zbudował wieżę, i najął ją oraczom, i odjachał.
2
Et misit ad agrícolas in témpore servum ut ab agrícolis accíperet de fructu víneæ. A na czas posłał sługę do oraczów, aby od oraczów wziął z owocu winnice.
3
Qui apprehénsum eum cecidérunt, et dimisérunt vácuum. Którzy pojmawszy go ubili, i odesłali próżnego.
4
Et íterum misit ad illos álium servum: et illum in cápite vulneravérunt, et contuméliis affecérunt. I zasię do nich drugiego sługę posłał: i onego ranili w głowę i zelżyli.
5
Et rursum álium misit, et illum occidérunt: et plures álios: quosdam cædéntes, álios vero occidéntes. I zasię posłał drugiego, i onego zabili: i wiele innych: jedne bijąc, a drugie zabijając.
6
Adhuc ergo unum habens fílium caríssimum, et illum misit ad eos novíssimum, dicens: Quia reverebúntur fílium meum. Jeszcze tedy mając jednego syna namilszego, i tego posłał ostatecznego do nich, mówiąc: że uszanują syna mego.
7
Colóni autem dixérunt ad ínvicem: Hic est heres: veníte, occidámus eum: et nostra erit heréditas. A oracze rzekli, jeden do drugiego: Ten jest dziedzic: Pódźcież zabijmy go: a nasze będzie dziedzictwo.
8
Et apprehendéntes eum, occidérunt: et eiecérunt extra víneam. I pojmawszy go, zabili i wyrzucili z winnice.
9
Quid ergo fáciet dóminus víneæ? Véniet, et perdet colónos, et dabit víneam áliis. Cóż tedy uczyni Pan winnice? Przydzie, a potraci oracze: i da winnicę innym.
10
Nec scriptúram hanc legístis: Lápidem, quem reprobavérunt ædificántes, hic factus est in caput ánguli: Ani tego pisma czytaliście, kamień, który odrzucili budujący, ten się stał głową węgielną:
11
a Dómino factum est istud, et est mirábile in óculis nostris? Od Pana się to stało, a dziwno jest w oczach naszych.
12
Et quærébant eum tenére: et timuérunt turbam: cognovérunt enim quóniam ad eos parábolam hanc díxerit. Et relícto eo abiérunt. I starali się go pojmać: a bali się rzeszej, bo poznali, iż na nie to podobieństwo powiedział, opuściwszy go ode­szli.
13
Et mittunt ad eum quosdam ex Pharisǽis, et Herodiánis, ut eum cáperent in verbo. I posłali do niego niektóre z Faryzeuszów i Herodyanów: aby go podchwycili w słowie.
14
Qui veniéntes dicunt ei: Magíster, scimus quia verax es, et non curas quemquam: nec enim vides in fáciem hóminum, sed in veritáte viam Dei doces. Licet dari tribútum Cǽsari, an non dábimus? Którzy przyszedszy rzekli mu: Nauczycielu, wiemy żeś prawdziwy jest, a nie dbasz ni na kogo, abowiem nie patrzysz na osobę ludzką, ale w prawdzie drogi Bożej nau­czasz: Godziż się dać dań Cesarzowi, czyli nie:
15
Qui sciens versútiam illórum, ait illis: Quid me tentátis? afférte mihi denárium ut vídeam. Który wiedząc chytrości ich, rzekł im: Czemu mię kusicie: przynieście mi grosz, abym oglądał.
16
At illi attulérunt ei. Et ait illis: Cuius est imágo hæc, et inscríptio? Dicunt ei: Cǽsaris. A oni mu przynieśli, i rzekł im: Czyj to jest obraz i napis? powiedzieli mu: Cesarski.
17
Respóndens autem Iesus dixit illis: Réddite ígitur quæ sunt Cǽsaris, Cǽsari: et quæ sunt Dei, Deo. Et mirabántur super eo. I odpowiedziawszy Jezus, rzekł im: Oddajcież tedy co jest Cesarskiego, Cesarzowi: a co jest Bożego, Bogu. I zadziwili się temu.
18
Et venérunt ad eum Sadducǽi, qui dicunt resurrectiónem non esse: et interrogábant eum, dicéntes: I przyszli do niego Saduceuszowie, którzy powia­dają, iż niemasz zmartwychwstania: i pytali go mówiąc:
19
Magíster, Móyses nobis scripsit, ut si cuius frater mórtuus fúerit, et dimíserit uxórem, et fílios non relíquerit, accípiat frater eius uxórem ipsíus, et resúscitet semen fratri suo. Nauczycielu, Mojżesz nam napisał: iż jeśliby czyj brat umarł, i pozostawił żonę, a dzietekby nie zostawił, aby wziął brat jego żonę jego, i wzbudził nasienie bratu swemu.
20
Septem ergo fratres erant: et primus accépit uxórem, et mórtuus est non relícto sémine. Było tedy siedm braciej, a pierwszy pojął żonę, i umarł nie zostawiwszy nasienia.
21
Et secúndus accépit eam, et mórtuus est: et nec iste relíquit semen. Et tértius simíliter. I pojął ją wtóry, i umarł: i ani ten pozostawił nasie­nia, i trzeci także.
22
Et accepérunt eam simíliter septem: et non reliquérunt semen. Novíssima ómnium defúncta est et múlier. I wzięli ją także siedm: a nie pozostawili nasienia. Ostatnia po wszystkich umarła i niewiasta.
23
In resurrectióne ergo cum resurréxerint, cuius de his erit uxor? septem enim habuérunt eam uxórem. W zmartwychwstaniu tedy, gdy powstaną, któregoż z tych będzie żona? bo siedm ich mieli ją za żonę.
24
Et respóndens Iesus, ait illis: Nonne ídeo errátis, non sciéntes Scriptúras, neque virtútem Dei? A Jezus odpowiedziawszy, rzekł im: Izaż nie dla te­go błądzicie, że nie rozumiecie pisma, ani mocy Bożej?
25
Cum enim a mórtuis resurréxerint, neque nubent, neque nubéntur, sed sunt sicut ángeli in cælis. Abowiem, gdy zmartwychwstaną, ani się żenić bę­dą, ani za mąż chodzić: ale są jako aniołowie w niebiesiech.
26
De mórtuis autem quod resúrgant, non legístis in libro Móysi, super rubum, quómodo díxerit illi Deus, ínquiens: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Iacob? A o umarłych, iż zmartwychwstać mają, nie czyta­liście w księgach Mojżeszowych, jako u krza mówił Bóg do niego, rzekąc: Jam jest Bóg Abrahamów, i Bóg Izaaków, i Bóg Jakóbów?
27
Non est Deus mortuórum, sed vivórum. Vos ergo multum errátis. Nie jest Bóg umarłych, ale żywych. A przetoż wy barzo błądzicie.
