Biblia Sacra

Evangelium Secundum Lucam Ewangelia Według Łukasza
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16 – 17 – 18 – 19 – 20 – 21 – 22 – 23 – 24
1
1
Quóniam quidem multi conáti sunt ordináre narratiónem, quæ in nobis complétæ sunt, rerum: Ponieważ wiele ich się kusiło, żeby spisali porzą­dną historyą o rzeczach, które się w nas wypełniały:
2
sicut tradidérunt nobis, qui ab inítio ipsi vidérunt, et minístri fuérunt sermónis: Jako nam podali, którzy się im od początku sami przypatrowali, i byli sługami mowy.
3
visum est et mihi, assecúto ómnia a princípio diligénter, ex órdine tibi scríbere, óptime Theóphile, Zdało się i mnie, którym z początku pilnie wszy­stkiego dochodził, porządnie tobie, cny Theophile, wypisać:
4
ut cognóscas eórum verbórum, de quibus erudítus es, veritátem. Abyś poznał prawdę słów tych, których cię nauczo­no.
5
Fuit in diébus Heródis, regis Iudǽæ, sacérdos quidam nómine Zacharías de vice Abía, et uxor illíus de filiábus Aaron, et nomen eius Elísabeth. Był za dni Heroda króla Żydowskiej ziemie, ka­płan niektóry imieniem Zacharyasz, z porządku Abiasa, a żona jego z córek Aaronowych, a imię jej Elżbieta.
6
Erant autem iusti ambo ante Deum, incedéntes in ómnibus mandátis, et iustificatiónibus Dómini sine queréla. A byli oboje sprawiedliwemi przed Bogiem, chodząc we wszystkich przykazaniach i usprawiedliwieniach Pańskich bez przygany:
7
Et non erat illis fílius, eo quod esset Elísabeth stérilis, et ambo processíssent in diébus suis. A nie mieli syna, przeto, iż Elżbieta była niepłodną, a byli oboje podeszłemi we dniach swoich.
8
Factum est autem, cum sacerdótio fungerétur in órdine vicis suæ ante Deum, A stało się, gdy odprawował urząd kapłański w rzędzie porządku swego przed Bogiem:
9
secúndum consuetúdinem sacerdótii, sorte éxiit ut incénsum póneret, ingréssus in templum Dómini: Według zwyczaju urzędu kapłaństwa, losem padło, że miał kadzić wszedszy do kościoła Pańskiego:
10
et omnis multitúdo pópuli erat orans foris hora incénsi. A wszystko mnóstwo ludu było zewnątrz modląc się godziny kadzenia.
11
Appáruit autem illi ángelus Dómini, stans a dextris altáris incénsi. I ukazał mu się Anioł Pański, stojąc po prawej stronie ołtarza kadzenia,
12
Et Zacharías turbátus est videns, et timor írruit super eum. I zatrwożył się Zacharyasz ujrzawszy: i przypa­dła nań bojaźń.
13
Ait autem ad illum ángelus: Ne tímeas Zacharía, quóniam exaudíta est deprecátio tua: et uxor tua Elísabeth páriet tibi fílium, et vocábis nomen eius Ioánnem: I rzekł do niego Anioł: Nie bój się Zacharyaszu, bo jest wysłuchana prośba twoja: a żona twa Elżbieta urodzi tobie syna, i nazowiesz imię jego Jan.
14
et erit gáudium tibi, et exsultátio, et multi in nativitáte eius gaudébunt: A ty będziesz miał wesele i radość, i wiele ich będą się radować z narodzenia jego.
15
erit enim magnus coram Dómino: et vinum, et síceram non bibet, et Spíritu sancto replébitur adhuc ex útero matris suæ: Abowiem będzie wielki przed Panem: i wina i sycery pić nie będzie: i będzie napełnion Duchem świę­tym jeszcze z żywota matki swej.
16
et multos filiórum Israel convértet ad Dóminum Deum ipsórum: A nawróci wiele synów Izraelskich ku Panu Bogu ich:
17
et ipse præcédet ante illum in spíritu, et virtúte Elíæ: ut convértat corda patrum in fílios, et incrédulos ad prudéntiam iustórum, paráre Dómino plebem perféctam. A on uprzedzi przed nim, w duchu i mocy Eliaszowej: aby obrócił serca ojców ku synom, a niedo­wiarki ku roztropności sprawiedliwych: iżby zgotował Panu lud doskonały.
18
Et dixit Zacharías ad ángelum: Unde hoc sciam? ego enim sum senex, et uxor mea procéssit in diébus suis. I rzekł Zacharyasz do Anioła: zkąd to poznam? bom jest stary, i żona moja podeszła we dniach swych.
19
Et respóndens ángelus dixit ei: Ego sum Gábriel, qui asto ante Deum: et missus sum loqui ad te, et hæc tibi evangelizáre. A odpowiedziawszy Anioł, rzekł: mu Jam, jest Ga­bryel, który stoję przed Bogiem: a jestem posłan, abych mówił do ciebie: a to dobre poselstwo tobie odniósł.
20
Et ecce eris tacens, et non póteris loqui usque in diem, quo hæc fiant, pro eo quod non credidísti verbis meis, quæ implebúntur in témpore suo. A oto będziesz milczącym, ani będziesz mógł mó­wić aż do dnia, którego się to stanie: dla tego, żeś nie uwierzył słowom moim, które się wypełnią czasu swego.
21
Et erat plebs exspéctans Zacharíam: et mirabántur quod tardáret ipse in templo. A lud oczekiwał Zacharyasza: i dziwowali się, że on omieszkawał w kościele.
22
Egréssus autem non póterat loqui ad illos, et cognovérunt quod visiónem vidísset in templo. Et ipse erat ínnuens illis, et permánsit mutus. A gdy wyszedł, nie mógł do nich mówić: i poznali, że widzenie widział w kościele. A on skiwał na nie, i zo­stał niemym,
23
Et factum est, ut impléti sunt dies offícii eius, ábiit in domum suam: I stało się: gdy się wypełniły dni urzędu jego, od­szedł do domu swego.
24
post hos autem dies concépit Elísabeth uxor eius, et occultábat se ménsibus quinque, dicens: A po onych dniach poczęła Elżbieta żona jego: i taiła się przez pięć miesięcy, mówiąc:
25
Quia sic fecit mihi Dóminus in diébus, quibus respéxit auférre oppróbrium meum inter hómines. Iż mi tak Pan uczynił we dni w które pojrzał, aby odjął moje urąganie między ludźmi.
26
In mense autem sexto, missus est ángelus Gábriel a Deo in civitátem Galilǽæ, cui nomen Názareth, A miesiąca szóstego, posłan jest Anioł Gabryel od Boga do miasta Galilejskiego, któremu imię Nazareth.
27
ad vírginem desponsátam viro, cui nomen erat Ioseph, de domo David: et nomen vírginis María. Do Panny poślubionej mężowi, któremu było Jó­zef, z domu Dawidowego: a imię Panny Marya.
28
Et ingréssus ángelus ad eam dixit: Ave grátia plena: Dóminus tecum: benedícta tu in muliéribus. I wszedszy Anioł do niej, rzekł: Bądź pozdrowiana łaski pełna, Pan z tobą, błogosławionaś ty mię­dzy niewiastami.
29
Quæ cum audísset, turbáta est in sermóne eius, et cogitábat qualis esset ista salutátio. Która gdy usłyszała, zatrwożyła się na mowę je­go, i myśliła jakieby to było pozdrowienie.
30
Et ait ángelus ei: Ne tímeas María: invenísti enim grátiam apud Deum. I rzekł jej Anioł: Nie bój się Marya: abowiem nalazłaś łaskę u Boga.
31
Ecce concípies in útero, et páries fílium, et vocábis nomen eius Iesum. Oto poczniesz w żywocie, i porodzisz syna: a nazo­wiesz imię jego Jezus.
32
Hic erit magnus, et Fílius Altíssimi vocábitur, et dabit illi Dóminus Deus sedem David patris eius: et regnábit in domo Iacob in ætérnum, Ten będzie wielki, a będzie zwan synem nawyższego: i da mu Pan Bóg stolicę Dawida ojca jego:
33
et regni eius non erit finis. I będzie królował w domu Jakóbowym na wieki: a królestwa jego nie będzie końca.
34
Dixit autem María ad ángelum: Quómodo fiet istud, quóniam virum non cognósco? A Marya rzekła do Anioła: Jakoż się to stanie: gdyż męża nie znam?
35
Et respóndens ángelus dixit ei: Spíritus sanctus supervéniet in te, et virtus Altíssimi obumbrábit tibi. Ideóque et quod nascétur ex te sanctum, vocábitur Fílius Dei. A Anioł odpowiedziawszy rzekł jej? Duch święty zstąpi na cię, a moc nawyższego zaćmi tobie. Przetoż i co się z ciebie narodzi święte, będzie nazwano synem Bo­żym.
36
Et ecce Elísabeth cognáta tua, et ipsa concépit fílium in senectúte sua: et hic mensis sextus est illi, quæ vocátur stérilis: A oto Elżbieta krewna twoja, i ona poczęła syna w starości swej: a ten miesiąc szósty jest onej, którą zową niepłodną:
37
quia non erit impossíbile apud Deum omne verbum. Bo u Boga nie będzie żadne słowo niepodobne.
38
Dixit autem María: Ecce ancílla Dómini: fiat mihi secúndum verbum tuum. Et discéssit ab illa ángelus. I rzekła Marya: Oto służebnica Pańska, niechaj mi się stanie według słowa twego. I odszedł od niej Anioł.
39
Exsúrgens autem María in diébus illis, ábiit in montána cum festinatióne, in civitátem Iuda: A powstawszy Marya w onych dniach, poszła na góry z kwapieniem do miasta Judzkiego:
40
et intrávit in domum Zacharíæ, et salutávit Elísabeth. I weszła w dom Zacharyaszów, i pozdrowiła Elżbie­tę.
41
Et factum est, ut audívit salutatiónem Maríæ Elísabeth, exsultávit infans in útero eius: et repléta est Spíritu sancto Elísabeth: I stało się: skoro usłyszała Elżbieta pozdrowienie Marjej, skoczyło dzieciątko w żywocie jej: i napełniona jest Ducha świętego Elżbieta:
42
et exclamávit voce magna, et dixit: Benedícta tu inter mulíeres, et benedíctus fructus ventris tui. I zawołała głosem wielkim, i rzekła: Błogosławionaś ty między niewiastami, i błogosławiony owoc żywo­ta twego.
43
Et unde hoc mihi, ut véniat mater Dómini mei ad me? A zkądże mnie to, że przyszła matka Pana mego do mnie?
44
Ecce enim ut facta est vox salutatiónis tuæ in áuribus meis, exsultávit in gáudio infans in útero meo. Abowiem oto jako stał się głos pozdrowienia twego w uszach moich, skoczyło od radości dzieciątko w żywocie moim
45
Et beáta, quæ credidísti, quóniam perficiéntur ea, quæ dicta sunt tibi a Dómino. A błogosławionaś, któraś uwierzyła, abowiem speł­ni się to coć jest powiedziano od Pana.
46
Et ait María: Magníficat ánima mea Dóminum: I rzekła Marya: Wielbi duszo moja Pana:
47
et exsultávit spíritus meus in Deo salutári meo. I rozradował się duch mój w Bogu zbawicielu mo­im.
48
Quia respéxit humilitátem ancíllæ suæ: ecce enim ex hoc beátam me dicent omnes generatiónes, Iż wejrzał na nizkość służebnice swojej. Abo­wiem oto odtąd błogosławioną mię zwać będą wszystkie narody.
49
quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen eius. Abowiem uczynił mi wielkie rzeczy, który możny jest, i święte imię jego.
50
Et misericórdia eius a progénie in progénies timéntibus eum. A miłosierdzie jego od narodu do narodów, boją­cym się jego.
51
Fecit poténtiam in bráchio suo: dispérsit supérbos mente cordis sui. Uczynił moc ramieniem swojem, rozproszył py­szne myślą, serca ich.
52
Depósuit poténtes de sede, et exaltávit húmiles. Złożył mocarze z stolice, a podwyższył nizkie.
53
Esuriéntes implévit bonis: et dívites dimísit inánes. Łaknące napełnił dobrami: a bogacze z niczem pu­ścił.
54
Suscépit Israel púerum suum, recordátus misericórdiæ suæ. Przyjął Izraela sługę swego wspomniawszy na mi­łosierdzie swoje.
55
Sicut locútus est ad patres nostros, Abraham et sémini eius in sǽcula. Jako mówił do ojców naszych, Abrahamowi i na­sieniu jego na wieki.
56
Mansit autem María cum illa quasi ménsibus tribus: et revérsa est in domum suam. I mieszkała z nią Marya jakoby trzy miesiące: i wróciła się do domu swego.
57
Elísabeth autem implétum est tempus pariéndi, et péperit fílium. A Elżbiecie wypełnił się czas porodzenia: i porodzi­ła syna.
58
Et audiérunt vicíni, et cognáti eius quia magnificávit Dóminus misericórdiam suam cum illa, et congratulabántur ei. I usłyszeli sąsiedzi i krewni jej, iż uwielbił Pan mi­łosierdzie swe z nią, i radowali się z nią.
59
Et factum est in die octávo, venérunt circumcídere púerum, et vocábant eum nómine patris sui Zacharíam. A gdy było dnia ósmego, przyszli obrzezować dzie­ciątko, i nazywali go imieniem ojca jego Zacharyaszem.
60
Et respóndens mater eius, dixit: Nequáquam, sed vocábitur Ioánnes. A odpowiedziawszy matka jego, rzekła: Nie tak, ale nazwan będzie Janem.
61
Et dixérunt ad illam: Quia nemo est in cognatióne tua, qui vocétur hoc nómine. I mówili do niej: Iż żadnego niemasz w narodzie twym, coby go zwano tem imieniem.
62
Innuébant autem patri eius, quem vellet vocári eum. I dawali znać ojcu jego, jakoby go chciał nazwać.
63
Et póstulans pugillárem scripsit, dicens: Ioánnes est nomen eius. Et miráti sunt univérsi. A żądawszy tabliczki, napisał mówiąc: Jan jest imię jego. I dziwowali się wszyscy.
64
Apértum est autem íllico os eius, et lingua eius, et loquebátur benedícens Deum. A wnet się otworzyły usta jego, i język jego, i mó­wił błogosławiąc Boga.
65
Et factus est timor super omnes vicínos eórum: et super ómnia montána Iudǽæ divulgabántur ómnia verba hæc: I padł strach na wszystkie sąsiady ich: i po wszy­stkich górach Żydowskiej ziemie rozsławione są wszystkie te słowa:
66
et posuérunt omnes, qui audíerant in corde suo, dicéntes: Quis putas, puer iste erit? étenim manus Dómini erat cum illo. A wszyscy, którzy słyszeli, kładli do serca swego mówiąc: Co mniemasz za dziecię to będzie? abowiem by­ła z niem ręka Pańska.
67
Et Zacharías pater eius replétus est Spíritu sancto: et prophetávit, dicens: A Zacharyasz ociec jego napełnion jest Ducha świę­tego: i prorokował, mówiąc:
68
Benedíctus Dóminus Deus Israel, quia visitávit, et fecit redemptiónem plebis suæ: Błogosławiony Pan Bóg Izraelski: iż nawiedził i uczynił odkupienie ludu swego.
69
et eréxit cornu salútis nobis in domo David púeri sui, I podniósł róg zbawienia nam, w domu Dawida służebnika swego.
70
sicut locútus est per os sanctórum, qui a sǽculo sunt, prophetárum eius: Jako mówił przez usta świętych, którzy od wieku są proroków swoich.
71
salútem ex inimícis nostris, et de manu ómnium, qui odérunt nos: Wybawienie od nieprzyjaciół naszych, i z ręki wszy­stkich, którzy nas nienawidzą.
72
ad faciéndam misericórdiam cum pátribus nostris: et memorári testaménti sui sancti. Aby uczynił miłosierdzie z ojcy naszemi: i wspamiętał na testament swój święty.
73
Iusiurándum, quod iurávit ad Abraham patrem nostrum, datúrum se nobis: Przysięgę, którą przysiągł Abrahamowi ojcu nasze­mu,
74
ut sine timóre, de manu inimicórum nostrórum liberáti, serviámus illi, Że nam dać miał. Iżbyśmy, wybawieni z ręki nie­przyjaciół naszych, bez bojaźni mu służyli,
75
in sanctitáte et iustítia coram ipso, ómnibus diébus nostris. W świętobliwości, i w sprawiedliwości przed nim po wszystkie dni nasze.
76
Et tu puer, prophéta Altíssimi vocáberis: præíbis enim ante fáciem Dómini paráre vias eius: A ty dzieciątko, prorokiem Nawyższego będziesz nazwane: Bo uprzedzisz przed oblicznością Pańską, abyś gotował drogi jego.
77
ad dandam sciéntiam salútis plebi eius: in remissiónem peccatórum eórum: Iżbyś dał naukę zbawienia ludowi jego, na odpu­szczenie grzechów ich.
78
per víscera misericórdiæ Dei nostri: in quibus visitávit nos, óriens ex alto: Dla wnętrzności miłosierdzia Boga naszego, przez które nawiedził nas, Wschód z wysokości:
79
illumináre his, qui in ténebris, et in umbra mortis sedent: ad dirigéndos pedes nostros in viam pacis. Aby zaświecił tym, którzy w ciemności, i w cieniu śmierci siedzą, ku wyprostowaniu nóg naszych na drogę pokoju.
80
Puer autem crescébat, et confortabátur spíritu: et erat in desértis usque in diem ostensiónis suæ ad Israel. A dzieciątko rosło, i umacniało się Duchem: i było na pustyniach, aż do dnia okazania swego przed Izrae­lem.
2
1
Factum est autem in diébus illis, éxiit edíctum a Cǽsare Augústo, ut describerétur univérsus orbis. I stało się, w one dni wyszedł dekret od Cesarza Augusta, aby popisano wszystek świat.
2
Hæc descríptio prima facta est a prǽside Sýriæ Cyríno: Ten popis pierwszy, stał się od starosty Syryjskiego Cyryna.
3
et ibant omnes ut profiteréntur sínguli in suam civitátem. I szli wszyscy, aby się popisali, każdy do miasta swego.
4
Ascéndit autem et Ioseph a Galilǽa de civitáte Názareth in Iudǽam, in civitátem David, quæ vocátur Béthlehem: eo quod esset de domo, et família David, Szedł też i Józef od Galilejej z miasta Nazareth, do Żydowskiej ziemie, do miasta Dawidowego, które zową Bethlehem: przeto iż był z domu i pokolenia Dawidowego:
5
ut profiterétur cum María desponsáta sibi uxóre prægnánte. Aby był popisan z Maryą poślubioną sobie mał­żonką brzemienną.
6
Factum est autem, cum essent ibi, impléti sunt dies ut páreret. I stało się, gdy tam byli, wypełniły się dni, aby po­rodziła.
7
Et péperit Fílium suum primogénitum, et pannis eum invólvit, et reclinávit eum in præsépio: quia non erat eis locus in diversório. I porodziła syna swojego pierworodnego, a uwi­nęła go w pieluszki, i położyła go w żłobie: iż miejsca im nie było w gospodzie.
8
Et pastóres erant in regióne eádem vigilántes, et custodiéntes vigílias noctis super gregem suum. A byli pasterze w tejże krainie czujący i strzegący nocne straże nad trzodą swoją.
9
Et ecce ángelus Dómini stetit iuxta illos, et cláritas Dei circumfúlsit illos, et timuérunt timóre magno. A oto anioł Pański stanął podle nich a jasność Boża zewsząd je oświeciła: i zlękli się wielką bojaźnią:
10
Et dixit illis ángelus: Nolíte timére: ecce enim evangelízo vobis gáudium magnum, quod erit omni pópulo: I rzekł im anioł: Nie bójcie się: bo oto opowiadam wam wesele wielkie, które będzie wszystkiemu ludowi:
11
quia natus est vobis hódie Salvátor, qui est Christus Dóminus, in civitáte David. Iż się wam dziś narodził zbawiciel, który jest Chry­stus Pan, w mieście Dawidowem.
12
Et hoc vobis signum: inveniétis infántem pannis involútum, et pósitum in præsépio. A ten wam znak: znajdziecie niemowiątko uwinione w pieluszki i położone we żłobie.
13
Et súbito facta est cum ángelo multitúdo milítiæ cæléstis laudántium Deum, et dicéntium: A natychmiast było z aniołem mnóstwo wojska niebieskiego, chwalących Boga, i mówiących:
14
Glória in altíssimis Deo, et in terra pax homínibus bonæ voluntátis. Chwała na wysokości Bogu: a na ziemi pokój ludziom dobrej wolej.
15
Et factum est, ut discessérunt ab eis ángeli in cælum: pastóres loquebántur ad ínvicem: Transeámus usque Béthlehem, et videámus hoc verbum, quod factum est, quod Dóminus osténdit nobis. I stało się: gdy odeszli aniołowie od nich do nieba, pasterze mówili jeden do drugiego: Pódźmy aż do Bethle­hem, a oglądajmy to słowo, które się stało, które nam Pan pokazał.
16
Et venérunt festinántes: et invenérunt Maríam, et Ioseph, et infántem pósitum in præsépio. I przyszli kwapiąc się, i naleźli Maryą i Józefa, i nie­mowiątko położone we żłobie.
17
Vidéntes autem cognovérunt de verbo, quod dictum erat illis de púero hoc. A ujrzawszy poznali słowo, które im było powie­dziano o dzieciątku tem.
18
Et omnes, qui audiérunt, miráti sunt: et de his, quæ dicta erant a pastóribus ad ipsos. A wszyscy, którzy słyszeli dziwowali się temu, i co do nich pasterze mówili.
19
María autem conservábat ómnia verba hæc, cónferens in corde suo. Lecz Marya te wszystkie słowa zachowywała, sto­sując w sercu swojem.
20
Et revérsi sunt pastóres glorificántes, et laudántes Deum in ómnibus, quæ audíerant, et víderant, sicut dictum est ad illos. I wrócili się pasterze, wysławiając i chwaląc Boga, ze wszystkiego co słyszeli i widzieli jako i powiadano jest.
21
Et postquam consummáti sunt dies octo, ut circumciderétur puer, vocátum est nomen eius Iesus, quod vocátum est ab ángelo priúsquam in útero conciperétur. A gdy się spełniło ośm dni, iżby obrzezano dziecią­tko: nazwano jest imię jego JEZUS, które było nazwano od Anioła pierwej niźli się w żywocie poczęło.
22
Et postquam impléti sunt dies purgatiónis eius secúndum legem Móysi, tulérunt illum in Ierúsalem, ut sísterent eum Dómino, A gdy się wypełniły dni oczyścienia jej według zakonu Mojżeszowego, przynieśli go do Jeruzalem, aby go stawili Panu,
23
sicut scriptum est in lege Dómini: Quia omne masculínum adapériens vulvam, sanctum Dómino vocábitur: Jako napisano jest w zakonie Pańskim, Że wszelki mężczyzna otwierający żywot, świętym Panu nazwany będzie.
24
et ut darent hóstiam secúndum quod dictum est in lege Dómini, par túrturum, aut duos pullos columbárum. A iżby oddali ofiarę, wedle tego co jest powiedzia­no w zakonie Pańskim, parę synogarlic, abo dwoje gołąbiąt.
25
Et ecce homo erat in Ierúsalem, cui nomen Símeon, et homo iste iustus, et timorátus, exspéctans consolatiónem Israel: et Spíritus sanctus erat in eo. A oto, był człowiek w Jeruzalem, któremu imię Simeon: a ten człowiek sprawiedliwy i bogobojny, oczekawający pociechy Izraelskiej: a Duch święty był w nim.
26
Et respónsum accéperat a Spíritu sancto, non visúrum se mortem, nisi prius vidéret Christum Dómini. I odpowiedź był wziął od Ducha świętego że nie miał oglądać śmierci, ażby pierwej oglądał Chrystusa Pań­skiego.
27
Et venit in Spíritu in templum. Et cum indúcerent púerum Iesum paréntes eius, ut fácerent secúndum consuetúdinem legis pro eo, I przyszedł w duchu do kościoła: A gdy wwodzili dzieciątko Jezusa rodzicy jego, aby za nie uczynili wedle zwyczaju zakonnego.
28
et ipse accépit eum in ulnas suas: et benedíxit Deum, et dixit: On też wziął je na ręce swoje i błogosławił Boga, i mówił:
29
Nunc dimíttis servum tuum Dómine, secúndum verbum tuum in pace: Teraz puszczasz sługę twego Panie w pokoju, we­dług słowa twego.
30
quia vidérunt óculi mei salutáre tuum, Gdyż oczy moje oglądały zbawienie twoje.
31
quod parásti ante fáciem ómnium populórum: Któreś zgotował przed oblicznością wszystkich na­rodów.
32
lumen ad revelatiónem géntium, et glóriam plebis tuæ Israel. Światłość na objawienie poganów, i chwałę ludu twego Izraelskiego.
33
Et erat pater eius et mater mirántes super his, quæ dicebántur de illo. A ociec jego i matka dziwowali się temu co o nim mówiono.
34
Et benedíxit illis Símeon, et dixit ad Maríam matrem eius: Ecce pósitus est hic in ruínam, et in resurrectiónem multórum in Israel: et in signum, cui contradicétur: I błogosławił im Simeon, i rzekł do Marjej matki je­go: Oto ten położon jest na upadek, i na powstanie wielu, w Izraelu, i na znak któremu sprzeciwiać się będą.
35
et tuam ipsíus ánimam pertransíbit gládius, ut reveléntur ex multis córdibus cogitatiónes. I duszę twą własną przeniknie miecz, aby myśli z wiela serc były objawione.
36
Et erat Anna prophetíssa, fília Phánuel, de tribu Aser: hæc procésserat in diébus multis, et víxerat cum viro suo annis septem a virginitáte sua. I była Anna prorokini, córka Phanuelowa, z poko­lenia Aser: ta była barzo podeszła w leciech, a siedm lat żyła z mężem swym od panieństwa swego.
37
Et hæc vídua usque ad annos octogínta quátuor: quæ non discedébat de templo, ieiúniis, et obsecratiónibus sérviens nocte, ac die. A ta wdową aż do lat ośmdziesiąt i czterzech, któ­ra nie odchadzała z kościoła, postami i modlitwami słu­żąc we dnie i w nocy.
38
Et hæc, ipsa hora supervéniens, confitebátur Dómino: et loquebátur de illo ómnibus, qui exspectábant redemptiónem Israel. Ta też onejże godziny nadszedszy wyznawała Pa­nu, i powiadała o nim wszystkim, którzy oczekiwali odkupienia Izraelskiego.
39
Et ut perfecérunt ómnia secúndum legem Dómini, revérsi sunt in Galilǽam in civitátem suam Názareth. A gdy wykonali wszystko według zakonu Pań­skiego, wrócili się do Galilejej, do Nazaret miasta swego.
40
Puer autem crescébat, et confortabátur plenus sapiéntia: et grátia Dei erat in illo. A dziecię rosło i umacniało się pełne mądrości, a ła­ska Boża była w niem.
41
Et ibant paréntes eius per omnes annos in Ierúsalem, in die solémni Paschæ. A rodzicy jego chodzili na każdy rok do Jeruza­lem, na dzień uroczysty Paschy.
42
Et cum factus esset annórum duódecim, ascendéntibus illis Ierosólymam secúndum consuetúdinem diéi festi, A gdy już był we dwunaście leciech, gdy oni wstą­pili do Jeruzalem wedle zwyczaju dnia świętego.
43
consummatísque diébus, cum redírent, remánsit puer Iesus in Ierúsalem, et non cognovérunt paréntes eius. A skończywszy dni gdy się wracali, zostało dzie­cię Jezus w Jeruzalem: a nie obaczyli rodzicy jego.
44
Existimántes autem illum esse in comitátu, venérunt iter diéi, et requirébant eum inter cognátos, et notos. A mniemając, że on był w towarzystwie, uszli dzień drogi, i szukali go między krewnemi i znajomemi.
45
Et non inveniéntes, regréssi sunt in Ierúsalem, requiréntes eum. A nie nalazłszy, wrócili się do Jeruzalem, szukając go.
46
Et factum est, post tríduum invenérunt illum in templo sedéntem in médio doctórum, audiéntem illos, et interrogántem eos. I stało się, po trzech dniach naleźli go w kościele siedzącego w pośrodku Doktorów, a on ich słucha i py­ta ich.
47
Stupébant autem omnes, qui eum audiébant, super prudéntia, et respónsis eius. A zdumiewali się wszyscy, którzy go słuchali rozu­mowi i odpowiedziam jego.
48
Et vidéntes admiráti sunt. Et dixit mater eius ad illum: Fili, quid fecísti nobis sic? ecce pater tuus, et ego doléntes quærebámus te. A ujrzawszy zdziwili się. I rzekła do niego matka jego: Synu, Cożeś nam tak uczynił? oto ociec twój i ja żałośni szukaliśmy cię.
49
Et ait ad illos: Quid est quod me quærebátis? nesciebátis quia in his, quæ Patris mei sunt, opórtet me esse? I rzekł do nich: Cóż jest, żeście mię szukali? Nie wiedzieliście, iż w tych rzeczach, które są Ojca mego, po­trzeba żebym był?
50
Et ipsi non intellexérunt verbum quod locútus est ad eos. A oni nie zrozumieli słowa, które im mówił.
51
Et descéndit cum eis, et venit Názareth: et erat súbditus illis. Et mater eius conservábat ómnia verba hæc in corde suo. I zstąpił z nimi, i przyszedł do Nazaret: a był im poddany. A matka jego wszystkie te słowa zachowała w sercu swem.
52
Et Iesus proficiébat sapiéntia, et ætáte, et grátia apud Deum, et hómines. A Jezus się pomnażał w mądrości i w leciech, i w łasce u Boga, i u ludzi.
3
1
Anno autem quintodécimo impérii Tibérii Cǽsaris, procuránte Póntio Piláto Iudǽam, tetrárcha autem Galilǽæ Heróde, Philíppo autem fratre eius tetrárcha Iturǽæ, et Trachonítidis regiónis, et Lysánia Abilínæ tetrárcha, A piętnastego roku panowania Tyberyusza Cesarza, gdy Pontius Piłat rządził Żydowską ziemią, a Herod Te­trarchą Galilejskim, a Filip brat jego Tetrarchę Iturejskim i Trachonitskiej krainy, a Lizaniasz Abileńskim Tetrarchą:
2
sub princípibus sacerdótum Anna et Caípha: factum est verbum Dómini super Ioánnem, Zacharíæ fílium, in desérto. Za nawyższych kapłanów Annasza i Kaiphasza: stało się słowo Pańskie do Jana, Zacharyaszowego syna, na puszczy.
3
Et venit in omnem regiónem Iordánis, prǽdicans baptísmum pœniténtiæ in remissiónem peccatórum, I przyszedł do wszystkiej krainy Jordanu, opo­wiadając chrzest pokuty na odpuszczenie grzechów:
4
sicut scriptum est in libro sermónum Isaíæ prophétæ: Vox clamántis in desérto: Paráte viam Dómini: rectas fácite sémitas eius: Jako jest napisano w księgach mów Izajasza proro­ka: Głos wołającego na puszczy: Gotujcie drogę Pań­ską, czyńcie proste ścieżki jego.
5
omnis vallis implébitur: et omnis mons, et collis humiliábitur: et erunt prava in dirécta, et áspera in vias planas: Wszelka dolina będzie napełniona: a wszelka góra i pagórek poniżon będzie: i krzywe miejsca będą proste, a ostre drogami gładkimi.
6
et vidébit omnis caro salutáre Dei. I ogląda wszelkie ciało zbawienie Boże.
7
Dicébat ergo ad turbas, quæ exíbant ut baptizaréntur ab ipso: Genímina viperárum, quis osténdit vobis fúgere a ventúra ira? Mówił tedy do rzesz, które wychodziły, aby były ochrzczone od niego: Rodzaju jaszczórczy, kto wam poka­zał, żebyście uciekali przed gniewem przyszłym?
8
Fácite ergo fructus dignos pœniténtiæ, et ne cœpéritis dícere: Patrem habémus Abraham. Dico enim vobis, quia potens est Deus de lapídibus istis suscitáre fílios Abrahæ. Czyńcie tedy owoce godne pokuty: a nie poczynajcie mówić, Ojca mamy Abrahama. Abowiem wam powia­dam, iż mocen jest Bóg z tych kamieni wzbudzić syny Abrahamowi.
9
Iam enim secúris ad radícem árborum pósita est. Omnis ergo arbor non fáciens fructum bonum, excidétur, et in ignem mittétur. Boć już siekiera do korzenia drzew jest przyłożona. A przetoż wszelkie drzewo nie rodzące owocu dobrego, bę­dzie wycięte, i w ogień wrzucone.
10
Et interrogábant eum turbæ, dicéntes: Quid ergo faciémus? I pytały go rzesze mówiąc: Cóż tedy czynić będziem?
11
Respóndens autem dicébat illis: Qui habet duas túnicas, det non habénti: et qui habet escas, simíliter fáciat. A odpowiadając mówił im: Kto ma dwie sukni, niech da niemającemu: a kto ma pokarmy, niech także uczyni.
12
Venérunt autem et publicáni ut baptizaréntur, et dixérunt ad illum: Magíster, quid faciémus? Przyszli też i Celnicy, aby byli ochrzczeni, i rzekli mu: Nauczycielu, co czynić będziemy?
13
At ille dixit ad eos: Nihil ámplius, quam quod constitútum est vobis, faciátis. A on rzekł do nich: Nic więcej nie czyńcie nad to co wam postanowiono.
14
Interrogábant autem eum et mílites, dicéntes: Quid faciémus et nos? Et ait illis: Néminem concutiátis, neque calúmniam faciátis: et conténti estóte stipéndiis vestris. Pytali go też i żołnierze, mówiąc: Co mamy czynić i my? I rzekł im: żadnego nie bijcie ani potwarzajcie: ale na żołdziech waszych przestawajcie.
15
Existimánte autem pópulo, et cogitántibus ómnibus in córdibus suis de Ioánne, ne forte ipse esset Christus, A gdy się lud domniemawał, i wszyscy myślili w sercach swych o Janie, by snać on nie był Chrystusem.
16
respóndit Ioánnes, dicens ómnibus: Ego quidem aqua baptízo vos: véniet autem fórtior me, cuius non sum dignus sólvere corrígiam calceamentórum eius: ipse vos baptizábit in Spíritu sancto, et igni: Odpowiedział Jan mówiąc wszystkim: Jać was chrzczę wodą, aleć przyjdzie mocniejszy nad mię, którego nie jestem godzien rozwiązać rzemyka botów jego: ten was chrzcić będzie Duchem świętym, i ogniem.
17
cuius ventilábrum in manu eius, et purgábit áream suam, et congregábit tríticum in hórreum suum, páleas autem combúret igni inexstinguíbili. Którego łopata w ręku jego, i wychędoży bojowisko swoje, i zgromadzi pszenicę do szpichlerza swego, a plewy spali ogniem nieugaszonym.
18
Multa quidem et ália exhórtans evangelizábat pópulo. Wieleć i innych rzeczy napominając opowiadał ludowi.
19
Heródes autem tetrárcha cum corriperétur ab illo de Herodíade uxóre fratris sui, et de ómnibus malis, quæ fecit Heródes, A Herod tetrarcha, będąc strofowany od niego o Herodyadę żonę brata swego, i o wszystkie złości, które czynił Herod.
20
adiécit et hoc super ómnia, et inclúsit Ioánnem in cárcere. Przydał też to nad wszystko, i zamknął Jana w cie­mnicy.
21
Factum est autem cum baptizarétur omnis pópulus, et Iesu baptizáto, et oránte, apértum est cælum: I stało się, gdy był chrzczon wszystek lud, i gdy Jezus był ochrzczon, i modlił się, że się niebo otworzyło:
22
et descéndit Spíritus sanctus corporáli spécie sicut colúmba in ipsum: et vox de cælo facta est: Tu es fílius meus diléctus, in te complácui mihi. I zstąpił nań Duch święty w osobie cielesnej jako gołębica, i stał się głos z nieba: Tyś jest syn mój miły, i w tobiem upodobał sobie.
