Biblia Sacra

Epistola Ad Romanos List Do Rzymian
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16
1
1
Paulus, servus Iesu Christi, vocátus Apóstolus, segregátus in Evangélium Dei, Paweł sługa Jezusa Chrystusa powołany Apostoł, odłączony na Ewanielią Bożą,
2
quod ante promíserat per prophétas suos in Scriptúris sanctis Którą był przed tem obiecał przez proroki swoje w piśmiech świętych,
3
de Fílio suo, qui factus est ei ex sémine David secúndum carnem, O synu swoim, który się stał jemu z nasienia Dawidowego wedle ciała,
4
qui prædestinátus est Fílius Dei in virtúte secúndum spíritum sanctificatiónis ex resurrectióne mortuórum Iesu Christi Dómini nostri: Który jest przeznaczony Synem Bożym w mocy, wedle ducha poświęcenia, i powstania z martwych Jezusa Chrystusa Pana naszego,
5
per quem accépimus grátiam, et apostolátum ad obediéndum fídei in ómnibus géntibus pro nómine eius, Przez którego wzięliśmy łaskę i Apostolstwo ku posłuszeństwu wiary między wszystkiemi narody dla imienia jego,
6
in quibus estis et vos vocáti Iesu Christi: Między któremi i wy jesteście powołani Jezusa Chrystusa:
7
ómnibus qui sunt Romæ, diléctis Dei, vocátis sanctis. Grátia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Dómino Iesu Christo. Wszystkim, którzy są w Rzymie, Bogu miłym, powołanym świętym. Łaska wam i pokój od Boga Ojca naszego, i Pana Jezusa Chrystusa.
8
Primum quidem grátias ago Deo meo per Iesum Christum pro ómnibus vobis: quia fides vestra annuntiátur in univérso mundo. Naprzód dziękuję Bogu mojemu przez Jezusa Chrystusa, za was wszystkich: iż wiara wasza bywa opowiadana po wszystkim świecie.
9
Testis enim mihi est Deus, cui sérvio in spíritu meo in Evangélio Fílii eius, quod sine intermissióne memóriam vestri fácio Abowiem świadek mi jest Bóg, któremu służę w duchu moim w Ewanieljej Syna jego, że bez przestanku na was pamiętam,
10
semper in oratiónibus meis: óbsecrans, si quómodo tandem aliquándo prósperum iter hábeam in voluntáte Dei veniéndi ad vos. Zawsze w modlitwach moich prosząc, azaby jako wżdy kiedy mógł mieć szczęśliwą drogę, za wolą Bożą, przyść do was.
11
Desídero enim vidére vos, ut áliquid impértiar vobis grátiæ spirituális ad confirmándos vos: Abowiem pragnę was widzieć, abych wam nieco użyczył łaski duchownej ku utwierdzeniu was:
12
id est, simul consolári in vobis per eam, quæ ínvicem est, fidem vestram, atque meam. To jest, abyśmy się w was spólnie ucieszyli przez tę, która zabopólna jest wiarę waszę i moję.
13
Nolo autem vos ignoráre fratres: quia sæpe propósui veníre ad vos (et prohíbitus sum usque adhuc) ut áliquem fructum hábeam et in vobis, sicut et in céteris géntibus. A nie chcę, abyście wiedzieć nie mieli bracia, iżem często przedsiębrał przyść do was, (a jestem dotąd zawściągniony), abych miał jaki pożytek z was, jako i z inszych narodów.
14
Græcis, ac bárbaris, sapiéntibus, et insipiéntibus débitor sum: Grekom i barbarzynom, mądrym i niemądrym jestem powinien:
15
ita (quod in me) promptum est et vobis, qui Romæ estis, evangelizáre. Tak iż ile zemnie gotowość jest Ewangielią opowiadać i wam którzyście w Rzymie.
16
Non enim erubésco Evangélium. Virtus enim Dei est in salútem omni credénti, Iudǽo primum, et Græco. Abowiem nie wstydam się Ewanieljej. Bo jest mocą Bożą, na zbawienie każdemu wierzącemu, Żydowi naprzód, i Greczynowi.