28
Et accéssit unus de scribis, qui audíerat illos conquiréntes, et videns quóniam bene illis respónderit, interrogávit eum quod esset primum ómnium mandátum. I przystąpił jeden z Doktorów co słyszał, gdy się gadali: a widząc, że im dobrze odpowiedział, spytał go, które jest przedniejsze ze wszech przykazanie?
29
Iesus autem respóndit ei: Quia primum ómnium mandátum est: Audi Israel, Dóminus Deus tuus, Deus unus est: A Jezus mu odpowiedział. Iż przedniejsze ze wszy­stkich przykazanie jest, Słuchaj Izraelu, Pan Bóg twój, Bóg jeden jest.
30
et díliges Dóminum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota ánima tua, et ex tota mente tua, et ex tota virtúte tua. Hoc est primum mandátum. A będziesz miłował Pana Boga twego ze wszystkie­go serca twego, i ze wszystkiej dusze twojej, i ze wszy­stkiego umysłu twego, i ze wszystkiej siły twojej: Toć jest pierwsze przykazanie.
31
Secúndum autem símile est illi: Díliges próximum tuum tamquam teípsum. Maius horum áliud mandátum non est. A wtóre jest temu podobne. Będziesz miłował bliźniego twego, jako samego siebie. Nad to niemasz inne­go więtszego przykazania.
32
Et ait illi scriba: Bene Magíster, in veritáte dixísti, quia unus est Deus, et non est álius præter eum. I rzekł mu Doktor: Dobrześ nauczycielu, wpraw­dzie powiedział, iż jeden jest Bóg, a niemasz innego oprócz niego.
33
Et ut diligátur ex toto corde, et ex toto intelléctu, et ex tota ánima, et ex tota fortitúdine, et dilígere próximum tamquam seípsum, maius est ómnibus holocautomátibus, et sacrifíciis. A iżby był miłowan ze wszystkiego serca, i ze wszystkiego umysłu, i ze wszystkiej dusze, i ze wszystkiej siły: i miłować bliźniego jako samego siebie: więcej jest nad wszystkie całopalenia i ofiary:
34
Iesus autem videns quod sapiénter respondísset, dixit illi: Non es longe a regno Dei. Et nemo iam audébat eum interrogáre. A widząc Jezus, iż roztropnie odpowiedział, rzekł mu: Nie dalekoś jest od królestwa Bożego. I nie śmiał go już żaden pytać.
35
Et respóndens Iesus dicébat, docens in templo: Quómodo dicunt scribæ Christum fílium esse David? A Jezus odpowiedziawszy, mówił, nauczając w ko­ściele: Jakoż mówią Doktorowie, iż Chrystus jest synem Dawidowym?
36
Ipse enim David dicit in Spíritu sancto: Dixit Dóminus Dómino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimícos tuos scabéllum pedum tuórum. Abowiem sam Dawid mówi w Duchu Ś. Rzekł Pan Panu memu, siądź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjacioły twoje, podnóżkiem nóg twoich.
37
Ipse ergo David dicit eum Dóminum, et unde est fílius eius? Et multa turba eum libénter audívit. Sam tedy Dawid zowie go Panem: a zkądże jest synem jego? A wielka rzesza rada go słuchała.
38
Et dicébat eis in doctrína sua: Cavéte a scribis, qui volunt in stolis ambuláre, et salutári in foro, I mówił im w nauce swojej: Strzeżcie się Doktorów, którzy chcą chodzić w długich szatach, i być pozdra­wiani na rynku:
39
et in primis cáthedris sedére in synagógis, et primos discúbitus in cœnis: I siedzieć na pierwszych stolicach w bóżnicach, i pierwsze miejsca na wieczerzach:
40
qui dévorant domos viduárum sub obténtu prolíxæ oratiónis: hi accípient prolíxius iudícium. Którzy pożerają domy wdów pod pokrywką dłu­giego modlenia. Cić odniosą większy sąd.
41
Et sedens Iesus contra gazophylácium, aspiciébat quómodo turba iactáret æs in gazophylácium, et multi dívites iactábant multa. A siedząc Jezus przeciw skarbnicy, patrzał jako rze­sza kładła pieniądze do skarbu: a wiele bogaczów wiele kładli.
42
Cum venísset autem vídua una pauper, misit duo minúta, quod est quadrans, A przyszedszy jedna wdowa uboga, włożyła dwa drobne pieniądze, co waży kwadrant.
43
et cónvocans discípulos suos, ait illis: Amen dico vobis, quóniam vídua hæc pauper plus ómnibus misit, qui misérunt in gazophylácium. A zwoławszy uczniów swych, rzekł im: Zaprawdę powiadam wam, iż ta uboga wdowa więcej włożyła, niż wszyscy, którzy kładli do skarbu.
44
Omnes enim ex eo, quod abundábat illis, misérunt: hæc vero de penúria sua ómnia quæ hábuit misit totum victum suum. Abowiem wszyscy z tego co im zbywało, rzucali, a ta z niedostatku swego wszystko co miała, wrzuciła, wszystkę żywność swoję.
13
1
Et cum egrederétur de templo, ait illi unus ex discípulis suis: Magíster, áspice quales lápides, et quales structúræ. A gdy wychodził z kościoła, rzekł mu jeden z uczniów jego: Nauczycielu, patrz jakie kamienie, i jakie budowania.
2
Et respóndens Iesus, ait illi: Vides has omnes magnas ædificatiónes? Non relinquétur lapis super lápidem, qui non destruátur. A Jezus odpowiadając, rzekł mu: widzisz te wszy­stkie wielkie budowania? Nie zostanie kamień na kamie­niu, któryby nie był rozwalon.
3
Et cum sedéret in monte Olivárum contra templum, interrogábant eum separátim Petrus, et Iacóbus, et Ioánnes, et Andréas: A gdy siedział na górze Oliwnej przeciw kościołowi, pytali go osobno Piotr, i Jakób, i Jan, i Andrzej:
4
Dic nobis, quando ista fient? et quod signum erit, quando hæc ómnia incípient consummári? Powiedz nam, kiedy się to stanie? i co za znak bę­dzie, gdy się to wszystko pocznie?
5
Et respóndens Iesus cœpit dícere illis: Vidéte ne quis vos sedúcat: A Jezus odpowiedziawszy, począł im mówić: patrz­cie, aby was kto nie zwiódł.
6
multi enim vénient in nómine meo, dicéntes quia ego sum: et multos sedúcent. Abowiem wiele ich przydzie w imię moje powiadając iż ja jestem: i wiele ich zwiodą.
7
Cum audiéritis autem bella, et opiniónes bellórum, ne timuéritis: opórtet enim hæc fíeri: sed nondum finis. A gdy usłyszycie wojny, i wieści o wojnach, nie trwóżcież z sobą. Bo się to dziać musi: aleć nie już koniec.