23
Et ipse Iesus erat incípiens quasi annórum trigínta, ut putabátur, fílius Ioseph, qui fuit Heli, qui fuit Mathat, A ten Jezus poczynał być jakoby we trzydziestu lat, jako mniemano, syn Józefa, który był Heli, który był Matthat,
24
qui fuit Levi, qui fuit Melchi, qui fuit Ianne, qui fuit Ioseph, Który był Lewi, który był Melchi, który był Janni, który był Józef.
25
qui fuit Mathathíæ, qui fuit Amos, qui fuit Nahum, qui fuit Hesli, qui fuit Nagge, Który był Matthathiaszów, który był Amos, któ­ry był Nahum, który był Hefli, który był Nagge,
26
qui fuit Mahath, qui fuit Mathathíæ, qui fuit Sémei, qui fuit Ioseph, qui fuit Iuda, Który był Mahath, który był Matthathyaszów, który był Semei, który był Józef, który był Juda.
27
qui fuit Ioánna, qui fuit Resa, qui fuit Zoróbabel, qui fuit Saláthiel, qui fuit Neri, Który był Joanna, który był Resa, który był Zorobabel, który był Salathiel, który był Neri,
28
qui fuit Melchi, qui fuit Addi, qui fuit Cosan, qui fuit Elmadan, qui fuit Her, Który był Melchi, który był Addi, Który był Kosan, który był Elmadam, który był Her,
29
qui fuit Iesu, qui fuit Eliézer, qui fuit Iorim, qui fuit Mathat, qui fuit Levi, Który był Jezu, który był Eliezer, który był Jorym, który był Mathat, który był Lewi,
30
qui fuit Símeon, qui fuit Iuda, qui fuit Ioseph, qui fuit Iona, qui fuit Elíakim, Który był Simeon, który był Juda, który był Józef, który był Jona, który był Eliachim,
31
qui fuit Mélea, qui fuit Menna, qui fuit Máthatha, qui fuit Nathan, qui fuit David, Który był Melea, który był Menna, który był Matthata, który był Nathan, który był Dawid,
32
qui fuit Iesse, qui fuit Obed, qui fuit Booz, qui fuit Salmon, qui fuit Naásson, Który był Jessi, który był Obed, który był Booz, który był Salmon, który był Naasson,
33
qui fuit Amínadab, qui fuit Aram, qui fuit Esron, qui fuit Phares, qui fuit Iudæ, Który był Aminadab, który był Aram, który był Esron, który był Phares, który był Judów,
34
qui fuit Iacob, qui fuit Isaac, qui fuit Abrahæ, qui fuit Thare, qui fuit Nachor, Który był Jakóbów, który był Izaaków, który był Abrahamów, który był Thare, który był Nachor,
35
qui fuit Sarug, qui fuit Ragau, qui fuit Phaleg, qui fuit Heber, qui fuit Sale, Który był Sarug, który był Ragau, który był Phaleg, który był Heber, który był Sale.
36
qui fuit Cáinan, qui fuit Arpháxad, qui fuit Sem, qui fuit Noe, qui fuit Lamech, Który był Kainan, który był Arphaxad, który był Sem, który był Noe, który był Lamech,
37
qui fuit Mathúsale, qui fuit Henoch, qui fuit Iared, qui fuit Maláleel, qui fuit Cáinan, Który był Mathusale, który był Enoch, który był Jared, który był Malaleel, który był Kainan.
38
qui fuit Henos, qui fuit Seth, qui fuit Adam, qui fuit Dei. Który był Henos, który był Seth, który był Ada­mów, który był Boży.
4
1
Iesus autem plenus Spíritu sancto regréssus est a Iordáne: et agebátur a Spíritu in desértum A Jezus pełen Ducha świętego, wrócił się od Jorda­nu i zaprowadzon jest od Ducha na puszczą.
2
diébus quadragínta, et tentabátur a diábolo. Et nihil manducávit in diébus illis: et consummátis illis esúriit. I był przez czterdzieści dni kuszon od djabła. A nie jadł nic w one dni: a gdy się one kończyły łaknął.
3
Dixit autem illi diábolus: Si Fílius Dei es, dic lápidi huic ut panis fiat. I rzekł mu djabeł: Jeśliś jest syn Boży, rzecz kamie­niowi temu, aby się stał chlebem.
4
Et respóndit ad illum Iesus: Scriptum est: Quia non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. I odpowiedział mu Jezus: Napisano jest, Iż nie sa­mym chlebem żywie człowiek, ale wszelkiem słowem Bożem.
5
Et duxit illum diábolus in montem excélsum, et osténdit illi ómnia regna orbis terræ in moménto témporis, I wwiódł go djabeł na górę wysoką, i ukazał mu wszystkie królestwa wszego świata w ocemgnieniu:
6
et ait illi: Tibi dabo potestátem hanc univérsam, et glóriam illórum: quia mihi trádita sunt, et cui volo do illa. I rzekł mu: Tobie dam władzę tę wszystkę, i chwałę ich: bo mnie podane są, a komu chcę dawam je.
7
Tu ergo si adoráveris coram me, erunt tua ómnia. Ty tedy jeśli się pokłonisz przedemną, będą twoje wszystkie.
8
Et respóndens Iesus, dixit illi: Scriptum est: Dóminum Deum tuum adorábis, et illi soli sérvies. A odpowiadając Jezus rzekł mu: Napisano jest Panu Bogu twemu będziesz się kłaniał, i jemu samemu służył.
9
Et duxit illum in Ierúsalem, et státuit eum super pinnam templi, et dixit illi: Si Fílius Dei es, mitte te hinc deórsum. I wiódł go do Jeruzalem, a postawił go na ganku ko­ścielnym: i rzekł mu: Jeśliś jest syn Boży, zrzuć się ztąd na dół.
10
Scriptum est enim quod ángelis suis mandávit de te, ut consérvent te: Abowiem napisano jest, że Aniołom swym rozkazał o tobie, aby cię strzegli:
11
et quia in mánibus tollent te, ne forte offéndas ad lápidem pedem tuum. A iż cię na ręku nosić będą, byś snąć nie obraził o kamień nogi twojej.
12
Et respóndens Iesus, ait illi: Dictum est: Non tentábis Dóminum Deum tuum. A odpowiadając Jezus, rzekł mu: Powiedziano jest: Nie będziesz kusił Pana Boga twego.
13
Et consummáta omni tentatióne, diábolus recéssit ab illo, usque ad tempus. A skończywszy wszystko kuszenie djabeł odszedł od niego, aż do czasu.
14
Et regréssus est Iesus in virtúte Spíritus in Galilǽam, et fama éxiit per univérsam regiónem de illo. A Jezus wrócił się w mocy Ducha do Galilejej? a wyszła o nim sława po wszystkiej krainie.
15
Et ipse docébat in synagógis eórum, et magnificabátur ab ómnibus. A on nauczał w bóżnicach ich, i był wielce ważony u wszystkich.
16
Et venit Názareth, ubi erat nutrítus, et intrávit secúndum consuetúdinem suam die sábbati in synagógam, et surréxit légere. I przyszedł do Nazareth, gdzie był wychowan: i wszedł według zwyczaju swego w dzień Sobotni do bó­żnice: i wstał czytać.
17
Et tráditus est illi liber Isaíæ prophétæ. Et ut revólvit librum, invénit locum ubi scriptum erat: I podano mu księgi Izajasza proroka. A otworzy­wszy księgi, nalazł miejsce gdzie było napisano:
18
Spíritus Dómini super me: propter quod unxit me, evangelizáre paupéribus misit me, sanáre contrítos corde, Duch Pański nademną: dla tego mię pomazał, abym opowiadał Ewangelią ubogim: posłał mię, abych uzdro­wił skruszone na sercu,
19
prædicáre captívis remissiónem, et cæcis visum, dimíttere confráctos in remissiónem, prædicáre annum Dómini accéptum, et diem retributiónis. Abych opowiadał więźniom wypuszczenie, i ślepym przejrzenie, żebym wypuścił na wolność znędzone, i opo­wiadał rok Pański przyjemny, i dzień odpłaty.
20
Et cum plicuísset librum, réddidit minístro, et sedit. Et ómnium in synagóga óculi erant intendéntes in eum. A zamknąwszy księgi, oddał słudze, i siadł. A oczy wszystkich w bóżnicy były weń wlepione.
21
Cœpit autem dícere ad illos: Quia hódie impléta est hæc scriptúra in áuribus vestris. I począł do nich mówić: Iż się dziś spełniło to pismo w uszach waszych.
22
Et omnes testimónium illi dabant: et mirabántur in verbis grátiæ, quæ procedébant de ore ipsíus, et dicébant: Nonne hic est fílius Ioseph? A wszyscy dawali mu świadectwo: i dziwowali się wdzięcznym słowom, które pochodziły z ust jego: i mó­wili: Izaż ten nie jest syn Józefów?
23
Et ait illis: Utique dicétis mihi hanc similitúdinem: Médice cura teípsum: quanta audívimus facta in Caphárnaum, fac et hic in pátria tua. I rzekł im: Pewnie mi rzeczecie tę przypowieść: Le­karzu, ulecz samego siebie. Jako wiele rzeczy słyszeli­śmy uczynionych w Kapharnaum, uczyń i tu w ojczyźnie twojej.
24
Ait autem: Amen dico vobis, quia nemo prophéta accéptus est in pátria sua. I rzekł: Zaprawdę wam powiadam, iż żaden prorok nie jest przyjemny w ojczyźnie swojej.
25
In veritáte dico vobis, multæ víduæ erant in diébus Elíæ in Israel, quando clausum est cælum annis tribus, et ménsibus sex, cum facta esset fames magna in omni terra: Wprawdzie mówię wam, było wiele wdów za dni Eliaszowych w Izraelu, gdy było zamknione niebo do trzech lat i sześci miesięcy, gdy był wielki głód po wszy­stkiej ziemi:
26
et ad nullam illárum missus est Elías, nisi in Sarépta Sidóniæ, ad mulíerem víduam. A do żadnej z nich nie był posłan Eliasz, jedno do Sarepty Sydońskiej do niewiasty wdowy.
27
Et multi leprósi erant in Israel sub Eliséo prophéta: et nemo eórum mundátus est nisi Náaman Syrus. I wiele trędowatych było w Izraelu za Eliasza pro­roka: a żaden z nich nie był oczyścion jedno Naaman Syrianin.
28
Et repléti sunt omnes in synagóga ira, hæc audiéntes. I napełnieni są wszyscy gniewu, w bóżnicy sły­sząc to,
29
Et surrexérunt, et eiecérunt illum extra civitátem: et duxérunt illum usque ad supercílium montis, super quem cívitas illórum erat ædificáta, ut præcipitárent eum. I wstali i wyrzucili go z miasta: i wywiedli go aż na wierzch góry, na której miasto ich zbudowane było, aby go zrzucili.
30
Ipse autem tránsiens per médium illórum, ibat. A on przeszedszy przez pośrodek ich uszedł.
31
Et descéndit in Caphárnaum civitátem Galilǽæ, ibíque docébat illos sábbatis. I zstąpił do Kapharnaum miasta Galilejskiego: i tam ich nauczał w szabbaty.
32
Et stupébant in doctrína eius, quia in potestáte erat sermo ipsíus. I zdumiewali się nad nauką jego: bo była z władzą mowa jego.
33
Et in synagóga erat homo habens dæmónium immúndum, et exclamávit voce magna, A w bóżnicy był człowiek mający czarta nieczyste­go: i zawołał wielkim głosem.
34
dicens: Sine, quid nobis et tibi, Iesu Nazaréne? venísti pérdere nos? scio te quis sis, Sanctus Dei. Mówiąc: Niechaj, co nam i tobie Jezusie Nazareński? przyszedłeś zatracić nas? znam cię, ktoś jest, Świę­ty Boży.
35
Et increpávit illum Iesus, dicens: Obmutésce, et exi ab eo. Et cum proiecísset illum dæmónium in médium, éxiit ab illo, nihílque illum nócuit. I zfukał go Jezus, mówiąc: Zamilkni, a wynidź z niego. A czart porzuciwszy go w pośrodek wyszedł od niego, i nic mu nie zaszkodził.
36
Et factus est pavor in ómnibus, et colloquebántur ad ínvicem, dicéntes: Quod est hoc verbum, quia in potestáte et virtúte ímperat immúndis spirítibus, et éxeunt? I padł strach na wszystkie: i rozmawiali jeden do drugiego, mówiąc: Cóż to za słowo, iż z władzą i mocą rozkazuje duchom nieczystym, a wychodzą?
37
Et divulgabátur fama de illo in omnem locum regiónis. I rozchodziła się sława o nim na wszelkie miejsce krainy.
38
Surgens autem Iesus de synagóga, introívit in domum Simónis. Socrus autem Simónis tenebátur magnis fébribus: et rogavérunt illum pro ea. A powstawszy Jezus z bóżnice, wszedł do domu Simonowego. A świekra Simonowa zjęta była gorączką wielką: i prosili go za nią.
39
Et stans super illam imperávit febri: et dimísit illam. Et contínuo surgens, ministrábat illis. I stojąc nad nią rozkazał gorączce, i opuściła ją. A natychmiast wstawszy służyła im.
40
Cum autem sol occidísset: omnes, qui habébant infírmos váriis languóribus, ducébant illos ad eum. At ille síngulis manus impónens, curábat eos. A gdy zaszło słonce, wszyscy, którzy mieli chorujące rozlicznemi niemocami, przywodzili je do niego. A on na każdego kładąc ręce, uzdrawiał je.
41
Exíbant autem dæmónia a multis clamántia, et dicéntia: Quia tu es Fílius Dei: et íncrepans non sinébat ea loqui: quia sciébant ipsum esse Christum. A wychodzili czarci z wielu ich wołając i mówiąc: Iżeś ty jest syn Boży. A łając nie dopuszczał im mó­wić, że wiedzieli, iż on jest Chrystusem.
42
Facta autem die egréssus ibat in desértum locum, et turbæ requirébant eum, et venérunt usque ad ipsum: et detinébant illum ne discéderet ab eis. A gdy był dzień, wyszedszy szedł na puste miejsce: a rzesze go szukały. I przyszły aż do niego: i zatrzymawały go, aby nie odchodził od nich.
43
Quibus ille ait: Quia et áliis civitátibus opórtet me evangelizáre regnum Dei: quia ídeo missus sum. Którym on rzekł: że innym miastom potrzeba, abych opowiadał królestwo Boże: bom dla tego posłan.
44
Et erat prǽdicans in synagógis Galilǽæ. I kazał w bóżnicach Galilejskich.
5
1
Factum est autem, cum turbæ irrúerent in eum, ut audírent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genésareth. I stało się, gdy rzesze nalegały nań, aby słuchały sło­wa Bożego, a on stał podłe jeziora Genezareth.
2
Et vidit duas naves stantes secus stagnum: piscatóres autem descénderant, et lavábant rétia. I ujrzał dwie łodzi stojące przy jeziorze: a rybitwi wyszli byli i płókali sieci.
3
Ascéndens autem in unam navim, quæ erat Simónis, rogávit eum a terra redúcere pusíllum. Et sedens docébat de navícula turbas. A wszedszy w jednę łódź, która była Symonowa, pro­sił go, aby maluczko odjechał od ziemie. A siadszy, uczył rzesze z łodzi.
4
Ut cessávit autem loqui, dixit ad Simónem: Duc in altum, et laxáte rétia vestra in captúram. A gdy przestał mówić, rzekł do Symona: Zajedź na głębią, a zapuście sieci wasze na połów.
5
Et respóndens Simon, dixit illi: Præcéptor, per totam noctem laborántes nihil cépimus: in verbo autem tuo laxábo rete. A Symon odpowiedziawszy, rzekł mu: Nauczycielu, przez całą noc pracując niceśmy nie ułowili: wszakże na słowo twe zapuszczę sieć.
6
Et cum hoc fecíssent, conclusérunt píscium multitúdinem copiósam: rumpebátur autem rete eórum. A gdy to uczynili, zagarnęli ryb mnóstwo wielkie, i rwała się sieć ich.
7
Et annuérunt sóciis, qui erant in ália navi, ut venírent, et adiuvárent eos. Et venérunt, et implevérunt ambas navículas, ita ut pene mergeréntur. I skinęli na towarzysze co byli w drugiej łodzi, aby przybyli i ratowali je. I przybyli, i napełnili obie łódce tak, iż się mało nie zanurzały.
8
Quod cum vidéret Simon Petrus, prócidit ad génua Iesu, dicens: Exi a me, quia homo peccátor sum, Dómine. Co widząc Symon Piotr, upadł u kolan Jezusowych mówiąc: Wynidź odemnie, bom jest człowiek grzeszny, Panie.
9
Stupor enim circumdéderat eum, et omnes, qui cum illo erant, in captúra píscium, quam céperant: Abowiem go było zdumienie ogarnęło, i wszystkie co przy nim byli, z połowu ryb, który pojmali.
10
simíliter autem Iacóbum, et Ioánnem, fílios Zebedǽi, qui erant sócii Simónis. Et ait ad Simónem Iesus: Noli timére: ex hoc iam hómines eris cápiens. Także też Jakóba i Jana syny Zebedeuszowe, któ­rzy byli towarzysze Symonowi. I rzekł Jezus do Symo­na: Nie bój się: odtąd już ludzie łowić będziesz.
11
Et subdúctis ad terram návibus, relíctis ómnibus, secúti sunt eum. A wyciągnąwszy łodzi na ziemię, wszystko opuściw­szy, szli za nim.
12
Et factum est, cum esset in una civitátum, et ecce vir plenus lepra, et videns Iesum, et prócidens in fáciem, rogávit eum, dicens: Dómine, si vis, potes me mundáre. I stało się, gdy był w jednem mieście, a oto mąż pe­łen trądu, a ujrzawszy Jezusa, i padszy na oblicze, prosił go mówiąc: Panie, jeśli chcesz, możesz mię oczyścić.
13
Et exténdens manum, tétigit eum, dicens: Volo: mundáre. Et conféstim lepra discéssit ab illo. A ściągnąwszy rękę, dotknął się go mówiąc: Chcę, bądź oczyścion. A natychmiast odszedł trąd od niego.
14
Et ipse præcépit illi ut némini díceret: sed, Vade, osténde te sacerdóti, et offer pro emundatióne tua, sicut præcépit Móyses, in testimónium illis. A on mu przykazał, aby nikomu nie powiadał: ale idź ukaż się kapłanowi, i ofiaruj za oczyścienie twoje, jako rozkazał Mojżesz, na świadectwo im.
15
Perambulábat autem magis sermo de illo: et conveniébant turbæ multæ ut audírent, et curaréntur ab infirmitátibus suis. I rozchodziła się o nim więcej powieść, i schodziły się wielkie rzesze, aby słuchali, i byli uzdrowieni od nie­mocy swoich.
16
Ipse autem secedébat in desértum, et orábat. A on ustępował na pustynią, i modlił się.
17
Et factum est in una diérum, et ipse sedébat docens. Et erant Pharisǽi sedéntes, et legis doctóres, qui vénerant ex omni castéllo Galilǽæ, et Iudǽæ, et Ierúsalem: et virtus Dómini erat ad sanándum eos. I stało się dnia jednego, a on siedział, ucząc. I sie­dzieli Faryzeuszowie, i zakonni Doktorowie, którzy byli przyszli ze wszystkich miasteczek Galilejej, i Żydowskiej ziemi, i z Jeruzalem: a moc Pańska była, ku uzdrowie­niu ich.
18
Et ecce viri portántes in lecto hóminem, qui erat paralýticus: et quærébant eum inférre, et pónere ante eum. A oto mężowie niosący na łóżku człowieka, który był ruszony powietrzem: i szukali go wnieść, i postawić przed nim.
19
Et non inveniéntes qua parte illum inférrent præ turba, ascendérunt supra tectum, et per tégulas summisérunt eum cum lecto in médium ante Iesum. A nie nalazszy, którąby stroną go wnieśli przez rze­szą, wstąpili na dach, i przez dachówki spuścili go z łó­żkiem w pośrodek przed Jezusa.
20
Quorum fidem ut vidit, dixit: Homo, remittúntur tibi peccáta tua. Których wiarę ujrzawszy, rzekł: Człowiecze, odpu­szczają się tobie grzechy twoje.
21
Et cœpérunt cogitáre scribæ, et Pharisǽi, dicéntes: Quis est hic, qui lóquitur blasphémias? quis potest dimíttere peccáta, nisi solus Deus? I poczęli myślić Doktorowie, i Faryzeuszowie, mó­wiąc: któż jest ten co mówi bluźnierstwa? któż może od­puścić grzechy, jedno sam Bóg?
22
Ut cognóvit autem Iesus cogitatiónes eórum, respóndens, dixit ad illos: Quid cogitátis in córdibus vestris? A Jezus, poznawszy myśli ich, odpowiadając rzekł do nich: Cóż myślicie w sercach waszych?
23
Quid est facílius dícere: Dimittúntur tibi peccáta: an dícere: Surge, et ámbula? Cóż jest łacniejszego rzec: Odpuszczają się tobie grzechy: czyli rzec: Wstań, a chodź?
24
Ut autem sciátis quia Fílius hóminis habet potestátem in terra dimitténdi peccáta, (ait paralýtico) tibi dico, surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam. Lecz, abyście wiedzieli, iż syn człowieczy ma władzę na ziemi odpuszczać grzechy, (rzekł ruszonemu powietrzem). Tobie mówię, wstań, a weź łóżko twoje, a idź do domu twego.
25
Et conféstim consúrgens coram illis, tulit lectum, in quo iacébat: et ábiit in domum suam, magníficans Deum. A natychmiast wstawszy przed nimi, wziął łoże, na którem leżał, i szedł do domu swego wielbiąc Boga. I zdu­mienie zjęło wszystkich, i wielbili Boga.
26
Et stupor apprehéndit omnes, et magnificábant Deum. Et repléti sunt timóre, dicéntes: Quia vídimus mirabília hódie. I napełnili się bojaźni mówiąc: żeśmy dziś dziwy widzieli.
27
Et post hæc éxiit, et vidit publicánum nómine Levi, sedéntem ad telónium, et ait illi: Séquere me. A potem wyszedł, i ujrzał Celnika imieniem Lewi, siedzącego na cle, i rzekł mu: Pódź za mną.
28
Et relíctis ómnibus, surgens secútus est eum. A opuściwszy wszystko, wstawszy szedł za nim.
29
Et fecit ei convívium magnum Levi in domo sua: et erat turba multa publicanórum, et aliórum, qui cum illis erant discumbéntes. I uczynił mu Lewi wielką ucztę w domu swoim: i była wielka rzesza Celników, i innych, którzy z nimi sie­dzieli.
30
Et murmurábant Pharisǽi, et scribæ eórum, dicéntes ad discípulos eius: Quare cum publicánis, et peccatóribus manducátis, et bíbitis? I szemrali Faryzeuszowie i Doktorowie ich, mówiąc do uczniów jego: Czemu z Celniki i z grzeszniki jecie i pi­jecie.
31
Et respóndens Iesus, dixit ad illos: Non egent qui sani sunt médico, sed qui male habent. A Jezus odpowiedziawszy, rzekł do nich: Nie potrze­bują, którzy zdrowi są lekarza: ale którzy się źle mają.
32
Non veni vocáre iustos, sed peccatóres ad pœniténtiam. Nie przyszedłem wzywać sprawiedliwych, ale grze­sznych ku pokucie.
33
At illi dixérunt ad eum: Quare discípuli Ioánnis ieiúnant frequénter, et obsecratiónes fáciunt, simíliter et Pharisæórum: tui autem edunt, et bibunt? A oni rzekli do niego: Czemu uczniowie Janowi poszczą często, i modlitwy czynią, także i Faryzeuszów: a twoi jedzą i piją?
34
Quibus ipse ait: Numquid potéstis fílios sponsi, dum cum illis est sponsus, fácere ieiunáre? Którym on rzekł: Zali możecie uczynić, żeby syno­wie oblubieńcowi pościli, póki z niemi jest oblubieniec?
35
Vénient autem dies, cum ablátus fúerit ab illis sponsus: tunc ieiunábunt in illis diébus. Lecz przyjdą dni, gdy oblubieniec będzie wzięt od nich, tedy w one dni pościć będą.
36
Dicébat autem et similitúdinem ad illos: Quia nemo commissúram a novo vestiménto immíttit in vestiméntum vetus: alióquin et novum rumpit, et véteri non cónvenit commissúra a novo. A powiadał im też podobieństwo: Iż żaden płata od sukni nowej nie przyszywa do szaty starej: bo inaczej, i nowe drze, i nie przystoi staremu płat od nowego.
37
Et nemo mittit vinum novum in utres véteres: alióquin rumpet vinum novum utres, et ipsum effundétur, et utres períbunt: I żaden nie leje wina nowego w stare statki: bo ina­czej wino nowe rozsadzi statki, i samo wyciecze, i statki się w niwecz obrócą.
38
sed vinum novum in utres novos mitténdum est, et útraque conservántur. Ale nowe wino ma być lane w statki nowe: a oboje bywają zachowane.
39
Et nemo bibens vetus, statim vult novum: dicit enim: Vetus mélius est. A żaden pijąc stare, nie wnet chce nowego, bo mówi, lepsze jest stare.
6
1
Factum est autem in sábbato secúndo, primo, cum transíret per sata, vellébant discípuli eius spicas, et manducábant confricántes mánibus. I stało się w szabbat wtóropierwszy, gdy szedł przez zboża, uczniowie rwali kłosy, i jedli, wycierając rę­koma.
2
Quidam autem Pharisæórum, dicébant illis: Quid fácitis quod non licet in sábbatis? A niektórzy z Faryzeuszów mówili im: Co czynicie co się nie godzi w szabbaty?
3
Et respóndens Iesus ad eos, dixit: Nec hoc legístis quod fecit David, cum esurísset ipse, et qui cum illo erant: A Jezus odpowiadając, rzekł do nich: Aniście tego czytali, co uczynił Dawid gdy sam łaknął i co z nim byli?
4
quómodo intrávit in domum Dei, et panes propositiónis sumpsit, et manducávit, et dedit his, qui cum ipso erant: quos non licet manducáre nisi tantum sacerdótibus? Jako wszedł do domu Bożego, i wziął chleby pokładne, i jadł, i dał tym, którzy z nim byli: których nie godzi się jeść jedno tylko kapłanom?
5
Et dicébat illis: Quia dóminus est Fílius hóminis étiam sábbati. I mówił im: Że Syn człowieczy jest panem i szabbatu.
6
Factum est autem in álio sábbato, ut intráret in synagógam, et docéret. Et erat ibi homo, et manus eius dextra erat árida. Stało się też i w drugi szabbat, że wszedł do bóżnice, i uczył. A był tam człowiek, a ręka prawa jego była uschła.
7
Observábant autem scribæ, et Pharisǽi si in sábbato curáret, ut invenírent unde accusárent eum. I podstrzegali Doktorowie i Faryzeuszowie jeśliby w szabbat uzdrawiał, aby naleźli, o coby nań skarżyli.
8
Ipse vero sciébat cogitatiónes eórum: et ait hómini, qui habébat manum áridam: Surge, et sta in médium. Et surgens stetit. A on wiedział myśli ich: i rzekł człowiekowi, który miał rękę uschłą: Wstań, a stań w pośrodku. I powstaw­szy stanął.
9
Ait autem ad illos Iesus: Intérrogo vos si licet sábbatis benefácere, an male: ánimam salvam fácere, an pérdere? I rzekł do nich Jezus: Pytam was, jeśli się godzi w szabbaty dobrze czynić czyli źle? duszę zachować czyli zatracić?
10
Et circumspéctis ómnibus dixit hómini: Exténde manum tuam. Et exténdit: et restitúta est manus eius. A pojrzawszy po wszystkich rzekł człowiekowi: Wyciągni rękę twoję. I wyciągnął: i przywrócona jest rę­ka jego.
11
Ipsi autem repléti sunt insipiéntia, et colloquebántur ad ínvicem, quidnam fácerent Iesu. A oni napełnili się szaleństwa: i namawiali się, coby uczynić Jezusowi.
12
Factum est autem in illis diébus, éxiit in montem oráre, et erat pernóctans in oratióne Dei. I stało się w one dni, odszedł na górę modlić się: i nocował na modlitwie Bożej.
13
Et cum dies factus esset, vocávit discípulos suos: et elégit duódecim ex ipsis (quos et apóstolos nominávit): A gdy był dzień, przyzwał uczniów swych: i wybrał z nich dwunaście, które też nazwał Apostoły.
14
Simónem, quem cognominávit Petrum, et Andréam fratrem eius, Iacóbum, et Ioánnem, Philíppum, et Bartholomǽum, Symona, którego nazwał Piotrem, i Andrzeja brata jego, Jakóba i Jana, Filipa i Bartłomieja.
15
Matthǽum, et Thomam, Iacóbum Alphǽi, et Simónem, qui vocátur Zelótes, Mateusza i Tomasza, Jakóba Alpheuszowego, i Simona, którego zową Zelotem,
16
et Iudam Iacóbi, et Iudam Iscariótem, qui fuit próditor. I Judę Jakóbowego, i Judasza Iskaryota, który był zdrajcą.
17
Et descéndens cum illis, stetit in loco campéstri, et turba discipulórum eius, et multitúdo copiósa plebis ab omni Iudǽa, et Ierúsalem, et marítima, et Tyri, et Sidónis, A szedszy z nimi, stanął w polu, i rzesza uczniów jego, i mnóstwo wielkie ludu ze wszystkiej Żydowskiej ziemie i z Jeruzalem, i z pomorza, i Tyru i Sydonu.
18
qui vénerant ut audírent eum, et sanaréntur a languóribus suis. Et qui vexabántur a spirítibus immúndis, curabántur. Którzy byli przyszli, aby go słuchali, i byli uzdro­wieni od niemocy swoich. I którzy nagabani byli od du­chów nieczystych, uzdrawiani byli.
19
Et omnis turba quærébat eum tángere: quia virtus de illo exíbat, et sanábat omnes. I wszystka rzesza pragnęła się go dotknąć: abowiem moc wychodziła od niego, i uzdrawiała wszystki.
20
Et ipse elevátis óculis in discípulos suos, dicébat: Beáti páuperes, quia vestrum est regnum Dei. A on podniósszy oczy na ucznie swoje, mówił: Bło­gosławieni ubodzy: bo wasze jest królestwo Boże.
21
Beáti, qui nunc esurítis, quia saturabímini. Beáti, qui nunc fletis, quia ridébitis. Błogosławieni, którzy teraz łakniecie: bo będziecie nasyceni. Błogosławieni, którzy płaczecie teraz: bo się śmiać będziecie.
22
Beáti éritis cum vos óderint hómines, et cum separáverint vos, et exprobráverint, et eiécerint nomen vestrum tamquam malum propter Fílium hóminis. Błogosławieni będziecie, gdy was będą nienawidzieć ludzie, i gdy was wyłączą, i będą sromocić, a imię wasze wyrzucać jako złe, dla Syna człowieczego.
23
Gaudéte in illa die, et exsultáte: ecce enim merces vestra multa est in cælo: secúndum hæc enim faciébant prophétis patres eórum. Weselcie się dnia onego i radujcie się: bo oto zapłata wasza jest obfita w niebie. Bo wedle tego prorokom czy­nili ojcowie ich.
24
Verúmtamen væ vobis divítibus, quia habétis consolatiónem vestram. Wszakże biada wam bogaczom: bo macie pocie­chę waszę,
25
Væ vobis, qui saturáti estis: quia esuriétis. Væ vobis, qui ridétis nunc: quia lugébitis et flébitis. Biada wam, którzyście się nasycili: abowiem łaknąć będziecie. Biada wam, którzy się teraz śmiejecie: bo bę­dziecie narzekać i płakać.
26
Væ cum benedíxerint vobis hómines: secúndum hæc enim faciébant pseudoprophétis patres eórum. Biada, kiedy o was dobrze mówić będą ludzie: bo wedle tego czynili fałszywym prorokom ojcowie ich.
27
Sed vobis dico, qui audítis: dilígite inimícos vestros, benefácite his qui odérunt vos. Ale wam powiadam, którzy słuchacie: Miłujcie nieprzyjacioły wasze: Czyńcie dobrze tym, co was nienawi­dzą.
28
Benedícite maledicéntibus vobis, et oráte pro calumniántibus vos. Błogosławcie tym, co was przeklinają: a módlcie się za temi, którzy was potwarzają.
29
Et qui te pércutit in maxíllam, præbe et álteram. Et ab eo, qui aufert tibi vestiméntum, étiam túnicam noli prohibére. I kto cię bije w policzek, nastaw i drugiego: a temu, któryćby brał płaszcz, i sukniej nie zbraniaj.
30
Omni autem peténti te, tríbue: et qui aufert quæ tua sunt, ne répetas. I każdemu, któryby cię prosił, daj: a kto bierze co twojego jest, nie upominaj się.
31
Et prout vultis ut fáciant vobis hómines, et vos fácite illis simíliter. A jako chcecie, aby wam ludzie czynili, także im i wy czyńcie.
32
Et si dilígitis eos, qui vos díligunt, quæ vobis est grátia? nam et peccatóres diligéntes se díligunt. A jeśli miłujecie te, którzy was miłują, co za dziękę macie: abowiem i grzesznicy miłują co ich miłują.
33
Et si benefecéritis his, qui vobis benefáciunt, quæ vobis est grátia? síquidem et peccatóres hoc fáciunt. A jeśli dobrze uczynicie tym, którzy wam dobrze czynią, co za dziękę macie: abowiem i grzesznicy to czynią.
34
Et si mútuum dedéritis his, a quibus sperátis recípere, quæ grátia est vobis? nam et peccatóres peccatóribus fœnerántur, ut recípiant æquália. A jeśli pożyczacie tym, od których się spodziewacie odebrać, co za dziękę macie: abowiem i grzesznicy grze­sznikom pożyczają, aby tyleż odebrali.
35
Verúmtamen dilígite inimícos vestros: benefácite, et mútuum date, nihil inde sperántes: et erit merces vestra multa, et éritis fílii Altíssimi, quia ipse benígnus est super ingrátos et malos. A tak miłujcie nieprzyjacioły wasze: czyńcie dobrze i pożyczajcie, niczego się ztąd nie spodziewając: a będzie wielka zapłata wasza, i będziecie synmi Najwyższego: abo­wiem on dobrotliwy jest przeciw niewdzięcznym i złym.
36
Estóte ergo misericórdes sicut et Pater vester miséricors est. A tak bądźcie miłosierni, jako i Ociec wasz miło­sierny jest.
37
Nolíte iudicáre, et non iudicabímini: nolíte condemnáre, et non condemnabímini. Dimíttite, et dimittémini. Nie sądźcie, a nie będziecie sądzeni. Nie potę­piajcie, a nie będziecie potępieni. Odpuszczajcie, a będzie wam odpuszczono.
38
Date, et dábitur vobis: mensúram bonam, et confértam, et coagitátam, et supereffluéntem dabunt in sinum vestrum. Eádem quippe mensúra, qua mensi fuéritis, remetiétur vobis. Dawajcie, a będzie wam dano. Miarę dobrą i na­tłoczoną, i potrzęsioną, i opływającą, dadzą na łono wasze. Bo tąż miarą, którą mierzycie, będzie wam odmierzono.
39
Dicébat autem illis et similitúdinem: Numquid potest cæcus cæcum dúcere? nonne ambo in fóveam cadunt? I powiedział im i podobieństwo: Izali może ślepy ślepego prowadzić? azaż nie obadwa w dół wpadają.
40
Non est discípulus super magístrum: perféctus autem omnis erit, si sit sicut magíster eius. Nie jestci uczeń nad mistrza: lecz doskonały ka­żdy będzie, będzieli jako mistrz jego.