17
Iustítia enim Dei in eo revelátur ex fide in fidem: sicut scriptum est: Iustus autem ex fide vivit. Abowiem sprawiedliwość Boża przez nię bywa objawiona z wiary w wiarę: jako jest napisano: A sprawiedliwy z wiary żywie.
18
Revelátur enim ira Dei de cælo super omnem impietátem, et iniustítiam hóminum eórum, qui veritátem Dei in iniustítia détinent: Bo gniew Boży objawia się z nieba na wszelką niepobożność i niesprawiedliwość ludzi tych, którzy prawdę Bożą w niesprawiedliwości zatrzymawają:
19
quia quod notum est Dei, maniféstum est in illis. Deus enim illis manifestávit. Ponieważ co jest wiadomo o Bogu, jest im jawno. Abowiem Bóg im objawił.
20
Invisibília enim ipsíus, a creatúra mundi, per ea quæ facta sunt, intellécta, conspiciúntur: sempitérna quoque eius virtus, et divínitas: ita ut sint inexcusábiles. Bo rzeczy jego niewidzialne, od stworzenia świata przez te rzeczy, które są uczynione zrozumiane, bywają poznane: wieczna też moc jego i bóstwo: tak, iż nie mogą być wymówieni.
21
Quia cum cognovíssent Deum, non sicut Deum glorificavérunt, aut grátias egérunt: sed evanuérunt in cogitatiónibus suis, et obscurátum est insípiens cor eórum: Gdyż poznawszy Boga: nie jako Boga chwalili, ani dziękowali: ale znikczemnieli w myślach swoich, i zaćmione jest bezrozumne serce ich.
22
dicéntes enim se esse sapiéntes, stulti facti sunt. Abowiem powiadając się być mądremi, głupiemi się stali.
23
Et mutavérunt glóriam incorruptíbilis Dei in similitúdinem imáginis corruptíbilis hóminis, et vólucrum, et quadrúpedum, et serpéntium. I odmienili chwałę nieskazitelnego Boga, w podobieństwo obrazu człowieka śmiertelnego, i ptaków, i czworonogich, i płazu.
24
Propter quod trádidit illos Deus in desidéria cordis eórum, in immundítiam, ut contuméliis affíciant córpora sua in semetípsis: Dla czego podał je Bóg pożądliwościom serca ich, ku nieczystości: aby między sobą ciała swe sromocili.
25
qui commutavérunt veritátem Dei in mendácium: et coluérunt, et serviérunt creatúræ pótius quam Creatóri, qui est benedíctus in sǽcula. Amen. Którzy prawdę Bożą odmienili w kłamstwo: i chwalili, i służyli stworzeniu raczej niż stworzycielowi, który jest błogosławiony na wieki. Amen.
26
Proptérea trádidit illos Deus in passiónes ignomíniæ: nam féminæ eórum immutavérunt naturálem usum in eum usum, qui est contra natúram. Dla tego podał je Bóg w namiętności sromoty. Bo niewiasty ich odmieniły używanie przyrodzone, w ono używanie, które jest przeciw przyrodzeniu.
27
Simíliter autem et másculi, relícto naturáli usu féminæ, exarsérunt in desidériis suis in ínvicem, másculi in másculos turpitúdinem operántes, et mercédem, quam opórtuit, erróris sui in semetípsis recipiéntes. Także i mężczyźni, opuściwszy przyrodzone używanie, niewiasty, zapalili siew swych pożądliwością jeden ku drugiemu, mężczyzna z mężczyzną sromotę płodząc, a zapłatę, która była słuszna, błędu swego na sobie odnosząc.