8
Exsúrget enim gens contra gentem, et regnum super regnum, et erunt terræmótus per loca, et fames. Inítium dolórum hæc. Abowiem powstanie naród przeciw narodowi, i kró­lestwo przeciw królestwu: i będą miejscami trzęsienia zie­mie: i głody. Początek to boleści.
9
Vidéte autem vosmetípsos. Tradent enim vos in consíliis, et in synagógis vapulábitis, et ante prǽsides et reges stábitis propter me, in testimónium illis. A wy miejcie się sami na pieczy. Bo was wydadzą do rad, i w bóżnicach was bić będą, a przed starosty i przed królmi dla mnie stawać będziecie, onym na świadectwa.
10
Et in omnes gentes primum opórtet prædicári Evangélium. A potrzeba, aby naprzód u wszystkich narodów by­ła opowiadana Ewangelia.
11
Et cum dúxerint vos tradéntes, nolíte præcogitáre quid loquámini: sed quod datum vobis fúerit in illa hora, id loquímini: non enim vos estis loquéntes, sed Spíritus sanctus. A gdy was wodzić będą wydawając, nie myślcie przed tem cobyście mówić mieli: ale co wam będzie dano onej godziny, to mówcie. Abowiem nie wy jesteście, któ­rzy mówicie: ale Duch Ś.
12
Tradet autem frater fratrem in mortem, et pater fílium: et consúrgent fílii in paréntes, et morte affícient eos. I wyda brat brata na śmierć, a ociec syna: i po­wstaną synowie przeciw rodzicom, i będą je zabijać.
13
Et éritis ódio ómnibus propter nomen meum. Qui autem sustinúerit in finem, hic salvus erit. I będziecie u wszystkich w nienawiści, dla imienia mego. Lecz kto dotrwa do końca, ten będzie zbawion.
14
Cum autem vidéritis abominatiónem desolatiónis stantem, ubi non debet, qui legit, intélligat: tunc qui in Iudǽa sunt, fúgiant in montes: A gdy ujrzycie obrzydłość spustoszenia stojącą gdzie nie ma, kto czyta niech wyrozumie, tedy, którzy są w Żydowskiej ziemi, niech uciekają na góry:
15
et qui super tectum, ne descéndat in domum, nec intróeat ut tollat quid de domo sua: A który będzie na dachu, niech nie schodzi do domu, ani wchodzi, aby miał co wziąć z domu swego:
16
et qui in agro erit, non revertátur retro tóllere vestiméntum suum. A który będzie na polu, niech się nie wraca nazad, brać suknie swojej.
17
Væ autem prægnántibus et nutriéntibus in illis diébus. Lecz biada brzemiennym i karmiącym w one dni.
18
Oráte vero ut híeme non fiant. A módlcie się, aby nie było zimie.
19
Erunt enim dies illi tribulatiónes tales, quales non fuérunt ab inítio creatúræ, quam cóndidit Deus usque nunc, neque fient. Abowiem one dni będą takiemi uciskami, jakie nie były od początku stworzenia, które stworzył Bóg aż do­tąd, ani będą,
20
Et nisi breviásset Dóminus dies, non fuísset salva omnis caro: sed propter eléctos, quos elégit, breviávit dies. I by był nie ukrócił Pan dni: żadneby ciało nie było zachowane: ale dla wybranych, które wybrał, ukrócił dni.
21
Et tunc si quis vobis díxerit: Ecce hic est Christus, ecce illic, ne credidéritis. A tedy, jeśliby wam kto rzekł: Oto, tu jest Chry­stus, oto tam: nie wierzcie.
22
Exsúrgent enim pseudochrísti, et pseudoprophétæ, et dabunt signa, et porténta ad seducéndos, si fíeri potest, étiam eléctos. Bo powstaną fałszywi Chrystusowie, i fałszywi prorocy: i będą czynić znaki i cuda ku zwiedzieniu, by mogło być i wybranych.
23
Vos ergo vidéte: ecce prædíxi vobis ómnia. Wy tedy patrzcie, otom wam wszystko przepo­wiedział.
24
Sed in illis diébus, post tribulatiónem illam, sol contenebrábitur, et luna non dabit splendórem suum: Ale w one dni po uciśnieniu onem zaćmi się słońce, i księżyc nie da jasności swojej.
25
et stellæ cæli erunt decidéntes, et virtútes, quæ in cælis sunt, movebúntur. I gwiazdy niebieskie będą spadać, a mocy, które są na niebiesiech, poruszą się.
26
Et tunc vidébunt Fílium hóminis veniéntem in núbibus cum virtúte multa, et glória. A tedy ujrzą syna człowieczego przychodzącego w obłokach, z wielką mocą i chwałą.
27
Et tunc mittet ángelos suos, et congregábit eléctos suos a quátuor ventis, a summo terræ usque ad summum cæli. A tedy pośle Anioły swe, i zbierze wybrane swe od czterzech wiatrów, od wierzchu ziemie, aż do wierzchu nieba.
28
A ficu autem díscite parábolam. Cum iam ramus eius tener fúerit, et nata fúerint fólia, cognóscitis quia in próximo sit æstas: A od figi uczcie się podobieństwa. Gdy się już gałązka jej odmładza, i wypuści się liście: poznawacie, iż blizko jest lato.
29
sic et vos cum vidéritis hæc fíeri, scitóte quod in próximo sit in óstiis. Także i wy, gdy obaczycie, iż się to dziać będzie, wiedzcie, że już blizko jest we drzwiach.
30
Amen dico vobis, quóniam non transíbit generátio hæc, donec ómnia ista fiant. Zaprawdę powiadam wam, żeć nie przeminie ten rodzaj, aż się to wszystko stanie.
31
Cælum, et terra transíbunt, verba autem mea non transíbunt. Niebo i ziemia przeminą, lecz słowa moje nie przeminą.
32
De die autem illo, vel hora nemo scit, neque ángeli in cælo, neque Fílius, nisi Pater. A o dniu onym, abo godzinie żaden nie wie, ani Aniołowie w niebie, ani syn, jedno Ociec.
33
Vidéte, vigiláte, et oráte: nescítis enim quando tempus sit. Patrzcie, czujcie, a módlcie się: bo nie wiecie kiedy czas będzie.
34
Sicut homo, qui péregre proféctus relíquit domum suam, et dedit servis suis potestátem cuiúsque óperis, et ianitóri præcépit ut vígilet. Jako człowiek, który odjachawszy precz zostawił dom swój: i dał sługom swym władzę nad każdą robotą swoją, i wrotnemu rozkazał, aby czuł.
35
Vigiláte ergo (nescítis enim quando dóminus domus véniat: sero, an média nocte, an galli cantu, an mane), Czujcież tedy (bo nie wiecie kiedy Pan domu przydzie: zwieczorali, abo w północy, abo gdy kury poją, abo z poranku).