41
Quid autem vides festúcam in óculo fratris tui, trabem autem, quæ in óculo tuo est, non consíderas? A cóż widzisz źdźbło w oku brata twego: a tramu, który jest w oku twojem, nie baczysz?
42
aut quómodo potes dícere fratri tuo: Frater, sine eíciam festúcam de óculo tuo: ipse in óculo tuo trabem non videns? Hypócrita, éice primum trabem de óculo tuo: et tunc perspícies ut edúcas festúcam de óculo fratris tui. Abo jako możesz rzec bratu twemu: Bracie, dopuść, że wyrzucę źdźbło z oka twego, sam tramu w oku twem nie bacząc: Obłudniku, wyrzuć pierwej tram z oka twego: a tedy przejrzysz, abyś wyjął źdźbło z oka brata twego.
43
Non est enim arbor bona, quæ facit fructus malos: neque arbor mala, fáciens fructum bonum. Abowiem nie jest drzewo dobre, które czyni złe owoce: ani drzewo złe które czyni owoc dobry.
44
Unaquǽque enim arbor de fructu suo cognóscitur. Neque enim de spinis cólligunt ficus: neque de rubo vindémiant uvam. Bo każde drzewo z owocu swego bywa poznane: Bo nie zbierają z ciernia fig: ani z głogu zbierają winnych ja­gód.
45
Bonus homo de bono thesáuro cordis sui profert bonum: et malus homo de malo thesáuro profert malum. Ex abundántia enim cordis os lóquitur. Człowiek dobry z dobrego skarbu serca swego wy­nosi dobre: a zły człowiek, ze złego skarbu wynosi złe. Abo­wiem z obfitości serca, usta mówią.
46
Quid autem vocátis me Dómine, Dómine: et non fácitis quæ dico? Przeczże mię zowiecie, Panie, Panie: a nie czynicie co powiadam?
47
Omnis, qui venit ad me, et audit sermónes meos, et facit eos, osténdam vobis cui símilis sit: Wszelki, który przychodzi do mnie, a słucha mów moich, i czyni je: okażę wam, komu jest podobnym.
48
símilis est hómini ædificánti domum, qui fodit in altum, et pósuit fundaméntum super petram: inundatióne autem facta, illísum est flumen dómui illi, et non pótuit eam movére: fundáta enim erat super petram. Podobny jest człowiekowi dom budującemu, który wykopał głęboko, i założył fundament na skale, a gdy we­zbrała powódź, otrąciła się rzeka o on dom, a nie mogła go poruszyć, bo był założony na skale.
49
Qui autem audit, et non facit, símilis est hómini ædificánti domum suam super terram sine fundaménto: in quam illísus est flúvius, et contínuo cécidit: et facta est ruína domus illíus magna. Lecz ten, który słu­cha a nie czyni, podobien jest człowiekowi, który buduje dom swój na ziemi bez gruntu: o który otrąciła się rzeka, i natychmiast upadł: i stało się obalenie domu onego wielkie.
7
1
Cum autem implésset ómnia verba sua in aures plebis, intrávit Caphárnaum. A gdy dokończył wszystkich słów swych, do uszu lu­du, wszedł do Kapharnaum.
2
Centuriónis autem cuiúsdam servus male habens, erat moritúrus: qui illi erat pretiósus. A niektórego Rotmistrza sługa źle się mając miał umrzeć: który u niego był drogi.
3
Et cum audísset de Iesu, misit ad eum senióres Iudæórum, rogans eum ut veníret, et salváret servum eius. A usłyszawszy o Jezusie, posłał do niego starsze Żydowskie, prosząc go, aby przyszedł i uzdrowił sługę jego.
4
At illi cum veníssent ad Iesum, rogábant eum sollícite, dicéntes ei: Quia dignus est ut hoc illi præstes: A oni przyszedszy do Jezusa, prosili go z pilnością, mówiąc mu: Iż godzien jest, abyś mu to uczynił.
5
díligit enim gentem nostram, et synagógam ipse ædificávit nobis. Abowiem naród nasz miłuje: i on nam zbudował bó­żnicę.
6
Iesus autem ibat cum illis. Et cum iam non longe esset a domo, misit ad eum centúrio amícos, dicens: Dómine, noli vexári: non enim sum dignus ut sub tectum meum intres: A Jezus szedł z nimi. A gdy już nie daleko był od domu, posłał do niego Rotmistrz przyjacioły mówiąc: Pa­nie, nie trudź się. Bom nie jest godzien, abyś wszedł pod dach mój:
7
propter quod et meípsum non sum dignum arbitrátus ut venírem ad te: sed dic verbo, et sanábitur puer meus. Przetożem się i sam nie miał za godnego, abych miał przyść do ciebie: ale rzekni słowem, a uzdrowion będzie sługa mój.
8
Nam et ego homo sum sub potestáte constitútus, habens sub me mílites: et dico huic, Vade, et vadit: et álii, Veni, et venit: et servo meo, Fac hoc, et facit. Bom i ja jest człowiek pod władzą postanowiony, mając pod sobą żołnierze: i mówię temu: Idź, a idzie: a dru­giemu, przydź, i przychodzi: a słudze mojemu, uczyń to, i uczyni.
9
Quo audíto Iesus mirátus est: et convérsus sequéntibus se turbis, dixit: Amen dico vobis, nec in Israel tantam fidem invéni. Co usłyszawszy Jezus, dziwował się, i obróciwszy się rzekł rzeszom za sobą idącym: Zaprawdę powiadam wam, nie nalazłem tak wielkiej wiary ani w Izraelu.
10
Et revérsi, qui missi fúerant, domum, invenérunt servum, qui langúerat, sanum. A wróciwszy się co byli posłani, do domu, naleźli sługę, który chorował, zdrowego.
11
Et factum est: deínceps ibat in civitátem, quæ vocátur Naim: et ibant cum eo discípuli eius, et turba copiósa. I stało się potem, szedł do miasta które zową Naim: a z nim szli uczniowie jego, i rzesza wielka.
12
Cum autem appropinquáret portæ civitátis, ecce defúnctus efferebátur fílius únicus matris suæ: et hæc vídua erat: et turba civitátis multa cum illa. A gdy się przybliżył ku bramie miejskiej, oto wyno­szono umarłego, syna jedynego matki jego: a ta była wdowa: a rzesza miejska wielka z nią.
13
Quam cum vidísset Dóminus, misericórdia motus super eam, dixit illi: Noli flere. Którą ujrzawszy Pan, ulitował się nad nią, i rzekł jej: Nie płacz.
14
Et accéssit, et tétigit lóculum. (Hi autem, qui portábant, stetérunt.) Et ait: Adoléscens, tibi dico, surge. I przystąpił i dotknął się mar (ci co nieśli, sta­nęli) i rzekł Młodzieńcze, tobie mówię, wstań.
15
Et resédit qui erat mórtuus, et cœpit loqui. Et dedit illum matri suæ. I usiadł on, który był umarły, i począł mówić. I dał go matce jego.
16
Accépit autem omnes timor: et magnificábant Deum, dicéntes: Quia prophéta magnus surréxit in nobis: et quia Deus visitávit plebem suam. I zjął wszystkich strach: i wielbili Boga, mówiąc: Że prorok wielki powstał między nami: a iż Bóg nawiedził lud swój.
17
Et éxiit hic sermo in univérsam Iudǽam de eo, et in omnem circa regiónem. I rozeszła się o nim ta powieść po wszystkiej Ży­dowskiej ziemi, i po wszystkiej okolicznej krainie.
18
Et nuntiavérunt Ioánni discípuli eius de ómnibus his. I oznajmili Janowi uczniowie jego o tem wszystkiem.
19
Et convocávit duos de discípulis suis Ioánnes, et misit ad Iesum, dicens: Tu es qui ventúrus es, an álium exspectámus? A Jan wezwał dwu z uczniów swoich, i posłał do Je­zusa, mówiąc: Tyś jest, który ma przyść: czyli inszego czekamy?
20
Cum autem veníssent ad eum viri, dixérunt: Ioánnes Baptísta misit nos ad te dicens: Tu es qui ventúrus es, an álium exspectámus? A gdy przyszli do niego mężowie, rzekli: Jan Chrzciciel posłał nas do ciebie, mówiąc: Tyś jest, który masz przyść: czyli inszego czekamy?
21
(In ipsa autem hora multos curávit a languóribus, et plagis, et spirítibus malis, et cæcis multis donávit visum.) [A onejże godziny wiele ich uzdrowił od niemocy i chorób, i od duchów złych: a wiele ślepych wzrokiem darował].
22
Et respóndens, dixit illis: Eúntes renuntiáte Ioánni quæ audístis, et vidístis: quia cæci vident, claudi ámbulant, leprósi mundántur, surdi áudiunt, mórtui resúrgunt, páuperes evangelizántur: A odpowiedziawszy, rzekł im: Szedszy odnieście Ja­nowi coście słyszeli i widzieli: Iż ślepi widzą, chromi cho­dzą, trędowaci bywają oczyścieni, głuszy słyszą, umarli powstawają, ubodzy Ewangelią przyjmują.
23
et beátus est quicúmque non fúerit scandalizátus in me. A błogosławiony jest, którykolwiek się nie zgorszy ze mnie.
24
Et cum discessíssent núntii Ioánnis, cœpit de Ioánne dícere ad turbas: Quid exístis in desértum vidére? arúndinem vento agitátam? A gdy odeszli posłowie Janowi, począł o Janie mó­wić do rzeszej: Cożeście wyszli na puszczą widzieć? trzci­nę, która się od wiatru chwieje?
25
Sed quid exístis vidére? hóminem móllibus véstibus indútum? Ecce qui in veste pretiósa sunt et delíciis, in dómibus regum sunt. Ale coście wyszli widzieć? człowieka w miękkie szaty obleczonego? Oto, którzy są w szacie kosztownej, i w rozkoszach, w domach królewskich są.
26
Sed quid exístis vidére? prophétam? Utique dico vobis, et plus quam prophétam: Ale coście wyszli widzieć? Proroka? Zaiste powia­dam wam, i więcej niż proroka.
27
hic est, de quo scriptum est: Ecce mitto ángelum meum ante fáciem tuam, qui præparábit viam tuam ante te. Ten jest, o którym napisano jest: Oto posyłam anio­ła mego przed obliczem twojem: który zgotuje drogę two­je przed tobą.
28
Dico enim vobis: maior inter natos mulíerum prophéta Ioánne Baptísta nemo est: qui autem minor est in regno Dei, maior est illo. Abowiem powiadam wam: Więtszy między narodzonemi z niewiast, prorok nad Jana Chrzciciela żaden nie jest. Lecz który mniejszym jest w królestwie Bożem, większym jest niźli on.
29
Et omnis pópulus áudiens et publicáni, iustificavérunt Deum, baptizáti baptísmo Ioánnis. A słysząc lud wszystek i Celnicy, usprawiedliwili Boga, ochrzczeni chrztem Janowym.
30
Pharisǽi autem, et legisperíti consílium Dei sprevérunt in semetípsos, non baptizáti ab eo. Ale Faryzeuszowie i biegli w zakonie wzgardzili radę Bożą sami przeciw sobie, nie ochrzczeni od niego.
31
Ait autem Dóminus: Cui ergo símiles dicam hómines generatiónis huius? et cui símiles sunt? I rzekł Pan: komuż tedy podobne rzekę ludzie rodzaju tego: a komu są podobni?
32
Símiles sunt púeris sedéntibus in foro, et loquéntibus ad ínvicem, et dicéntibus: Cantávimus vobis tíbiis, et non saltástis: lamentávimus, et non plorástis. Podobni są chłopiętom na rynku siedzącym, i z so­bą, rozmawiającym, i mówiącym: Graliśmy wam na pi­szczałkach, a nie tańcowaliście: narzekaliśmy, a nie pła­kaliście:
33
Venit enim Ioánnes Baptísta, neque mandúcans panem, neque bibens vinum, et dícitis: Dæmónium habet. Bo przyszedł Jan Chrzciciel, ani jedząc chleba, ani pijąc wina: a mówicie, czarta ma.
34
Venit Fílius hóminis mandúcans, et bibens, et dícitis: Ecce homo devorátor, et bibens vinum, amícus publicanórum, et peccatórum. Przyszedł syn człowieczy jedząc i pijąc: a mówicie, Oto człowiek obżerca i wino pilca, przyjaciel Celników i grzeszników.
35
Et iustificáta est sapiéntia ab ómnibus fíliis suis. I usprawiedliwiona jest mądrość od wszystkich sy­nów swoich.
36
Rogábat autem illum quidam de Pharisǽis, ut manducáret cum illo. Et ingréssus domum Pharisǽi discúbuit. A niektóry z Faryzeuszów prosił go, aby z nim jadł. I wszedszy w dom Faryzeuszów, siadł do stołu.
37
Et ecce múlier, quæ erat in civitáte peccátrix, ut cognóvit quod accubuísset in domo Pharisǽi, áttulit alabástrum unguénti: A oto niewiasta, która była w mieście grzesznica, skoro się dowiedziała, iż siedział u stołu w domu Faryzeuszowym, przyniosła alabastr olejku:
38
et stans retro secus pedes eius, lácrymis cœpit rigáre pedes eius, et capíllis cápitis sui tergébat, et osculabátur pedes eius, et unguénto ungébat. I stanąwszy z tyłu u nóg jego, poczęła łzami pole­wać nogi jego, a włosami głowy swojej ucierała, i całowała nogi jego, i olejkiem mazała.
39
Videns autem Pharisǽus, qui vocáverat eum, ait intra se dicens: Hic si esset prophéta, sciret útique, quæ, et qualis est múlier, quæ tangit eum: quia peccátrix est. A widząc Faryzeusz, który go był wezwał, rzekł sam w sobie, mówiąc: By ten był prorokiem, wzdyćby wiedział która i jaka jest niewiasta co się go dotyka: bo jest grzesznica.
40
Et respóndens Iesus, dixit ad illum: Simon, hábeo tibi áliquid dícere. At ille ait: Magíster, dic. A Jezus odpowiedziawszy, rzekł do niego: Symonie, mam ci coś powiedzieć. A on rzekł: Mistrzu, powiedz.
41
Duo debitóres erant cuídam fœneratóri: unus debébat denários quingéntos, et álius quinquagínta. Dwu dłużników miał niektóry lichwiarz: jeden dłużen był pięćset groszy, a drugi pięćdziesiąt.
42
Non habéntibus illis unde rédderent, donávit utrísque. Quis ergo eum plus díligit? A gdy oni nie mieli czem płacić, darował obiema. Któryż tedy więcej go miłuje.
43
Respóndens Simon dixit: Æstimo quia is, cui plus donávit. At ille dixit ei: Recte iudicásti. A Symon odpowiedziawszy rzekł: Mniemam, iż ten, któremu więcej darował. A on mu powiedział: Dobrześ rozsądził.
44
Et convérsus ad mulíerem, dixit Simóni: Vides hanc mulíerem? Intrávi in domum tuam, aquam pédibus meis non dedísti: hæc autem lácrymis rigávit pedes meos, et capíllis suis tersit. I obróciwszy się do niewiasty, rzekł Symonowi: Wi­dzisz tę niewiastę? Wszedłem do domu twego, nie dałeś wody na nogi moje: a ta łzami polała nogi moje, i włosami swemi otarła.
45
Osculum mihi non dedísti: hæc autem ex quo intrávit, non cessávit osculári pedes meos. Nie dałeś mi pocałowania: a ta, jakoż weszła, nie przestała całować nóg moich.
46
Oleo caput meum non unxísti: hæc autem unguénto unxit pedes meos. Nie pomazałeś oliwą głowy mojej: a ta olejkiem no­gi moje pomazała.
47
Propter quod dico tibi: remittúntur ei peccáta multa, quóniam diléxit multum. Cui autem minus dimíttitur, minus díligit. Przeto powiadam ci, Odpuszczają się jej wiele grze­chów, iż wielce umiłowała. A komu mniej odpuszczają, mniej miłuje.
48
Dixit autem ad illam: Remittúntur tibi peccáta. I rzekł do niej: Odpuszczają się tobie grzechy.
49
Et cœpérunt qui simul accumbébant, dícere intra se: Quis est hic, qui étiam peccáta dimíttit? I poczęli, którzy spół u stołu siedzieli mówić mię­dzy sobą: któż jest ten, który i grzechy odpuszcza.
50
Dixit autem ad mulíerem: Fides tua te salvam fecit: vade in pace. I rzekł do niewiasty: Wiara twoja zbawiła cię, idź w pokoju.
8
1
Et factum est deínceps, et ipse iter faciébat per civitátes, et castélla prǽdicans, et evangelízans regnum Dei: et duódecim cum illo, I stało się potem, a on chodził po mieściach i miaste­czkach każąc i przepowiadając królestwo Boże: a dwana­ście z nim,
2
et mulíeres áliquæ, quæ erant curátæ a spirítibus malígnis, et infirmitátibus: María, quæ vocátur Magdaléne, de qua septem dæmónia exíerant, I niektóre niewiasty, które były uzdrowione od du­chów złych i od chorób, Marya, którą zową Magdaleną, z której siedm czartów wyszło było,
3
et Ioánna uxor Chusæ procuratóris Heródis, et Susánna, et áliæ multæ, quæ ministrábant ei de facultátibus suis. I Johanna żona Chuzego sprawce Herodowego, i Zu­zanna, i innych wiele, które mu służyły z majętności swo­ich.
4
Cum autem turba plúrima convenírent, et de civitátibus properárent ad eum, dixit per similitúdinem: A gdy się wielka rzesza schodziła, i z miast kwapili się do niego, rzekł przez podobieństwo.
5
Exiit qui séminat, semináre semen suum. Et dum séminat, áliud cécidit secus viam, et conculcátum est, et vólucres cæli comedérunt illud. Wyszedł, który sieje, siać nasienie swoje. A gdy siał, jedno upadło podle drogi, i podeptano jest, a ptacy niebiescy pozobali je.
6
Et áliud cécidit supra petram: et natum áruit, quia non habébat humórem. A drugie upadło na opokę: a wszedszy uschło, iż nie miało wilgotności.
7
Et áliud cécidit inter spinas, et simul exórtæ spinæ suffocavérunt illud. A drugie padło między ciernie: a społem wszedszy ciernie zadusiło je.
8
Et áliud cécidit in terram bonam: et ortum fecit fructum céntuplum. Hæc dicens clamábat: Qui habet aures audiéndi, áudiat. A drugie padło na ziemię dobrą: a wszedszy, uczyniło owoc stokrotny. To mówiąc wołał: kto ma uszy ku słu­chaniu, niechaj słucha.
9
Interrogábant autem eum discípuli eius, quæ esset hæc parábola. I pytali go uczniowie jego, coby to za podobieństwo było.
10
Quibus ipse dixit: Vobis datum est nosse mystérium regni Dei, céteris autem in parábolis: ut vidéntes non vídeant, et audiéntes non intélligant. Którym on rzekł: Wam dano jest wiedzieć tajemni­ce królestwa Bożego, a innym przez podobieństwa, aby wi­dząc nie widzieli, a słysząc nie rozumieli.
11
Est autem hæc parábola: Semen est verbum Dei. Jest tedy to podobieństwo: Nasienie jest słowo Boże.
12
Qui autem secus viam, hi sunt qui áudiunt: deínde venit diábolus, et tollit verbum de corde eórum, ne credéntes salvi fiant. A którzy podle drogi: ci są, którzy słuchają, potem przychodzi djabeł, i wybiera słowo z serca ich, aby uwie­rzywszy nie byli zbawieni.
13
Nam qui supra petram, qui cum audíerint, cum gáudio suscípiunt verbum: et hi radíces non habent: qui ad tempus credunt, et in témpore tentatiónis recédunt. Bo którzy na opokę: którzy, gdy usłyszą, z weselem przyjmują słowo: a ci korzenia nie mają, którzy do czasu wierzą, a czasu pokusy odstępują.
14
Quod autem in spinas cécidit: hi sunt, qui audiérunt, et a sollicitudínibus, et divítiis, et voluptátibus vitæ eúntes, suffocántur, et non réferunt fructum. A które padło między ciernie: ci są, którzy usłyszeli, a od troskania, i bogactw, i rozkoszy żywota odszedszy bywają zaduszeni, i nie przynoszą owocu.
15
Quod autem in bonam terram: hi sunt, qui in corde bono et óptimo audiéntes verbum rétinent, et fructum áfferunt in patiéntia. A które na ziemię dobrą: ci są, którzy dobrem a wybornem sercem usłyszawszy słowo zatrzymawają, i owoc przynoszą w cierpliwości.
16
Nemo autem lucérnam accéndens, óperit eam vase, aut subtus lectum ponit: sed supra candelábrum ponit, ut intrántes vídeant lumen. A żaden zapaliwszy świecę, nie nakrywa jej naczy­niem, abo kładzie pod łoże: ale stawia na świeczniku, aby którzy wchodzą, widzieli światło.
17
Non est enim occúltum, quod non manifestétur: nec abscónditum, quod non cognoscátur, et in palam véniat. Abowiem niemasz tajemnej rzeczy, któraby się objawić nie miała: ani skrytej, któraby poznana nie była, i na jawią nie wyszła.
18
Vidéte ergo quómodo audiátis. Qui enim habet, dábitur illi: et quicúmque non habet, étiam quod putat se habére, auferétur ab illo. A przetoż patrzcie, jako słuchać macie. Abowiem kto ma, będzie mu dano: a ktokolwiek nie ma, i to co mnie­ma, żeby miał, będzie od niego odjęto.
19
Venérunt autem ad illum mater, et fratres eius, et non póterant adíre eum præ turba. I przyszli do niego matka i bracia jego: ale do nie­go przystąpić nie mogli, dla ciżby.
20
Et nuntiátum est illi: Mater tua, et fratres tui stant foris, voléntes te vidére. I oznajmiono mu: Matka twa i bracia twoi stoją przed domem, chcąc cię widzieć,
21
Qui respóndens, dixit ad eos: Mater mea, et fratres mei hi sunt, qui verbum Dei áudiunt, et fáciunt. Który odpowiedziawszy, rzekł do nich: Matka mo­ja, i bracia moi, ci są, którzy słowa Bożego słuchają i czy­nią.
22
Factum est autem in una diérum: et ipse ascéndit in navículam, et discípuli eius, et ait ad illos: Transfretémus trans stagnum. Et ascendérunt. I stało się dnia jednego: a on wstąpił w łódkę, i uczniowie jego, i rzekł do nich: Przeprawmy się za jezioro. I odbili się.
23
Et navigántibus illis, obdormívit, et descéndit procélla venti in stagnum, et complebántur, et periclitabántur. A gdy się oni wieźli, usnął: i przyszła nawałność wia­tru na jezioro i zalewali się, i byli w niebezpieczeństwie.
24
Accedéntes autem suscitavérunt eum, dicéntes: Præcéptor, perímus. At ille surgens, increpávit ventum, et tempestátem aquæ, et cessávit: et facta est tranquíllitas. A przystąpiwszy, obudzili go, mówiąc: Mistrzu, giniemy. A on wstawszy, zfukał wiatr i nawałność wo­dy, i przestała: i stała się pogoda,
25
Dixit autem illis: Ubi est fides vestra? Qui timéntes, miráti sunt ad ínvicem, dicéntes: Quis putas hic est, quia et ventis, et mari ímperat, et obédiunt ei? I rzekł im: Gdzież jest wiara wasza? którzy zlęknąwszy się, dziwowali się: mówiąc jeden do drugiego: kto mniemasz jest ten, że i wiatrom, i morzu rozkazuje, a słu­chają go?
26
Et navigavérunt ad regiónem Gerasenórum, quæ est contra Galilǽam. I wieźli się do krainy Gerazanów, która jest prze­ciw Galilejej.
27
Et cum egréssus esset ad terram, occúrrit illi vir quidam, qui habébat dæmónium iam tempóribus multis, et vestiménto non induebátur, neque in domo manébat, sed in monuméntis. A gdy wystąpił na ziemię, zabieżał mu niektóry mąż co miał czarta już od dawnego czasu, i nie obłóczył się w odzienie, i nie mieszkał w domu, ale w grobiech.
28
Is, ut vidit Iesum, prócidit ante illum: et exclámans voce magna, dixit: Quid mihi et tibi est, Iesu Fili Dei Altíssimi? óbsecro te, ne me tórqueas. Ten, gdy ujrzał Jezusa, upadł przed nim: i zawoła­wszy wielkim głosem, mówił: Co mnie i tobie jest Jezusie synu Boga Nawyższego? proszę cię nie męcz mię.
29
Præcipiébat enim spirítui immúndo ut exíret ab hómine. Multis enim tempóribus arripiébat illum, et vinciebátur caténis, et compédibus custodítus. Et ruptis vínculis agebátur a dæmónio in desérta. Abowiem rozkazował duchowi nieczystemu, aby wyszedł od człowieka, bo go od wiela czasów porywał, i wiązano go łańcuchami, i w pętach strzeżono, a związki potargawszy bywał zapędzon od czarta na pustynie.
30
Interrogávit autem illum Iesus, dicens: Quod tibi nomen est? At ille dixit: Légio: quia intráverant dæmónia multa in eum. I pytał go Jezus, mówiąc: Jakoć imię? A on powie­dział, Wojsko: bo wiele czartów weszło było weń.
31
Et rogábant illum ne imperáret illis ut in abýssum irent. I prosili go, aby im nie rozkazował iść do przepaści.
32
Erat autem ibi grex porcórum multórum pascéntium in monte: et rogábant eum, ut permítteret eis in illos íngredi. Et permísit illis. A było tam stado wiela wieprzów pasących się na górze: i prosili go, aby im w nie dopuścił wniść, i dopuścił im.
33
Exiérunt ergo dæmónia ab hómine, et intravérunt in porcos: et ímpetu ábiit grex per præceps in stagnum, et suffocátus est. Wyszli tedy czarci od człowieka, i weszli w wieprze: i pędem wpadło stado z przykra w jezioro, i utonęło.
34
Quod ut vidérunt factum qui pascébant, fugérunt, et nuntiavérunt in civitátem, et in villas. Co gdy ujrzeli, że się stało, którzy paśli uciekli: i dali znać do miasta i do wsi.
35
Exiérunt autem vidére quod factum est, et venérunt ad Iesum, et invenérunt hóminem sedéntem, a quo dæmónia exíerant, vestítum ac sana mente, ad pedes eius, et timuérunt. I wyszli, aby oglądali co się stało: a przyszli do Je­zusa, i naleźli człowieka, od którego wyszli czarci, siedzą­cego, ubranego, i z dobrą pamięcią u nóg jego i bali się:
36
Nuntiavérunt autem illis, et qui víderant, quómodo sanus factus esset a legióne: I powiedzieli im też ci, którzy widzieli jako był uzdrowion od Wojska.
37
et rogavérunt illum omnis multitúdo regiónis Gerasenórum ut discéderet ab ipsis: quia magno timóre tenebántur. Ipse autem ascéndens navim, revérsus est. I prosiło go wszystko mnóstwo kraju Gerazanów, aby odszedł od nich: abowiem byli wielkim strachem zjęci. A on wsiadszy w łódź, wrócił się.
38
Et rogábat illum vir, a quo dæmónia exíerant, ut cum eo esset. Dimísit autem eum Iesus, dicens: I prosił go mąż, od którego wyszli byli czarci, aby był przy nim. Ale go Jezus odprawił, mówiąc:
39
Redi in domum tuam, et narra quanta tibi fecit Deus. Et ábiit per univérsam civitátem, prǽdicans quanta illi fecísset Iesus. Wróć się do domu twego, a powiadaj jakoć wielkie rzeczy Bóg uczynił: i poszedł po wszystkiem mieście, opo­wiadając jak wielkie rzeczy uczynił mu Jezus.
40
Factum est autem cum rediísset Iesus, excépit illum turba: erant enim omnes exspectántes eum. I stało się: gdy się wrócił Jezus, przyjęła go rzesza: bo wszyscy go czekali.
41
Et ecce venit vir, cui nomen Iáirus, et ipse princeps synagógæ erat: et cécidit ad pedes Iesu, rogans eum ut intráret in domum eius, A oto przyszedł mąż imieniem Jair: a ten był prze­łożonym bóżnice: i upadł do nóg Jezusowych, prosząc go, aby wszedł w dom jego:
42
quia única fília erat ei fere annórum duódecim, et hæc moriebátur. Et cóntigit, dum iret, a turba comprimebátur. Iż miał córkę jedyną jakoby we dwanaście leciech, a ta umierała: i przydało się, gdy szedł, rzesze go ściskały.
43
Et múlier quædam erat in fluxu sánguinis ab annis duódecim, quæ in médicos erogáverat omnem substántiam suam, nec ab ullo pótuit curári: A niewiasta niektóra miała płynienie krwie od lat dwunaście, która wydała była na lekarze wszystkę swą majętność, a nie mogła być od żadnego uleczona:
44
accéssit retro, et tétigit fímbriam vestiménti eius: et conféstim stetit fluxus sánguinis eius. Przystąpiła z tyłu, i dotknęła się kraju szaty jego: a natychmiast się zastanowiło płynienie krwie jej.
45
Et ait Iesus: Quis est, qui me tétigit? Negántibus autem ómnibus, dixit Petrus, et qui cum illo erant: Præcéptor, turbæ te cómprimunt, et afflígunt, et dicis: Quis me tétigit? I rzekł Jezus: kto jest, co się mnie dotknął? A gdy wszyscy przeli, rzekł Piotr, i ci którzy z nim byli: Mistrzu, rzesze cię ściskają i tłoczą, a mówisz, kto się mnie do­tknął?
46
Et dicit Iesus: Tétigit me áliquis: nam ego novi virtútem de me exiísse. A Jezus rzekł: Tknął się mnie ktoś. Bo ja wiem, że moc wyszła odemnie.
47
Videns autem múlier, quia non látuit, tremens venit, et prócidit ante pedes eius: et ob quam causam tetígerit eum, indicávit coram omni pópulo: et quemádmodum conféstim sanáta sit. A widząc niewiasta, że się nie zataiła, drżąc przy­szła, i przypadła do nóg jego: i dla której się go przyczyny dotknęła oznajmiła przede wszystkim ludem: i jako na­tychmiast uzdrowiona była.
48
At ipse dixit ei: Fília, fides tua salvam te fecit: vade in pace. A on jej powiedział: Córko, wiara twoja ciebie uzdrowiła: idź w pokoju.
49
Adhuc illo loquénte, venit quidam ad príncipem synagógæ, dicens ei: Quia mórtua est fília tua, noli vexáre illum. Gdy on jeszcze mówił, przyszedł niektóry do Arcybóżnika, powiadając mu: Iż umarła córka twoja, nie trudź go.
50
Iesus autem, audíto hoc verbo, respóndit patri puéllæ: Noli timére, crede tantum, et salva erit. A Jezus usłyszawszy to słowo, odpowiedział ojcu dzieweczki: Nie bój się, wierz jedno, a będzie zdrowa.
51
Et cum venísset domum, non permísit intráre secum quemquam, nisi Petrum, et Iacóbum, et Ioánnem, et patrem, et matrem puéllæ. A wszedszy w dom, nie dopuścił wniść nikomu z so­bą, jedno Piotrowi, i Jakóbowi, i Janowi, a ojcu i matce dzieweczki.
52
Flebant autem omnes, et plangébant illam. At ille dixit: Nolíte flere: non est mórtua puélla, sed dormit. A płakali wszyscy, i żałowali jej. Lecz on rzekł: Nie płaczcie: nie umarła dzieweczka, ale śpi.
53
Et deridébant eum, sciéntes quod mórtua esset. I śmiali się z niego: wiedząc, iż była umarła.
54
Ipse autem tenens manum eius clamávit, dicens: Puélla, surge. A on ująwszy rękę jej, zawołał mówiąc: Dziewe­czko wstań.
55
Et revérsus est spíritus eius, et surréxit contínuo. Et iussit illi dari manducáre. I wrócił się duch jej, i wnet wstała. I rozkazał, aby jej jeść dano.
56
Et stupuérunt paréntes eius, quibus præcépit ne alícui dícerent quod factum erat. I zdumieli się rodzice jej: którym rozkazał, aby ni­komu nie powiadali co się stało.
9
1
Convocátis autem duódecim Apóstolis, dedit illis virtútem, et potestátem super ómnia dæmónia, et ut languóres curárent. A zezwawszy dwanaście Apostołów dał im moc i władzą na wszystkie czarty, ażeby uzdrawiali choroby.
2
Et misit illos prædicáre regnum Dei, et sanáre infírmos. I posłał je przepowiadać królestwo Boże, i uzdra­wiać niemocne.
3
Et ait ad illos: Nihil tuléritis in via, neque virgam, neque peram, neque panem, neque pecúniam, neque duas túnicas habeátis. I rzekł do nich: Nie bierzcież nic w drodze, ani laski, ani taistry, ani chleba, ani pieniędzy: ani po dwu sukien miejcie.
4
Et in quamcúmque domum intravéritis, ibi manéte, et inde ne exeátis. A do któregokolwiek domu wnidziecie, tam mieszkaj­cie, i z ztamtąd nie wychodźcie.
5
Et quicúmque non recéperint vos: exeúntes de civitáte illa, étiam púlverem pedum vestrórum excútite in testimónium supra illos. A którzybykolwiek was nie przyjęli: wyszedszy z miasta onego, i proch nóg waszych otrząsajcie na świa­dectwo przeciw im.
6
Egréssi autem circuíbant per castélla evangelizántes, et curántes ubíque. A wyszedszy chodzili po miasteczkach, opowiadając Ewangelią, a wszędzie uzdrawiając.
7
Audívit autem Heródes tetrárcha ómnia, quæ fiébant ab eo, et hæsitábat eo quod dicerétur I usłyszał Herod tetrarcha wszystko co się działo od niego: i wątpił przeto, że niektórzy powiadali, iżby Jan zmartwychwstał.
8
a quibúsdam: Quia Ioánnes surréxit a mórtuis: a quibúsdam vero: Quia Elías appáruit: ab áliis autem: Quia prophéta unus de antíquis surréxit. A niektórzy zasię, iż się Eliasz ukazał: a drudzy też, iż prorok jeden z starych powstał.
9
Et ait Heródes: Ioánnem ego decollávi: quis est autem iste, de quo ego tália áudio? Et quærébat vidére eum. I mówił Herod: Jana jam ściął: A któż ten jest, któ­rym ja takowe rzeczy słyszę? i starał się, żeby go widział.
10
Et revérsi Apóstoli, narravérunt illi quæcúmque fecérunt: et assúmptis illis secéssit seórsum in locum desértum, qui est Bethsáidæ. A wróciwszy się Apostołowie, powiedzieli mu cokol­wiek czynili: i wziąwszy je odszedł osobno na miejsce pu­ste, które jest Bethsaidskie.
11
Quod cum cognovíssent turbæ, secútæ sunt illum: et excépit eos, et loquebátur illis de regno Dei, et eos, qui cura indigébant, sanábat. Czego dowiedziawszy się rzesze, szły za nim: i przy­jął je, i powiadał im o królestwie Bożem: a te, którzy le­czenia potrzebowali uzdrawiał.
12
Dies autem cœ́perat declináre, et accedéntes duódecim dixérunt illi: Dimítte turbas, ut eúntes in castélla, villásque quæ circa sunt, divértant, et invéniant escas: quia hic in loco desérto sumus. A dzień począł był schodzić. I przystąpiwszy dwa­naście, rzekli mu: Rozpuść rzesze, aby odszedszy do mia­steczek i wsi, które są w około, gospodami stali, i naleźli żywność: bośmy tu są na pustem miejscu.
13
Ait autem ad illos: Vos date illis manducáre. At illi dixérunt: Non sunt nobis plus quam quinque panes, et duo pisces: nisi forte nos eámus, et emámus in omnem hanc turbam escas. I rzekł do nich: Dajcie im wy jeść. A oni powie­dzieli: Nie mamy więcej tylko pięcioro chleba, a dwie ry­bie, chybabyśmy szli i kupili pokarmów na tę wszystkę rzeszą.