28
Et sicut non probavérunt Deum habére in notítia, trádidit illos Deus in réprobum sensum: ut fáciant ea, quæ non convéniunt, A jako się im nie podobało mieć w znajomości Boga: Bóg podał je w umysł bezrozumny: aby czynili to co nie przystoi:
29
replétos omni iniquitáte, malítia, fornicatióne, avarítia, nequítia, plenos invídia, homicídio, contentióne, dolo, malignitáte, susurrónes, Napełnione wszelakiej niesprawiedliwości, złości, porubstwa, łakomstwa, złoczyństwa, pełne zazdrości, mężobójstwa, swaru, zdrady, złościwości, zauszniki,
30
detractóres, Deo odíbiles, contumeliósos, supérbos, elátos, inventóres malórum, paréntibus non obediéntes, Obmowce, Bogu przemierzłe, potwarce, pyszne, chlubne, wynalazce złości, rodzicom nieposłuszne,
31
insipiéntes, incompósitos, sine affectióne, absque fœ́dere, sine misericórdia. Bezrozumne, nie towarzyskie, bez miłości przyrodzonej, nie przejednani, nie miłosierni.
32
Qui cum iustítiam Dei cognovíssent, non intellexérunt quóniam qui tália agunt, digni sunt morte: et non solum qui ea fáciunt, sed étiam qui conséntiunt faciéntibus. Którzy sprawiedliwość Boską poznawszy nie wyrozumieli, iż co takowe rzeczy czynią, godni są śmierci: a nie tylko którzy je czynią, ale też którzy czyniącym zezwalają.
2
1
Propter quod inexcusábilis es o homo omnis, qui iúdicas. In quo enim iúdicas álterum, teípsum condémnas: éadem enim agis quæ iúdicas. Przetoż nie możesz być wymówion o człowiecze wszelki, który sądzisz. Abowiem w czem drugiego sądzisz, samego siebie potępiasz: Bo toż czynisz co posądzasz.
2
Scimus enim quóniam iudícium Dei est secúndum veritátem in eos, qui tália agunt. Wiemy bowiem, iż sąd Boży jest wedle prawdy przeciwko tym, którzy takowe rzeczy działają.
3
Exístimas autem hoc o homo, qui iúdicas eos, qui tália agunt, et facis ea, quia tu effúgies iudícium Dei? I rozumieszże to o człowiecze, który sądzisz te co takowe rzeczy czynią, a czynisz je też, że ty ujdziesz sądu Bożego?
4
An divítias bonitátis eius, et patiéntiæ, et longanimitátis contémnis? ignóras quóniam benígnitas Dei ad pœniténtiam te addúcit? Czyli bogactwy dobrotliwości jego, i cierpliwości, i nieskwapliwości gardzisz? nie wiesz, iż dobrotliwość Boża ciebie ku pokucie przywodzi?
5
Secúndum autem durítiam tuam, et impœ́nitens cor, thesaurízas tibi iram in die iræ, et revelatiónis iusti iudícii Dei, Lecz według zatwardziałości twej, i serca niepokutującego, skarbisz sobie gniew, w dzień gniewu i objawienia sprawiedliwego sądu Bożego,
6
qui reddet unicuíque secúndum ópera eius: Który odda każdemu podług uczynków jego.
7
iis quidem, qui secúndum patiéntiam boni óperis, glóriam, et honórem, et incorruptiónem quærunt, vitam ætérnam: Tym, którzy w cierpliwości uczynku dobrego szukają sławy i czci i nieskazitelności żywot wieczny:
8
iis autem, qui sunt ex contentióne, et qui non acquiéscunt veritáti, credunt autem iniquitáti, ira, et indignátio. A tym, którzy są przeczni i nie przestawają na prawdzie, ale wierzą niesprawiedliwości, gniew i zapalczywość.
9
Tribulátio, et angústia in omnem ánimam hóminis operántis malum, Iudǽi primum, et Græci: Utrapienie i ucisk na wszelką duszę człowieka, który złość popełnia, Żyda naprzód i Greczyna:
10
glória autem, et honor, et pax omni operánti bonum, Iudǽo primum, et Græco: A chwała i cześć i pokój wszelkiemu czyniącemu dobrze, naprzód Żydowi i Greczynowi.
11
non enim est accéptio personárum apud Deum. Abowiem niemasz względu na osoby u Boga.
12
Quicúmque enim sine lege peccavérunt, sine lege períbunt: et quicúmque in lege peccavérunt, per legem iudicabúntur. Bo którzykolwiek bez zakonu zgrzeszyli, bez zakonu poginą: a którzykolwiek w zakonie zgrzeszyli, przez zakon będą sądzeni.