36
ne, cum vénerit repénte, invéniat vos dormiéntes. By z prędka przyszedszy, nie znalazł was śpiących.
37
Quod autem vobis dico, ómnibus dico: Vigiláte. A co wam mówię, wszystkim mówię, Czujcie.
14
1
Erat autem Pascha et ázyma post bíduum: et quærébant summi sacerdótes, et scribæ quómodo eum dolo tenérent, et occíderent. A było Pascha i Przaśniki po dwu dni: i szukali nawyższy kapłani i Doktorowie jakoby go zdradą pojmali i zabili.
2
Dicébant autem: Non in die festo, ne forte tumúltus fíeret in pópulo. Bo mówili: nie w święto, aby snać nie był rozruch w ludu.
3
Et cum esset Bethániæ in domo Simónis leprósi, et recúmberet, venit múlier habens alabástrum unguénti nardi spicáti pretiósi: et fracto alabástro, effúdit super caput eius. A gdy był w Bethanjej w domu Simona trędowa­tego, i siedział u stołu, przyszła niewiasta, mając alabastr olejku spikonardowego drogiego: a stłukszy alabastr, wy­lała na głowę jego.
4
Erant autem quidam indígne feréntes intra semetípsos, et dicéntes: Ut quid perdítio ista unguénti facta est? I byli niektórzy co się gniewali sami w sobie, a mó­wili: Na cóż się stała ta utrata olejku?
5
póterat enim unguéntum istud venúmdari plus quam trecéntis denáriis, et dari paupéribus. Et fremébant in eam. Abowiem mógł się ten olejek przedać drożej niż za trzysta groszy, i rozdać ubogim, i gniewali się na nię.
6
Iesus autem dixit: Sínite eam, quid illi molésti estis? Bonum opus operáta est in me: A Jezus rzekł: Dajcie jej pokój, czemu jej przykrość czynicie? Dobry uczynek przeciwko mnie uczyniła.
7
semper enim páuperes habétis vobíscum: et cum voluéritis, potéstis illis benefácere: me autem non semper habétis. Bo zawżdy ubogie macie z sobą: i kiedy będziecie chcieć możecie im dobrze czynić: lecz mnie nie zawżdy macie.
8
Quod hábuit hæc, fecit: prævénit úngere corpus meum in sepultúram. Ta co miała uczyniła: uprzedziła pomazać ciało me na pogrzeb.
9
Amen dico vobis: Ubicúmque prædicátum fúerit Evangélium istud in univérso mundo, et quod fecit hæc, narrábitur in memóriam eius. Zaprawdę powiadam wam: Kędyż kolwiek opowia­dana będzie Ewangelia ta po wszystkim świecie, i co ta uczyniła, powiadać będą na pamiątkę jej.
10
Et Iudas Iscariótes, unus de duódecim, ábiit ad summos sacerdótes, ut próderet eum illis. A Judasz Iszkaryoth jeden ze dwunaście odszedł do nawyższych kapłanów, aby go im wydał.
11
Qui audiéntes gavísi sunt: et promisérunt ei pecúniam se datúros. Et quærébat quómodo illum opportúne tráderet. Którzy usłyszawszy uradowali się: i obiecali mu dać pieniądze, i szukał jakoby go czasu pogodnego wydał.
12
Et primo die azymórum quando Pascha immolábant, dicunt ei discípuli: Quo vis eámus, et parémus tibi ut mandúces Pascha? I pierwszego dnia Przaśników, gdy Paschę ofiaro­wali, rzekli mu uczniowie: Gdzie chcesz, abyśmy śli nagotowali, żebyś jadł Paschę?
13
Et mittit duos ex discípulis suis, et dicit eis: Ite in civitátem, et occúrret vobis homo lagénam aquæ báiulans, sequímini eum: I posłał dwu z swych uczniów, i rzekł im: Idźcie do miasta: i potka się z wami człowiek niosąc dzban wody, idźcież za nim:
14
et quocúmque introíerit, dícite dómino domus, quia magíster dicit: Ubi est reféctio mea, ubi Pascha cum discípulis meis mandúcem? A gdziekolwiek wnidzie, powiedzcie Panu domu, iż Nauczyciel mówi: Gdzie jest odpoczynienie moje, kę­dybym jadł Paschę z uczniami mojemi?
15
Et ipse vobis demonstrábit cœnáculum grande, stratum: et illic paráte nobis. A on wam ukaże wieczernik wielki usłany: i tam nagotujcie nam.
16
Et abiérunt discípuli eius, et venérunt in civitátem: et invenérunt sicut díxerat illis, et paravérunt Pascha. I poszli uczniowie jego, i przyszli do miasta: i naleźli jako im powiedział, i nagotowali Paschę.
17
Véspere autem facto, venit cum duódecim. A gdy był wieczór, przyszedł ze dwiemanaście.
18
Et discumbéntibus eis, et manducántibus, ait Iesus: Amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me, qui mandúcat mecum. A gdy oni siedzieli i jedli, rzekł Jezus: Zaprawdę powiadam wam, iż jeden z was wyda mię, który je ze mną.
19
At illi cœpérunt contristári, et dícere ei singulátim: Numquid ego? A oni poczęli się smęcić, i mówić mu z osobna. Izali ja?
20
Qui ait illis: Unus ex duódecim, qui intíngit mecum manum in catíno. Który im rzekł: Jeden ze dwunaście, który zemną macza rękę w misie.
21
Et Fílius quidem hóminis vadit sicut scriptum est de eo: væ autem hómini illi, per quem Fílius hóminis tradétur: bonum erat ei, si non esset natus homo ille. Synci człowieczy idzie, jako o nim jest napisano: lecz biada człowiekowi onemu, przez którego syn człowie­czy będzie wydan: lepiej mu było, by się był człowiek on nie narodził.
22
Et manducántibus illis, accépit Iesus panem: et benedícens fregit, et dedit eis, et ait: Súmite, hoc est corpus meum. A gdy oni jedli, wziął Jezus chleb: i błogosławiąc łamał, i dał im, i rzekł: Bierzcie, to jest Ciało moje.
23
Et accépto cálice, grátias agens dedit eis: et bibérunt ex illo omnes. A wziąwszy kielich, dzięki uczyniwszy dał im, i pi­li z niego wszyscy.
24
Et ait illis: Hic est sanguis meus novi testaménti, qui pro multis effundétur. I rzekł im: Ta jest krew moja nowego testamentu, która za wielu będzie wylana.
25
Amen dico vobis, quia iam non bibam de hoc genímine vitis usque in diem illum, cum illud bibam novum in regno Dei. Zaprawdę powiadam wam, iż już nie będę pił z te­go owocu winnej macice, aż do onego dnia, gdy ji pić bę­dę nowy w królestwie Bożem.
26
Et hymno dicto exiérunt in montem Olivárum. A hymn odprawiwszy wyszli na górę Oliwną.