14
Erant autem fere viri quinque míllia. Ait autem ad discípulos suos: Fácite illos discúmbere per convívia quinquagénos. A było mężów około piąci tysięcy. I rzekł do uczniów swoich: Posadźcie je rzędami po piącidziesiąt.
15
Et ita fecérunt. Et discúmbere fecérunt omnes. I uczynili tak: i posadzili wszystkie.
16
Accéptis autem quinque pánibus, et duóbus píscibus, respéxit in cælum, et benedíxit illis: et fregit, et distríbuit discípulis suis, ut pónerent ante turbas. A wziąwszy pięcioro chleba i dwie rybie, pojrzał w niebo i błogosławił je: i połamał, i rozdawał uczniom swo­im, aby kładli przed rzeszą.
17
Et manducavérunt omnes, et saturáti sunt. Et sublátum est quod supérfuit illis, fragmentórum cóphini duódecim. I jedli wszyscy, i najedli się, i zebrano co im zbywa­ło ułomków koszów dwanaście.
18
Et factum est cum solus esset orans, erant cum illo et discípuli: et interrogávit illos, dicens: Quem me dicunt esse turbæ? I stało się: gdy był sam na modlitwie, byli z nim i uczniowie: i zapytał ich mówiąc: Kim mię powiadają być rzesze?
19
At illi respondérunt, et dixérunt: Ioánnem Baptístam, álii autem Elíam, álii vero quia unus prophéta de prióribus surréxit. A oni odpowiedzieli i rzekli: Janem chrzcicielem: drudzy też Eliaszem: a drudzy, iż prorok jeden z pierw­szych powstał.
20
Dixit autem illis: Vos autem quem me esse dícitis? Respóndens Simon Petrus, dixit: Christum Dei. I rzekł im: A wy kim mię być powiadacie? Odpowie­dziawszy Symon Piotr rzekł: Chrystusem Bożym.
21
At ille íncrepans illos, præcépit ne cui dícerent hoc, A on im pogroziwszy, rozkazał, aby tego nikomu nie powiadali:
22
dicens: Quia opórtet Fílium hóminis multa pati, et reprobári a senióribus, et princípibus sacerdótum, et scribis, et occídi, et tértia die resúrgere. Mówiąc. Iż potrzeba, aby Syn człowieczy wiele cierpiał, a był wzgardzon od starszych, i od przedniejszych kapłanów i Doktorów, i aby był zabit, a trzeciego dnia powstał.
23
Dicébat autem ad omnes: Si quis vult post me veníre, ábneget semetípsum, et tollat crucem suam quotídie, et sequátur me. I mówił do wszystkich: Jeśli kto chce za mną iść, niech zaprzy samego siebie, a weźmie krzyż swój na każdy dzień, i niech idzie za mną.
24
Qui enim volúerit ánimam suam salvam fácere, perdet illam: nam qui perdíderit ánimam suam propter me, salvam fáciet illam. Bo ktoby chciał duszę swoją zachować, straci ją: Bo ktoby stracił duszę swą dla mnie: zachowa ją.
25
Quid enim próficit homo, si lucrétur univérsum mundum, se autem ipsum perdat, et detriméntum sui fáciat? Abowiem co ma za pożytek człowiek, jeśliby zyskał wszystek świat, a samby siebie stracił, i sam na sobie szko­dę podjął?
26
Nam qui me erubúerit, et meos sermónes: hunc Fílius hóminis erubéscet cum vénerit in maiestáte sua, et Patris, et sanctórum angelórum. Bo ktoby się wstydził mnie i słów moich, tego się Syn człowieczy wstydzić będzie, kiedy przydzie w maje­stacie swym, i Ojcowskim, i świętych aniołów.
27
Dico autem vobis vere: sunt áliqui hic stantes, qui non gustábunt mortem donec vídeant regnum Dei. A powiadam wam prawdziwie, są niektórzy tu sto­jący, którzy nie ukuszą śmierci, aż oglądają królestwo Bo­że.
28
Factum est autem post hæc verba fere dies octo, et assúmpsit Petrum, et Iacóbum, et Ioánnem, et ascéndit in montem ut oráret. I stało się po tych słowach, około ośmiu dni, i wziął Piotra, i Jakóba, i Jana, i wstąpił na górę, aby się modlił.
29
Et facta est, dum oráret, spécies vultus eius áltera: et vestítus eius albus et refúlgens. A gdy się modlił, stał się inakszy kształt oblicza je­go: i odzienie jego białe i świetne.
30
Et ecce duo viri loquebántur cum illo. Erant autem Móyses, et Elías, A oto dwa mężowie rozmawiali z nim: a byli Moj­żesz i Eliasz:
31
visi in maiestáte: et dicébant excéssum eius, quem completúrus erat in Ierúsalem. Widziani w majestacie, i opowiadali jego zejście, które wykonać miał w Jeruzalem.
32
Petrus vero, et qui cum illo erant, graváti erant somno. Et evigilántes vidérunt maiestátem eius, et duos viros, qui stabant cum illo. A Piotr i ci co byli z nim, snem obciążeni byli. A ocuciwszy się, ujrzeli majestat jego, i dwu mężów, którzy z nim stali.
33
Et factum est cum discéderent ab illo, ait Petrus ad Iesum: Præcéptor, bonum est nos hic esse: et faciámus tria tabernácula, unum tibi, et unum Móysi, et unum Elíæ: nésciens quid díceret. I stało się: gdy odchodzili od niego, rzekł Piotr do Jezusa: Mistrzu: dobrze nam tu być: i uczyńmy trzy przy­bytki: jeden tobie, a jeden Mojżeszowi, i jeden Eliaszowi: niewiedząc co mówił.
34
Hæc autem illo loquénte, facta est nubes, et obumbrávit eos: et timuérunt, intrántibus illis in nubem. A gdy on to mówił, stał się obłok, i zasłonił je: i bali się, gdy wchodzili w obłok.
35
Et vox facta est de nube, dicens: Hic est Fílius meus diléctus, ipsum audíte. I stał się głos z obłoku mówiący: Ten jest syn mój miły: jego słuchajcie.
36
Et dum fíeret vox, invéntus est Iesus solus. Et ipsi tacuérunt, et némini dixérunt in illis diébus quidquam ex his, quæ víderant. A gdy się stał głos, nalezion jest sam Jezus. A oni milczeli: i we dni one nikomu nic nie powiadali z tego co widzieli.
37
Factum est autem in sequénti die, descendéntibus illis de monte, occúrrit illis turba multa. I stało się: nazajutrz, gdy oni zstępowali z góry, zabieżała mu rzesza wielka.
38
Et ecce vir de turba exclamávit, dicens: Magíster, óbsecro te, réspice in fílium meum quia únicus est mihi: A oto mąż z rzesze zawołał, mówiąc: Nauczycielu, proszę cię, wejrzy na syna mego: bo jedynego mam.
39
et ecce spíritus apprehéndit eum, et súbito clamat, et elídit, et díssipat eum cum spuma, et vix discédit dilánians eum: A oto duch go porywa, i natychmiast krzyczy, i roz­trąca, i rozdziera go z uślinieniem, a zaledwie odchodzi stargawszy go.
40
et rogávi discípulos tuos ut eícerent illum, et non potuérunt. I prosiłem uczniów twoich, aby go wyrzucili, a nie mogli.
41
Respóndens autem Iesus, dixit: O generátio infidélis, et pervérsa, úsquequo ero apud vos, et pátiar vos? Adduc huc fílium tuum. A Jezus odpowiedziawszy, rzekł: O narodzie nie­wierny i przewrotny, dokąd że będę u was, i cierpieć was będę? Przywiedź tu syna twego.
42
Et cum accéderet, elísit illum dæmónium, et dissipávit. A gdy przychodził, roztrącił go czart i roztargał. Lecz Jezus sfukał ducha nieczystego, i uzdrowił dziecię: i oddał je ojcu jego.
43
Et increpávit Iesus spíritum immúndum, et sanávit púerum, et réddidit illum patri eius. I zdumieli się wszyscy nad wielkością Bożą. A gdy się wszyscy dziwowali wszystkim rzeczom, które czynił, rzekł do uczniów swoich.
44
Stupébant autem omnes in magnitúdine Dei: omnibúsque mirántibus in ómnibus, quæ faciébat, dixit ad discípulos suos: Pónite vos in córdibus vestris sermónes istos: Fílius enim hóminis futúrum est ut tradátur in manus hóminum. Kładźcież wy do serc waszych te powieści: abowiem stanie się, że syn człowieczy będzie wydan w ręce ludzkie.
45
At illi ignorábant verbum istud, et erat velátum ante eos ut non sentírent illud: et timébant eum interrogáre de hoc verbo. Lecz oni nie rozumieli tego słowa, i zakryte było przed nimi, że go nie pojęli: i bali się pytać go o to słowo.
46
Intrávit autem cogitátio in eos, quis eórum maior esset. A weszła myśl w nie, ktoby z nich był więtszym.
47
At Iesus videns cogitatiónes cordis illórum, apprehéndit púerum, et státuit illum secus se, A Jezus widząc myśli serca ich, wziął dzieciątko, i postawił je podle siebie:
48
et ait illis: Quicúmque suscéperit púerum istum in nómine meo, me récipit: et quicúmque me recéperit, récipit eum, qui me misit. Nam qui minor est inter vos omnes, hic maior est. I rzekł im: ktobykolwiek przyjął to dzieciątko w imię moje, mnie przyjmuje: a ktokolwiek nie przyjmuje, nie przyjmuje tego, który mię posłał. Abowiem kto jest mniejszym między wszystkiemi wami, ten jest więtszym.
49
Respóndens autem Ioánnes dixit: Præcéptor, vídimus quemdam in nómine tuo eiciéntem dæmónia, et prohibúimus eum: quia non séquitur nobíscum. A odpowiedziawszy Jan, rzekł: Mistrzu, widzieli­śmy niektórego imieniem twem czarty wyrzucającego, i zabroniliśmy mu: abowiem nie naśladuje z nami.
50
Et ait ad illum Iesus: Nolíte prohibére: qui enim non est advérsum vos, pro vobis est. I rzekł do niego Jezus: Nie zabraniajcie: bo kto nie jest przeciwko wam, za wami jest.
51
Factum est autem dum compleréntur dies assumptiónis eius, et ipse fáciem suam firmávit ut iret in Ierúsalem. I stało się, gdy się wypełniały dni wzięcia jego, a on utwierdził twarz swoję, aby szedł do Jeruzalem.
52
Et misit núntios ante conspéctum suum: et eúntes intravérunt in civitátem Samaritanórum ut parárent illi. I posłał posły przed obliczem swojem: a idąc we­szli do miasta Samarytańskiego, aby mu nagotowali.
53
Et non recepérunt eum, quia fácies eius erat eúntis in Ierúsalem. Lecz go nie przyjęli, iż twarz jego była idącego do Jeruzalem.
54
Cum vidíssent autem discípuli eius Iacóbus, et Ioánnes, dixérunt: Dómine, vis dícimus ut ignis descéndat de cælo, et consúmat illos? A widząc uczniowie jego Jakób i Jan, rzekli: Panie, chcesz rzeczemy, aby ogień zstąpił z nieba i spalił je?
55
Et convérsus increpávit illos, dicens: Nescítis cuius spíritus estis. A obróciwszy się sfukał je, mówiąc: Nie wiecie czy­jego ducha jesteście.
56
Fílius hóminis non venit ánimas pérdere, sed salváre. Et abiérunt in áliud castéllum. Syn człowieczy nie przyszedł dusze tracić, ale za­chowywać. I szli do drugiego miasteczka.
57
Factum est autem: ambulántibus illis in via, dixit quidam ad illum: Sequar te quocúmque íeris. I przydało się, gdy oni szli w drodze, rzekł niektóry do niego: Pójdę za tobą gdzie jedno pójdziesz.
58
Dixit illi Iesus: Vulpes fóveas habent, et vólucres cæli nidos: Fílius autem hóminis non habet ubi caput reclínet. Rzekł mu Jezus: Liszki mają jamy, a ptacy niebie­scy gniazda: Lecz syn człowieczy nie ma gdzie skłonić gło­wy.
59
Ait autem ad álterum: Séquere me: ille autem dixit: Dómine, permítte mihi primum ire, et sepelíre patrem meum. I rzekł do drugiego: Pódź za mną. A on rzekł: Pa­nie, dopuść mi pierwej iść i pogrześć ojca mego.
60
Dixítque ei Iesus: Sine ut mórtui sepéliant mórtuos suos: tu autem vade, et annúntia regnum Dei. A Jezus mu rzekł: Niechaj umarli grzebią swe umar­łe: a ty idź, a opowiadaj królestwo Boże.
61
Et ait alter: Sequar te Dómine, sed permítte mihi primum renuntiáre his, quæ domi sunt. I rzekł drugi: Pójdę za tobą Panie, ale mi pierwej dopuść rozprawić te rzeczy, które są doma.
62
Ait ad illum Iesus: Nemo mittens manum suam ad arátrum, et respíciens retro, aptus est regno Dei. Rzekł do niego Jezus: żaden, który rękę swą przyło­żył do pługa, a ogląda się nazad, nie jest sposobny do kró­lestwa Bożego.
10
1
Post hæc autem designávit Dóminus et álios septuagínta duos: et misit illos binos ante fáciem suam in omnem civitátem et locum, quo erat ipse ventúrus. A potem naznaczył Pan i drugich siedmdziesiąt i dwu: i rozesłał je po dwu przed sobą do wszystkich miast, i miejsca, kędy sam przyść miał.
2
Et dicébat illis: Messis quidem multa, operárii autem pauci. Rogáte ergo dóminum messis ut mittat operários in messem suam. I mówił im: Żniwoć iście wielkie: ale robotników mało. Proścież tedy Pana żniwa, aby wysłał robotników na żniwo swoje.
3
Ite: ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Idźcież: oto ja was posyłam jako baranki między wil­ki.
4
Nolíte portáre sácculum, neque peram, neque calceaménta, et néminem per viam salutavéritis. Nie noścież mieszka, ani taistry, ani butów: a ża­dnego w drodze nie pozdrawiajcie.
5
In quamcúmque domum intravéritis, primum dícite: Pax huic dómui: Do któregokolwiek domu wnidziecie, naprzód mów­cie: Pokój temu domowi.
6
et si ibi fúerit fílius pacis, requiéscet super illum pax vestra: sin autem, ad vos revertétur. A jeśliby tam był syn pokoju, odpoczynie na nim pokój wasz: a jeśli nie, wróci się do was.
7
In eádem autem domo manéte, edéntes et bibéntes quæ apud illos sunt: dignus est enim operárius mercéde sua. Nolíte transíre de domo in domum. A w tymże domu mieszkajcie, jedząc i pijąc to co u nich jest. Abowiem godzien jest robotnik zapłaty swej. Nie przechadzajcie się z domu do domu.
8
Et in quamcúmque civitátem intravéritis, et suscéperint vos, manducáte quæ apponúntur vobis: A do któregokolwiek miasta wnidziecie, a przyjmą was, jedzcie co przed was położą:
9
et curáte infírmos, qui in illa sunt, et dícite illis: Appropinquávit in vos regnum Dei. I uzdrawiajcie niemocne, którzy w nim są, a powia­dajcie im: Przybliżyło się do was królestwo Boże.
10
In quamcúmque autem civitátem intravéritis, et non suscéperint vos, exeúntes in platéas eius, dícite: A do któregokolwiek miasta wnidziecie, a nie przyjętoby was, wyszedszy na ulice jego, mówcie:
11
Etiam púlverem, qui adhǽsit nobis de civitáte vestra, extérgimus in vos: tamen hoc scitóte, quia appropinquávit regnum Dei. I proch, który przylgnął do nas z miasta waszego, ocieramy na was. Wszakoż to wiedzcie, żeć się przy­bliżyło królestwo Boże.
12
Dico vobis, quia Sódomis in die illa remíssius erit, quam illi civitáti. Powiadamci wam: że Sodomie w on dzień lżej bę­dzie, niźli miastu onemu.
13
Væ tibi Corózain, væ tibi Bethsáida: quia si in Tyro, et Sidóne factæ fuíssent virtútes, quæ factæ sunt in vobis, olim in cilício, et cínere sedéntes pœnitérent. Biada tobie Korozaim, biada tobie Bethsaido: abowiem gdyby w Tyrze i Sydonie cuda czynione były jakie się w was działy: dawnoby siedząc w włosiennicy i w popie­le pokutowali.
14
Verúmtamen Tyro, et Sidóni remíssius erit in iudício, quam vobis. Wszakże Tyrowi i Sydonowi lżej będzie na sądzie, niźli wam.
15
Et tu Caphárnaum, usque ad cælum exaltáta, usque ad inférnum demergéris. I ty Kapharnaum, aż do nieba wyniesione, aż do piekła będziesz pogrążone.
16
Qui vos audit, me audit: et qui vos spernit, me spernit. Qui autem me spernit, spernit eum, qui misit me. Kto was słucha, mnie słucha: a kto wami gardzi, mną gardzi. A kto mną gardzi, gardzi onym, który mię po­słał.
17
Revérsi sunt autem septuagínta duo cum gáudio, dicéntes: Dómine, étiam dæmónia subiciúntur nobis in nómine tuo. I wrócili się siedmdziesiąt i dwa z weselem, mówiąc: Panie, i czartowieć się nam poddają w imię twoje.
18
Et ait illis: Vidébam Sátanam sicut fulgur de cælo cadéntem. I rzekł im: Widziałem szatana jako błyskawicę z nieba spadającego.
19
Ecce dedi vobis potestátem calcándi supra serpéntes, et scorpiónes, et super omnem virtútem inimíci: et nihil vobis nocébit. Oto dałem wam moc deptać po wężach i niedźwia­dkach, i po wszystkiej mocy nieprzyjacielowej: a nic was nie uszkodzi.
20
Verúmtamen in hoc nolíte gaudére quia spíritus vobis subiciúntur: gaudéte autem, quod nómina vestra scripta sunt in cælis. Wszakoż się z tego nie weselcie, iż się wam duchowie poddają: ale się weselcie, że imiona wasze napisane są w niebiesiech.
21
In ipsa hora exsultávit Spíritu sancto, et dixit: Confíteor tibi Pater, Dómine cæli et terræ, quod abscondísti hæc a sapiéntibus, et prudéntibus, et revelásti ea párvulis. Etiam Pater: quóniam sic plácuit ante te. Onejże godziny rozradował się duchem świętym i rzekł: Wyznawam tobie Ojcze, Panie nieba i ziemie, iżeś to zakrył od mądrych i rozumnych, a objawiłeś to malutkim. Tak Ojcze: iż się tak upodobało przed tobą.
22
Omnia mihi trádita sunt a Patre meo. Et nemo scit quis sit Fílius, nisi Pater: et quis sit Pater, nisi Fílius, et cui volúerit Fílius reveláre. Wszystko mnie jest podano od Ojca mego. A żaden nie wie kto jest Syn, jedno Ociec: i kto jest Ociec, je­dno Syn, a komuby chciał Syn objawić.
23
Et convérsus ad discípulos suos, dixit: Beáti óculi, qui vident quæ vos vidétis. A obróciwszy się do uczniów swoich, rzekł: Błogo­sławione oczy, które widzą co wy widziecie.
24
Dico enim vobis, quod multi prophétæ, et reges voluérunt vidére quæ vos vidétis, et non vidérunt: et audíre quæ audítis, et non audiérunt. Bo powiadani wam, iż wiele proroków i królów żą­dali widzieć co wy widzicie, a nie widzieli: i słyszeć co słyszycie, a nie słyszeli.
25
Et ecce quidam legisperítus surréxit tentans illum, et dicens: Magíster, quid faciéndo vitam ætérnam possidébo? A oto niektóry biegły w zakonie powstał, kusząc go, a mówiąc: Nauczycielu, co czyniąc dostąpi żywota wie­cznego?
26
At ille dixit ad eum: In lege quid scriptum est? quómodo legis? A on rzekł do niego: W zakonie co napisano? jako czytasz?
27
Ille respóndens dixit: Díliges Dóminum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota ánima tua, et ex ómnibus víribus tuis, et ex omni mente tua: et próximum tuum sicut teípsum. On odpowiedziawszy rzekł: Będziesz miłował Pana Boga twego ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej dusze twojej, i ze wszystkich sił twoich, i ze wszystkiej myśli twojej, a bliźniego twego jako samego siebie.
28
Dixítque illi: Recte respondísti: hoc fac, et vives. I rzekł mu: Dobrześ odpowiedział. Toż czyń a bę­dziesz żył.
29
Ille autem volens iustificáre seípsum, dixit ad Iesum: Et quis est meus próximus? A on chcąc się sam usprawiedliwić, rzekł do Je­zusa: A któż jest mój bliźni?
30
Suscípiens autem Iesus, dixit: Homo quidam descendébat ab Ierúsalem in Iéricho, et íncidit in latrónes, qui étiam despoliavérunt eum: et plagis impósitis abiérunt semivívo relícto. A przyjąwszy Jezus, rzekł: Człowiek niektóry zstę­pował z Jeruzalem do Jerycha, i wpadł między zbójce: którzy go też złupili, i rany zadawszy odeszli, na poły umar­łego zostawiwszy.
31
Accidit autem ut sacérdos quidam descénderet eádem via: et viso illo præterívit. I przydało się, że niektóry kapłan zstępował taż drogą: a ujrzawszy go minął.
32
Simíliter et Levíta, cum esset secus locum, et vidéret eum, pertránsiit. Także i Lewit, będąc podle miejsca, i widząc go, minął.
33
Samaritánus autem quidam iter fáciens, venit secus eum: et videns eum, misericórdia motus est. A Samarytan niektóry jadąc, przyszedł wedle nie­go: i ujrzawszy go, miłosierdziem wzruszony jest.
34
Et apprópians alligávit vúlnera eius, infúndens óleum, et vinum: et impónens illum in iuméntum suum, duxit in stábulum, et curam eius egit. A przybliżywszy się, zawiązał rany jego, nalawszy oliwy i wina: a włożywszy go na bydlę swoje, prowadził do gospody, i miał pieczą o nim.
35
Et áltera die prótulit duos denários, et dedit stabulário, et ait: Curam illíus habe: et quodcúmque supererogáveris, ego cum redíero reddam tibi. A nazajutrz, wyjął dwa grosza i dał gospodarzowi, i rzekł: Miej staranie o nim, a cokolwiek nad zwyż wydasz, ja, gdy się wrócę, oddam tobie.
36
Quis horum trium vidétur tibi próximus fuísse illi, qui íncidit in latrónes? Któryż z tych trzech zda się tobie bliźnim być one­mu co wpadł między zbójce?
37
At ille dixit: Qui fecit misericórdiam in illum. Et ait illi Iesus: Vade, et tu fac simíliter. A on rzekł: Który uczynił miłosierdzie nad nim. I rzekł mu Jezus: Idźże, i ty uczyń także.
38
Factum est autem, dum irent, et ipse intrávit in quoddam castéllum: et múlier quædam, Martha nómine, excépit illum in domum suam: I stało się, gdy szli, a on wszedł do niejakiego miasteczka: a niewiasta niektóra imieniem Martha, przy­jęła go do domu swego.
39
et huic erat soror nómine María, quæ étiam sedens secus pedes Dómini, audiébat verbum illíus. A ta miała siostrę imieniem Maryą: która też sie­dząc u nóg Pańskich słuchała słowa jego.
40
Martha autem satagébat circa frequens ministérium: quæ stetit, et ait: Dómine, non est tibi curæ quod soror mea relíquit me solam ministráre? dic ergo illi ut me ádiuvet. Ale Martha pieczołowała się około rozmaitej po­sługi. Która stanęła i rzekła: Panie, nie dbasz ty, iż sio­stra moja opuściła mię, żebym sama posługowała? Rzeczże jej tedy, aby mi pomogła.
41
Et respóndens dixit illi Dóminus: Martha, Martha, sollícita es, et turbáris erga plúrima. A odpowiadając rzekł jej Pan: Martho, Martho, troszczesz się, i frasujesz około barzo wiela:
42
Porro unum est necessárium. María óptimam partem elégit, quæ non auferétur ab ea. Ale jednego potrzeba. Marya najlepszą cząstkę obrała, która od niej odjęta nie będzie.
11
1
Et factum est: cum esset in quodam loco orans, ut cessávit, dixit unus ex discípulis eius ad eum: Dómine, doce nos oráre, sicut dócuit et Ioánnes discípulos suos. I stało się: gdy był na niektórym miejscu modląc się, gdy przestał, rzekł do niego jeden z uczniów jego: Panie, naucz nas modlić się, jako i Jan nauczył ucznie swe.
2
Et ait illis: Cum orátis, dícite: Pater, sanctificétur nomen tuum. Advéniat regnum tuum. I rzekł im: Gdy się modlicie, mówcie: Ojcze, święć się imię twoje. Przydź królestwo twoje.
3
Panem nostrum quotidiánum da nobis hódie. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisia.
4
Et dimítte nobis peccáta nostra, síquidem et ipsi dimíttimus omni debénti nobis. Et ne nos indúcas in tentatiónem. A odpuść nam grzechy nasze: Gdyż i my odpuszcza­my każdemu nam winnemu. A nie wwódź nas w poku­szenie.
5
Et ait ad illos: Quis vestrum habébit amícum, et ibit ad illum média nocte, et dicet illi: Amíce, cómmoda mihi tres panes, I rzekł do nich: kto z was będzie miał przyjaciela, i pójdzie do niego o północy, i rzecze mu: Przyjacielu, po­życz mi trojga chleba:
6
quóniam amícus meus venit de via ad me, et non hábeo quod ponam ante illum, Abowiem przyjaciel mój przyszedł do mnie z drogi, a nie mam co przedeń położyć.
7
et ille deíntus respóndens dicat: Noli mihi moléstus esse, iam óstium clausum est, et púeri mei mecum sunt in cubíli: non possum súrgere, et dare tibi. A on zewnątrz odpowiadając, rzekłby: Nie uprzy­krzaj mi się: już drzwi zamkniono, a dziatki moje są w łożnicy zemną: nie mogęć wstać i dać ci.
8
Et si ille perseveráverit pulsans: dico vobis, etsi non dabit illi surgens eo quod amícus eius sit, propter improbitátem tamen eius surget, et dabit illi quotquot habet necessários. A jeśli on będzie trwał kołacząc: powiadam wam, chociaż mu nie da wstawszy, przeto że jest przyjaciel jego: wszakoż dla przykrego nalegania jego, wstanie, i da mu ile mu go potrzeba.
9
Et ego dico vobis: Pétite, et dábitur vobis: quǽrite, et inveniétis: pulsáte, et aperiétur vobis. I ja wam powiadam: Proście, a będzie wam dano: szukajcie, a najdziecie: kołaczcie, a będzie wam otworzo­no.
10
Omnis enim, qui petit, áccipit: et qui quærit, ínvenit: et pulsánti aperiétur. Abowiem każdy, który prosi, bierze: a który szuka, najduje: a kołaczącemu, będzie otworzono.
11
Quis autem ex vobis patrem petit panem, numquid lápidem dabit illi? Aut piscem, numquid pro pisce serpéntem dabit illi? A któryż z was ojca prosi o chleb, zali mu da ka­mień? Abo o rybę, izali miasto ryby poda mu węża?
12
Aut si petíerit ovum, numquid porríget illi scorpiónem? Abo jeśliby prosił o jaje: izali mu poda niedźwia­dka?
13
Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona data dare fíliis vestris: quanto magis Pater vester de cælo dabit Spíritum bonum peténtibus se? Jeśliż tedy wy będąc złemi, umiecie dawać dobre datki dzieciom waszym: jakoż daleko więcej ociec wasz z nieba da ducha dobrego tym, którzy go proszą?
14
Et erat eíciens dæmónium, et illud erat mutum. Et cum eiecísset dæmónium, locútus est mutus, et admirátæ sunt turbæ. I wyrzucał czarta, a on był niemy. A gdy wyrzu­cił czarta, przemówił niemy: i dziwowały się rzesze.
15
Quidam autem ex eis dixérunt: In Beélzebub príncipe dæmoniórum éicit dæmónia. A niektórzy z nich mówili: Przez Beelzebuba książęcia czartowskiego wyrzuca czarty.
16
Et álii tentántes, signum de cælo quærébant ab eo. A drudzy kusząc, domagali się znaku od niego z nie­ba.
17
Ipse autem ut vidit cogitatiónes eórum, dixit eis: Omne regnum in seípsum divísum desolábitur, et domus supra domum cadet. A on skoro ujrzał myśli ich, rzekł im: Wszelkie kró­lestwo przeciw sobie rozdzielone, będzie spustoszone, i dom na dom upadnie.
18
Si autem et Sátanas in seípsum divísus est, quómodo stabit regnum eius? quia dícitis in Beélzebub me eícere dæmónia. A jeśliż i szatan rozdzielon jest przeciw sobie: jakoż się ostoi królestwo jego? gdyż powiadacie, iż ja przez Beelzebuba wyrzucam czarty.
19
Si autem ego in Beélzebub eício dæmónia: fílii vestri in quo eíciunt? Ideo ipsi iúdices vestri erunt. A jeśliż ja przez Beelzebuba wyrzucam czarty: synowie waszy przez kogo wyrzucają? dla tego oni sądziami waszemi będą.
20
Porro si in dígito Dei eício dæmónia: profécto pervénit in vos regnum Dei. Lecz jeśli palcem Bożym wyrzucam czarty: zaisteć na was przyszło królestwo Boże.
21
Cum fortis armátus custódit átrium suum, in pace sunt ea, quæ póssidet. Gdy mocarz zbrojny strzeże dworu swego: w pokoju jest to co ma.
22
Si autem fórtior eo supervéniens vícerit eum, univérsa arma eius áuferet, in quibus confidébat, et spólia eius distríbuet. Ale jeśli mocniejszy nadeń nadszedszy zwycięży go: odejmie wszystkę broń jego, w której ufał, i korzyści jego rozdał.
23
Qui non est mecum, contra me est: et qui non cólligit mecum, dispérgit. Ktoć nie jest zemną, przeciw mnie jest: a kto nie zgromadza zemną, rozprasza.
24
Cum immúndus spíritus exíerit de hómine, ámbulat per loca inaquósa, quærens réquiem: et non invéniens dicit: Revértar in domum meam unde exívi. Gdy duch nieczysty wynidzie od człowieka, chodzi po miejscach bezwodnych, szukając odpoczynku. A nie nalazszy, mówi: Wrócę się do domu mego, zkądem wy­szedł.
25
Et cum vénerit, ínvenit eam scopis mundátam, et ornátam. A przyszedszy, najduje ji umieciony i ochędożony.
26
Tunc vadit, et assúmit septem álios spíritus secum, nequióres se, et ingréssi hábitant ibi. Et fiunt novíssima hóminis illíus peióra prióribus. Tedy idzie, i bierze z sobą siedmi innych duchów gorszych nad się, a wszedszy mieszkają tam, i stawają się pośledniejsze rzeczy człowieka onego gorsze, niźli pierwsze.
27
Factum est autem, cum hæc díceret: extóllens vocem quædam múlier de turba dixit illi: Beátus venter, qui te portávit, et úbera, quæ suxísti. I stało się: gdy to mówił, podniósłszy głos niektóra niewiasta z rzesze, rzekła mu: Błogosławiony żywot, któ­ry cię nosił, i piersi, któreś ssał.
28
At ille dixit: Quinímmo beáti, qui áudiunt verbum Dei, et custódiunt illud. A on rzekł: I owszem, błogosławieni, którzy słu­chają słowa Bożego, i strzegą go.
29
Turbis autem concurréntibus cœpit dícere: Generátio hæc, generátio nequam est: signum quærit, et signum non dábitur ei, nisi signum Ionæ prophétæ. A gdy się rzesze zbieżały, począł mówić: Ten naród, jest naród złościwy: żąda znaku, a znak mu nie będzie dan, tylko znak Jonasza proroka.
30
Nam sicut fuit Ionas signum Ninivítis, ita erit et Fílius hóminis generatióni isti. Bo jako był Jonasz znakiem Niniwitom: takżeć bę­dzie i syn człowieczy narodowi temu.
31
Regína austri surget in iudício cum viris generatiónis huius, et condemnábit illos: quia venit a fínibus terræ audíre sapiéntiam Salomónis: et ecce plus quam Sálomon hic. Królowa z południa wstanie na sądzie z mężmi na­rodu tego, i potępi je: iż przyjechała od krajów ziemie słuchać mądrości Salomonowej: a otoć tu więcej niż Salomon.
32
Viri Ninivítæ surgent in iudício cum generatióne hac, et condemnábunt illam: quia pœniténtiam egérunt ad prædicatiónem Ionæ, et ecce plus quam Ionas hic. Mężowie Niniwitowie powstaną na sądzie z naro­dem tym, i potępią ji: iż pokutę czynili na Jonaszowe ka­zanie: a oto tu więcy niźli Jonasz.
33
Nemo lucérnam accéndit, et in abscóndito ponit, neque sub módio: sed supra candelábrum, ut qui ingrediúntur, lumen vídeant. Żaden świece nie zapala i nie stawia w skrytości, ani pod korzec: ale na świecznik, aby którzy wchodzą widzieli światło.
34
Lucérna córporis tui est óculus tuus. Si óculus tuus fúerit simplex, totum corpus tuum lúcidum erit: si autem nequam fúerit, étiam corpus tuum tenebrósum erit. Świeca ciała twego jest oko twoje. Jeśliby oko twe było szczere, wszystko ciało twe świetne będzie. Lecz jeśliby złe było, ciało też twoje ciemne będzie.
35
Vide ergo ne lumen, quod in te est, ténebræ sint. Patrz tedy, żeby światło, które w tobie jest, ciemno­ścią nie było.
36
Si ergo corpus tuum totum lúcidum fúerit, non habens áliquam partem tenebrárum, erit lúcidum totum, et sicut lucérna fulgóris illuminábit te. Jeśliby tedy ciało twe wszystko świetne było, nie mając jakiej cząstki ciemności: będzie wszystko świetne, a jako świeca jasności oświeci się.
37
Et cum loquerétur, rogávit illum quidam Pharisǽus ut prandéret apud se. Et ingréssus recúbuit. A gdy mówił, prosił go niektóry Faryzeusz, aby obiadował u niego. Wszedszy tedy siadł do stołu.
38
Pharisǽus autem cœpit intra se réputans dícere, quare non baptizátus esset ante prándium. A Faryzeusz począł sam w sobie myśląc mówić, czemuby się nie umył przed obiadem.
39
Et ait Dóminus ad illum: Nunc vos Pharisǽi, quod déforis est cálicis, et catíni, mundátis: quod autem intus est vestrum, plenum est rapína, et iniquitáte. I rzekł Pan do niego: Teraz wy Faryzeuszowie co jest zwierzchu kubka i misy oczyściacie: lecz co jest we­wnątrz w was, pełno jest drapieztwa i nieprawości.
40
Stulti, nonne qui fecit quod déforis est, étiam id, quod deíntus est, fecit? Szaleni, izaż ten, który uczynił to co jest zwierzchu, nie uczynił też tego co jest i wewnątrz?
41
Verúmtamen quod súperest, date eleemósynam: et ecce ómnia munda sunt vobis. Wszakże co zbywa dajcie jałmużnę, a oto wszystkie rzeczy są wam czyste.
42
Sed væ vobis Pharisǽis, quia decimátis mentham, et rutam, et omne olus, et prætéritis iudícium, et caritátem Dei: hæc autem opórtuit fácere, et illa non omíttere. Ale biada wam Faryzeuszom, iż dawacie dziesięci­nę z miętki, i z ruty, i z wszelkiej jarzyny: a opuszczacie sąd i miłość Bożą. Lecz te rzeczy trzeba było czynić, a onych nie opuszczać.
43
Væ vobis Pharisǽis, quia dilígitis primas cáthedras in synagógis, et salutatiónes in foro. Biada wam Faryzeuszom, iż miłujecie pierwsze stoł­ki w bóżnikach i pozdrawiania na rynku.