13
Non enim auditóres legis iusti sunt apud Deum, sed factóres legis iustificabúntur. Abowiem nie słuchacze zakonu sprawiedliwemi są u Boga, ale którzy zakon czynią, będą usprawiedliwieni.
14
Cum autem gentes, quæ legem non habent, naturáliter ea, quæ legis sunt, fáciunt, eiúsmodi legem non habéntes, ipsi sibi sunt lex: Bo gdy Pogani, którzy nie mają zakonu, z przyrodzenia czynią co zakon ma: tacy zakonu niemający, sami sobie są zakonem:
15
qui osténdunt opus legis scriptum in córdibus suis, testimónium reddénte illis consciéntia ipsórum, et inter se ínvicem cogitatiónibus accusántibus, aut étiam defendéntibus, Którzy okazują dzieło zakonu napisane na sercach swoich, gdy im sumnienie ich świadectwo daje, i myśli między sobą różne, abo je oskarżające abo też wymawiające,
16
in die, cum iudicábit Deus occúlta hóminum, secúndum Evangélium meum per Iesum Christum. W dzień, gdy Bóg sądzić będzie tajemnice ludzkie, według Ewangeljej mojej przez Jezusa Chrystusa.
17
Si autem tu Iudǽus cognomináris, et requiéscis in lege, et gloriáris in Deo, A jeśli się ty nazywasz Żydem, i przestawasz na zakonie, i chlubisz się w Bogu,
18
et nosti voluntátem eius, et probas utilióra, instrúctus per legem, I znasz wolą jego, i rozeznawasz co jest lepszego, nauczony z zakonu,
19
confídis teípsum esse ducem cæcórum, lumen eórum, qui in ténebris sunt, Tuszysz, żeś ty sam jest wodzem ślepych, światłością tych, którzy są w ciemnościach,
20
eruditórem insipiéntium, magístrum infántium, habéntem formam sciéntiæ, et veritátis in lege. Mistrzem bezrozumnych, nauczycielem dziatek, mającym kształt znajomości i prawdy w zakonie.
21
Qui ergo álium doces, teípsum non doces: qui prǽdicas non furándum, furáris: Który tedy uczysz drugiego, siebie samego nie uczysz: który opowiadasz, żeby nie kradziono, kradniesz:
22
qui dicis non mœchándum, mœcháris: qui abomináris idóla, sacrilégium facis: Który mówisz, żeby nie cudzołożono, cudzołożysz: który się brzydzisz bałwany, świętokradztwo pełnisz:
23
qui in lege gloriáris, per prævaricatiónem legis Deum inhonóras. Który się w zakonie chlubisz, przez przestępowanie zakonu Boga nie czcisz.
24
(Nomen enim Dei per vos blasphemátur inter gentes, sicut scriptum est.) (Abowiem imię Boże dla was bluźnione bywa między pogany, jako napisano).
25
Circumcísio quidem prodest, si legem obsérves: si autem prævaricátor legis sis, circumcísio tua præpútium facta est. Obrzezanie w prawdzie jest pożyteczne, żebyś zachował zakon: ale jeślibyś był przestępcą zakonu, twoje obrzezanie stało się odrzeskiem.
26
Si ígitur præpútium iustítias legis custódiat, nonne præpútium illíus in circumcisiónem reputábitur? Jeśli tedy odrzezek chowa sprawiedliwości zakonne: azaż jego odrzezek nie będzie poczytan za obrzezanie?
27
Et iudicábit id, quod ex natúra est præpútium, legem consúmmans, te, qui per lítteram, et circumcisiónem prævaricátor legis es? I osądzi ten, który jest z przyrodzenia odrzezek, zakon pełniący, ciebie, który przez literę i obrzezanie jesteś przestępcą zakonu?
28
Non enim qui in manifésto, Iudǽus est: neque quæ in manifésto, in carne, est circumcísio: Abowiem nie ten jest Żydem, który jest na jawiu: ani to jest obrzezanie, które jest na jawiu na ciele:
29
sed qui in abscóndito, Iudǽus est: et circumcísio cordis in spíritu, non líttera: cuius laus non ex homínibus, sed ex Deo est. Ale który w skrytości Żydem jest, i obrzezanie serca, w duchu, nie w literze: którego chwała nie z ludzi, ale z Boga jest.