27
Et ait eis Iesus: Omnes scandalizabímini in me in nocte ista: quia scriptum est: Percútiam pastórem, et dispergéntur oves. I rzekł im Jezus: Wszyscy się zgorszycie ze mnie tej nocy: iż napisano jest: Uderzę pasterza, a rozproszą się owce.
28
Sed postquam resurréxero, præcédam vos in Galilǽam. Ale gdy zmartwychwstanę, uprzedzę was do Galilejej.
29
Petrus autem ait illi: Et si omnes scandalizáti fúerint in te, sed non ego. A Piotr mu rzekł: Chociażby się wszyscy zgorszyli z ciebie, ale nie ja.
30
Et ait illi Iesus: Amen dico tibi, quia tu hódie in nocte hac, priúsquam gallus vocem bis déderit, ter me es negatúrus. I rzekł mu Jezus: Zaprawdę powiadam ci, iż ty dziś tej nocy, pierwej niż dwakroć kur zapoje, trzykroć się mnie zaprzysz.
31
At ille ámplius loquebátur: Et si oportúerit me simul cómmori tibi, non te negábo. Simíliter autem et omnes dicébant. A on więcej mówił: By potrzeba i umrzeć mi z to­bą, nie zaprzę się ciebie. Także i też i wszyscy mówili.
32
Et véniunt in prǽdium, cui nomen Gethsémani. Et ait discípulis suis: Sedéte hic donec orem. I przyszli do folwarku, któremu imię Gethsemani, i rzekł uczniom swoim: Siedźcie tu aż się pomodlę.
33
Et assúmit Petrum, et Iacóbum, et Ioánnem secum: et cœpit pavére, et tædére. I wziął z sobą Piotra, i Jakóba, i Jana, i począł się strachać i tęsknić sobie.
34
Et ait illis: Tristis est ánima mea usque ad mortem: sustinéte hic, et vigiláte. I rzekł im: smętna jest dusza moja aż do śmierci, zo­stańcie, tu, a czujcie.
35
Et cum processísset páululum, prócidit super terram, et orábat ut, si fíeri posset, transíret ab eo hora. A odszedszy mało, padł na ziemię: I modlił się, że­by godzina jeśli może być odeszła od niego,
36
Et dixit: Abba pater, ómnia tibi possibília sunt: transfer cálicem hunc a me: sed non quod ego volo, sed quod tu. I mówił: Abba, Ojcze, wszystko tobie jest podobno, przenieś odemnie ten kielich. Ale nie to co ja chcę, ale co ty.
37
Et venit, et invénit eos dormiéntes. Et ait Petro: Simon, dormis? non potuísti una hora vigiláre? I przyszedł, i znalazł je śpiące, i rzekł Piotrowi: Simonie śpisz? nie mógłżeś czuć jednej godziny?
38
Vigiláte, et oráte, ut non intrétis in tentatiónem. Spíritus quidem promptus est, caro vero infírma. Czujcie, a módlcie się, byście nie weszli w poku­szenie. Duch wprawdzie ochotny, ale ciało mdłe.
39
Et íterum ábiens orávit, eúmdem sermónem dicens. I zasię odszedszy modlił się, w też słowa mówiąc.
40
Et revérsus, dénuo invénit eos dormiéntes (erant enim óculi eórum graváti), et ignorábant quid respondérent ei. A wróciwszy się, nalazł je zasię śpiące (bo oczy ich były obciążone), a nie wiedzieli coby mu odpowiedzieć.
41
Et venit tértio, et ait illis: Dormíte iam, et requiéscite. Súfficit: venit hora: ecce Fílius hóminis tradétur in manus peccatórum. I przyszedł po trzecie, a rzekł im: Spijcież już i od­poczywajcie. Dosyć, przyszła godzina: oto będzie wy­dan syn człowieczy w ręce grzeszników.
42
Súrgite, eámus: ecce qui me tradet, prope est. Wstańcie, pódźmy: oto który mię wyda blizko jest.
43
Et, adhuc eo loquénte, venit Iudas Iscariótes unus de duódecim, et cum eo turba multa cum gládiis, et lignis, a summis sacerdótibus, et scribis, et senióribus. A gdy jeszcze mówił, przyszedł Judasz Iszkaryoth, jeden ze dwunaście, a z nim wielka rzesza z mieczmi, i z kijmi, od nawyższych kapłanów, i Doktorów, i starszych.
44
Déderat autem tráditor eius signum eis, dicens: Quemcúmque osculátus fúero, ipse est, tenéte eum, et dúcite caute. A dał im był znak, który go wydał, mówiąc: któregokolwiek pocałuję, ten jest, imajcie go, a wiedźcie ostrożnie.
45
Et cum venísset, statim accédens ad eum, ait: Ave Rabbi: et osculátus est eum. A przyszedszy, natychmiast przystąpiwszy kniemu rzekł: Bądź pozdrowion Mistrzu, i pocałował go.
46
At illi manus iniecérunt in eum, et tenuérunt eum. A oni targnęli się nań rękoma, i pojmali go.
47
Unus autem quidam de circumstántibus edúcens gládium, percússit servum summi sacerdótis, et amputávit illi aurículam. A jeden niektóry z tych co stali dobywszy miecza, uderzył sługę nawyższego kapłana, i uciął mu ucho.
48
Et respóndens Iesus, ait illis: Tamquam ad latrónem exístis cum gládiis, et lignis comprehéndere me? A Jezus odpowiedziawszy rzekł im: Jakoby na zbój­cę wyszliście z mieczmi i z kijmi pojmać mię?
49
Quotídie eram apud vos in templo docens, et non me tenuístis. Sed ut impleántur Scriptúræ. Na każdym dzień był u was w kościele ucząc, a nie pojmaliście mię. Ale żeby się wypełniły pisma.
50
Tunc discípuli eius relinquéntes eum, omnes fugérunt. Tedy uczniowie jego, opuściwszy go wszyscy ucie­kli.
51
Adoléscens autem quidam sequebátur eum amíctus síndone super nudo: et tenuérunt eum. A niektóry młodzieniec szedł za nim odziany prześcieradłem na gołe ciało i pojmali go.
52
At ille reiécta síndone, nudus profúgit ab eis. A on porzuciwszy prześcieradło, nagi uciekł od nich.
53
Et adduxérunt Iesum ad summum sacerdótem: et convenérunt omnes sacerdótes, et scribæ, et senióres. I przywiedli Jezusa do nawyższego kapłana: a ze­szli się wszyscy kapłani, i Doktorowie, i starszy.