44
Væ vobis, quia estis ut monuménta, quæ non ápparent, et hómines ambulántes supra, nésciunt. Biada wam, iż jesteście jako groby, których nie wi­dać, a ludzie, którzy się po nich przechodzą, nie wiedzą.
45
Respóndens autem quidam ex legisperítis, ait illi: Magíster, hæc dicens étiam contuméliam nobis facis. Odpowiedziawszy tedy niektóry z biegłych w zako­nie, rzekł mu: Nauczycielu to mówiąc i nas hańbisz.
46
At ille ait: Et vobis legisperítis væ: quia onerátis hómines onéribus, quæ portáre non possunt, et ipsi uno dígito vestro non tángitis sárcinas. A on rzekł: I wam w zakonie biegłym biada: abowiem obciążacie ludzi brzemiony, których unieść nie mogą, a sami się jednym palcem swym nie dotykacie brzemion.
47
Væ vobis, qui ædificátis monuménta prophetárum: patres autem vestri occidérunt illos. A biada wam, którzy budujecie groby proroków: a ojcowie waszy pozabijali je.
48
Profécto testificámini quod consentítis opéribus patrum vestrórum: quóniam ipsi quidem eos occidérunt, vos autem ædificátis eórum sepúlcra. Zaiste świadczycie, iż zezwalacie na uczynki ojców waszych: abowiem je oni zabili, a wy budujecie groby ich.
49
Proptérea et sapiéntia Dei dixit: Mittam ad illos prophétas, et apóstolos, et ex illis occídent, et persequéntur: Dla tego i mądrość Boża rzekła: Poślę do nich proroki i Apostoły, a z nich zabiją i prześladować będą:
50
ut inquirátur sanguis ómnium prophetárum, qui effúsus est a constitutióne mundi a generatióne ista, Aby szukano krwie wszystkich proroków, którą wy­lał ten naród od założenia świata,
51
a sánguine Abel, usque ad sánguinem Zacharíæ, qui périit inter altáre, et ædem. Ita dico vobis, requirétur ab hac generatióne. Od krwie Ablowej, aż do krwie Zacharyaszowej, który zginął między ołtarzem a kościołem. Zaiste wam powiadam, będą szukać od narodu tego.
52
Væ vobis legisperítis, quia tulístis clavem sciéntiæ: ipsi non introístis, et eos, qui introíbant, prohibuístis. Biada wam biegłym w zakonie, iżeście wzięli klucz wyrozumienia: samiście nie weszli, a tych, którzy wcho­dzili, hamowaliście.
53
Cum autem hæc ad illos díceret, cœpérunt Pharisǽi, et legisperíti gráviter insístere, et os eius opprímere de multis, A gdy to do nich mówił, poczęli Faryzeuszowie i biegli w zakonie barzo nacierać, i usta mu zatulać wielą rzeczy.
54
insidiántes ei, et quæréntes áliquid cápere de ore eius, ut accusárent eum. Czyhając nań, i szukając, żeby co uchwycili z ust jego, aby go oskarżyli.
12
1
Multis autem turbis circumstántibus, ita ut se ínvicem conculcárent, cœpit dícere ad discípulos suos: Atténdite a ferménto Pharisæórum, quod est hypócrisis. A gdy wiele rzesz około stało, tak, iż jedni drugie deptali, począł mówić do uczniów swoich. Strzeżcie się kwasu Faryzajskiego, który jest obłudność.
2
Nihil autem opértum est, quod non revelétur: neque abscónditum, quod non sciátur. A niemasz nic zakrytego, coby się wyjawić nie mia­ło: ani tajemnego, czegoby się nie dowiedziano.
3
Quóniam quæ in ténebris dixístis, in lúmine dicéntur: et quod in aurem locúti estis in cubículis, prædicábitur in tectis. Abowiem coście w ciemnościach mówili, na świetle mówić będą: a coście w ucho mówili w komorach, na da­chach ogłoszono będzie.
4
Dico autem vobis amícis meis: Ne terreámini ab his, qui occídunt corpus, et post hæc non habent ámplius quid fáciant. A mówię wam przyjaciołom moim: Nie dajcie się ustraszyć tym, którzy zabijają ciało, a potem nie mają dalej coby czynili.
5
Osténdam autem vobis quem timeátis: timéte eum qui, postquam occíderit, habet potestátem míttere in gehénnam: ita dico vobis, hunc timéte. Lecz wam okażę kogo się bać macie. Bójcie się onego, który gdy zabije, ma moc wrzucić do piekła. Zai­ste wam powiadam, tego się bójcie.
6
Nonne quinque pásseres véneunt dipóndio, et unus ex illis non est in oblivióne coram Deo? Izali piąci wróbli nie przedają za dwa pieniążki: a jeden z nich nie jest w zapamiętaniu przed Bogiem?
7
Sed et capílli cápitis vestri omnes numeráti sunt. Nolíte ergo timére: multis passéribus pluris estis vos. Aleć i włosy głowy waszej wszystkie są zliczone. A przeto się nie bójcie: droższyście wy niźli wiele wróblów.
8
Dico autem vobis: Omnis, quicúmque conféssus fúerit me coram homínibus, et Fílius hóminis confitébitur illum coram ángelis Dei: A mówię wam: Wszelki, który mię wyzna przed lu­dźmi, i syn człowieczy wyzna go przed anioły Bożemi.
9
qui autem negáverit me coram homínibus, negábitur coram ángelis Dei. I który się mnie zaprzy przed ludźmi, będzie zaprzan przed anioły Bożemi.
10
Et omnis, qui dicit verbum in Fílium hóminis, remittétur illi: ei autem, qui in Spíritum sanctum blasphemáverit, non remittétur. I wszelki, który mówi słowo przeciw Synowi człowieczemu, będzie mu odpuszczono: a temu, coby bluźnił przeciw Duchowi świętemu, nie będzie odpuszczono.
11
Cum autem indúcent vos in synagógas, et ad magistrátus, et potestátes, nolíte sollíciti esse quáliter, aut quid respondeátis, aut quid dicátis. A gdy was będą wodzić do bóżnic, i do urzędów, i zwierzchności, nie frasujcież się, jako, abo cobyście od­powiedzieć abo mówić mieli.
12
Spíritus enim sanctus docébit vos in ipsa hora quid opórteat vos dícere. Bo Duch święty nauczy was onejże godziny co wam potrzeba mówić.
13
Ait autem ei quidam de turba: Magíster, dic fratri meo ut dívidat mecum hereditátem. I rzekł mu niektóry z rzesze: Nauczycielu, rzecz bratu memu, aby się ze mną podzielił dziedzictwem.
14
At ille dixit illi: Homo, quis me constítuit iúdicem, aut divisórem super vos? A on mu rzekł: Człowiecze, któż mię postanowił sę­dzią abo dzielnikiem nad wami?
15
Dixítque ad illos: Vidéte, et cavéte ab omni avarítia: quia non in abundántia cuiúsquam vita eius est ex his quæ póssidet. I rzekł do nich: Baczcież, a strzeżcie się wszelakiego łakomstwa: gdyż nie w dostatku czyim żywot jego jest, z tego co ma.
16
Dixit autem similitúdinem ad illos, dicens: Hóminis cuiúsdam dívitis úberes fructus ager áttulit: I powiedział im podobieństwo, mówiąc: Niektórego bogatego człowieka rola, obfite pożytki zrodziła.
17
et cogitábat intra se, dicens: Quid fáciam, quia non hábeo quo cóngregem fructus meos? I rozmyślał sam w sobie mówiąc: Cóż uczynię, gdyż nie mam dokądbych zgromadzić miał urodzaje moje?
18
Et dixit: Hoc fáciam: déstruam hórrea mea, et maióra fáciam: et illuc congregábo ómnia, quæ nata sunt mihi, et bona mea, I rzekł: To uczynię: Pokażę gumna moje, a wietsze pobuduję: a tam zgromadzę wszystko co mi się urodzi­ło i dobra moje:
19
et dicam ánimæ meæ: Anima, habes multa bona pósita in annos plúrimos: requiésce, cómede, bibe, epuláre. I rzekę duszy swojej: Duszo, masz wiele dóbr zgoto­wanych na wiele lat: odpoczywaj, jedz, pij, używaj.
20
Dixit autem illi Deus: Stulte, hac nocte ánimam tuam répetunt a te: quæ autem parásti, cuius erunt? I rzekł mu Bóg: Szalony, tej nocy duszę twej upominają się u ciebie: a coś nagotował, czyjeż będzie?
21
Sic est qui sibi thesaurízat, et non est in Deum dives. Takci jest który sobie skarbi, a nie jest ku Bogu bogatym.
22
Dixítque ad discípulos suos: Ideo dico vobis, nolíte sollíciti esse ánimæ vestræ quid manducétis, neque córpori quid induámini. I rzekł do uczniów swoich: Dla tego wam powia­dam: Nie troszczcie się o duszę waszę, cobyście jedli: ani o ciało, w cobyście się obłóczyli.
23
Anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestiméntum. Więtsza jest dusza niż żywność, a ciało więcej niźli odzienie.
24
Consideráte corvos, quia non séminant, neque metunt, quibus non est cellárium, neque hórreum, et Deus pascit illos. Quanto magis vos pluris estis illis? Przypatrzcie się krukom, iż nie sieją ani żną: któ­rzy nie mają spiżarniej ani gumna, a Bóg je karmi. Ja­koż daleko wy jesteście droższy niźli oni?
25
Quis autem vestrum cogitándo potest adícere ad statúram suam cúbitum unum? A któż z was myśląc może jeden łokieć przydać do wzrostu swego?
26
Si ergo neque quod mínimum est potéstis, quid de céteris sollíciti estis? Jeśliż tedy ani tego co namniejsze jest możecie, cze­muż się o inne frasujecie:
27
Consideráte lília quómodo crescunt: non labórant, neque nent: dico autem vobis, nec Sálomon in omni glória sua vestiebátur sicut unum ex istis. Przypatrzcie się liliom jako rostą: nie pracują ani przędą: a powiadam wam, ani Salomon we wszystkiej swej chwale nie był ubranym jako jedna z tych.
28
Si autem fœnum, quod hódie est in agro, et cras in clíbanum míttitur, Deus sic vestit: quanto magis vos pusíllæ fídei? A jeśliż trawa, która dziś jest na polu, a jutro bywa w piec wrzucona, tak Bóg przyodziewa: jakoż więcej was małej wiary?
29
Et vos nolíte quǽrere quid manducétis, aut quid bibátis: et nolíte in sublíme tolli: I wy nie pytajcie się, cobyście jeść abo pić mieli: a wzgórę się nie podnoście.
30
hæc enim ómnia gentes mundi quærunt. Pater autem vester scit quóniam his indigétis. Abowiem tego wszystkiego narodowie świata szu­kają. A Ociec wasz wie, że tego potrzebujecie.
31
Verúmtamen quǽrite primum regnum Dei, et iustítiam eius: et hæc ómnia adiciéntur vobis. Owszem szukajcie naprzód królestwa Bożego: a to wszystko przydano wam będzie.
32
Nolíte timére pusíllus grex, quia complácuit Patri vestro dare vobis regnum. Nie bójcie się małe stado: abowiem się upodobało Ojcu waszemu dać wam królestwo.
33
Véndite quæ possidétis, et date eleemósynam. Fácite vobis sácculos, qui non veteráscunt, thesáurum non deficiéntem in cælis: quo fur non apprópiat, neque tínea corrúmpit. Poprzedajcie co macie, a dajcie jałmużnę. Czyń­cie sobie mieszki, które nie wietszeją, skarb nie ustawający w niebiesiech: gdzie się złodziej nie przybliża, ani mól psuje.
34
Ubi enim thesáurus vester est, ibi et cor vestrum erit. Abowiem gdzie jest skarb wasz, tam i serce wasze będzie.
35
Sint lumbi vestri præcíncti, et lucérnæ ardéntes in mánibus vestris, Niech będą przepasane biodra wasze, i pochodnie gorejące w rękach waszych:
36
et vos símiles homínibus exspectántibus dóminum suum quando revertátur a núptiis: ut, cum vénerit et pulsáverit, conféstim apériant ei. A wy podobni ludziom czekającym na pana swego, kiedyby się z gód nawrócił: aby gdy przydzie i zakołace, natychmiast mu otworzyli.
37
Beáti servi illi, quos cum vénerit dóminus, invénerit vigilántes: amen dico vobis, quod præcínget se, et fáciet illos discúmbere, et tránsiens ministrábit illis. Błogosławieni oni słudzy, które przyszedszy Pan, znajdzie czujące. Zaprawdę powiadam wam, iż się przepasze, a każe im sieść, a przechadzając się będzie im słu­żył.
38
Et si vénerit in secúnda vigília, et si in tértia vigília vénerit, et ita invénerit, beáti sunt servi illi. A jeśliby przyszedł o wtórej straży, i jeśliby o trzeciej straży przyszedł, a tak by nalazł: błogosławieni są oni słudzy.
39
Hoc autem scitóte, quóniam si sciret paterfamílias, qua hora fur veníret, vigiláret útique, et non síneret pérfodi domum suam. A to wiedzcie, iż gdyby wiedział gospodarz, której godziny złodziej ma przyść, czułby wżdy, a nie dopuściłby podkopać domu swego.
40
Et vos estóte paráti: quia qua hora non putátis, Fílius hóminis véniet. I wy gotowi bądźcie: bo godziny której się nie do­mniemacie, Syn człowieczy przydzie.
41
Ait autem ei Petrus: Dómine ad nos dicis hanc parábolam, an et ad omnes? I rzekł mu Piotr: Panie, do nas że mówisz to podo­bieństwo, czyli i do wszystkich?
42
Dixit autem Dóminus: Quis, putas, est fidélis dispensátor, et prudens, quem constítuit dóminus supra famíliam suam, ut det illis in témpore trítici mensúram? A Pan rzekł: Który mniemasz jest wierny a roztro­pny szafarz, którego Pan postanowił nad czeladzią swoją: aby im na czas dał miarę pszenice.
43
Beátus ille servus, quem cum vénerit dóminus, invénerit ita faciéntem. Błogosławiony on sługa, którego pan przyszedszy, znajdzie tak czyniącego.
44
Vere dico vobis, quóniam supra ómnia, quæ póssidet, constítuet illum. Prawdziwie mówię wam: nad wszystkim co ma po­stanowi go.
45
Quod si díxerit servus ille in corde suo: Moram facit dóminus meus veníre: et cœ́perit percútere servos, et ancíllas, et édere, et bíbere, et inebriári: A jeśliby rzekł on sługa w sercu swojem, omieszkawa przyść Pan mój: i począłby bić sługi i służebnice, i jeść i pić, i upijać się:
46
véniet dóminus servi illíus in die, qua non sperat, et hora, qua nescit, et dívidet eum, partémque eius cum infidélibus ponet. Przydzie pan sługi onego, w dzień, w który się nie spodziewa, i w godzinę której nie wie: i oddzieli go, a część jego z niewiernemi położy.
47
Ille autem servus, qui cognóvit voluntátem dómini sui, et non præparávit, et non fecit secúndum voluntátem eius, vapulábit multis: A on sługa, który poznał wolą pana swego, a nie nagotował ani uczynił wedle woli jego, wielce będzie karan.
48
qui autem non cognóvit, et fecit digna plagis, vapulábit paucis. Omni autem, cui multum datum est, multum quærétur ab eo: et cui commendavérunt multum, plus petent ab eo. Ale który nie wiedział, a uczynił co godnego kara­nia, mało będzie karan. A od każdego, któremu wiele da­no, wiele żądać będą: a któremu wiele zlecono, więcej bę­dą chcieć od niego.
49
Ignem veni míttere in terram, et quid volo nisi ut accendátur? Przyszedłem puścić ogień na ziemię: a czegóż chcę jedno, aby był zapalon:
50
Baptísmo autem hábeo baptizári: et quómodo coárctor usque dum perficiátur? Lecz mam być chrztem ochrzczon: a jakom jest ściśnion, aż się wykona?
51
Putátis quia pacem veni dare in terram? Non, dico vobis, sed separatiónem: Mniemacie, abych przyszedł dawać pokój na zie­mię: Nie, mówię wam: ale rozłączenie.
52
erunt enim ex hoc quinque in domo una divísi, tres in duos, et duo in tres Abowiem odtąd będzie ich pięć w jednym domu rozłączonych: trzej przeciwko dwiema, a dwa przeciwko trzem.
53
dividéntur: pater in fílium, et fílius in patrem suum, mater in fíliam, et fília in matrem, socrus in nurum suam, et nurus in socrum suam. Oddzielą się ociec przeciw synowi, a syn przeciw ojcu swemu: matka przeciw córce, a córka przeciw matce: świe­kra przeciw niewiastce swej, a niewiastka przeciw świe­krze swojej.
54
Dicébat autem et ad turbas: Cum vidéritis nubem oriéntem ab occásu, statim dícitis: Nimbus venit: et ita fit. Mówił też i do rzeszej: Gdy widzicie obłok wscho­dzący od zachodu, wnet mówicie: Będzie deszcz: i tak by­wa.
55
Et cum austrum flantem, dícitis: Quia æstus erit: et fit. A gdy wiatr wiejący od południa, powiadacie: Iż będzie gorąco: i bywa.
56
Hypócritæ, fáciem cæli, et terræ nostis probáre: hoc autem tempus quómodo non probátis? Obłudnicy, postawy nieba i ziemie doświadczać umiecie, a tego to czasu jako nie doświadczacie?
57
Quid autem et a vobis ipsis non iudicátis quod iustum est? Przeczże i sami z siebie nie sądzicie co jest spra­wiedliwego?
58
Cum autem vadis cum adversário tuo ad príncipem, in via da óperam liberári ab illo, ne forte trahat te ad iúdicem, et iudex tradat te exactóri, et exáctor mittat te in cárcerem. Gdy tedy idziesz z twym przeciwnikiem do przeło­żonego, starajże się w drodze, jakobyś był wolen od niego: by cię snadź nie pociągnął przed sędziego, a sędzia by cię podał wycięgaczowi, a wycięgaczby cię wrzucił do więzie­nia.
59
Dico tibi, non éxies inde, donec étiam novíssimum minútum reddas. Powiadam ci, nie wynidziesz ztamtąd, aż i ostatni drobny pieniądz oddasz.
13
1
Aderant autem quidam ipso in témpore, nuntiántes illi de Galilǽis, quorum sánguinem Pilátus míscuit cum sacrifíciis eórum. A byli niektórzy na ten czas, oznajmiając mu o Gali­lejczykach, których krew zmieszał Piłat z ofiarami ich.
2
Et respóndens dixit illis: Putátis quod hi Galilǽi præ ómnibus Galilǽis peccatóres fúerint, quia tália passi sunt? A odpowiedziawszy rzekł im: Mniemacie, że ci Gali­lejczycy nad wszystkie inne Galilejczyki grzeszniejszemi byli, iż takowe rzeczy ucierpieli?
3
Non, dico vobis: sed nisi pœniténtiam habuéritis, omnes simíliter períbitis. Nie: powiadam wam: lecz jeśli pokutować nie bę­dziecie, wszyscy także zginiecie.
4
Sicut illi decem et octo, supra quos cécidit turris in Síloe, et occídit eos: putátis quia et ipsi debitóres fúerint præter omnes hómines habitántes in Ierúsalem? Jako ośmnaścies onych, na które upadła wieża w Syloe, i pobiła je: mniemacie, żeby i oni winniejszemi byli nas wszystkie ludzie mieszkające w Jeruzalem?
5
Non, dico vobis: sed si pœniténtiam non egéritis, omnes simíliter períbitis. Nie, mówię wam: ale jeźli pokutować nie będziecie, wszyscy także zginiecie.
6
Dicébat autem et hanc similitúdinem: Arborem fici habébat quidam plantátam in vínea sua, et venit quærens fructum in illa, et non invénit. I powiedział to podobieństwo: Miał niektóry figowe drzewo wsadzone w winnicy swojej: i przyszedł szukając na niem owocu, i nie nalazł.
7
Dixit autem ad cultórem víneæ: Ecce anni tres sunt ex quo vénio quærens fructum in ficúlnea hac, et non invénio: succíde ergo illam: ut quid étiam terram óccupat? I rzekł do sprawcy winnice: Oto trzy lata są jako przychodzę szukając owocu na tej fidze: a nie najduję. Wytnisz ją: precz i ziemię zastępują?
8
At ille respóndens, dicit illi: Dómine dimítte illam et hoc anno, usque dum fódiam circa illam, et mittam stércora, A on odpowiedziawszy rzekł mu: Panie, zaniechaj jej i na ten rok, aż ją okopam i obłożę gnojem:
9
et síquidem fécerit fructum: sin autem, in futúrum succídes eam. A jeśliby dała owoc: a jeśli nie, napotem ją wy­tniesz.
10
Erat autem docens in synagóga eórum sábbatis. I nauczał w bóżnicy ich w szabbaty.
11
Et ecce múlier, quæ habébat spíritum infirmitátis annis decem et octo: et erat inclináta, nec omníno póterat sursum respícere. A oto niewiasta, która miała ducha niemocy przez ośmnaście lat, a była skurczona: i nie mogła żadną miarą wzgórę pojrzeć.
12
Quam cum vidéret Iesus, vocávit eam ad se, et ait illi: Múlier, dimíssa es ab infirmitáte tua. Którą ujrzawszy Jezus, przyzwał jej do siebie, i rzekł jej: Niewiasto, wolnąś uczyniona jest od niemocy twojej.
13
Et impósuit illi manus, et conféstim erécta est, et glorificábat Deum. I włożył na nią ręce: a natychmiast podniosła się, i chwaliła Boga.
14
Respóndens autem archisynagógus, indígnans quia sábbato curásset Iesus, dicébat turbæ: Sex dies sunt, in quibus opórtet operári: in his ergo veníte, et curámini, et non in die sábbati. A odpowiedziawszy Arcybóżnik, gniewając się, że Jezus w szabbat uzdrawiał, rzekł do rzesze: Sześć dni są, w których ma być robiono: w te tedy przychodźcie, a lecz­cie się: a nie w dzień sobotni.
15
Respóndens autem ad illum Dóminus, dixit: Hypócritæ, unusquísque vestrum sábbato non solvit bovem suum, aut ásinum a præsépio, et ducit adaquáre? A odpowiadając do niego Pan rzekł: Obłudnicy, każdy z was w szabbat nie odwięzuje wołu swego abo osła od żłobu, i wiedzie napawać?
16
Hanc autem fíliam Abrahæ, quam alligávit Sátanas, ecce decem et octo annis, non opórtuit solvi a vínculo isto die sábbati? A tej córki Abrahamowej, którą związał szatan oto ośmnaście lat, nie potrzeba było od związki tej rozwięzać w dzień sobotni?
17
Et cum hæc díceret, erubescébant omnes adversárii eius: et omnis pópulus gaudébat in univérsis, quæ glorióse fiébant ab eo. I gdy to mówił, wstydali się wszyscy przeciwnicy jego: a wszystek lud radował się, ze wszystkiego co się chwalebnie działo od niego.
18
Dicébat ergo: Cui símile est regnum Dei, et cui símile æstimábo illud? Mówił tedy: Czemuż podobne jest królestwo niebie­skie, a czemu je podobne uczynię?
19
Símile est grano sinápis, quod accéptum homo misit in hortum suum, et crevit, et factum est in árborem magnam: et vólucres cæli requievérunt in ramis eius. Podobne jest ziarnu gorczycznemu: które, wzią­wszy człowiek, wrzucił do ogroda swego, i urosło, i stało się drzewem wielkiem, a ptacy niebiescy odpoczywali na gałę­ziach jego.
20
Et íterum dixit: Cui símile æstimábo regnum Dei? I za się rzekł: Komuż podobne uczynię królestwo Boże?
21
Símile est ferménto, quod accéptum múlier abscóndit in farínæ sata tria, donec fermentarétur totum. Podobne jest kwasowi, który wziąwszy niewiasta, zakryła we trzy miary mąki: ażby się wszystko zakwasiło.
22
Et ibat per civitátes, et castélla docens, et iter fáciens in Ierúsalem. I chodził po miastach i miasteczkach, nauczając, a idąc w drogę do Jeruzalem.
23
Ait autem illi quidam: Dómine, si pauci sunt, qui salvántur? Ipse autem dixit ad illos: I rzekł mu niektóry: Panie, jeśli mało tych co mają być zbawieni? A on rzekł do nich:
24
Conténdite intráre per angústam portam: quia multi, dico vobis, quærent intráre, et non póterunt. Usiłujcie, abyście weszli przez ciasną fórtkę. Bo powiadam wam, że ich wiele będą chcieli wniść, a nie bę­dą mogli.
25
Cum autem intráverit paterfamílias, et cláuserit óstium, incipiétis foris stare, et pulsáre óstium, dicéntes: Dómine, áperi nobis: et respóndens dicet vobis: Néscio vos unde sitis: A gdy wnidzie gospodarz, i zamknie drzwi, pocznie­cie stać na dworze, i kołatać we drzwi, mówiąc: Panie otwórz nam: A odpowiadając rzecze wam. Nie znam was zkądeście.
26
tunc incipiétis dícere: Manducávimus coram te, et bíbimus, et in platéis nostris docuísti. Tedy poczniecie mówić: Jadalichmy przed tobą, i pijali, i uczyłeś na ulicach naszych.
27
Et dicet vobis: Néscio vos unde sitis: discédite a me omnes operárii iniquitátis. I rzecze wam: Nie znam was zkądeście: Odstąpcie odemnie wszyscy czyniciele nieprawości.
28
Ibi erit fletus, et stridor déntium: cum vidéritis Abraham, et Isaac, et Iacob, et omnes prophétas in regno Dei, vos autem expélli foras. Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów: gdy ujrzycie Abrahama, i Izaaka, i Jakóba, i wszystkie proroki w kró­lestwie Bożem, a was precz wyrzuconych.
29
Et vénient ab oriénte, et occidénte, et aquilóne, et austro, et accúmbent in regno Dei. I przydą od Wschodu i Zachodu, od Północy i Połu­dnia: i usiędą w królestwie Bożem.
30
Et ecce sunt novíssimi qui erunt primi, et sunt primi qui erunt novíssimi. A oto są ostateczni, którzy będą pierwszemi: a są pierwszy, którzy będą ostatecznemi.
31
In ipsa die accessérunt quidam Pharisæórum, dicéntes illi: Exi, et vade hinc: quia Heródes vult te occídere. W onże dzień przystąpili niektórzy z Faryzeuszów, mówiąc mu: Wynidź a idź ztąd: bo cię Herod chce zabić.
32
Et ait illis: Ite, et dícite vulpi illi: Ecce eício dæmónia, et sanitátes perfício hódie, et cras, et tértia die consúmmor. I rzekł im, Idźcie, a powiedzcie liszce onej: oto wyrzucam czarty i wykonywam uzdrawiania dziś i jutro, i trzeciego dnia koniec mieć będę.
33
Verúmtamen opórtet me hódie et cras et sequénti die ambuláre: quia non capit prophétam períre extra Ierúsalem. A wszakoż potrzeba mi dziś i jutro i po jutrze iść: bo nie może być aby prorok indzie zginął okrom z Je­ruzalem.
34
Ierúsalem, Ierúsalem, quæ occídis prophétas, et lápidas eos, qui mittúntur ad te, quóties vólui congregáre fílios tuos quemádmodum avis nidum suum sub pennis, et noluísti? Jeruzalem, Jeruzalem, które zabijasz proroki, i kamionujesz te, którzy są do ciebie posłani: ilekroćem chciał zebrać dziatki twe jako ptak gniazdo swe pod skrzydła, a nie chciałoś?
35
Ecce relinquétur vobis domus vestra desérta. Dico autem vobis, quia non vidébitis me donec véniat cum dicétis: Benedíctus, qui venit in nómine Dómini. Otóż zostanie wam dom wasz pusty. A powiadam wam, że mię nie ujrzycie, aż przydzie czas, kiedy rzeczecie: Błogosławiony, który idzie w imię Pańskie.
14
1
Et factum est cum intráret Iesus in domum cuiúsdam príncipis Pharisæórum sábbato manducáre panem, et ipsi observábant eum. I stało się: gdy Jezus wszedł do domu jednego prze­dniejszego Faryzeusza, w szabbat jeść chleb, a oni go podstrzegli.
2
Et ecce homo quidam hydrópicus erat ante illum. A oto człowiek niektóry opuchły był przed nim.
3
Et respóndens Iesus dixit ad legisperítos et Pharisǽos, dicens: Si licet sábbato curáre? A Jezus, odpowiedziawszy rzekł do biegłych w zako­nie i Faryzeuszów, mówiąc: Godzili się w szabbat uzdra­wiać?
4
At illi tacuérunt. Ipse vero apprehénsum sanávit eum, ac dimísit. Lecz oni milczeli. A on ująwszy uzdrowił go, i od­prawił.
5
Et respóndens ad illos dixit: Cuius vestrum ásinus, aut bos in púteum cadet, et non contínuo éxtrahet illum die sábbati? A odpowiadając rzekł do nich: Którego z was osieł abo wół wpadnie w studnią: a nie wnet go wyciągnie w dzień sobotny?
6
Et non póterant ad hæc respondére illi. I nie mogli mu na to odpowiedzieć.
7
Dicébat autem et ad invitátos parábolam, inténdens quómodo primos accúbitus elígerent, dicens ad illos: I powiedział też podobieństwo do zaproszonych, przypatrując się jako pierwsze siedzenia obierali, mó­wiąc do nich:
8
Cum invitátus fúeris ad núptias, non discúmbas in primo loco, ne forte honorátior te sit invitátus ab illo. Gdy będziesz wezwan na gody, nie siadajże na pierwszem miejscu: aby snadź poczciwszy nad cię nie był wezwan od niego:
9
Et véniens is, qui te et illum vocávit, dicat tibi: Da huic locum: et tunc incípias cum rubóre novíssimum locum tenére. A przyszedszy ten, który ciebie i onego wezwał, nie rzekł ci: Daj temu miejsce: a tedybyś ze wstydem począł mieć ostateczne miejsce.
10
Sed cum vocátus fúeris, vade, recúmbe in novíssimo loco: ut, cum vénerit qui te invitávit, dicat tibi: Amíce, ascénde supérius. Tunc erit tibi glória coram simul discumbéntibus: Ale gdy będziesz wezwan, idź, usiądź na pośledniem miejscu: że gdy przyjdzie ten, który cię wezwał, rzecze tobie: Przyjacielu, posiądź się wyżej. Tedy będzie tobie chwała przed społem siedzącymi.
11
quia omnis, qui se exáltat, humiliábitur: et qui se humíliat, exaltábitur. Bo wszelki co się wynosi, zniżon będzie: a kto się uniża, wywyższon będzie.
12
Dicébat autem et ei, qui se invitáverat: Cum facis prándium, aut cœnam, noli vocáre amícos tuos, neque fratres tuos, neque cognátos, neque vicínos dívites: ne forte te et ipsi reinvítent, et fiat tibi retribútio. Mówił też i onemu, który go był wezwał: Gdy spra­wujesz obiad abo wieczerzą, nie wzywajże przyjaciół two­ich, ani braciej twej, ani krewnych, ani sąsiad bogatych: żeby cię snadź i oni nie wezwali, i nie stałać się nagro­da.
13
Sed cum facis convívium, voca páuperes, débiles, claudos, et cæcos: Ale gdy sprawujesz ucztę, wzówże ubogich, uło­mnych, chromych i ślepych:
14
et beátus eris, quia non habent retribúere tibi: retribuétur enim tibi in resurrectióne iustórum. A będziesz błogosławionym: żeć nie mogą oddać: abowiem ci będzie oddano w zmartwychwstanie sprawie­dliwych.
15
Hæc cum audísset quidam de simul discumbéntibus, dixit illi: Beátus, qui manducábit panem in regno Dei. To usłyszawszy niektórzy z społu siedzących, rzekł mu: Błogosławiony, który będzie jadł chleb w królestwie Bożem.
16
At ipse dixit ei: Homo quidam fecit cœnam magnam, et vocávit multos. A on mu powiedział. Człowiek niektóry sprawił wieczerzą wielką i wezwał wielu.
17
Et misit servum suum hora cœnæ dícere invitátis ut venírent, quia iam paráta sunt ómnia. I posłał sługę swego, w godzinę wieczerzy, aby powiedział zaproszonym, żeby przyszli, boć już wszystko gotowo.
18
Et cœpérunt simul omnes excusáre. Primus dixit ei: Villam emi, et necésse hábeo exíre, et vidére illam: rogo te, habe me excusátum. I poczęli się wszyscy społecznie wymawiać: Pierw­szy mu rzekł: Kupiłem wieś, i mam potrzebę wyniść, a oglądać ją: proszę cię miej mię za wymówionego.
19
Et alter dixit: Iuga boum emi quinque, et eo probáre illa: rogo te, habe me excusátum. A drugi rzekł: Kupiłem jarzm wołów, i idę ich do­świadczać: proszę cię miej mię za wymówionego.
20
Et álius dixit: Uxórem duxi, et ídeo non possum veníre. A drugi rzekł: Żonęm pojął, a przeto nie mogę przyść.
21
Et revérsus servus nuntiávit hæc dómino suo. Tunc irátus paterfamílias, dixit servo suo: Exi cito in platéas, et vicos civitátis: et páuperes, ac débiles, et cæcos, et claudos intróduc huc. A wróciwszy się sługa, oznajmił to panu swemu. Tedy się gospodarz rozgniewawszy, rzekł słudze swemu: Wynidź rychło na ulicę i uliczki miasta: a ubogie i uło­mne, i ślepe i chrome wprowadź tu.
22
Et ait servus: Dómine, factum est ut imperásti, et adhuc locus est. I rzekł sługa: Panie, stało się jakoś rozkazał: a je­szcze jest miejsce.
23
Et ait dóminus servo: Exi in vias, et sepes: et compélle intráre, ut impleátur domus mea. I rzekł pan słudze: Wynidź na drogi i opłotki: a przymuś wniść, aby był dom mój napełnion.
24
Dico autem vobis, quod nemo virórum illórum, qui vocáti sunt, gustábit cœnam meam. A powiadam wam, żeć żaden z onych mężów, któ­rzy są zaproszeni, nie ukusi wieczerzy mojej.
25
Ibant autem turbæ multæ cum eo: et convérsus dixit ad illos: I szły z nim rzesze wielkie: a obróciwszy się rzekł do nich.
26
Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxórem, et fílios, et fratres, et soróres, adhuc autem et ánimam suam, non potest meus esse discípulus. Jeśli kto idzie do mnie, a niema w nienawiści ojca swego i matki, i żony i dzieci, i braciej i sióstr, jeszcze też i dusze swojej, nie może być uczniem moim.
27
Et qui non báiulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discípulus. A kto nie nosi krzyża swego, a idzie za mną, nie może być uczniem moim.
28
Quis enim ex vobis volens turrim ædificáre, non prius sedens cómputat sumptus, qui necessárii sunt, si hábeat ad perficiéndum, Abowiem kto z was chcąc budować wieżę, nie pier­wej siadszy rachuje nakłady, których potrzeba, jeśli ma do wykonania:
29
ne, posteáquam posúerit fundaméntum, et non potúerit perfícere, omnes, qui vident, incípiant illúdere ei, Aby, gdyby założył fundament, a nie mógł dokoń­czyć, wszyscy patrzający nie poczęli śmiać się z niego,
30
dicéntes: Quia hic homo cœpit ædificáre, et non pótuit consummáre? Mówiąc: Iż ten człowiek począł budować, a nie mógł dokonać?
31
Aut quis rex itúrus commíttere bellum advérsus álium regem, non sedens prius cógitat, si possit cum decem míllibus occúrrere ei, qui cum vigínti míllibus venit ad se? Abo który król, mając jachać stoczyć wojnę z dru­gim królem, nie pierwej siadszy myśli, jeśli może z dziesiącią tysięcy potkać się z onym, który z dwudziestą tysięcy jedzie przeciw niemu?