3
1
Quid ergo ámplius Iudǽo est? aut quæ utílitas circumcisiónis? Cóż tedy ma więcej Żydowin? abo co za pożytek obrzezania?
2
Multum per omnem modum. Primum quidem quia crédita sunt illis elóquia Dei. Wiele wszelakim obyczajem. Naprzód, iż im zwierzone są słowa Boże.
3
Quid enim si quidam illórum non credidérunt? numquid incredúlitas illórum fidem Dei evacuábit? Absit. Bo cóż, jeśli niektórzy nie uwierzyli? Azaż niedowiarstwo ich w niwecz obróci wiarę Bożą?
4
Est autem Deus verax: omnis autem homo mendax, sicut scriptum est: Ut iustificéris in sermónibus tuis: et vincas cum iudicáris. Nie daj tego Boże. Ale Bóg jest prawdziwy, a wszelki człowiek kłamliwy jako napisano: Abyś był usprawiedliwiony w mowach twoich, a żebyś zwyciężył, gdy bywasz sądzon.
5
Si autem iníquitas nostra iustítiam Dei comméndat, quid dicémus? Numquid iníquus est Deus, qui infert iram? Lecz, jeśliż niesprawiedliwość nasza Bożą sprawiedliwość zaleca, cóż rzeczemy? Azaż niesprawiedliwy jest Bóg, który gniew przywodzi? (mówię wedle człowieka).
6
(Secúndum hóminem dico.) Absit. Alióquin quómodo iudicábit Deus hunc mundum? Nie daj tego Boże: bo inaczej jakoż Bóg sądzić będzie ten świat?
7
Si enim véritas Dei in meo mendácio abundávit in glóriam ipsíus: quid adhuc et ego tamquam peccátor iúdicor? Abowiem, jeśli prawda Boża przez moje kłamstwo obfitowała, ku chwale jego: czemuż jeszcze i ja bywam osądzon jako grzeszny?
8
Et non (sicut blasphemámur, et sicut aiunt quidam nos dícere) faciámus mala ut véniant bona: quorum damnátio iusta est. A nie (jako o nas bluźnią i jako niektórzy powiadają, żebyśmy mówili) mamy czynić złych rzeczy, aby przyszły dobre? których potępienie jest sprawiedliwe.
9
Quid ergo? præcéllimus eos? Nequáquam. Causáti enim sumus Iudǽos, et Græcos omnes sub peccáto esse, Cóż tedy? mamyli nad nie? Żadnym sposobem. Gdyżeśmy dowiedli, iż Żydowie i Grekowie, wszyscy są pod grzechem:
10
sicut scriptum est: Quia non est iustus quisquam: Jako jest napisano: Iż niemasz nikogo sprawiedliwego:
11
non est intélligens, non est requírens Deum. Niemasz rozumiejącego, niemasz szukającego Boga.
12
Omnes declinavérunt, simul inútiles facti sunt: non est qui fáciat bonum, non est usque ad unum. Wszyscy się odchylili, społu stali się niepożytecznemi: niemasz ktoby czynił dobrze, niemasz aż do jednego.
13
Sepúlcrum patens est guttur eórum, linguis suis dolóse agébant. Venénum áspidum sub lábiis eórum: Gardło ich jest grobem otwartym, językami swemi zdradliwie poczynali, jad żmijów pod wargami ich.
14
quorum os maledictióne, et amaritúdine plenum est: Których usta napełnione są przeklinania i gorzkości:
15
velóces pedes eórum ad effundéndum sánguinem: Nogi ich prędkie ku rozlewaniu krwie.
16
contrítio, et infelícitas in viis eórum: Skruszenie i nieszczęście na drogach ich:
17
et viam pacis non cognovérunt: A drogi pokoju nie poznali.
18
non est timor Dei ante óculos eórum. Niemasz bojaźni Bożej przed oczyma ich.