54
Petrus autem a longe secútus est eum usque intro in átrium summi sacerdótis: et sedébat cum minístris ad ignem, et calefaciébat se. A Piotr za nim szedł z daleka aż wewnątrz do dwo­ru nawyższego kapłana, i siedział z służebniki u ognia, i grzał się:
55
Summi vero sacerdótes, et omne concílium quærébant advérsus Iesum testimónium, ut eum morti tráderent: nec inveniébant. Lecz nawyższy kapłani, i wszystka rada szukali przeciw Jezusowi świadectwa, aby go na śmierć zdali, a nie naleźli.
56
Multi enim testimónium falsum dicébant advérsus eum: et conveniéntia testimónia non erant. Abowiem wiele ich przeciw jemu fałszywie świad­czyli: lecz świadectwa zgodne nie były.
57
Et quidam surgéntes, falsum testimónium ferébant advérsus eum, dicéntes: A niektórzy powstawszy, fałszywie świadczyli prze­ciw jemu, mówiąc:
58
Quóniam nos audívimus eum dicéntem: Ego dissólvam templum hoc manu factum, et per tríduum áliud non manu factum ædificábo. Żeśmy my słyszeli jego mówiącego: Ja rozwalę ko­ściół ten ręką uczyniony, a za trzy dni, inny nie ręką uczy­niony zbuduję.
59
Et non erat convéniens testimónium illórum. I nie było zgodne ich świadectwo.
60
Et exsúrgens summus sacérdos in médium, interrogávit Iesum, dicens: Non respóndes quidquam ad ea, quæ tibi obiciúntur ab his? A powstawszy w pośrodek nawyższy kapłan, spy­tał Jezusa, mówiąc: Nic nie odpowiadasz na to co tobie ci zarzucają?
61
Ille autem tacébat, et nihil respóndit. Rursum summus sacérdos interrogábat eum, et dixit ei: Tu es Christus Fílius Dei benedícti? Ale on milczał, a nic nie odpowiedział. Znowu py­tał go nawyższy kapłan, i rzekł mu: Tyś jest Chrystus syn Boga błogosławionego?
62
Iesus autem dixit illi: Ego sum: et vidébitis Fílium hóminis sedéntem a dextris virtútis Dei, et veniéntem cum núbibus cæli. A Jezus mu rzekł: Jam jest, i ujrzycie syna czło­wieczego siedzącego na prawicy mocy Bożej, i przycho­dzącego z obłoki niebieskiemi.
63
Summus autem sacérdos scindens vestiménta sua, ait: Quid adhuc desiderámus testes? A nawyższy kapłan rozdarszy szaty swe, rzekł: Cóż jeszcze potrzebujemy świadków,
64
Audístis blasphémiam: quid vobis vidétur? Qui omnes condemnavérunt eum esse reum mortis. Słyszeliście bluźnierstwo: co się wam zda? którzy wszyscy osądzili go winnym być śmierci.
65
Et cœpérunt quidam conspúere eum, et veláre fáciem eius, et cólaphis eum cǽdere, et dícere ei: Prophetíza: et minístri álapis eum cædébant. I poczęli nań niektórzy plwać, i zakrywać oblicze jego, i bić go kułakami, i mówić mu, prorokuj: a służebnicy policzkowali go.
66
Et cum esset Petrus in átrio deórsum, venit una ex ancíllis summi sacerdótis: A gdy Piotr był w sieni na dole, przyszła jedna z służebnic nawyższego kapłana.
67
et cum vidísset Petrum calefaciéntem se, aspíciens illum, ait: Et tu cum Iesu Nazaréno eras. A widząc, że się Piotr grzeje, pojrzawszy nań rze­kła: i tyś był z Jezusem Nazareńskim.
68
At ille negávit, dicens: Neque scio, neque novi quid dicas. Et éxiit foras ante átrium, et gallus cantávit. A on się zaprzał mówiąc: Ani wiem, ani rozumiem co mówisz. I wyszedł precz na podwórze, a kur zapiał.
69
Rursus autem cum vidísset illum ancílla, cœpit dícere circumstántibus: Quia hic ex illis est. A znowu, gdy go ujrzała służebnica poczęła mówić tym, którzy około stali: Iż ten z onych jest.
70
At ille íterum negávit. Et post pusíllum rursus qui astábant, dicébant Petro: Vere ex illis es: nam et Galilǽus es. A on powtóre zaprzał. A zasię po małej chwili co tam stali mówili Piotrowi. Prawdziwie z nich je­steś: boś i Galilejczyk jest.
71
Ille autem cœpit anathematizáre, et iuráre: Quia néscio hóminem istum, quem dícitis. A on począł kląć i przysięgać, Iż nie znam czło­wieka tego, o którym powiadacie.
72
Et statim gallus íterum cantávit. Et recordátus est Petrus verbi, quod díxerat ei Iesus: Priúsquam gallus cantet bis, ter me negábis. Et cœpit flere. A wnet powtóre kur zapiał. I wspomniał Piotr na słowo, które mu mówił Jezus: Pierwej niż kur dwakroć zapoje, trzy kroć się mnie zaprzysz, i począł płakać.
15
1
Et conféstim mane consílium faciéntes summi sacerdótes cum senióribus, et scribis, et univérso concílio, vinciéntes Iesum, duxérunt, et tradidérunt Piláto. I wnet rano uczyniwszy radę nawyższy kapłani z starszymi i z doktormi i wszystką radą związawszy Je­zusa, wiedli i podali Piłatowi.
2
Et interrogávit eum Pilátus: Tu es rex Iudæórum? At ille respóndens, ait illi: Tu dicis. I pytał go Piłat: Tyś jest królem Żydowskim? A on odpowiedziawszy, rzekł mu: Ty powiadasz.
3
Et accusábant eum summi sacerdótes in multis. I skarżyli nań nawyższy kapłani o wiele rzeczy.
4
Pilátus autem rursum interrogávit eum, dicens: Non respóndes quidquam? vide in quantis te accúsant. A Piłat go zasię spytał mówiąc: Nic nie odpowiadasz? patrz w jako wielkich rzeczach cię winują.
5
Iesus autem ámplius nihil respóndit, ita ut mirarétur Pilátus. A Jezus nic więcej nie odpowiedział: tak iż się Piłat dziwował.
6
Per diem autem festum solébat dimíttere illis unum ex vinctis, quemcúmque petíssent. A na święto zwykł im był wypuszczać jednego wię­źnia, któregokolwiek żądali.
7
Erat autem qui dicebátur Barábbas, qui cum seditiósis erat vinctus, qui in seditióne fécerat homicídium. I był co go nazywano Barabbaszem: który z bun­townikami był w więzieniu, który był w rozruchu popełnił mężobójstwo.
8
Et cum ascendísset turba, cœpit rogáre, sicut semper faciébat illis. A gdy wstąpiła rzesza, poczęła prosić jako im zawżdy czynił.
9
Pilátus autem respóndit eis, et dixit: Vultis dimíttam vobis regem Iudæórum? A Piłat im odpowiedział, i rzekł: Chcecież puszczę wam króla Żydowskiego?