32
Alióquin adhuc illo longe agénte, legatiónem mittens rogat ea quæ pacis sunt. Bo inaczej, gdy on jeszcze jest daleko, poselstwo wyprawiwszy prosi o to co do pokoju należy.
33
Sic ergo omnis ex vobis, qui non renúntiat ómnibus, quæ póssidet, non potest meus esse discípulus. Tak tedy każdy z was, który nie odstępuje wszy­stkiego co ma, nie może być moim uczniem.
34
Bonum est sal: si autem sal evanúerit, in quo condiétur? Dobrać jest sól. Lecz jeśli sól zwietszeje, czem so­lona będzie?
35
Neque in terram, neque in sterquilínium útile est, sed foras mittétur. Qui habet aures audiéndi, áudiat. Nie przygodzi się ani do ziemie, ani do gnoju, ale ją precz wyrzucą. Kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.
15
1
Erant autem appropinquántes ei publicáni, et peccatóres ut audírent illum. I przybliżali się do niego Celnicy i grzesznicy, aby go słuchali.
2
Et murmurábant Pharisǽi, et scribæ, dicéntes: Quia hic peccatóres récipit, et mandúcat cum illis. I szemrali Faryzeuszowie i Doktorowie, mówiąc: Iż ten przyjmuje grzeszniki, i jada z niemi.
3
Et ait ad illos parábolam istam, dicens: I rzekł do nich to podobieństwo, mówiąc:
4
Quis ex vobis homo, qui habet centum oves, et si perdíderit unam ex illis, nonne dimíttit nonagínta novem in desérto, et vadit ad illam, quæ períerat, donec invéniat eam? Który z was człowiek co ma sto owiec, a jeśliby stra­cił jednę z nich, izali nie zostawuje dziewiącidziesiąt i dzie­wiąci na puszczy, a idzie za oną co zginęła, aż ją najdzie?
5
Et cum invénerit eam, impónit in húmeros suos gaudens: A gdy ją najdzie, kładzie na ramiona swe radując się:
6
et véniens domum cónvocat amícos, et vicínos, dicens illis: Congratulámini mihi, quia invéni ovem meam, quæ períerat. A przyszedszy do domu zwoływa przyjaciół i sąsiad, mówiąc im: Radujcie się ze mną, iżem nalazł owcę moję, która była zginęła?
7
Dico vobis, quod ita gáudium erit in cælo super uno peccatóre pœniténtiam agénte, quam super nonagínta novem iustis, qui non índigent pœniténtia. Powiadam wam, żeć tak będzie radość w niebie nad jednym grzesznikiem pokutę czyniącym, niż nad dziewiąciądziesiąt i dziewiącią sprawiedliwych, którzy nie po­trzebują pokuty.
8
Aut quæ múlier habens drachmas decem, si perdíderit drachmam unam, nonne accéndit lucérnam, et evérrit domum, et quærit diligénter, donec invéniat? Abo która niewiasta, mając dziesięć Drachm, jeśliżby straciła drachmę jednę, izali nie zapala świece, i wy­miata domu, i szuka z pilnością, ażby znalazła?
9
Et cum invénerit, cónvocat amícas, et vicínas, dicens: Congratulámini mihi, quia invéni drachmam, quam perdíderam. A gdy najdzie, zwoływa przyjaciółek i sąsiadek, mó­wiąc: Radujcie się ze mną, bom nalazła drachmę, którąm była straciła?
10
Ita dico vobis, gáudium erit coram ángelis Dei super uno peccatóre pœniténtiam agénte. Tak, powiadam wam, radość będzie przed anioły bożemi nad jednym grzesznikiem pokutę czyniącym.
11
Ait autem: Homo quidam hábuit duos fílios: I rzekł: Człowiek niektóry miał dwu synów.
12
et dixit adolescéntior ex illis patri: Pater, da mihi portiónem substántiæ, quæ me contíngit. Et divísit illis substántiam. I rzekł młodszy z nich ojcu: Ojcze, daj mi część ma­jętności, która na mię przypada. I rozdzielił im maję­tność.
13
Et non post multos dies, congregátis ómnibus, adolescéntior fílius péregre proféctus est in regiónem longínquam, et ibi dissipávit substántiam suam vivéndo luxurióse. A po niewielu dni, zebrawszy wszystko młodszy syn odjechał w daleką krainę: i rozproszył tam majętność swą żywiąc rozpustnie.
14
Et postquam ómnia consummásset, facta est fames válida in regióne illa, et ipse cœpit egére. A gdy wszystko utracił, stał się głód wielki w onej krainie, i on począł niedostatek cierpieć.
15
Et ábiit, et adhǽsit uni cívium regiónis illíus: et misit illum in villam suam ut pásceret porcos. A szedł, i przystał do jednego obywatela onej krai­ny. I posłał go do wsi swojej, aby pasł wieprze.
16
Et cupiébat implére ventrem suum de síliquis, quas porci manducábant: et nemo illi dabat. I radby był napełnił brzuch swój młótem które jadali wieprze: a nikt mu nie dawał.
17
In se autem revérsus, dixit: Quanti mercenárii in domo patris mei abúndant pánibus, ego autem hic fame péreo! A przyszedszy ksobie, rzekł: Jako wiele najemników w domu ojca mego mają dosyć chleba: a ja tu głodem umieram?
18
Surgam, et ibo ad patrem meum, et dicam ei: Pater, peccávi in cælum, et coram te: Wstanę i pójdę do ojca mego, i rzekę mu: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw niebu i przed tobą:
19
iam non sum dignus vocári fílius tuus: fac me sicut unum de mercenáriis tuis. Jużem nie jest godzien być zwan synem twoim: uczyń mię jako jednego z najemników twoich.
20
Et surgens venit ad patrem suum. Cum autem adhuc longe esset, vidit illum pater ipsíus, et misericórdia motus est, et accúrrens cécidit super collum eius, et osculátus est eum. A wstawszy szedł do ojca swego. A gdy jeszcze był daleko, ujrzał go ociec jego, i miłosierdziem wzruszony jest, a przybieżawszy upadł na szyję jego, i pocałował go.
21
Dixítque ei fílius: Pater, peccávi in cælum, et coram te: iam non sum dignus vocári fílius tuus. I rzekł mu syn: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw niebu i przed tobą: jużem nie jest godzien być zwan synem two­im.
22
Dixit autem pater ad servos suos: Cito proférte stolam primam, et indúite illum, et date ánnulum in manum eius, et calceaménta in pedes eius: I rzekł ociec do sług swoich: Rychło przynieście pierwszą szatę, a obleczcie go: i dajcie pierścień na rękę je­go, i bóty na nogi jego:
23
et addúcite vítulum saginátum, et occídite, et manducémus, et epulémur: I, przywiedźcie cielca utuczonego, i zabijcie: a jedzmy i używajmy.
24
quia hic fílius meus mórtuus erat, et revíxit: períerat, et invéntus est. Et cœpérunt epulári. Abowiem ten mój syn umarł był, a ożył: zginął był, a nalazł się. I poczęli używać.
25
Erat autem fílius eius sénior in agro: et cum veníret, et appropinquáret dómui, audívit symphóniam, et chorum: A starszy syn jego był na polu. A gdy przychodził i przybliżał się do domu, usłyszał muzykę i taniec:
26
et vocávit unum de servis, et interrogávit quid hæc essent. A przyzwał jednego z służebników, i spytał coby to było.
27
Isque dixit illi: Frater tuus venit, et occídit pater tuus vítulum saginátum, quia salvum illum recépit. A on mu powiedział: Brat twój przyszedł: i zabił ociec twój cielca utuczonego, iż go zdrowego zaś dostał.
28
Indignátus est autem, et nolébat introíre. Pater ergo illíus egréssus, cœpit rogáre illum. I rozgniewał się, i nie chciał wniść. A tak ociec jego wyszedszy począł go prosić.
29
At ille respóndens, dixit patri suo: Ecce tot annis sérvio tibi, et numquam mandátum tuum præterívi: et numquam dedísti mihi hædum ut cum amícis meis epulárer. Lecz on odpowiedziawszy, rzekł ojcu swemu: Oto tak wiele lat służę tobie, i nigdym nie przestąpił rozkaza­nia twego: a nigdyś mi nie dał koźlęcia, żebych używał z przyjacioły mojemi.
30
Sed postquam fílius tuus hic, qui devorávit substántiam suam cum meretrícibus, venit, occidísti illi vítulum saginátum. Ale gdy ten syn twój, który pożarł majętność swą z nierządnicami, przyszedł, zabiłeś mu utuczonego cielca.
31
At ipse dixit illi: Fili, tu semper mecum es, et ómnia mea tua sunt: A on mu powiedział: Synu, tyś zawżdy jest zemną, i wszystko moje twoje jest.
32
epulári autem, et gaudére oportébat, quia frater tuus hic mórtuus erat, et revíxit: períerat, et invéntus est. Lecz trzeba było używać i weselić się, iż ten brat twój był umarły, a ożył: zginął był, a nalezion jest.
16
1
Dicébat autem et ad discípulos suos: Homo quidam erat dives, qui habébat víllicum: et hic diffamátus est apud illum quasi dissipásset bona ipsíus. Mówił też i do uczniów swych: Był niektóry czło­wiek bogaty który miał włodarza: a ten był odniesion do niego, jakoby rozproszył dobra jego.
2
Et vocávit illum, et ait illi: Quid hoc áudio de te? redde ratiónem villicatiónis tuæ: iam enim non póteris villicáre. I wezwał go i rzekł mu: Cóż to słyszę o tobie? od­daj liczbę włodarstwa twego: abowiem już włodarzyć nie będziesz mógł.
3
Ait autem víllicus intra se: Quid fáciam, quia dóminus meus aufert a me villicatiónem? Fódere non váleo, mendicáre erubésco. I mówił włodarz sam w sobie: Cóż uczynię, gdyż Pan mój odejmuje odemnie włodarstwo? kopać nie mogę, żebrać się wstydzę.
4
Scio quid fáciam, ut, cum amótus fúero a villicatióne, recípiant me in domos suas. Wiem co uczynię: że gdy będę złożon z włodarstwa, przyjmą mię do domów swoich.
5
Convocátis ítaque síngulis debitóribus dómini sui, dicébat primo: Quantum debes dómino meo? Wezwawszy tedy każdego z osobna dłużnika pana swego, mówił pierwszemu: Wieleś winien panu memu?
6
At ille dixit: Centum cados ólei. Dixítque illi: Accipe cautiónem tuam: et sede cito, scribe quinquagínta. A on powiedział: sto bareł oliwy. I rzekł mu: Weźmi zapis twój, a siądź natychmiast napisz pięćdziesiąt.
7
Deínde álii dixit: Tu vero quantum debes? Qui ait: Centum coros trítici. Ait illi: Accipe lítteras tuas, et scribe octogínta. Potem drugiemu rzekł: A ty wieleś winien? A on rzekł, sto beczek pszenice. I rzekł mu: Weźmi zapis swój, a napisz ośmdziesiąt.
8
Et laudávit dóminus víllicum iniquitátis, quia prudénter fecísset: quia fílii huius sǽculi prudentióres fíliis lucis in generatióne sua sunt. I pochwalił pan włodarza niesprawiedliwości, iż roztropnie uczynił. Bo synowie tego świata, roztropniej­szy są w rodzaju swoim nad syny światłości.
9
Et ego vobis dico: fácite vobis amícos de mammóna iniquitátis: ut, cum defecéritis, recípiant vos in ætérna tabernácula. A ja wam powiadam: Czyńcie sobie przyjacioły z mammony niesprawiedliwości: aby gdy ustaniecie, przyjęli z was do wiecznych przybytków.
10
Qui fidélis est in mínimo, et in maióri fidélis est: et qui in módico iníquus est, et in maióri iníquus est. Kto wierny jest w namniejszej rzeczy, i w więtszej wierny jest: a kto w małe niesprawiedliwy jest, i w większem niesprawiedliwy jest.
11
Si ergo in iníquo mammóna fidéles non fuístis: quod verum est, quis credet vobis? Jeśliżeście tedy w niesprawiedliwej mammonie wiernemi nie byli: która prawdziwa jest, kto się jej wam zwierzy?
12
Et si in aliéno fidéles non fuístis: quod vestrum est, quis dabit vobis? A jeśliście w cudzem wiernemi nie byli: któż wam da co wasze jest?
13
Nemo servus potest duóbus dóminis servíre: aut enim unum ódiet, et álterum díliget: aut uni adhærébit, et álterum contémnet. Non potéstis Deo servíre, et mammónæ. Żaden sługa dwiema panom służyć nie może: bo abo jednego będzie miał w nienawiści, a drugiego miłować będzie: abo do jednego przystanie, a drugiego wzgardzi. Nie możecie Bogu i mammonie służyć.
14
Audiébant autem ómnia hæc Pharisǽi, qui erant avári: et deridébant illum. A słuchali tego wszystkiego Faryzeuszowie, którzy byli łakomi: i śmiali się z niego.
15
Et ait illis: Vos estis, qui iustificátis vos coram homínibus: Deus autem novit corda vestra: quia quod homínibus altum est, abominátio est ante Deum. I rzekł im: Wy jesteście, którzy sami siebie uspra­wiedliwiacie przed ludźmi: lecz Bóg zna serca wasze: abowiem co jest u ludzi wyniosłego, obrzydłość jest przed Bogiem.
16
Lex, et prophétæ usque ad Ioánnem: ex eo regnum Dei evangelizátur, et omnis in illud vim facit. Zakon i prorocy, aż do Jana, od tychmiast kró­lestwo Boże opowiadają, a każdy gwałt mu czyni.
17
Facílius est autem cælum, et terram præteríre, quam de lege unum ápicem cádere. A łatwiej niebu i ziemi przeminąć, niż jednej kresce z zakonu upaść.
18
Omnis, qui dimíttit uxórem suam, et álteram ducit, mœchátur: et qui dimíssam a viro ducit, mœchátur. Wszelki który opuszcza żonę swą, a drugą pojmu­je, cudzołoży: a kto od męża opuszczoną pojmuje, cudzołoży.
19
Homo quidam erat dives, qui induebátur púrpura et bysso, et epulabátur quotídie spléndide. Był niektóry człowiek bogaty, który obłóczył się w purpurę i w bisior: i używał hojnie na każdy dzień.
20
Et erat quidam mendícus, nómine Lázarus, qui iacébat ad iánuam eius, ulcéribus plenus, I był niektóry żebrak imieniem Łazarz, który leżał u wrót jego, pełen wrzodów.
21
cúpiens saturári de micis, quæ cadébant de mensa dívitis, et nemo illi dabat: sed et canes veniébant, et lingébant úlcera eius. Chcąc być nasycon z odrobin, które padały z stołu bogaczowego, a żaden mu nie dawał, ale i psi przycho­dząc lizali wrzody jego.
22
Factum est autem ut morerétur mendícus, et portarétur ab ángelis in sinum Abrahæ. Mórtuus est autem et dives, et sepúltus est in inférno. I stało się, że umarł żebrak, a poniesion był od aniołów na łono Abrahamowe. Umarł też i bogacz i pogrzebion jest w piekle.
23
Elevans autem óculos suos, cum esset in torméntis, vidit Abraham a longe, et Lázarum in sinu eius: A podniósszy oczy swoje, gdy był w mękach, ujrzał Abrahama z daleka, i Łazarza na łonie jego:
24
et ipse clamans dixit: Pater Abraham, miserére mei, et mitte Lázarum ut intíngat extrémum dígiti sui in aquam, ut refrígeret linguam meam, quia crúcior in hac flamma. A on wołając rzekł: Ojcze Abrahamie, zmiłuj się nademną: a pośli Łazarza, aby omoczył palca swego w wo­dzie, aby ochłodził język mój: bo cierpię męki w tym pło­mieniu.
25
Et dixit illi Abraham: Fili, recordáre quia recepísti bona in vita tua, et Lázarus simíliter mala: nunc autem hic consolátur, tu vero cruciáris: I rzekł mu Abraham: Synu, wspomni, żeś ode­brał dobra za żywota twego, a Łazarz także złe: a teraz on ma pociechę, a ty męki cierpisz.
26
et in his ómnibus inter nos, et vos chaos magnum firmátum est: ut hi, qui volunt hinc transíre ad vos, non possint, neque inde huc transmeáre. A nad to wszystko, między nami i wami otchłań wielka jest utwierdzona: aby ci, którzy chcą ztąd przejść do was, nie mogli: ani stamtąd przejść sam.
27
Et ait: Rogo ergo te pater ut mittas eum in domum patris mei: I rzekł: Proszę cię tedy ojcze, abyś go posłał do do­mu ojca mego: abowiem mam pięć braciej:
28
hábeo enim quinque fratres: ut testétur illis, ne et ipsi véniant in hunc locum tormentórum. Aby im świadectwo wydał, iżby też oni nie przy­szli na to miejsce mąk.
29
Et ait illi Abraham: Habent Móysen, et prophétas: áudiant illos. I rzekł mu Abraham: Mają Mojżesza i proroki: niechże ich słuchają.
30
At ille dixit: Non, pater Abraham: sed si quis ex mórtuis íerit ad eos, pœniténtiam agent. A on rzekł: Nie, Ojcze Abrahamie: ale gdyby kto z umarłych szedł do nich, będą, pokutę czynić.
31
Ait autem illi: Si Móysen, et prophétas non áudiunt, neque si quis ex mórtuis resurréxerit, credent. I rzekł mu: Jeśli Mojżesza i proroków nie słuchają, ani, by też kto z martwych powstał, nie uwierzą.
17
1
Et ait ad discípulos suos: Impossíbile est ut non véniant scándala: væ autem illi per quem véniunt. I rzekł do uczniów swoich: Nie podobna jest, aby zgorszenia przyść nie miały: lecz biada temu przez kogo przychodzą.
2
Utílius est illi si lapis moláris imponátur circa collum eius, et proiciátur in mare, quam ut scandalízet unum de pusíllis istis. Pożyteczniej mu jest, gdyby młyński kamień zawieszono na szyjej jego, i wrzucono go w morze, niźliby miał zgorszyć jednego z tych malutkich.
3
Atténdite vobis: Si peccáverit in te frater tuus, íncrepa illum: et si pœniténtiam égerit, dimítte illi. Miejcież się na pieczy. Jeśliby twój brat zgrze­szył przeciw tobie, strofuj go: a jeśliby żałował, odpuść mu.
4
Et si sépties in die peccáverit in te, et sépties in die convérsus fúerit ad te, dicens: Pœ́nitet me, dimítte illi. A jeśliby siedmkroć na dzień zgrzeszył przeciw tobie, i siedmkroć na dzień nawrócił się ktobie, mówiąc: Żalci mi: odpuść mu.
5
Et dixérunt apóstoli Dómino: Adáuge nobis fidem. I rzekli Apostołowie Panu: Przymnóż nam wiary.
6
Dixit autem Dóminus: Si habuéritis fidem sicut granum sinápis, dicétis huic árbori moro: Eradicáre, et transplantáre in mare, et obédiet vobis. A Pan rzekł: Jeślibyście mieli wiarę jako ziarno górczyczne, rzeczecie temu drzewu morwowemu: Wykorzeń się, a przesadź się w morze, a usłucha was.
7
Quis autem vestrum habens servum arántem aut pascéntem, qui regrésso de agro dicat illi: Statim transi, recúmbe: A któż z was mający sługę orzącego abo paszącego, który gdyby się z pola wrócił, rzekłby mu: Zaraz, pódź, siądź do stołu.
8
et non dicat ei: Para quod cœnem, et præcínge te, et minístra mihi donec mandúcem, et bibam, et post hæc tu manducábis, et bibes? A nie rzekłby mu: Nagotuj cobych wieczerzał: a przepasz się i służ mi, aż się najem i napiję: a potem ty bę­dziesz jadł i pił?
9
Numquid grátiam habet servo illi, quia fecit quæ ei imperáverat? Zali dziękuje słudze onemu, iż uczynił to co mu roz­kazał?
10
Non puto. Sic et vos cum fecéritis ómnia, quæ præcépta sunt vobis, dícite: Servi inútiles sumus: quod debúimus fácere, fécimus. Nie zda mi się. Także i wy, gdy uczynicie wszy­stko co wam rozkazano, mówcie: Słudzy nie użyteczni jesteśmy: cośmy byli winni uczynić, uczyniliśmy.
11
Et factum est, dum iret in Ierúsalem, transíbat per médiam Samaríam, et Galilǽam. I stało się, gdy szedł do Jeruzalem, szedł środkiem Samarjej i Galilejej.
12
Et cum ingrederétur quoddam castéllum, occurrérunt ei decem viri leprósi, qui stetérunt a longe: A gdy wchodził do niektórego miasteczka, zabieżeli mu dziesięć mężów trędowatych: którzy stanęli zdaleka,
13
et levavérunt vocem, dicéntes: Iesu præcéptor, miserére nostri. I podnieśli głos, mówiąc: Jezusie nauczycielu, zmi­łuj się nad nami.
14
Quos ut vidit, dixit: Ite, osténdite vos sacerdótibus. Et factum est, dum irent, mundáti sunt. Które, gdy ujrzał, rzekł: Idźcie okażcie kapłanom. I stało się gdy szli, byli oczyścieni.
15
Unus autem ex illis, ut vidit quia mundátus est, regréssus est, cum magna voce magníficans Deum, A jeden z nich, gdy obaczył, że był uzdrowion: wró­cił się, głosem wielkim chwaląc Boga:
16
et cécidit in fáciem ante pedes eius, grátias agens: et hic erat Samaritánus. I padł na oblicze u nóg jego, dziękując: a ten był Samarytan.
17
Respóndens autem Iesus, dixit: Nonne decem mundáti sunt? et novem ubi sunt? A Jezus odpowiedziawszy, rzekł: Zaż nie dziesięć jest oczyścionych? a dziewięć kędy są?
18
Non est invéntus qui redíret, et daret glóriam Deo, nisi hic alienígena. Nie jest naleziony, któryby się wrócił, a dał Bogu chwałę, jedno ten cudzoziemiec?
19
Et ait illi: Surge, vade: quia fides tua te salvum fecit. I rzekł mu: Wstań, idź: bo wiara twoja ciebie uzdro­wiła.
20
Interrogátus autem a Pharisǽis: Quando venit regnum Dei? respóndens eis, dixit: Non venit regnum Dei cum observatióne: A spytany od Faryzeuszów: Kiedy przydzie kró­lestwo Boże? odpowiedział im i rzekł: Nie przydzieć króle­stwo Boże z postrzeżeniem:
21
neque dicent: Ecce hic, aut ecce illic. Ecce enim regnum Dei intra vos est. Ani rzeką: Otoć tu, abo tam. Abowiem oto kró­lestwo Boże w was jest.
22
Et ait ad discípulos suos: Vénient dies quando desiderétis vidére unum diem Fílii hóminis, et non vidébitis. I rzekł do uczniów swoich: Przyda dni, gdy będzie­cie żądali oglądać jeden dzień Syna człowieczego: a nie oglądacie.
23
Et dicent vobis: Ecce hic, et ecce illic. Nolíte ire, neque sectémini: I będąć wam mówić: Oto tu, i oto tam. Nie chodźcież, ani się za nimi udawajcie.
24
nam, sicut fulgur corúscans de sub cælo in ea, quæ sub cælo sunt, fulget: ita erit Fílius hóminis in die sua. Abowiem jako błyskawica błyskając się z podniebia, na to co jest pod niebem, świeci: takżeć będzie Syn człowieczy w dzień swój.
25
Primum autem opórtet illum multa pati, et reprobári a generatióne hac. Lecz potrzeba mu pierwej wiele ucierpieć, i być wzgardzonym od narodu tego.
26
Et sicut factum est in diébus Noe, ita erit et in diébus Fílii hóminis. A jako się stało we dni Noego, takżeć będzie i we dni Syna człowieczego.
27
Edébant, et bibébant: uxóres ducébant, et dabántur ad núptias, usque in diem, qua intrávit Noe in arcam: et venit dilúvium, et pérdidit omnes. Jedli i pili, żony pojmowali, i za mąż wydawali, aż do dnia, którego wszedł Noe do korabia: i przyszedł potop, i wytracił wszystki.
28
Simíliter sicut factum est in diébus Lot: Edébant, et bibébant: emébant, et vendébant: plantábant, et ædificábant: Także jako się działo za dni Lotowych: Jedli i pili: kupowali i przedawali: szczepili i budowali:
29
qua die autem éxiit Lot a Sódomis, pluit ignem, et sulphur de cælo, et omnes pérdidit: A którego dnia wyszedł Lot z Sodomy, spadł deszcz ognisty i siarczysty z nieba, i wytracił wszystki.
30
secúndum hæc erit, qua die Fílius hóminis revelábitur. Wedle tego będzie w dzień, w który Syn człowie­czy się objawił.
31
In illa hora, qui fúerit in tecto, et vasa eius in domo, ne descéndat tóllere illa: et qui in agro, simíliter non rédeat retro. Onej godziny kto będzie na dachu, a naczynie jego w domu: niechaj nie schodzi brać je: a kto na polu, niech się także nazad nie wraca.
32
Mémores estóte uxóris Lot. Pamiętajcie na żonę Lotowę.
33
Quicúmque quæsíerit ánimam suam salvam fácere, perdet illam: et quicúmque perdíderit illam, vivificábit eam. Ktoby się kolwiek starał zachować duszę swą, straci ją: a ktokolwiekby ją utracił, ożywi ją.
34
Dico vobis: In illa nocte erunt duo in lecto uno: unus assumétur, et alter relinquétur: Powiadam wam, onej nocy będą dwa na jednem ło­żu: jednego wezmą, a drugiego zostawią:
35
duæ erunt moléntes in unum: una assumétur, et áltera relinquétur: duo in agro: unus assumétur, et alter relinquétur. Dwie będą mleć społu: jednę wezmą, a drugą zosta­wią: Dwa na polu, jeden będzie wzięt, a drugi zostawion.
36
Respondéntes dicunt illi: Ubi Dómine? A odpowiadając rzekli mu: Gdzież Panie? Który im rzekł:
37
Qui dixit illis: Ubicúmque fúerit corpus, illuc congregabúntur et áquilæ. Gdziekolwiek będzie ciało tam się zbiorą i orłowie.
18
1
Dicébat autem et parábolam ad illos, quóniam opórtet semper oráre et non defícere, I powiedział im też podobieństwo, iż się zawżdy mo­dlić potrzeba, a nie ustawać,
2
dicens: Iudex quidam erat in quadam civitáte, qui Deum non timébat, et hóminem non reverebátur. Mówiąc: Był niektóry sędzia w jednem mieście, który się Boga nie bał, a człowieka się nie wstydał.
3
Vídua autem quædam erat in civitáte illa, et veniébat ad eum, dicens: Víndica me de adversário meo. A w onem mieście była jedna wdowa: i chodziła do niego, mówiąc: Uczyń, mi sprawiedliwość z przeciwnika mego.
4
Et nolébat per multum tempus. Post hæc autem dixit intra se: Etsi Deum non tímeo, nec hóminem revéreor: A nie chciał przez długi czas. A potem rzekł w sobie: Aczci się Boga nie boję, i człowieka się nie wstydam:
5
tamen quia molésta est mihi hæc vídua, vindicábo illam, ne in novíssimo véniens sugíllet me. Wszakoż, iż mi się uprzykrza ta wdowa, uczynię jej sprawiedliwość, aby naostatek przyszedszy, nie lżyła mię.
6
Ait autem Dóminus: Audíte quid iudex iniquitátis dicit: I rzekł Pan: Słuchajcie co mówi niesprawiedliwy sędzia.
7
Deus autem non fáciet vindíctam electórum suórum clamántium ad se die ac nocte, et patiéntiam habébit in illis? A Bóg, zali nie uczyni sprawiedliwości wybranym swoim wołającym do niego we dnie i w nocy: i będzie cierpliwym z strony ich?
8
Dico vobis quia cito fáciet vindíctam illórum. Verúmtamen Fílius hóminis véniens, putas, invéniet fidem in terra? Powiadam wam, że im w rychle uczyni sprawiedli­wość. Wszakoż syn człowieczy przyszedszy, izali znaj­dzie wiarę na ziemi?
9
Dixit autem et ad quosdam, qui in se confidébant tamquam iusti, et aspernabántur céteros, parábolam istam: Rzekł też i do niektórych, którzy ufali sami w sobie, jakoby sprawiedliwi, a inszemi gardzili, to podobieństwo.
10
Duo hómines ascendérunt in templum ut orárent: unus Pharisǽus, et alter publicánus. Dwoje ludzi wstąpiło do kościoła, aby się modlili: jeden Faryzeusz, a drugi Celnik.
11
Pharisǽus stans, hæc apud se orábat: Deus grátias ago tibi, quia non sum sicut céteri hóminum: raptóres, iniústi, adúlteri, velut étiam hic publicánus: Faryzeusz stojąc, tak się sam u siebie modlił: Boże dziękuje tobie, żem nie jest jako inni ludzie, drapieżni, niesprawiedliwi, cudzołorznicy: jako i ten Celnik:
12
ieiúno bis in sábbato, décimas do ómnium, quæ possídeo. Poszczę dwakroć w tydzień: dawam dziesięciny ze wszystkiego co mam.
13
Et publicánus a longe stans, nolébat nec óculos ad cælum leváre: sed percutiébat pectus suum, dicens: Deus propítius esto mihi peccatóri. A Celnik, stojąc z daleka, nie chciał ani podnieść oczu w niebo: ale bił piersi swoje, mówiąc: Boże bądź miłościw mnie grzesznemu.
14
Dico vobis, descéndit hic iustificátus in domum suam ab illo: quia omnis qui se exáltat, humiliábitur, et qui se humíliat, exaltábitur. Powiadam wam, zstąpił ten usprawiedliwionym do domu swego, od niego. Abowiem ktokolwiek się pod­wyższa, będzie uniżon: a kto się uniża, będzie podwyższon,
15
Afferébant autem ad illum et infántes, ut eos tángeret. Quod cum vidérent discípuli, increpábant illos. A przynoszono do niego i dziateczki, aby się ich dotykał. Co widząc uczniowie łajali im.
16
Iesus autem cónvocans illos, dixit: Sínite púeros veníre ad me, et nolíte vetáre eos: tálium est enim regnum Dei. Lecz Jezus przyzwawszy ich, rzekł: Dopuśćcie dziateczkom przychodzić do mnie, a nie zabraniajcie im: abowiem takowych jest królestwo Boże.
17
Amen dico vobis, quicúmque non accéperit regnum Dei sicut puer, non intrábit in illud. Zaprawdę wam powiadam: Ktobykolwiek nie przy­jął królestwa Bożego jako dzieciątko, nie wnidzie do niego.
18
Et interrogávit eum quidam princeps, dicens: Magíster bone, quid fáciens vitam ætérnam possidébo? I pytało go niektóre książę, mówiąc: Nauczycielu dobry, co czyniąc otrzymam żywot wieczny?
19
Dixit autem ei Iesus: Quid me dicis bonum? nemo bonus nisi solus Deus. A Jezus mu rzekł: Przecz mię zowiesz dobrym: ża­den nie jest dobry tylko sam Bóg.
20
Mandáta nosti: non occídes: non mœcháberis: non furtum fácies: non falsum testimónium dices: honóra patrem tuum, et matrem. Umiesz przykazania? Nie zabijaj: Nie cudzołóż: Nie kradni: Nie świadcz fałszywie: Czci ojca twego i ma­tkę.
21
Qui ait: Hæc ómnia custodívi a iuventúte mea. Który rzekł: Tegom wszystkiego przestrzegał od młodości mojej.
22
Quo audíto, Iesus ait ei: Adhuc unum tibi deest: ómnia quæcúmque habes vende, et da paupéribus, et habébis thesáurum in cælo: et veni, séquere me. Co usłyszawszy Jezus rzekł mu: Jednegoć jeszcze nie dostawa: Przedaj wszystko co masz, a daj ubogim: a będziesz miał skarb w niebie: a przydź, chodź za mną.
23
His ille audítis, contristátus est: quia dives erat valde. To on usłyszawszy, zasmucił się: bo był barzo bo­gatym.
24
Videns autem Iesus illum tristem factum, dixit: Quam diffícile, qui pecúnias habent, in regnum Dei intrábunt. A Jezus widząc go zasmuconym, rzekł: Jako tru­dno, co mają pieniądze, wnidą do królestwa Bożego!
25
Facílius est enim camélum per forámen acus transíre, quam dívitem intráre in regnum Dei. Abowiem łacwiej jest wielbłądowi prześć przez ucho igielne, niż bogaczowi wniść do królestwa Bożego.
26
Et dixérunt qui audiébant: Et quis potest salvus fíeri? I rzekli co słuchali: A któż może być zbawion?
27
Ait illis: Quæ impossibília sunt apud hómines, possibília sunt apud Deum. Rzekł im: Co niepodobno jest u ludzi, podobno jest u Boga.
28
Ait autem Petrus: Ecce nos dimísimus ómnia, et secúti sumus te. I rzekł Piotr: Oto, my opuściliśmy wszystko, a szli­śmy za tobą.
29
Qui dixit eis: Amen dico vobis, nemo est, qui relíquit domum, aut paréntes, aut fratres, aut uxórem, aut fílios propter regnum Dei, Który im rzekł: Zaprawdę wam powiadam: iż niemasz żadnego, który opuścił dom, abo rodzice, abo bra­cią, abo żonę, abo dzieci, dla królestwa Bożego,
30
et non recípiat multo plura in hoc témpore, et in sǽculo ventúro vitam ætérnam. A nie miałby wziąć daleko więcej w tym czasie, a w przyszłym wieku żywot wieczny.
31
Assúmpsit autem Iesus duódecim, et ait illis: Ecce ascéndimus Ierosólymam, et consummabúntur ómnia, quæ scripta sunt per prophétas de Fílio hóminis: I wziął z sobą Jezus dwunaście, i rzekł im: Oto wstę­pujemy do Jeruzalem: a skończy się wszystko co napi­sano jest przez proroki o Synie człowieczym.
32
tradétur enim géntibus, et illudétur, et flagellábitur, et conspuétur: Bo będzie wydan Poganom: i będzie nagrawan, i ubiczowan, i uplwan:
33
et postquam flagelláverint, occídent eum, et tértia die resúrget. A ubiczowawszy zabiją go: a dnia trzeciego zmar­twychwstanie.
34
Et ipsi nihil horum intellexérunt, et erat verbum istud abscónditum ab eis, et non intelligébant quæ dicebántur. A oni tego nic nie zrozumieli: i było to słowo zakry­te od nich i nie zrozumieli co się mówiło.
35
Factum est autem, cum appropinquáret Iéricho, cæcus quidam sedébat secus viam, mendícans. I stało się, gdy się przybliżał ku Jerychu, ślepy niektóry siedział wedle drogi, żebrząc.
36
Et cum audíret turbam prætereúntem, interrogábat quid hoc esset. A usłyszawszy rzeszą przechodzącą, pytał coby to było.
37
Dixérunt autem ei, quod Iesus Nazarénus transíret. I powiedzieli mu, iż Jezus Nazareński mimo idzie.
38
Et clamávit, dicens: Iesu fili David miserére mei. I zawołał, mówiąc: Jezusie synu Dawidów, zmiłuj się nademną.
39
Et qui præíbant, increpábant eum ut tacéret. Ipse vero multo magis clamábat: Fili David miserére mei. A którzy szli wprzód, fukali nań, aby milczał. Lecz on tem więcej wołał: Synu Dawidów, zmiłuj się nademną
40
Stans autem Iesus iussit illum addúci ad se. Et cum appropinquásset, interrogávit illum, A Jezus stanąwszy rozkazał go przywieść do siebie. A gdy się przybliżył, pytał go,
41
dicens: Quid tibi vis fáciam? At ille dixit: Dómine ut vídeam. Mówiąc: Co chcesz, abym ci uczynił. A on powie­dział: Panie, abych przejrzał.
42
Et Iesus dixit illi: Réspice, fides tua te salvum fecit. A Jezus mu rzekł: Przejrzy: wiara twoja ciebie uzdrowiła.