19
Scimus autem quóniam quæcúmque lex lóquitur, iis, qui in lege sunt, lóquitur: ut omne os obstruátur, et súbditus fiat omnis mundus Deo: A wiemy, iż cokolwiek zakon mówi, tym, którzy w zakonie są mówi: aby wszelkie usta były zatulone, a iżby poddan był wszystek świat Bogu:
20
quia ex opéribus legis non iustificábitur omnis caro coram illo. Per legem enim cognítio peccáti. Bo z uczynków zakonu żadne ciało nie będzie przed nim usprawiedliwione: Bo przez zakon poznanie grzechu.
21
Nunc autem sine lege iustítia Dei manifestáta est: testificáta a lege et prophétis. A teraz sprawiedliwość Boża jest objawiona bez zakonu: oświadczona od zakonu i proroków.
22
Iustítia autem Dei per fidem Iesu Christi in omnes, et super omnes, qui credunt in eum: non enim est distínctio: A sprawiedliwość Boża przez wiarę Jezusa Chrystusa, na wszystkie i nad wszystkiemi, którzy wierzą weń: bo różności niemasz.
23
omnes enim peccavérunt, et egent glória Dei. Abowiem wszyscy zgrzeszyli: i niedostawa im chwały Bożej.
24
Iustificáti gratis per grátiam ipsíus, per redemptiónem, quæ est in Christo Iesu, Usprawiedliwieni darmo przez łaskę jego, przez odkupienie, które jest w Chrystusie Jezusie:
25
quem propósuit Deus propitiatiónem per fidem in sánguine ipsíus, ad ostensiónem iustítiæ suæ propter remissiónem præcedéntium delictórum Którego Bóg wystawił ubłaganiem przez wiarę we krwi jego, ku okazaniu sprawiedliwości swojej, dla odpuszczenia przeszłych grzechów,
26
in sustentatióne Dei, ad ostensiónem iustítiæ eius in hoc témpore: ut sit ipse iustus, et iustíficans eum, qui est ex fide Iesu Christi. W cierpliwości Bożej, ku okazaniu sprawiedliwości jego w tym czasie: aby on był sprawiedliwy, i usprawiedliwiający tego, który jest z wiary Jezusa Chrystusa.
27
Ubi est ergo gloriátio tua? Exclúsa est. Per quam legem? Factórum? Non: sed per legem fídei. Gdzież tedy jest chluba twoja? odrzucona jest. Przez któryż zakon? uczynków? Nie, ale przez zakon wiary.
28
Arbitrámur enim iustificári hóminem per fidem sine opéribus legis. Abowiem za to mamy iż człowiek bywa usprawiedliwion przez wiarę, bez uczynków zakonu.
29
An Iudæórum Deus tantum? nonne et géntium? Immo et géntium: Izali Bóg tylko Żydów? aza też nie poganów? Owszem i Poganów.
30
quóniam quidem unus est Deus, qui iustíficat circumcisiónem ex fide, et præpútium per fidem. Ponieważ jeden jest Bóg, który usprawiedliwia obrzezanie z wiary, i odrzezek przez wiarę.
31
Legem ergo destrúimus per fidem? Absit: sed legem statúimus. Zakon tedy psujemy przez wiarę? Uchowaj Boże: ale zakon stanowiemy.
4
1
Quid ergo dicémus invenísse Abraham patrem nostrum secúndum carnem? Cóż tedy rzeczemy, że nalazł Abraham ociec nasz wedle ciała?
2
Si enim Abraham ex opéribus iustificátus est, habet glóriam, sed non apud Deum. Abowiem, jeśli Abraham z uczynków jest usprawiedliwiony: na chlubę, ale nie u Boga.
3
Quid enim dicit Scriptúra? Crédidit Abraham Deo: et reputátum est illi ad iustítiam. Bo co pismo mówi? Uwierzył Abraham Bogu: i poczytano mu jest ku sprawiedliwości.
4
Ei autem, qui operátur, merces non imputátur secúndum grátiam, sed secúndum débitum. A temu który robi, zapłata nie bywa poczytana podług łaski, ale podług powinności.