10
Sciébat enim quod per invídiam tradidíssent eum summi sacerdótes. Abowiem wiedział, iż go z zazdrości byli nawyższy kapłani wydali.
11
Pontífices autem concitavérunt turbam, ut magis Barábbam dimítteret eis. Lecz przedniejszy kapłani poduszczyli rzeszą, aby im raczej Barabbasza puścił.
12
Pilátus autem íterum respóndens, ait illis: Quid ergo vultis fáciam regi Iudæórum? A odpowiedziawszy zaś Piłat, rzekł im: Cóż tedy chcecie uczynię królowi Żydowskiemu?
13
At illi íterum clamavérunt: Crucifíge eum. A oni zasię wołali: Ukrzyżuj go.
14
Pilátus vero dicébat illis: Quid enim mali fecit? At illi magis clamábant: Crucifíge eum. A Piłat im mówił: Cóż wżdy złego uczynił? A oni tem więcej krzyczeli: Ukrzyżuj go.
15
Pilátus autem volens pópulo satisfácere, dimísit illis Barábbam, et trádidit Iesum flagéllis cæsum, ut crucifigerétur. A Piłat chcąc ludowi dosyć uczynić, puścił im Ba­rabbasza, a Jezusa ubiczowanego podał, aby był ukrzyżowan.
16
Mílites autem duxérunt eum in átrium prætórii, et cónvocant totam cohórtem. A żołnierze wprowadzili go do sieni ratusznej, i zwo­łali wszystkiej roty.
17
Et índuunt eum púrpura, et impónunt ei plecténtes spíneam corónam. I oblekli go w purpurę, i włożyli nań: uplótszy cierniową koronę.
18
Et cœpérunt salutáre eum: Ave rex Iudæórum. I poczęli go pozdrawiać: Witaj królu Żydowski.
19
Et percutiébant caput eius arúndine: et conspuébant eum, et ponéntes génua, adorábant eum. I bili głowę jego trzciną: i plwali nań: a upadając na kolana, kłaniali się jemu.
20
Et postquam illusérunt ei, exuérunt illum púrpura, et induérunt eum vestiméntis suis: et edúcunt illum ut crucifígerent eum. A gdy się z niego nagrali, zwlekli go z purpury, i oblekli go w szaty jego, i wywiedli go, aby go ukrzyżowali.
21
Et angariavérunt prætereúntem quémpiam, Simónem Cyrenǽum veniéntem de villa, patrem Alexándri, et Rufi, ut tólleret crucem eius. I przymusili niektórego mimo idącego, Simona Cyrenejczyka idącego ze wsi, ojca Aleksandra i Rufa, aby niósł krzyż jego.
22
Et perdúcunt illum in Gólgotha locum: quod est interpretátum Calváriæ locus. I przywiedli go na miejsce Golgotha: co się wykłada miejsce trupiej głowy:
23
Et dabant ei bíbere myrrhátum vinum: et non accépit. I dawali mu pić wino z mirrą: i nie wziął.
24
Et crucifigéntes eum, divisérunt vestiménta eius, mitténtes sortem super eis, quis quid tólleret. A ukrzyżowawszy go, podzielili szaty jego, miecąc o nie los, co kto miał wziąć.
25
Erat autem hora tértia: et crucifixérunt eum. A była trzecia godzina: i ukrzyżowali go.
26
Et erat títulus causæ eius inscríptus: Rex Iudæórum. I był napis winy jego napisany: Król Żydowski.
27
Et cum eo crucifígunt duos latrónes: unum a dextris, et álium a sinístris eius. A z nim ukrzyżowali dwu łotrów, jednego po pra­wicy, a drugiego po lewicy jego.
28
Et impléta est Scriptúra, quæ dicit: Et cum iníquis reputátus est. I wypełniło się pismo, które mówi: A ze złoczyńcami jest policzon.
29
Et prætereúntes blasphemábant eum, movéntes cápita sua, et dicéntes: Vah qui déstruis templum Dei, et in tribus diébus reædíficas: A mimo przechadzający bluźnili go, kiwając głowa­mi swemi, i mówiąc: Ach, który rozwalasz kościół, i we trzech dniach znowu budujesz:
30
salvum fac temetípsum descéndens de cruce. Wybaw się samego z krzyża.
31
Simíliter et summi sacerdótes illudéntes, ad altérutrum cum scribis dicébant: Alios salvos fecit: seípsum non potest salvum fácere. Także też i nawyższy kapłani szydząc, jeden do drugiego z doktormi mówili: Inne zachował, a samego sie­bie zachować nie może.
32
Christus rex Israel descéndat nunc de cruce, ut videámus, et credámus. Et qui cum eo crucifíxi erant, convitiabántur ei. Niechże teraz Chrystus król Izraelski zstąpi z krzy­ża, abyśmy ujrzeli, i uwierzyli. I którzy z nim byli ukrzy­żowani, sromocili go.
33
Et facta hora sexta, ténebræ factæ sunt per totam terram usque in horam nonam. A gdy była godzina szósta, stały się ciemności po wszystkiej ziemi aż do dziewiątej godziny.
34
Et hora nona exclamávit Iesus voce magna, dicens: Eloi, Eloi, lamma sabactháni? quod est interpretátum: Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquísti me? A dziewiątej godziny zawołał Jezus głosem wielkim, mówiąc: Eloi, Eloi, lammasabacthani? co jest wyłoży­wszy: Boże mój, Boże mój, czemuś mię opuścił?
35
Et quidam de circumstántibus audiéntes, dicébant: Ecce Elíam vocat. A słysząc niektórzy z około stojących mówili: Oto, Eliasza woła.
36
Currens autem unus, et implens spóngiam acéto, circumponénsque cálamo, potum dabat ei, dicens: Sínite, videámus si véniat Elías ad deponéndum eum. A przybieżawszy jeden, i napełniwszy gębkę octu, i włożywszy na trzcinę, dał mu pić, mówiąc: Niechajcie, patrzmy jeśli przydzie Eliasz, aby go zdjął.
37
Iesus autem emíssa voce magna exspirávit. A Jezus wypuściwszy głos wielki, skonał.
38
Et velum templi scissum est in duo, a summo usque deórsum. I rozdarła się na dwoje zasłona kościelna od wierz­ch u aż do dołu.
39
Videns autem centúrio, qui ex advérso stabat, quia sic clamans exspirásset, ait: Vere hic homo Fílius Dei erat. A widząc Rotmistrz, który stał przeciwko, iż tak wołając skonał, rzekł: prawdziwie człowiek ten był synem Bożym.