43
Et conféstim vidit, et sequebátur illum magníficans Deum. Et omnis plebs ut vidit, dedit laudem Deo. I natychmiast przejrzał, i szedł za nim wielbiąc Bo­ga. A lud wszystek widząc, dawał chwałę Bogu.
19
1
Et ingréssus perambulábat Iéricho. A wszedszy, szedł przez Jerycho.
2
Et ecce vir nómine Zachǽus: et hic princeps erat publicanórum, et ipse dives: A oto mąż imieniem Zacheusz: który był przedniejszym Celnikiem, a on bogatym:
3
et quærébat vidére Iesum, quis esset: et non póterat præ turba, quia statúra pusíllus erat. I starał się, aby widział Jezusa, coby zacz był: a nie mógł przed rzeszą, bo był mały wzrostem.
4
Et præcúrrens ascéndit in árborem sycómorum ut vidéret eum: quia inde erat transitúrus. A bieżawszy naprzód, wstąpił na drzewo płonnej fi­gi, aby go ujrzał: bo tam tędy iść miał.
5
Et cum venísset ad locum, suspíciens Iesus vidit illum, et dixit ad eum: Zachǽe, festínans descénde: quia hódie in domo tua opórtet me manére. A gdy przyszedł na miejsce, pojrzawszy wzgórę Je­zus ujrzał go, i rzekł do niego: Zacheuszu, zstąp prędko: abowiem dziś potrzeba mi mieszkać w domu twoim.
6
Et festínans descéndit, et excépit illum gaudens. I prędko zstąpił, i przyjął go z radością.
7
Et cum vidérent omnes, murmurábant, dicéntes quod ad hóminem peccatórem divertísset. A widząc wszyscy szemrali, mówiąc: iż zstąpił do człowieka grzesznego.
8
Stans autem Zachǽus, dixit ad Dóminum: Ecce dimídium bonórum meórum, Dómine, do paupéribus: et si quid áliquem defraudávi, reddo quádruplum. A stanąwszy Zacheusz, rzekł do Pana: Oto Panie, po­łowicę dóbr moich dawam ubogim: a jeślim kogo w czem oszukał wracani we czwórnasób.
9
Ait Iesus ad eum: Quia hódie salus dómui huic facta est: eo quod et ipse fílius sit Abrahæ. Rzekł Jezus do niego: Iż się dzisiaj zbawienie stało temu domowi: dla tego że i on jest synem Abrahamowym.
10
Venit enim Fílius hóminis quǽrere, et salvum fácere quod períerat. Bo przyszedł Syn człowieczy szukać i zbawiać co było zginęło.
11
Hæc illis audiéntibus adíciens, dixit parábolam, eo quod esset prope Ierúsalem: et quia existimárent quod conféstim regnum Dei manifestarétur. Gdy oni tego słuchali, dokładające powiedział podo­bieństwo: dla tego, że był blizko Jeruzalem, a iż mniemali, że się wnet królestwo Boże okazać miało.
12
Dixit ergo: Homo quidam nóbilis ábiit in regiónem longínquam accípere sibi regnum, et revérti. Rzekł tedy: Człowiek niektóry zacny jachał w daleką krainę wziąć sobie królestwo, i wrócić się.
13
Vocátis autem decem servis suis, dedit eis decem mnas, et ait ad illos: Negotiámini dum vénio. I przyzwawszy dziesiąci sług swych dał im dziesięć grzywien, i rzekł do nich: Handlujcie aż przyjadę.
14
Cives autem eius óderant eum: et misérunt legatiónem post illum, dicéntes: Nólumus hunc regnáre super nos. A mieszczanie jego mieli go w nienawiści: i wyprawili za nim poselstwo, mówiąc: Nie chcemy, aby ten królował nad nami.
15
Et factum est ut redíret accépto regno: et iussit vocári servos, quibus dedit pecúniam, ut sciret quantum quisque negotiátus esset. I stało się, że się wrócił dostawszy królestwa: i rozkazał wezwać sług, którym dał pieniądze: aby wie­dział coby każdy z nich zarobił.
16
Venit autem primus dicens: Dómine, mna tua decem mnas acquisívit. I przyszedł pierwszy, mówiąc: Panie, grzywna twa dziesięć grzywien dostała.
17
Et ait illi: Euge bone serve, quia in módico fuísti fidélis, eris potestátem habens super decem civitátes. I rzekł mu: Dobrze sługo dobry: iżeś był na małe wiernym: będziesz miał władzą nad dziesiącią miast.
18
Et alter venit, dicens: Dómine, mna tua fecit quinque mnas. Przyszedł i drugi, rzekąc: Panie, grzywna twa pięć grzywien uczyniła,
19
Et huic ait: Et tu esto super quinque civitátes. Rzekł i temu: I ty bądź nad piącią miast.
20
Et alter venit, dicens: Dómine, ecce mna tua, quam hábui repósitam in sudário: A drugi przyszedł, mówiąc: Panie, oto grzywna two­ja, którąm miał zachowaną w chustce.
21
tímui enim te, quia homo austérus es: tollis quod non posuísti, et metis quod non seminásti. Bom się bał ciebie, żeś jest człowiek srogi: bierzesz czegoś nie położył, a żniesz czegoś nie siał.
22
Dicit ei: De ore tuo te iúdico, serve nequam: sciébas quod ego homo austérus sum, tollens quod non pósui, et metens quod non seminávi: Rzekł mu: Z ust twych sądzę cię, zły sługo. Wie­działeś, żem ja jest człowiek srogi, biorąc czegom nie poło­żył, i żnąc czegom nie siał:
23
et quare non dedísti pecúniam meam ad mensam, ut ego véniens cum usúris útique exegíssem illam? A przeczżeś nie dał pieniędzy moich na bank, abych ja przyjechawszy z lichwą je był wżdam wyciągnął?
24
Et astántibus dixit: Auférte ab illo mnam, et date illi, qui decem mnas habet. I rzekł tam stojącym: Weźmicie od niego grzywnę, a dajcie temu, który ma grzywien dziesięć.
25
Et dixérunt ei: Dómine, habet decem mnas. I rzekli mu: Panie, ma dziesięć grzywien.
26
Dico autem vobis, quia omni habénti dábitur, et abundábit: ab eo autem, qui non habet, et quod habet auferétur ab eo. A powiadam wam, iż wszelkiemu, który ma, będzie dano: a od tego, który nie ma, i co ma, będzie odjęto od niego.
27
Verúmtamen inimícos meos illos, qui noluérunt me regnáre super se, addúcite huc: et interfícite ante me. Wszakże nieprzyjacioły moje, one co nie chcieli, aby królował nad nimi, przywiedźcie tu: a pobijcie przedemną.
28
Et his dictis, præcedébat ascéndens Ierosólymam. A to rzekłszy, szedł wprzód idąc do Jeruzalem.
29
Et factum est, cum appropinquásset ad Béthphage, et Bethániam, ad montem, qui vocátur Olivéti, misit duos discípulos suos, I stało się, gdy się przybliżył do Bethphagi i Bethaniej, u góry, którą zową Oliwną, posłał dwu uczniów swoich.
30
dicens: Ite in castéllum, quod contra est: in quod introeúntes, inveniétis pullum ásinæ alligátum, cui nemo unquam hóminum sedit: sólvite illum, et addúcite. Mówiąc: Idźcie do miasteczka, które jest przeciwko: do którego wszedszy najdziecie źrebię oślice uwiązane, na którem żaden człowiek nigdy nie siedział: odwiążcię je i przywiedźcie.
31
Et si quis vos interrogáverit: Quare sólvitis? sic dicétis ei: Quia Dóminus óperam eius desíderat. A jeśliby was kto spytał: Przecz odwięzujecie? tak mu rzeczecie: Iż posługi jego Pan chce.
32
Abiérunt autem qui missi erant: et invenérunt, sicut dixit illis, stantem pullum. I odeszli, którzy byli posłani, i znaleźli jako im po­wiedział, oślę stojące.
33
Solvéntibus autem illis pullum, dixérunt dómini eius ad illos: Quid sólvitis pullum? Gdy tedy odwięzowali oni oślę: rzekli panowie jego do nich: Przecz odwięzujecie oślę?
34
At illi dixérunt: Quia Dóminus eum necessárium habet. A oni powiedzieli: Iż go Panu potrzeba.
35
Et duxérunt illum ad Iesum. Et iactántes vestiménta sua supra pullum, imposuérunt Iesum. I wiedli je do Jezusa. I wrzuciwszy szaty swe na oślę, wsadzili Jezusa.
36
Eúnte autem illo, substernébant vestiménta sua in via. A gdy jachał, słali szaty swe na drodze.
37
Et cum appropinquáret iam ad descénsum montis Olivéti, cœpérunt omnes turbæ discipulórum gaudéntes laudáre Deum voce magna super ómnibus, quas víderant, virtútibus, A gdy się już przybliżał tam, gdzie się spuszczają z góry Oliwnej, poczęły wszystkie rzesze uczniów zstępują­cych weseląc się chwalić Boga głosem wielkim, ze wszy­stkich cudów, które widzieli:
38
dicéntes: Benedíctus, qui venit rex in nómine Dómini: pax in cælo, et glória in excélsis. Mówiąc: Błogosławiony, który idzie król w imię Pańskie: Pokój na niebie, a chwała na wysokości.
39
Et quidam Pharisæórum de turbis dixérunt ad illum: Magíster, íncrepa discípulos tuos. A niektórzy Faryzetiszowie z rzesz, rzekli do niego: Nauczycielu, nałaj uczniom twoim.
40
Quibus ipse ait: Dico vobis, quia si hi tacúerint, lápides clamábunt. Którym on rzekł: Powiadam wam, iż Jeśliby ci mil­czeli, kamienie wołać będą.
41
Et ut appropinquávit, videns civitátem flevit super illam, dicens: A gdy się przybliżył, ujrzawszy miasto, płakał nad niem, mówiąc:
42
Quia si cognovísses et tu, et quidem in hac die tua, quæ ad pacem tibi: nunc autem abscóndita sunt ab óculis tuis. Iż gdybyś i ty poznało, i w ten dzień twój, co ku pokojowi twemu: a teraz zakryto jest od oczu twoich.
43
Quia vénient dies in te: et circúmdabunt te inimíci tui vallo, et circúmdabunt te: et coangustábunt te úndique: Abowiem przydą na cię dni, i obtoczą cię nieprzy­jaciele twoi wałem: i oblegą cię, i ścisną cię zewsząd:
44
et ad terram prostérnent te, et fílios tuos, qui in te sunt, et non relínquent in te lápidem super lápidem: eo quod non cognóveris tempus visitatiónis tuæ. I na ziemię cię obalą, i syny twoje, którzy w tobie są: a nie zostawią w tobie kamienia na kamieniu: dla tego, iżeś nie poznało czasu nawiedzenia twego.
45
Et ingréssus in templum, cœpit eícere vendéntes in illo, et eméntes, A wszedszy do kościoła, począł wyganiać przedające w nim i kupujące:
46
dicens illis: Scriptum est: Quia domus mea domus oratiónis est: vos autem fecístis illam spelúncam latrónum. Mówiąc im: Napisano, Iż dom mój, dom modlitwy jest. A wyście ji uczynili jaskinią zbójców.
47
Et erat docens quotídie in templo. Príncipes autem sacerdótum, et scribæ, et príncipes plebis quærébant illum pérdere: I uczył na każdy dzień w kościele. Lecz przedniejszy kapłani, i Doktorowie, i celniejszy z ludu szukali go stracić:
48
et non inveniébant quid fácerent illi. Omnis enim pópulus suspénsus erat, áudiens illum. Ale nie najdowali, coby mu uczynić. Abowiem wszystek lud barzo pilnie go słuchał.
20
1
Et factum est in una diérum, docénte illo pópulum in templo, et evangelizánte, convenérunt príncipes sacerdótum, et scribæ cum senióribus, I stało się: jednego dnia, gdy on uczył lud w koście­le, i opowiadał Ewangelią, zeszli się przedniejszy kapła­ni i Doktorowie z starszemi,
2
et aiunt dicéntes ad illum: Dic nobis, in qua potestáte hæc facis? aut: Quis est, qui dedit tibi hanc potestátem? I rzekli do niego, mówiąc: Powiedz nam, którą mo­cą to czynisz? abo kto jest, coć dał tę władzą?
3
Respóndens autem Iesus, dixit ad illos: Interrogábo vos et ego unum verbum. Respondéte mihi: A Jezus odpowiadając, rzekł do nich: Spytam i ja was o jedno słowo, odpowiedzcie mi:
4
Baptísmus Ioánnis de cælo erat, an ex homínibus? Chrzest Janów był li z nieba, czyli z ludzi?
5
At illi cogitábant intra se, dicéntes: Quia si dixérimus: De cælo, dicet: Quare ergo non credidístis illi? A oni rozmyślali w sobie, mówiąc: Iż jeśli powiemy, z nieba: rzecze: Przeczżeście mu tedy nie wierzyli?
6
Si autem dixérimus: Ex homínibus, plebs univérsa lapidábit nos: certi sunt enim, Ioánnem prophétam esse. A jeśli rzeczemy, z ludzi: wszystek lud ukamionuje nas: bo są pewni, iż Jan jest prorokiem.
7
Et respondérunt se nescíre unde esset. I odpowiedzieli, że nie wiedzą zkąd był.
8
Et Iesus ait illis: Neque ego dico vobis, in qua potestáte hæc fácio. A Jezus im powiedział: A ja też wam nie powiem któ­rą mocą to czynię.
9
Cœpit autem dícere ad plebem parábolam hanc: Homo plantávit víneam, et locávit eam colónis: et ipse péregre fuit multis tempóribus. I począł do ludu mówić to podobieństwo: Człowiek nasadził winnicę, i najął ją oraczom: a sam odjachał precz na długi czas.
10
Et in témpore misit ad cultóres servum, ut de fructu víneæ darent illi. Qui cæsum dimisérunt eum inánem. A swego czasu posłał do oraczów sługę, aby mu dali z owocu winnice. Którzy ubiwszy go, odesłali z niszczem.
11
Et áddidit álterum servum míttere. Illi autem hunc quoque cædéntes, et afficiéntes contumélia, dimisérunt inánem. I przedsię posłał sługę drugiego. A oni i tego ubiw­szy i zesromociwszy, odesłali z niszczem.
12
Et áddidit tértium míttere: qui et illum vulnerántes eiecérunt. I posłał jeszcze trzeciego: którzy i tego zraniwszy wyrzucili.
13
Dixit autem dóminus víneæ: Quid fáciam? Mittam fílium meum diléctum: fórsitan, cum hunc víderint, verebúntur. I rzekł Pan winnice: Co uczynię? Poślę syna mego miłego: podobno ujrzawszy tego, obawiać się będą.
14
Quem cum vidíssent colóni, cogitavérunt intra se, dicéntes: Hic est heres, occidámus illum, ut nostra fiat heréditas. Którego ujrzawszy oracze myślili sami w sobie, rzekąc: Tenci jest dziedzic: zabijmy go, aby dziedzictwo nam się dostało.
15
Et eiéctum illum extra víneam, occidérunt. Quid ergo fáciet illis dóminus víneæ? I wyrzuciwszy go z winnice, zabili. Cóż im tedy uczyni Pan winnice?
16
Véniet, et perdet colónos istos, et dabit víneam áliis. Quo audíto, dixérunt illi: Absit. Przydzie, a potraci oracze one, a da winnicę in­nym. Co usłyszawszy, rzekli mu: Nie daj tego Boże.
17
Ille autem aspíciens eos, ait: Quid est ergo hoc quod scriptum est: Lápidem, quem reprobavérunt ædificántes, hic factus est in caput ánguli? A on pojrzawszy na nie, rzekł: Cóż tedy jest to co napisano? Kamień, który odrzucili budownicy, ten się stał głową węgła.
18
Omnis, qui cecíderit super illum lápidem, conquassábitur: super quem autem cecíderit, commínuet illum. Wszelki, który upadnie na ten kamień, stłucze się: a na kogoby upadł, skruszy go.
19
Et quærébant príncipes sacerdótum, et scribæ míttere in illum manus illa hora, et timuérunt pópulum: cognovérunt enim quod ad ipsos díxerit similitúdinem hanc. I starali się przedniejszy kapłani i Doktorowie tar­gnąć się nań ręką onej godziny: lecz się bali ludu. Abo­wiem poznali, iż przeciw nim wyrzekł to podobieństwo.
20
Et observántes misérunt insidiatóres, qui se iustos simulárent, ut cáperent eum in sermóne, ut tráderent illum principátui, et potestáti prǽsidis. A podstrzegając posiali zdrajce, którzyby się zmy­ślali być sprawiedliwemi: aby go podchwycili w mowie, a podali go przełożeństwu i władzy starościnej.
21
Et interrogavérunt eum, dicéntes: Magíster, scimus quia recte dicis, et doces: et non áccipis persónam, sed viam Dei in veritáte doces. I pytali go, mówiąc: Nauczycielu, wiemy, że do­brze mówisz i uczysz, ani się oglądasz na osobę, ale drogi Bożej w prawdzie nauczasz:
22
Licet nobis tribútum dare Cǽsari, an non? Godzi się nam dać dań Cesarzowi, czyli nie?
23
Consíderans autem dolum illórum, dixit ad eos: Quid me tentátis? Lecz obaczywszy zdradę ich, rzekł do nich: Co mię kusicie?
24
osténdite mihi denárium. Cuius habet imáginem, et inscriptiónem? Respondéntes dixérunt ei: Cǽsaris. Ukażcie mi grosz. Czyj ma obraz i napis? Odpo­wiedziawszy rzekli mu: Cesarski.
25
Et ait illis: Réddite ergo quæ sunt Cǽsaris, Cǽsari: et quæ sunt Dei, Deo. I rzekł im: Oddajcież tedy co jest Cesarskiego, Ce­sarzowi: a co jest Bożego, Bogu.
26
Et non potuérunt verbum eius reprehéndere coram plebe: et miráti in respónso eius, tacuérunt. I nie mogli naganić słowa jego przed ludem: a dzi­wując się odpowiedzi jego, umilkli.
27
Accessérunt autem quidam Sadducæórum, qui negant esse resurrectiónem, et interrogavérunt eum, A przystąpili niektórzy z Saduceuszów, którzy mówią że niemasz zmartwychwstania. I spytali go,
28
dicéntes: Magíster, Móyses scripsit nobis: Si frater alicúius mórtuus fúerit habens uxórem, et hic sine líberis fúerit, ut accípiat eam frater eius uxórem, et súscitet semen fratri suo. Mówiąc: Nauczycielu, Mojżesz nam napisał: Je­śliby czyj brat umarł mając żonę, a tenby był bez dziatek, aby ją wziął brat jego za żonę, a wzbudził nasienie bratu swemu.
29
Septem ergo fratres erant: et primus accépit uxórem, et mórtuus est sine fíliis. Było tedy siedm braciej: a pierwszy pojął żonę, i umarł bez dziatek.
30
Et sequens accépit illam, et ipse mórtuus est sine fílio. I pojął ją wtóry, i ten umarł bez syna.
31
Et tértius accépit illam. Simíliter et omnes septem, et non reliquérunt semen, et mórtui sunt. I trzeci ją pojął: Także i wszyscy siedm, a nie zo­stawili nasienia, i pomarli.
32
Novíssime ómnium mórtua est et múlier. Po wszystkich też umarła i niewiasta.
33
In resurrectióne ergo, cuius eórum erit uxor? síquidem septem habuérunt eam uxórem. W zmartwychwstanie tedy, którego z nich będzie żoną? ponieważ siedm mieli ją za żonę.
34
Et ait illis Iesus: Fílii huius sǽculi nubunt, et tradúntur ad núptias: I rzekł im Jezus: Synowie tego wieku żenią się, i za mąż idą:
35
illi vero, qui digni habebúntur sǽculo illo, et resurrectióne ex mórtuis, neque nubent, neque ducent uxóres: Lecz oni, którzy godni będą miani wieku onego i powstania od umarłych, ani pójdą za mąż, ani żon poj­mować będą:
36
neque enim ultra mori póterunt: æquáles enim ángelis sunt, et fílii sunt Dei, cum sint fílii resurrectiónis. Umrzeć bowiem więcej nie będą mogli. Bo są rów­ni aniołom, i są synami Bożemi, będąc synami zmar­twychwstania.
37
Quia vero resúrgant mórtui, et Móyses osténdit secus rubum, sicut dicit Dóminum, Deum Abraham, et Deum Isaac, et Deum Iacob. A iż umarli zmartwychwstawają, i Mojżesz pokazał u krza, jako zowie Pana, Bogiem Abrahamowym, i Bo­giem Izaakowym, i Bogiem Jakóbowym.
38
Deus autem non est mortuórum, sed vivórum: omnes enim vivunt ei. A Bóg nie jestci umarłych, ale żywych, bo jemu wszyscy żywią.
39
Respondéntes autem quidam scribárum, dixérunt ei: Magíster, bene dixísti. A niektórzy z Doktorów odpowiadając rzekli mu: Nauczycielu, dobrześ powiedział.
40
Et ámplius non audébant eum quidquam interrogáre. I nie śmieli go dalej niocz pytać.
41
Dixit autem ad illos: Quómodo dicunt Christum, fílium esse David? I rzekł do nich: Jakoż powiadają, żeby Chrystus był synem Dawidowym?
42
et ipse David dicit in libro Psalmórum: Dixit Dóminus Dómino meo: sede a dextris meis, A sam Dawid powiada w księgach Psalmów: Rzekł, Pan Panu mojemu, siądź po prawicy mojej:
43
donec ponam inimícos tuos scabéllum pedum tuórum. Ażbym położył nieprzyjacioły twe, podnóżkiem nóg twoich?
44
David ergo Dóminum illum vocat: et quómodo fílius eius est? Dawid tedy nazywa go Panem: a jakoż jest sy­nem jego?
45
Audiénte autem omni pópulo, dixit discípulis suis: A gdy słuchał lud wszystek, rzekł uczniom swoim:
46
Atténdite a scribis, qui volunt ambuláre in stolis, et amant salutatiónes in foro, et primas cáthedras in synagógis, et primos discúbitus in convíviis: Strzeżcie się Doktorów, którzy chcą chodzić w szatach długich, i miłują pozdrawiania na rynku, i pierwsze stolice w bóżnicach, i pierwsze zasiadania na ucztach.
47
qui dévorant domos viduárum, simulántes longam oratiónem. Hi accípient damnatiónem maiórem. Którzy wytrawiają domy wdów, zmyślając dłu­gą modlitwę. Ci wezmą więtsze potępienie.
21
1
Respíciens autem vidit eos, qui mittébant múnera sua in gazophylácium, dívites. A wejrzawszy, ujrzał te bogate, którzy rzucali dary swe do skarbnice.
2
Vidit autem et quamdam víduam paupérculam mitténtem æra minúta duo. Ujrzał też i niektórą wdowę ubożuchną wrzucającą dwa drobne pieniążki.
3
Et dixit: Vere dico vobis, quia vídua hæc pauper, plus quam omnes misit. I rzekł: Prawdziwie wam powiadam: iż wdowa ta ubo­ga, więcej niż wszyscy wrzuciła.
4
Nam omnes hi ex abundánti sibi misérunt in múnera Dei: hæc autem ex eo, quod deest illi, omnem victum suum quem hábuit, misit. Abowiem ci wszyscy, z tego co im zbywało wrzucili do darów Bożych: a ta z tego co jej niedostaje: wszystkę żywność swą, którą miała, włożyła.
5
Et quibúsdam dicéntibus de templo quod bonis lapídibus, et donis ornátum esset, dixit: A gdy niektórzy powiadali o kościele, iż był pięknym kamieniem i upominkami ozdobiony, rzekł:
6
Hæc quæ vidétis, vénient dies, in quibus non relinquétur lapis super lápidem, qui non destruátur. Z tego na co patrzycie, przydą dni, w które nie bę­dzie zostawion kamień na kamieniu, któryby nie był rozwalon.
7
Interrogavérunt autem illum, dicéntes: Præcéptor, quando hæc erunt, et quod signum cum fíeri incípient? I pytali go mówiąc: Nauczycielu, kiedyż to będzie? a co za znak, gdy się pocznie dziać?
8
Qui dixit: Vidéte ne seducámini: multi enim vénient in nómine meo, dicéntes quia ego sum: et tempus appropinquávit: nolíte ergo ire post eos. Który rzekł: Patrzcie, żeby was nie zwiedziono, bo ich wiele przydzie w imię moje, mówiąc, że ja jestem: a czas się przybliżył: nie chodźcież tedy za niemi.
9
Cum autem audiéritis prœ́lia, et seditiónes, nolíte terréri: opórtet primum hæc fíeri, sed nondum statim finis. A gdy usłyszycie walki i rozruchy, nie lękajcie się: potrzeba, aby to było wprzód, aleć nie wnet koniec.
10
Tunc dicébat illis: Surget gens contra gentem, et regnum advérsus regnum. Tedy im mówił: Powstanie naród przeciw narodowi, i królestwo przeciw królestwu:
11
Et terræmótus magni erunt per loca, et pestiléntiæ, et fames, terrorésque de cælo, et signa magna erunt. I wielkie trzęsienia ziemie będą miejscami, i mory, i głody, i strachy z nieba, i znaki wielkie będą.
12
Sed ante hæc ómnia inícient vobis manus suas, et persequéntur tradéntes in synagógas, et custódias, trahéntes ad reges, et prǽsides propter nomen meum: Ale przedtem wszystkiem targną się na was rękami swemi, i będą prześladować, podawając do bóżnic i więzienia, ciągnąc do królów i starostów dla imienia mego.
13
contínget autem vobis in testimónium. A potka was na świadectwo.
14
Pónite ergo in córdibus vestris non præmeditári quemádmodum respondeátis: A przeto kładźcie do serc waszych nie obmyślać jakobyście mieli odpowiadać.
15
ego enim dabo vobis os, et sapiéntiam, cui non póterunt resístere, et contradícere omnes adversárii vestri. Abowiem ja wam dam usta i mądrość, której nie będą mogli odeprzeć ani się sprzeciwić wszyscy przeciwni­cy waszy.
16
Tradémini autem a paréntibus, et frátribus, et cognátis, et amícis, et morte affícient ex vobis: A będziecie wydani od rodziców i braciej, i krew­nych, i przyjaciół: a o śmierć przyprawią niektóre z was:
17
et éritis ódio ómnibus propter nomen meum: I będziecie w nienawiści u wszystkich dla imienia mego:
18
et capíllus de cápite vestro non períbit. A włos z głowy waszej nie zginie.
19
In patiéntia vestra possidébitis ánimas vestras. W cierpliwości waszej otrzymacie dusze wasze.
20
Cum autem vidéritis circúmdari ab exércitu Ierúsalem, tunc scitóte quia appropinquávit desolátio eius: A gdy ujrzycie Jeruzalem wojskiem obtoczone, te­dy wiedzcie, żeć się przybliżyło spustoszenie jego.
21
tunc qui in Iudǽa sunt, fúgiant ad montes, et qui in médio eius, discédant: et qui in regiónibus, non intrent in eam, Tedy co są w Żydowskiej ziemi, niech uciekają na góry: a którzy są w pośród jej, niech wychodzą: a ci co są po krainach niechaj nie wchodzą do niej.
22
quia dies ultiónis hi sunt, ut impleántur ómnia, quæ scripta sunt. Abowiem te dni są pomsty, aby się wypełniło wszystko co jest napisano.
23
Væ autem prægnántibus, et nutriéntibus in illis diébus: erit enim pressúra magna super terram, et ira pópulo huic. A biada brzemiennym i karmiącym, w one dni. Abowiem będzie ucisk wielki na ziemi, i gniew przeciw ludowi temu:
24
Et cadent in ore gládii, et captívi ducéntur in omnes gentes, et Ierúsalem calcábitur a géntibus, donec impleántur témpora natiónum. I polęgą paszczeką miecza: i zapędzą je w niewolą między wszystki narody: a Jeruzalem deptane będzie od Poganów: aż się wypełnią czasy Poganów.
25
Et erunt signa in sole, et luna, et stellis, et in terris pressúra géntium præ confusióne sónitus maris, et flúctuum: I będą znaki na słońcu, i księżycu i gwiazdach: a na ziemi uciśnienie narodów dla zamieszania szumu morskie­go i nawałności:
26
arescéntibus homínibus præ timóre, et exspectatióne, quæ supervénient univérso orbi: nam virtútes cælórum movebúntur: Gdy będą ludzie schnąć od strachu i oczekawania tych rzeczy, które będą przychodzić na wszystek świat. Abowiem mocy niebieskie wzruszone będą.
27
et tunc vidébunt Fílium hóminis veniéntem in nube cum potestáte magna, et maiestáte. A tedy ujrzą syna człowieczego przychodzącego w obłoku, z mocą wielką i z majestatem.
28
His autem fíeri incipiéntibus, respícite, et leváte cápita vestra: quóniam appropínquat redémptio vestra. A to gdy się dziać pocznie, poglądajcież a podno­ście głowy wasze: boć się przybliża odkupienie wasze.
29
Et dixit illis similitúdinem: Vidéte ficúlneam, et omnes árbores: I powiedział im podobieństwo: Pojrzycie na figę i na wszystkie drzewa:
30
cum prodúcunt iam ex se fructum, scitis quóniam prope est æstas. Gdy już z siebie owoc wypuszczają, wiecie, żeć już blizko jest lato.
31
Ita et vos cum vidéritis hæc fíeri, scitóte quóniam prope est regnum Dei. Tak i wy, gdy ujrzycie, iż się to będzie działo, wiedzcież, żeć blizko jest królestwo Boże.
32
Amen dico vobis, quia non præteríbit generátio hæc, donec ómnia fiant. Zaprawdę mówię wam, że nie przeminie ten rodzaj aż się wszystko ziści.
33
Cælum, et terra transíbunt: verba autem mea non transíbunt. Niebo i ziemia przeminą: ale słowa moje nie prze­miną.
34
Atténdite autem vobis, ne forte gravéntur corda vestra in crápula, et ebrietáte, et curis huius vitæ, et supervéniat in vos repentína dies illa: A miejcie się na pieczy, aby kiedy nie były obcią­żone serca wasze obżarstwem i opilstwem, i staraniem tego żywota: a żeby na was z trzaskiem on dzień nie przy­padł.
35
tamquam láqueus enim supervéniet in omnes, qui sedent super fáciem omnis terræ. Abowiemci jako sidło przypadnie na wszystkie, którzy siedzą po wszystkiej ziemi.
36
Vigiláte ítaque, omni témpore orántes, ut digni habeámini fúgere ista ómnia, quæ futúra sunt, et stare ante Fílium hóminis. A przetoż czujcie, modląc się na każdy czas, aby­ście byli godni ujść tego wszystkiego co przyść ma, i sta­nąć przed Synem człowieczym.
37
Erat autem diébus docens in templo: nóctibus vero éxiens, morabátur in monte, qui vocátur Olivéti. I nauczał we dnie w kościele: a w nocy wychodząc, przebywał na górze, którą zową Oliwną.
38
Et omnis pópulus manicábat ad eum in templo audíre eum. A wszystek lud raniuczko się zchodził do niego w ko­ściele, aby go słuchał.
22
1
Appropinquábat autem dies festus azymórum, qui dícitur Pascha: I przybliżał się dzień święty Przaśników, który zową Pascha:
2
et quærébant príncipes sacerdótum, et scribæ, quómodo Iesum interfícerent: timébant vero plebem. A szukali przedniejszy kapłani i Doktorowie, jako­by Jezusa zabili: ale się bali ludu.
3
Intrávit autem Sátanas in Iudam, qui cognominabátur Iscariótes, unum de duódecim: I wstąpił szatan w Judasza, którego zwano Iskaryotem, jednego ze dwunaście.
4
et ábiit, et locútus est cum princípibus sacerdótum, et magistrátibus, quemádmodum illum tráderet eis. I odszedł, i zmówił się z przedniejszemi kapłani i z przełożonemi, jakoby go im wydał.
5
Et gavísi sunt, et pacti sunt pecúniam illi dare. I uradowali się: i postanowili dać mu pieniądze.
6
Et spopóndit, et quærébat opportunitátem ut tráderet illum sine turbis. I obiecał. I szukał sposobnego czasu jakoby go im wydał bez rzeszej.
7
Venit autem dies azymórum, in qua necésse erat occídi pascha. I przyszedł dzień Przaśników, którego było potrze­ba zabić Paschę.
8
Et misit Petrum, et Ioánnem, dicens: Eúntes paráte nobis pascha, ut manducémus. I posłał Piotra i Jana, mówiąc: Szedszy zgotujcie nam Paschę, abyśmy pożywali.
9
At illi dixérunt: Ubi vis parémus? A oni rzekli: Gdzie chcesz, abyśmy nagotowali?
10
Et dixit ad eos: Ecce introeúntibus vobis in civitátem occúrret vobis homo quidam ámphoram aquæ portans: sequímini eum in domum, in quam intrat, I rzekł do nich: Oto, gdy wy wnidziecie do miasta, potka się z wami człowiek, niosąc dzban wody: idźcież z nim do domu, do którego wnidzie,
11
et dicétis patrifamílias domus: Dicit tibi Magíster: Ubi est diversórium, ubi pascha cum discípulis meis mandúcem? A powiecie gospodarzowi domu: Nauczyciel mówi tobie: Gdzie jest złożenie kędybym jadł Paschę z ucznia­mi mojemi?
12
Et ipse osténdet vobis cœnáculum magnum stratum, et ibi paráte. A on wam ukaże wieczerznik wielki usłany: tamże nagotujcie.
13
Eúntes autem invenérunt sicut dixit illis, et paravérunt pascha. A odszedłszy, naleźli jako im powiedział: i zgotowa­li Paschę.
14
Et cum facta esset hora, discúbuit, et duódecim apóstoli cum eo. A gdy przyszła godzina, usiadł, i dwanaście Apo­stołów z nim.
15
Et ait illis: Desidério desiderávi hoc pascha manducáre vobíscum, ántequam pátiar. I rzekł im: Pożądaniem pożądałem pożywać tej Paschy z wami, pierwej niżbym cierpiał.
16
Dico enim vobis, quia ex hoc non manducábo illud, donec impleátur in regno Dei. Boć wam powiadam: że odtąd nie będę jeść tego, ażby się wypełniło w królestwie Bożem.
17
Et accépto cálice grátias egit, et dixit: Accípite, et divídite inter vos. A wziąwszy kielich, dzięki czynił, i rzekł: Weźmicie a podzielcie między się.
18
Dico enim vobis quod non bibam de generatióne vitis donec regnum Dei véniat. Abowiem wam powiadam, żeć nie będę pił z owocu macice winnej, ażby przyszło królestwo Boże.
19
Et accépto pane grátias egit, et fregit, et dedit eis, dicens: Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur: hoc fácite in meam commemoratiónem. A wziąwszy chleb, dzięki czynił, i łamał, i dał im mó­wiąc: To jest ciało moje, które się za was dawa. To czyńcie na pamiątkę moję.
20
Simíliter et cálicem, postquam cœnávit, dicens: Hic est calix novum testaméntum in sánguine meo, qui pro vobis fundétur. Także i kielich, po wieczerzy mówiąc: Ten jest kielich nowy testament we krwi mojej, który za was wylan będzie.
21
Verúmtamen ecce manus tradéntis me, mecum est in mensa. Wszakoż oto ręka tego co mię wydaje, ze mną jest na stole.
22
Et quidem Fílius hóminis, secúndum quod definítum est, vadit: verúmtamen væ hómini illi, per quem tradétur. A synci człowieczy idzie, według tego co postano­wiono jest: wszakoż biada człowiekowi onemu, przez któ­rego będzie wydan.
23
Et ipsi cœpérunt quǽrere inter se, quis esset ex eis, qui hoc factúrus esset. A oni poczęli się między sobą pytać, któryby z nich był coby to uczynić miał.
24
Facta est autem et conténtio inter eos, quis eórum viderétur esse maior. A wszczął się też między niemi spór, któryby się z nich zdał być więtszym.