5
Ei vero, qui non operátur, credénti autem in eum, qui iustíficat ímpium, reputátur fides eius ad iustítiam secúndum propósitum grátiæ Dei. A temu, który nie robi, ale wierzącemu w tego, który usprawiedliwia niepobożnego, poczytana bywa wiara jego, ku sprawiedliwości wedle postanowienia łaski Bożej.
6
Sicut et David dicit beatitúdinem hóminis, cui Deus accépto fert iustítiam sine opéribus: Jakoż też Dawid opowiada błogosławieństwo człowieka, któremu Bóg poczyta sprawiedliwość bez uczynków.
7
Beáti, quorum remíssæ sunt iniquitátes, et quorum tecta sunt peccáta. Błogosławieni: których nieprawości są odpuszczone, a których pokryte są grzechy.
8
Beátus vir, cui non imputávit Dóminus peccátum. Błogosławiony mąż, któremu Pan grzechu nie poczytał.
9
Beatitúdo ergo hæc in circumcisióne tantum manet, an étiam in præpútio? Dícimus enim quia reputáta est Abrahæ fides ad iustítiam. To tedy błogosławieństwo w obrzezaniu li tylko jest, czyli też w odrzezce? Abowiem powiadamy, iż poczytana jest wiara Abrahamowi ku sprawiedliwości.
10
Quómodo ergo reputáta est? in circumcisióne, an in præpútio? Non in circumcisióne, sed in præpútio. Jakoż tedy jest poczytana? w obrzezaniu? czyli w odrzezku? Nie w obrzezaniu, ale w odrzezku.
11
Et signum accépit circumcisiónis, signáculum iustítiæ fídei, quæ est in præpútio: ut sit pater ómnium credéntium per præpútium, ut reputétur et illis ad iustítiam: I wziął znak obrzezania, pieczęć sprawiedliwości wiary, która jest w odrzezku, aby był Ojcem wszystkich wierzących przez odrzezek, aby i onym poczytano było ku sprawiedliwości:
12
et sit pater circumcisiónis non iis tantum, qui sunt ex circumcisióne, sed et iis, qui sectántur vestígia fídei, quæ est in præpútio patris nostri Abrahæ. A żeby był ojcem obrzezania nie tylko tym, którzy są z obrzezania, ale i tym, którzy chodzą stopami wiary, która jest w odrzezku ojca naszego Abrahama.
13
Non enim per legem promíssio Abrahæ, aut sémini eius ut heres esset mundi: sed per iustítiam fídei. Abowiem nie przez zakon obietnica Abrahamowi, abo nasieniu jego aby był dziedzicem świata: ale przez sprawiedliwość wiary.
14
Si enim qui ex lege, herédes sunt: exinaníta est fides, abólita est promíssio. Bo jeśli którzy z zakonu, dziedzicmi są: próżna została wiara, i w niwecz się obróciła obietnica.
15
Lex enim iram operátur. Ubi enim non est lex, nec prævaricátio. Zakon bowiem gniew sprawuje. Abowiem gdzie zakonu niemasz: ani przestępstwa.
16
Ideo ex fide, ut secúndum grátiam firma sit promíssio omni sémini, non ei, qui ex lege est solum, sed et ei, qui ex fide est Abrahæ, qui pater est ómnium nostrum Dla tego z wiary, aby wedle łaski była mocna obietnica wszystkiemu nasieniu, nie tylko temu, które jest z zakonu, ale i temu, które jest z wiary Abrahamowej, który jest ociec nas wszystkich,
17
(sicut scriptum est: Quia patrem multárum géntium pósui te) ante Deum, cui crédidit, qui vivíficat mórtuos, et vocat ea quæ non sunt, tamquam ea quæ sunt: (Jako jest napisano: Żem cię ojcem wiela narodów postanowił) przed Bogiem, któremu uwierzył, który ożywia umarłe: i zowie to czego niemasz, jako to co jest.
18
qui contra spem in spem crédidit, ut fíeret pater multárum géntium secúndum quod dictum est ei: Sic erit semen tuum. Który przeciw nadziei w nadzieję uwierzył, że miał zostać ojcem wiela narodów, podług tego co mu było rzeczono: Tak będzie nasienie twoje.