40
Erant autem et mulíeres de longe aspiciéntes: inter quas erat María Magdaléne, et María Iacóbi minóris, et Ioseph mater, et Salóme: Były też i niewiasty, patrzając zdaleka, między któremi była Marya Magdalena, i Marya Jakóba mniej­szego, i Józefa matka, i Salome:
41
et cum esset in Galilǽa, sequebántur eum, et ministrábant ei, et áliæ multæ, quæ simul cum eo ascénderant Ierosólymam. I gdy był w Galilejej, chodziły za nim, i służyły mu: i wiele innych, które były społem z nim, wstąpiły do Jeruzalem.
42
Et cum iam sero esset factum (quia erat parascéve, quod est ante sábbatum), A gdy już był wieczór (abowiem był dzień przygo­towania, który jest przed szabbatem).
43
venit Ioseph ab Arimathǽa nóbilis decúrio, qui et ipse erat exspéctans regnum Dei, et audácter introívit ad Pilátum, et pétiit corpus Iesu. Przyszedł Józef z Arymathjej zacny senator, który też oczekiwał królestwa Bożego: i śmiele wszedł do Piłata, i prosił o ciało Jezusowe.
44
Pilátus autem mirabátur si iam obiísset. Et accersíto centurióne, interrogávit eum si iam mórtuus esset. A Piłat się zdziwił, jeśliby już umarł. A wezwawszy Rotmistrza, pytał go, jeśli już umarł.
45
Et cum cognovísset a centurióne, donávit corpus Ioseph. I dowiedziawszy się od Rotmistrza, darował ciało Józefowi.
46
Ioseph autem mercátus síndonem, et depónens eum invólvit síndone, et pósuit eum in monuménto, quod erat excísum de petra, et advólvit lápidem ad óstium monuménti. A Józef, kupiwszy prześcieradło, i zdjąwszy go uwi­nął w prześcieradło, i położył go w grobie, który był wyciosan z opoki: i przywalił kamień do drzwi grobowych.
47
María autem Magdaléne, et María Ioseph aspiciébant ubi ponerétur. A Marya Magdalena, i Marya Józefowa patrzyły kędy go kładziono.
16
1
Et cum transísset sábbatum, María Magdaléne, et María Iacóbi, et Salóme emérunt arómata ut veniéntes úngerent Iesum. A gdy minął Szabbat, Marya Magdalena, i Marya Jakóbowa, i Salonie nakupiły wonnych olejków, aby przyszedszy namazały Jezusa.
2
Et valde mane una sabbatórum, véniunt ad monuméntum, orto iam sole. A barzo rano pierwszego dnia z szabbatów, przyszły do grobu: gdy już wzeszło słońce.
3
Et dicébant ad ínvicem: Quis revólvet nobis lápidem ab óstio monuménti? I mówiły między sobą: kto nam odwali kamień odedrzwi grobowych?
4
Et respiciéntes vidérunt revolútum lápidem. Erat quippe magnus valde. A pojrzawszy obaczyły odwalony kamień: abowiem był barzo wielki.
5
Et introeúntes in monuméntum vidérunt iúvenem sedéntem in dextris, coopértum stola cándida, et obstupuérunt. A wszedszy w grób, ujrzały młodzieńca siedzącego po prawej stronie, ubranego w szatę białą: i zdumiały się.
6
Qui dicit illis: Nolíte expavéscere: Iesum quǽritis Nazarénum, crucifíxum: surréxit, non est hic, ecce locus ubi posuérunt eum. Który im rzekł: Nie lękajcie się: Jezusa szukacie Nazareńskiego, ukrzyżowanego: wstał, nie masz go tu: oto miejsce gdzie go położono.
7
Sed ite, dícite discípulis eius, et Petro, quia præcédit vos in Galilǽam: ibi eum vidébitis, sicut dixit vobis. Ale idźcie, powiedzcie uczniom jego i Piotrowi, iż was uprzedza do Galilejej: tam go oglądacie jako wam po­wiedział.
8
At illæ exeúntes, fugérunt de monuménto: inváserat enim eas tremor et pavor: et némini quidquam dixérunt: timébant enim. A one wyszedszy, uciekły z grobu, abowiem zjęło je drżenie i strach: a nikomu nic nie powiadały, bo się bały.
9
Surgens autem mane prima sábbati, appáruit primo Maríæ Magdaléne, de qua eiécerat septem dæmónia. A wstawszy raniuczko pierwszego dnia szabbatu, ukazał się naprzód Maryi Magdalenie: z której był wy­rzucił siedmi czartów.
10
Illa vadens nuntiávit his, qui cum eo fúerant, lugéntibus, et fléntibus. Ona szedszy opowiedziała tym, którzy z nim bywa­li, smutnym i płaczącym.
11
Et illi audiéntes quia víveret, et visus esset ab ea, non credidérunt. A oni usłyszawszy, iż żywie, i był widzian od niej, nie wierzyli.
12
Post hæc autem duóbus ex his ambulántibus osténsus est in ália effígie, eúntibus in villam: Potem też dwiema z nich idącym, okazał się w inszym kształcie, idącym do wsi.
13
et illi eúntes nuntiavérunt céteris: nec illis credidérunt. A oni szedszy opowiedzieli drugim: a oni onymu wierzyli.
14
Novíssime recumbéntibus illis úndecim appáruit: et exprobrávit incredulitátem eórum et durítiam cordis: quia iis, qui víderant eum resurrexísse, non credidérunt. Na ostatek onym jedenaście społem u stołu sie­dzącym ukazał się: i wymawiał niedowiarstwo ich i za­twardzenie serca, iż tym, którzy go widzieli, że zmartwychwstał nie wierzyli.
15
Et dixit eis: Eúntes in mundum univérsum prædicáte Evangélium omni creatúræ. I mówił im: Idąc na wszystek świat, opowiadaj­cie Ewangelię wszemu stworzeniu.
16
Qui credíderit, et baptizátus fúerit, salvus erit: qui vero non credíderit, condemnábitur. Kto uwierzy i ochrzci się, zbawion będzie: a kto nie uwierzy, będzie potępion.
17
Signa autem eos, qui credíderint, hæc sequéntur: In nómine meo dæmónia eícient: linguis loquéntur novis: A cuda, tych co uwierzą, te naśladować będą. W imię moje czarty będą wyrzucać: nowemi językami będą mówić:
18
serpéntes tollent: et si mortíferum quid bíberint, non eis nocébit: super ægros manus impónent, et bene habébunt. Węże będą brać: i choćby co śmiertelnego pili, szkodzić im nie będzie: Na niemocne ręce będą kłaść, a do­brze się mieć będą.
19
Et Dóminus quidem Iesus postquam locútus est eis, assúmptus est in cælum, et sedet a dextris Dei. A Pan Jezus, potem jako do nich mówił, wzięty jest do nieba, i siedzi na prawicy Bożej.
20
Illi autem profécti prædicavérunt ubíque, Dómino cooperánte, et sermónem confirmánte, sequéntibus signis. A oni wyszedszy przepowiadali wszędy: a Pan dopomagał, i utwierdzał owę przez cuda pozad idące.