25
Dixit autem eis: Reges géntium dominántur eórum: et qui potestátem habent super eos, benéfici vocántur. I rzekł im: Królowie narodów panują nad niemi: a którzy nad niemi władzą mają, zowią je dobrodziejmi.
26
Vos autem non sic: sed qui maior est in vobis, fiat sicut minor: et qui præcéssor est, sicut ministrátor. Lecz wy nie tak: ale który jest między wami więtszy, niech będzie jako mniejszy: a przełożony, jako słu­żący.
27
Nam quis maior est, qui recúmbit, an qui minístrat? nonne qui recúmbit? Ego autem in médio vestrum sum, sicut qui minístrat: Abowiem któż więtszy: tenli co siedzi u stołu, czy ten co służy? izali nie ten, który siedzi? a jam jest w pośrodku was, jako który służy.
28
vos autem estis, qui permansístis mecum in tentatiónibus meis. Lecz wy jesteście, którzyście wytrwali przy mnie w pokusach moich.
29
Et ego dispóno vobis sicut dispósuit mihi Pater meus regnum, A ja wam odkazuję królestwo, jako mi odkazł Ociec mój:
30
ut edátis, et bibátis super mensam meam in regno meo, et sedeátis super thronos iudicántes duódecim tribus Israel. Abyście jedli i pili u stołu mego w królestwie mojem, i siedzieli na stolicach, sądząc dwojenaście pokole­nie Izraelskie.
31
Ait autem Dóminus: Simon, Simon, ecce Sátanas expetívit vos ut cribráret sicut tríticum: I rzekł Pan: Symonie, Symonie, oto szatan pożądał was, aby przesiał jako pszenicę:
32
ego autem rogávi pro te ut non defíciat fides tua: et tu aliquándo convérsus, confírma fratres tuos. Alem ja prosił za tobą aby nie ustała wiara two­ja: a ty niekiedy nawróciwszy się, potwierdzaj bra­cią twoję.
33
Qui dixit ei: Dómine, tecum parátus sum et in cárcerem, et in mortem ire. Który mu rzekł: Panie, z tobą jestem gotów i do więzienia i na śmierć iść.
34
At ille dixit: Dico tibi, Petre, non cantábit hódie gallus, donec ter ábneges nosse me. Et dixit eis: A on rzekł: powiadam ci Piotrze, nie zapoje dziś kur, aż się trzykroć zaprzysz, że mię nie znasz.
35
Quando misi vos sine sácculo, et pera, et calceaméntis, numquid áliquid défuit vobis? I rzekł im: Gdym was posyłał bez mieszka i taistry, i butów: zali wam czego niedostawało? A oni rzekli: Niczego.
36
At illi dixérunt: Nihil. Dixit ergo eis: Sed nunc qui habet sácculum, tollat: simíliter et peram: et qui non habet, vendat túnicam suam, et emat gládium. Rzekł im tedy: Ale teraz kto ma mieszek, niech weź­mie także i taistrę: a kto niema, niech przeda płaszcz swój, a kupi miecz.
37
Dico enim vobis, quóniam adhuc hoc, quod scriptum est, opórtet impléri in me: Et cum iníquis deputátus est. Etenim ea, quæ sunt de me, finem habent. Abowiem powiadam wam, iż jeszcze to co napisano jest, potrzeba, aby się we mnie wypełniło. I policzon jest między złośnikami. Boć te rzeczy, które o mnie są, ko­niec mają.
38
At illi dixérunt: Dómine, ecce duo gládii hic. At ille dixit eis: Satis est. A oni rzekli: Panie, oto tu dwa miecze. A on im rzekł: Dosyć jest.
39
Et egréssus ibat secúndum consuetúdinem in montem Olivárum. Secúti sunt autem illum et discípuli. I wyszedszy, szedł wedle zwyczaju na górę Oliw­ną. A za nim też szli i uczniowie.
40
Et cum pervenísset ad locum, dixit illis: Oráte ne intrétis in tentatiónem. A gdy przyszedł na miejsce, rzekł im: Módlcie się, abyście nie weszli w pokuszenie.
41
Et ipse avúlsus est ab eis quantum iactus est lápidis: et pósitis génibus orábat, A on oddalił się od nich jakoby mógł zacisnąć ka­mieniem: a klęknąwszy na kolana, modlił się,
42
dicens: Pater, si vis, transfer cálicem istum a me: verúmtamen non mea volúntas, sed tua fiat. Mówiąc: Ojcze, jeśli chcesz, przenieś odemnie ten kielich. A wszakże nie moja wola, ale twoja niechaj się stanie.
43
Appáruit autem illi ángelus de cælo, confórtans eum. Et factus in agónia, prolíxius orábat. I ukazał się mu anioł z nieba, posilając go. A będąc w ciężkości, dłużej się modlił.
44
Et factus est sudor eius sicut guttæ sánguinis decurréntis in terram. I stał się pot jego krople krwie zbiegającej na ziemię.
45
Et cum surrexísset ab oratióne, et venísset ad discípulos suos, invénit eos dormiéntes præ tristítia. A gdy wstał od modlitwy, i przyszedł do uczniów swych, nalazł je śpiące od smutku.
46
Et ait illis: Quid dormítis? súrgite, oráte, ne intrétis in tentatiónem. I rzekł im: Czemu śpicie? wstańcie, módlcie się, byście nie weszli w pokuszenie.
47
Adhuc eo loquénte, ecce turba: et qui vocabátur Iudas, unus de duódecim, antecedébat eos, et appropinquávit Iesu ut oscularétur eum. A gdy on jeszcze mówił, oto rzesza, i którego zwano Judaszem, jeden ze dwunaście przed niemi szedł, i przy­stąpił do Jezusa, aby go pocałował.
48
Iesus autem dixit illi: Iuda, ósculo Fílium hóminis tradis? A Jezus mu rzekł: Judaszu pocałowaniem wydawasz Syna człowieczego?
49
Vidéntes autem hi, qui circa ipsum erant, quod futúrum erat, dixérunt ei: Dómine, si percútimus in gládio? A widząc ci, którzy przy nim byli, co się dziać mia­ło, rzekli mu: Panie, mamyli bić mieczem?
50
Et percússit unus ex illis servum príncipis sacerdótum, et amputávit aurículam eius déxteram. I uderzył jeden z nich sługę nawyższego kapłana: i uciął ucho jego prawe.
51
Respóndens autem Iesus, ait: Sínite usque huc. Et cum tetigísset aurículam eius, sanávit eum. A Jezus odpowiedziawszy, rzekł: Zaniechajcie aż póty. A dotknąwszy ucha jego uzdrowił go.
52
Dixit autem Iesus ad eos, qui vénerant ad se príncipes sacerdótum, et magistrátus templi, et senióres: Quasi ad latrónem exístis cum gládiis, et fústibus? I rzekł Jezus do onych, którzy byli przeciw niemu przyszli przedniejszych kapłanów, i kościelnych urzędni­ków, i starszych: Wyszliście jako na zbójcę z mieczmi i z kijmi?
53
Cum quotídie vobíscum fúerim in templo, non extendístis manus in me: sed hæc est hora vestra, et potéstas tenebrárum. Gdym na każdy dzień bywał z wami w kościele, nie ściągnęliście rąk na mię: aleć ta jest godzina wasza, i moc ciemności.
54
Comprehendéntes autem eum, duxérunt ad domum príncipis sacerdótum: Petrus vero sequebátur a longe. A pojmawszy go, prowadzili w dom nawyższego kapłana: A Piotr za nim szedł z daleka.
55
Accénso autem igne in médio átrii, et circumsedéntibus illis, erat Petrus in médio eórum. A nanieciwszy ogień w pośród sieni, gdy siedli w ko­ło, był Piotr między niemi.
56
Quem cum vidísset ancílla quædam sedéntem ad lumen, et eum fuísset intúita, dixit: Et hic cum illo erat. Którego ujrzawszy niektóra służebnica u światła siedzącego, i przypatrzywszy mu się rzekła: I ten z nim był.
57
At ille negávit eum, dicens: Múlier, non novi illum. A on się go zaprzał, mówiąc: Niewiasto, nie znam go.
58
Et post pusíllum álius videns eum, dixit: Et tu de illis es. Petrus vero ait: O homo, non sum. A maluczko potem ujrzawszy go drugi, rzekł: I ty jesteś z onych. A Piotr rzekł: O człowiecze, nie jestem.
59
Et intervállo facto quasi horæ uníus, álius quidam affirmábat, dicens: Vere et hic cum illo erat: nam et Galilǽus est. A gdy czas wyszedł jakoby jednej godziny, inszy niektóry twierdził, mówiąc: Prawdziwie i ten z nim był. Bo i Galilejczyk jest.
60
Et ait Petrus: Homo, néscio quid dicis. Et contínuo, adhuc illo loquénte, cantávit gallus. A Piotr powiedział: Człowiecze, nie wiem co mó­wisz. A natychmiast, gdy on jeszcze mówił, zapiał kur.
61
Et convérsus Dóminus respéxit Petrum, et recordátus est Petrus verbi Dómini, sicut díxerat: Quia priúsquam gallus cantet, ter me negábis. A Pan obróciwszy się pójrzał na Piotra. I wspo­mniał Piotr na słowo Pańskie, jako był powiedział: Iż pier­wej niż kur zapieje, trzykroć się mnie zaprzysz.
62
Et egréssus foras Petrus flevit amáre. A Piotr, wyszedszy precz, gorzko płakał.
63
Et viri qui tenébant illum, illudébant ei, cædéntes. Lecz mężowie, którzy go trzymali, naigrawali go bijąc.
64
Et velavérunt eum, et percutiébant fáciem eius: et interrogábant eum, dicéntes: Prophetíza, quis est, qui te percússit? I zakryli go, i bili oblicze jego: i pytali go mówiąc: Prorokuj, kto jest co cię uderzył?
65
Et ália multa blasphemántes dicébant in eum. I wiele innych rzeczy bluźniąc mówili przeciw nie­mu.
66
Et ut factus est dies, convenérunt senióres plebis, et príncipes sacerdótum, et scribæ, et duxérunt illum in concílium suum, dicéntes: Si tu es Christus, dic nobis. A gdy był dzień, zeszli się starszy z ludu i przedniejszy kapłani i Doktorowie, i przywiedli go do rady swej, mówiąc:
67
Et ait illis: Si vobis díxero, non credétis mihi: Jeśliś ty jest Chrystus powiedz nam. I rzekł im: Jeśli wam powiem, nie uwierzycie mi:
68
si autem et interrogávero, non respondébitis mihi, neque dimittétis. A jeśli i spytam, nie odpowiecie mi, ani wypu­ścicie.
69
Ex hoc autem erit Fílius hóminis sedens a dextris virtútis Dei. Lecz odtąd będzie Syn człowieczy siedział na prawi­cy mocy Bożej.
70
Dixérunt autem omnes: Tu ergo es Fílius Dei? Qui ait: Vos dícitis, quia ego sum. I rzekli wszyscy: Toś ty jest Syn Boży? Który rzekł: Wy powiadacie, żem ja jest.
71
At illi dixérunt: Quid adhuc desiderámus testimónium? ipsi enim audívimus de ore eius. A oni rzekli: Cóż jeszcze potrzebujemy świadectwa? bośmy sami słyszeli z ust jego.
23
1
Et surgens omnis multitúdo eórum, duxérunt illum ad Pilátum. I powstawszy wszystko ich mnóstwo, wiedli go do Piłata.
2
Cœpérunt autem illum accusáre, dicéntes: Hunc invénimus subverténtem gentem nostram, et prohibéntem tribúta dare Cǽsari, et dicéntem se Christum regem esse. I poczęli nań skarżyć, mówiąc: Tegośmy naleźli podwracającego naród nasz: i zakazującego dani dawać Ce­sarzowi: i mówiącego, że on jest Chrystusem królem.
3
Pilátus autem interrogávit eum, dicens: Tu es rex Iudæórum? At ille respóndens ait: Tu dicis. I pytał go Piłat, mówiąc: Tyś jest król Żydowski? A on odpowiedziawszy rzekł: Ty powiadasz.
4
Ait autem Pilátus ad príncipes sacerdótum, et turbas: Nihil invénio causæ in hoc hómine. A Piłat rzekł do przedniejszych kapłanów i do rze­sze: Nic nie najduję winy w tym człowieku.
5
At illi invalescébant, dicéntes: Cómmovet pópulum docens per univérsam Iudǽam, incípiens a Galilǽa usque huc. Lecz się oni silili, mówiąc: Wzrusza lud ucząc po wszystkiej Żydowskiej ziemi, począwszy od Galilejej aż dotąd.
6
Pilátus autem áudiens Galilǽam, interrogávit si homo Galilǽus esset. A Piłat, usłyszawszy Galileją, pytał jeśliby był człe­kiem Galilejskim.
7
Et ut cognóvit quod de Heródis potestáte esset, remísit eum ad Heródem, qui et ipse Ierosólymis erat illis diébus. A gdy się dowiedział, iż należał do władzej Herodo­wej, odesłał go do Heroda, który też w Jeruzalem był w one dni.
8
Heródes autem viso Iesu, gavísus est valde. Erat enim cúpiens ex multo témpore vidére eum, eo quod audíerat multa de eo, et sperábat signum áliquod vidére ab eo fíeri. A Herod ujrzawszy Jezusa, uradował się barzo. Bo go od dawnego czasu pragnął widzieć: dla tego, iż wiele o nim słychał: i spodziewał się, że miał widzieć jakie cudo od niego uczynione.
9
Interrogábat autem eum multis sermónibus. At ipse nihil illi respondébat. I pytał go wielą mów. A on mu nic nie dpowiadał.
10
Stabant autem príncipes sacerdótum, et scribæ constánter accusántes eum. Lecz przedniejszy kapłani i Doktorowie stali, usil­nie nań skarżąc.
11
Sprevit autem illum Heródes cum exércitu suo: et illúsit indútum veste alba, et remísit ad Pilátum. A wzgardził im Herod z wojskiem swojem, i najgrał obleczonego w szatę białą, i odesłał do Piłata.
12
Et facti sunt amíci Heródes et Pilátus in ipsa die: nam ántea inimíci erant ad ínvicem. I stali się przyjacioły Herod i Piłat onego dnia. Bo przed tem byli sobie nieprzyjacielmi.
13
Pilátus autem, convocátis princípibus sacerdótum, et magistrátibus, et plebe, A Piłat zezwawszy przedniejszych kapłanów i prze­łożonych, i ludu,
14
dixit ad illos: Obtulístis mihi hunc hóminem, quasi averténtem pópulum, et ecce ego coram vobis intérrogans, nullam causam invéni in hómine isto ex his, in quibus eum accusátis. Rzekł do nich: Przywiedliście mi tego człowieka, ja­koby lud odwodzącego: a oto ja pytając przed wami, nie nalazłem w tym człowieku żadnej winy z tych, o których nań skargę kładziecie.
15
Sed neque Heródes: nam remísi vos ad illum, et ecce nihil dignum morte actum est ei. Ale ani Herod, bom was do niego odsyłał: a oto nie uczyniono mu nic godnego śmierci.
16
Emendátum ergo illum dimíttam. A przetoż skarawszy go wypuszczę.
17
Necésse autem habébat dimíttere eis per diem festum unum. A potrzeba mu było wypuścić im jednego na świę­to.
18
Exclamávit autem simul univérsa turba, dicens: Tolle hunc, et dimítte nobis Barábbam, I zawołała społem wszystka rzesza, mówiąc: Strać tego, a wypuść nam Barabbasza.
19
qui erat propter seditiónem quamdam factam in civitáte et homicídium missus in cárcerem. Który był dla niejakiego rozruchu w mieście uczy­nionego, i dla mężobójstwa posadzon do więzienia.
20
Iterum autem Pilátus locútus est ad eos, volens dimíttere Iesum. A znowu mówił Piłat do nich, chcąc wypuścić Je­zusa.
21
At illi succlamábant, dicéntes: Crucifíge, crucifíge eum. Ale oni wołali, mówiąc: Ukrzyżuj, ukrzyżuj go.
22
Ille autem tértio dixit ad illos: Quid enim mali fecit iste? nullam causam mortis invénio in eo: corrípiam ergo illum, et dimíttam. A on po trzecie rzekł do nich: Cóż wżdy złego ten uczynił? Żadnejem przyczyny śmierci w nim nie nalazł: skarzę go tedy, i wypuszczę.
23
At illi instábant vócibus magnis postulántes ut crucifigerétur: et invalescébant voces eórum. A oni nalegali glosy wielkiemi żądając, aby był ukrzyżowan: i zmacniały się glosy ich.
24
Et Pilátus adiudicávit fíeri petitiónem eórum. A Piłat przysądził, aby się stało żadanie ich.
25
Dimísit autem illis eum, qui propter homicídium, et seditiónem missus fúerat in cárcerem, quem petébant: Iesum vero trádidit voluntáti eórum. I wypuścił im onego, który był dla mężobójstwa i rozruchu wrzucon do więzienia, o którego prosili: a Jezu­sa podał na wolą ich.
26
Et cum dúcerent eum, apprehendérunt Simónem quemdam Cyrenénsem veniéntem de villa: et imposuérunt illi crucem portáre post Iesum. A gdy go wiedli, pojmali Symona niektórego Cyrenejczyka ze wsi idącego, i włożyli nań krzyż, aby niósł za Jezusem.
27
Sequebátur autem illum multa turba pópuli, et mulíerum: quæ plangébant, et lamentabántur eum. I szła za nim wielka rzesza ludu i niewiast: które płakały go i lamentowały.
28
Convérsus autem ad illas Iesus, dixit: Fíliæ Ierúsalem, nolíte flere super me, sed super vos ipsas flete, et super fílios vestros. A Jezus, obróciwszy się do nich, rzekł: Córki Jero­zolimskie nie płaczcie nademną: ale same nad sobą płacz­cie, i nad synami waszemi.
29
Quóniam ecce vénient dies, in quibus dicent: Beátæ stériles, et ventres, qui non genuérunt, et úbera, quæ non lactavérunt. Abowiemci oto, przydą dni, w które będą mówić: Szczęśliwe niepłodne, i żywoty, które nie rodziły, i piersi, które nie karmiły.
30
Tunc incípient dícere móntibus: Cádite super nos: et cóllibus: Operíte nos. Tedy poczną mówić góram: Padnijcie na nas: a pagórkam: Przykryjcie nas.
31
Quia si in víridi ligno hæc fáciunt, in árido quid fiet? Abowiem, jeśli to na zielonem drzewie czynią: cóż na suchem będzie?
32
Ducebántur autem et álii duo nequam cum eo, ut interficeréntur. Wiedziono też z nim i drugich dwu złoczyńców, aby je stracono.
33
Et postquam venérunt in locum, qui vocátur Calváriæ, ibi crucifixérunt eum: et latrónes, unum a dextris, et álterum a sinístris. A gdy przyszli na miejsce, które zowią Trupiej gło­wy, tam go ukrzyżowali: i łotry, jednego po prawej, a drugiego po lewej stronie.
34
Iesus autem dicébat: Pater dimítte illis: non enim sciunt quid fáciunt. Dividéntes vero vestiménta eius, misérunt sortes. A Jezus mówił: Ojcze, odpuść im: boć nie wiedzą co czynią. A rozdzieliwszy szaty jego, rzucili losy.
35
Et stabat pópulus spectans, et deridébant eum príncipes cum eis, dicéntes: Alios salvos fecit, se salvum fáciat, si hic est Christus Dei eléctus. I stał lud patrzając: a naśmiewali się z niego przeło­żeni z niemi, mówiąc: Inne wybawiał, niechże się sam wybawi, jeśliż ten jest Chrystus Boży wybrany.
36
Illudébant autem ei et mílites accedéntes, et acétum offeréntes ei, Naigrawali go też i żołnierze przychodząc, a ocet mu podając,
37
et dicéntes: Si tu es rex Iudæórum, salvum te fac. I mówiąc, Jeśliś ty jest król Żydowski, wybawże się sam.
38
Erat autem et superscríptio scripta super eum lítteris græcis, et latínis, et hebráicis: Hic est rex Iudæórum. Był też nad nim napis, napisany Greckiemi, Łacińskiemi, i Żydowskiemi literami: TEN JEST KRÓL ŻYDOWSKI.
39
Unus autem de his, qui pendébant, latrónibus, blasphemábat eum, dicens: Si tu es Christus, salvum fac temetípsum, et nos. A jeden z tych, którzy wisieli, łotrów bluźnił go, mówiąc: Jeśliś ty jest Chrystus, wybawże sam siebie, i nas.
40
Respóndens autem alter increpábat eum, dicens: Neque tu times Deum, quod in eádem damnatióne es. A odpowiedziawszy drugi, fukał go, mówiąc: Ani ty Boga się boisz, gdyżeś tejże skaźniej podległ?
41
Et nos quidem iuste, nam digna factis recípimus: hic vero nihil mali gessit. A myć sprawiedliwie: bo godną zapłatę za uczyn­ki odnosimy: lecz ten nic złego nie uczynił.
42
Et dicébat ad Iesum: Dómine, meménto mei, cum véneris in regnum tuum. I mówił do Jezusa: Panie, pomni na mię, gdy przydziesz do królestwa twego.
43
Et dixit illi Iesus: Amen dico tibi: hódie mecum eris in paradíso. A Jezus mu rzekł: Zaprawdę mówię tobie: Dziś zemną będziesz w raju.
44
Erat autem fere hora sexta, et ténebræ factæ sunt in univérsam terram usque ad horam nonam. A było jakoby o szóstej godzinie: I stały się cie­mności po wszystkiej ziemi aż do dziewiątej godziny.
45
Et obscurátus est sol, et velum templi scissum est médium. I zaćmiło się słońce: a zasłona kościelna rozdarła się w poły.
46
Et clamans voce magna Iesus ait: Pater, in manus tuas comméndo spíritum meum. Et hæc dicens, exspirávit. A Jezus zawoławszy głosem wielkim, rzekł: Ojcze, w ręce twe polecam ducha mojego. A to rzekłszy, sko­nał.
47
Videns autem centúrio quod factum fúerat, glorificávit Deum, dicens: Vere hic homo iustus erat. A widząc Rotmistrz co się działo, chwalił Boga, mó­wiąc: Prawdziwie ten człowiek był sprawiedliwy.
48
Et omnis turba eórum, qui simul áderant ad spectáculum istud, et vidébant quæ fiébant, percutiéntes péctora sua revertebántur. I wszystka rzesza tych, którzy spólnie byli przy tym widoku, i widzieli co się działo, wracali się bijąc piersi swoje.
49
Stabant autem omnes noti eius a longe, et mulíeres, quæ secútæ eum erant a Galilǽa, hæc vidéntes. A wszyscy jego znajomi z daleka stali, i niewia­sty, które były za nim przyszły z Galilejej, na to patrząc.
50
Et ecce vir nómine Ioseph, qui erat decúrio, vir bonus, et iustus: A oto mąż imieniem Józef, który był Senatorem, mąż dobry i sprawiedliwy,
51
hic non consénserat consílio, et áctibus eórum: ab Arimathǽa civitáte Iudǽæ, qui exspectábat et ipse regnum Dei: (Ten był nie zezwolił na radę, i na uczynki ich) z Arymatjej miasta Żydowskiej ziemie, który też i sam oczekawał królestwa Bożego.
52
hic accéssit ad Pilátum, et pétiit corpus Iesu: Ten przyszedł do Piłata i prosił o ciało Jezusowe:
53
et depósitum invólvit síndone, et pósuit eum in monuménto excíso, in quo nondum quisquam pósitus fúerat. I zjąwszy uwinął w prześcieradło, a położył go w grobie wykowanym, w którym jeszcze żaden nie był położon.
54
Et dies erat parascéves, et sábbatum illucescébat. A był dzień Przygotowania, i szabbat nastawał.
55
Subsecútæ autem mulíeres, quæ cum eo vénerant de Galilǽa, vidérunt monuméntum, et quemádmodum pósitum erat corpus eius. A przyszedszy niewiasty, które były z nim przyszły z Galilejej, widziały grób, i jako było położono ciało jego.
56
Et reverténtes paravérunt arómata, et unguénta: et sábbato quidem siluérunt secúndum mandátum. A wróciwszy się nagotowały wonnych rzeczy i ma­ści: a w szabbat dały pokój, wedle przykazania.
24
1
Una autem sábbati valde dilúculo venérunt ad monuméntum, portántes, quæ paráverant arómata: A pierwszego dnia szabbatu barzo rano przyszły do grobu, niosąc wonne rzeczy, które były nagotowały:
2
et invenérunt lápidem revolútum a monuménto. I nalazły kamień odwalony od grobu.
3
Et ingréssæ non invenérunt corpus Dómini Iesu. A wszedszy, nie nałazły ciała Pana Jezusowego.
4
Et factum est, dum mente consternátæ essent de isto, ecce duo viri stetérunt secus illas in veste fulgénti. I stało się: gdy się sercem zatrwożyły dla tego, oto dwa mężowie stanęli przy nich w szatach świetnych.
5
Cum timérent autem, et declinárent vultum in terram, dixérunt ad illas: Quid quǽritis vivéntem cum mórtuis? A gdy się bały, a schyliły twarz ku ziemi, rzekli do nich: Co szukacie żywiącego między umarłemi?
6
Non est hic, sed surréxit: recordámini quáliter locútus est vobis, cum adhuc in Galilǽa esset, Nie masz go tu, ale wstał. Wspomnicie jako wam powiadał, gdy jeszcze był w Galilejej.
7
dicens: Quia opórtet Fílium hóminis tradi in manus hóminum peccatórum, et crucifígi, et die tértia resúrgere. Mówiąc: Iż potrzeba, aby Syn człowieczy był wy­dan w ręce ludzi grzesznych, i był ukrzyżowan: a trze­ciego dnia, aby zmartwychwstał.
8
Et recordátæ sunt verbórum eius. I wspomniały na słowa jego.
9
Et regréssæ a monuménto nuntiavérunt hæc ómnia illis úndecim, et céteris ómnibus. A wróciwszy się od grobu, oznajmiły to wszystko onym jedenaściom, i innym wszystkim.
10
Erat autem María Magdaléne, et Ioánna, et María Iacóbi, et céteræ, quæ cum eis erant, quæ dicébant ad apóstolos hæc. A była Marya Magdalena, i Johanna, i Marya Jakóbowa, i inne, które z temi były, które to powiadały Apostołom.
11
Et visa sunt ante illos sicut deliraméntum verba ista, et non credidérunt illis. I zdały się im jako plotki słowa te, i nie wierzyli im.
12
Petrus autem surgens cucúrrit ad monuméntum: et procúmbens vidit linteámina sola pósita, et ábiit secum mirans quod factum fúerat. A Piotr wstawszy pobieżał do grobu: a nachyliwszy się ujrzał same prześcieradła położone, i odszedł dziwując się sam w sobie temu co się stało.
13
Et ecce duo ex illis ibant ipsa die in castéllum, quod erat in spátio stadiórum sexagínta ab Ierúsalem, nómine Emmaus. A oto dwa z nich tegoż dnia szli do miasteczka, które było na sześćdziesiąt stajów od Jeruzalem, na imię Emmaus.
14
Et ipsi loquebántur ad ínvicem de his ómnibus, quæ accíderant. A ci rozmawiali z sobą o tem wszystkiem co się by­ło stało.
15
Et factum est, dum fabularéntur, et secum quǽrerent: et ipse Iesus appropínquans ibat cum illis: I stało się: gdy rozmawiali i społu się pytali, i sam Jezus przybliżywszy się szedł z niemi.
16
óculi autem illórum tenebántur ne eum agnóscerent. A oczy ich były zatrzymane, aby go nie poznali:
17
Et ait ad illos: Qui sunt hi sermónes, quos confértis ad ínvicem ambulántes, et estis tristes? I rzekł do nich: Cóż to są za rozmowy, które idąc macie między sobą, a jesteście smętni?
18
Et respóndens unus, cui nomen Cléophas, dixit ei: Tu solus peregrínus es in Ierúsalem, et non cognovísti quæ facta sunt in illa his diébus? A odpowiadając jeden któremu imię Kleophas, rzekł mu: Tyś sam gościem w Jeruzalem, a nie wiesz co się w nim w te dni działo?
19
Quibus ille dixit: Quæ? Et dixérunt: De Iesu Nazaréno, qui fuit vir prophéta, potens in ópere, et sermóne coram Deo, et omni pópulo: Którym on rzekł: Co? I rzekli: O Jezusie Nazareńskim, który był mąż prorok, potężny w uczynku i mowie przed Bogiem, i wszystkim ludem:
20
et quómodo eum tradidérunt summi sacerdótes, et príncipes nostri in damnatiónem mortis, et crucifixérunt eum: A jako przedniejszy kapłani i przełożeni naszy wy­dali go na skazanie śmierci i ukrzyżowali go.
21
nos autem sperabámus quia ipse esset redemptúrus Israel: et nunc super hæc ómnia, tértia dies est hódie quod hæc facta sunt. A mychmy się spodziewali, iż on miał był od­kupić Izraela: a teraz nad to wszystko dziś trzeci dzień jest jako się to stało.
22
Sed et mulíeres quædam ex nostris terruérunt nos, quæ ante lucem fuérunt ad monuméntum, Ale i niewiasty niektóre z naszych przestraszy­ły nas, które przededniem były u grobu:
23
et, non invénto córpore eius, venérunt, dicéntes se étiam visiónem angelórum vidísse, qui dicunt eum vívere. A nie nałazszy ciała jego, przyszły, powiadając, iż i widzenie Anielskie widziały, którzy powiadają, iż żywie.
24
Et abiérunt quidam ex nostris ad monuméntum: et ita invenérunt sicut mulíeres dixérunt, ipsum vero non invenérunt. I poszli niektórzy z naszych do grobu, i tak naleźli jako niewiasty powiadały: ale samego nie naleźli.
25
Et ipse dixit ad eos: O stulti, et tardi corde ad credéndum in ómnibus, quæ locúti sunt prophétæ! A on rzekł do nich: O głupi, a leniwego serca ku wierzeniu temu wszystkiemu co powiedzieli prorocy.
26
Nonne hæc opórtuit pati Christum, et ita intráre in glóriam suam? Izaż nie było potrzeba, aby to był cierpiał Chrystus i tak wszedł do chwały swojej?
27
Et incípiens a Móyse, et ómnibus prophétis, interpretabátur illis in ómnibus Scriptúris, quæ de ipso erant. A począwszy od Mojżesza i wszystkich proroków, wykładał im we wszystkich pismiech co o nim było.
28
Et appropinquavérunt castéllo quo ibant: et ipse se finxit lóngius ire. I przybliżyli się ku miasteczku, do którego szli: a on okazował jakoby dalej miał iść.
29
Et coegérunt illum, dicéntes: Mane nobíscum, quóniam advesperáscit, et inclináta est iam dies. Et intrávit cum illis. I przymusili go, mówiąc: Zostań z nami, boć się ma ku wieczoru, i dzień się już nachylił. I wyszedł z niemi.
30
Et factum est, dum recúmberet cum eis, accépit panem, et benedíxit, ac fregit, et porrigébat illis. I stało się, gdy siedział z niemi u stołu, wziął chleb, i błogosławił, i łamał, i podawał im.
31
Et apérti sunt óculi eórum, et cognovérunt eum: et ipse evánuit ex óculis eórum. I otworzyły się oczy ich, i poznali go: a on zniknął z oczu ich.
32
Et dixérunt ad ínvicem: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loquerétur in via, et aperíret nobis Scriptúras? I mówili między sobą: Izali serce nasze nie pałało w nas, gdy mówił w drodze, i pisma nam otwierał?
33
Et surgéntes eádem hora regréssi sunt in Ierúsalem: et invenérunt congregátos úndecim, et eos, qui cum illis erant, A wstawszy tejże godziny wrócili się do Jeruzalem: i znaleźli zgromadzonych jedenaście, i tych, którzy z nie­mi byli,
34
dicéntes: Quod surréxit Dóminus vere, et appáruit Simóni. Powiadających: Iż wstał Pan prawdziwie, i ukazał się Symonowi.
35
Et ipsi narrábant quæ gesta erant in via, et quómodo cognovérunt eum in fractióne panis. A oni powiadali co się działo w drodze: i jako go poznali w łamaniu chleba.
36
Dum autem hæc loquúntur, stetit Iesus in médio eórum, et dicit eis: Pax vobis: ego sum, nolíte timére. A gdy to mówili, stanął Jezus w pośrodku ich, i rzekł im: Pokój wam: jam jest. Nie bójcie się.
37
Conturbáti vero, et contérriti, existimábant se spíritum vidére. A strwożeni i przestraszeni będąc, mniemali, iż du­cha widzieli.
38
Et dixit eis: Quid turbáti estis, et cogitatiónes ascéndunt in corda vestra? I rzekł im: Czemuście się zatrwożyli, a myśli wstę­pują do serc waszych?
39
Vidéte manus meas, et pedes, quia ego ipse sum: palpáte, et vidéte: quia spíritus carnem, et ossa non habet, sicut me vidétis habére. Oglądajcie ręce moje, i nogi: żeciem ja tenże jest: dotykajcie się, i przypatrujcie: bo duch nie ma ciała ani kości, jako widzicie, że ja mam.
40
Et cum hoc dixísset, osténdit eis manus, et pedes. A rzekłszy to, ukazał im ręce i nogi.
41
Adhuc autem illis non credéntibus, et mirántibus præ gáudio, dixit: Habétis hic áliquid quod manducétur? A gdy oni jeszcze nie wierzyli i dziwowali się od radości, rzekł: Macie tu co jeść?
42
At illi obtulérunt ei partem piscis assi, et favum mellis. A oni mu dali sztukę ryby pieczonej, i plastr mio­du.
43
Et cum manducásset coram eis, sumens relíquias dedit eis. A gdy jadł przed niemi, wziąwszy ostatki dał im.
44
Et dixit ad eos: Hæc sunt verba, quæ locútus sum ad vos, cum adhuc essem vobíscum, quóniam necésse est impléri ómnia, quæ scripta sunt in lege Móysi, et prophétis, et psalmis de me. I rzekł do nich: Te są słowa, którem mówił do was będąc jeszcze z wami: iż się musiało wypełnić wszystko co napisano jest w zakonie Mojżeszowym, i w prorocech, i w Psalmiech o mnie.
45
Tunc apéruit illis sensum ut intellígerent Scriptúras. Tedy im zmysł otworzył, żeby rozumieli pisma:
46
Et dixit eis: Quóniam sic scriptum est, et sic oportébat Christum pati, et resúrgere a mórtuis tértia die: I rzekł im: Iż tak jest napisano: i tak było potrze­ba, aby Chrystus ucierpiał, i wstał od umarłych dnia trze­ciego:
47
et prædicári in nómine eius pœniténtiam, et remissiónem peccatórum in omnes gentes, incipiéntibus ab Ierosólyma. Ażeby była przepowiadana w imię jego pokuta i odpuszczenie grzechów po wszystkich narodziech, począw­szy od Jeruzalem.
48
Vos autem testes estis horum. A wy jesteście świadkami tego.
49
Et ego mitto promíssum Patris mei in vos: vos autem sedéte in civitáte, quoadúsque induámini virtúte ex alto. A ja posyłam obietnicę Ojca mego na was: a wy siedźcie w mieście, aż będziecie obleczeni mocą z wy­sokości.
50
Edúxit autem eos foras in Bethániam: et elevátis mánibus suis benedíxit eis. I wywiódł je z miasta do Bethanjej: a podniósszy ręce swe błogosławił im.
51
Et factum est, dum benedíceret illis, recéssit ab eis, et ferebátur in cælum. I stało się: gdy im błogosławił, rozstał się z niemi, i był niesion do nieba.
52
Et ipsi adorántes regréssi sunt in Ierúsalem cum gáudio magno: A oni pokłon uczyniwszy, wrócili się do Jeruza­lem z weselem wielkiem:
53
et erant semper in templo, laudántes, et benedicéntes Deum. Amen. I byli zawsze w kościele, chwaląc i błogosławiąc Boga.