19
Et non infirmátus est fide, nec considerávit corpus suum emórtuum, cum iam fere centum esset annórum, et emórtuam vulvam Saræ. I nie osłabiał w wierze: ani się oglądał na ciało swe obumarłe, gdy już miał około sta lat, i na obumarły żywot Sary.
20
In repromissióne étiam Dei non hæsitávit diffidéntia, sed confortátus est fide, dans glóriam Deo: W obietnicy też Bożej z niewiary nie wątpił, ale się umocnił wiarą, oddawszy chwałę Bogu:
21
pleníssime sciens, quia quæcúmque promísit, potens est et fácere. Dostatecznie wiedząc, iż cokolwiek obiecał, mocen jest i uczynić.
22
Ideo et reputátum est illi ad iustítiam. Przeto mu też poczytano ku sprawiedliwości.
23
Non est autem scriptum tantum propter ipsum quia reputátum est illi ad iustítiam: A nie tylko dla niego napisano jest, iż mu przyczytano jest ku sprawiedliwości:
24
sed et propter nos, quibus reputábitur credéntibus in eum, qui suscitávit Iesum Christum Dóminum nostrum a mórtuis, Ale też dla nas, którym ma być poczytano wierzącym w tego, który wzbudził Jezusa Chrystusa Pana naszego z martwych:
25
qui tráditus est propter delícta nostra, et resurréxit propter iustificatiónem nostram. Który jest wydan dla występków naszych, a wstał z martwych dla usprawiedliwienia naszego.
5
1
Iustificáti ergo ex fide, pacem habeámus ad Deum per Dóminum nostrum Iesum Christum: Będąc tedy z wiary usprawiedliwieni, pokój ku Bogu miejmy przez Pana naszego Jezusa Chrystusa:
2
per quem et habémus accéssum per fidem in grátiam istam, in qua stamus, et gloriámur in spe glóriæ filiórum Dei. Przez którego też, przez wiarę mamy przystęp ku tej łasce, w której stojemy, i chlubimy się, w nadziei chwały synów Bożych.
3
Non solum autem, sed et gloriámur in tribulatiónibus: sciéntes quod tribulátio patiéntiam operátur: A nie tylko, ale się też i w uciskach chlubiemy: wiedząc, iż ucisk sprawuje cierpliwość:
4
patiéntia autem probatiónem, probátio vero spem, A cierpliwość, doświadczenie: a doświadczenie nadzieję.
5
spes autem non confúndit: quia cáritas Dei diffúsa est in córdibus nostris per Spíritum sanctum, qui datus est nobis. A nadzieja nie pohańbia: iż miłość Boża rozlana jest w sercach naszych, przez Ducha ś., który nam jest dan.
6
Ut quid enim Christus, cum adhuc infírmi essémus, secúndum tempus pro ímpiis mórtuus est? Bo przeczże Chrystus, gdyśmy jeszcze byli mdłemi, wedle czasu umarł za niepobożne?
7
Vix enim pro iusto quis móritur: nam pro bono fórsitan quis áudeat mori. Bo ledwie kto umiera za sprawiedliwego: bo za dobrego snadźby się kto umrzeć ważył.
8
Comméndat autem caritátem suam Deus in nobis: quóniam cum adhuc peccatóres essémus, secúndum tempus, Lecz Bóg zaleca miłość swoję przeciw nam: że gdyśmy jeszcze byli grzesznemi, Chrystus za nas umarł.
9
Christus pro nobis mórtuus est: multo ígitur magis nunc iustificáti in sánguine ipsíus, salvi érimus ab ira per ipsum. Daleko tedy więcej teraz usprawiedliwieni we krwi jego, zachowani będziemy przezeń od gniewu.
10
Si enim cum inimíci essémus, reconciliáti sumus Deo per mortem Fílii eius: multo magis reconciliáti, salvi érimus in vita ipsíus. Bo jeśli, gdyśmy byli nieprzyjaciółmi, jesteśmy pojednani z Bogiem przez śmierć syna jego: daleko więcej pojednani, będziemy zbawieni w żywocie jego.
11
Non solum autem: sed et gloriámur in Deo per Dóminum nostrum Iesum Christum, per quem nunc reconciliatiónem accépimus. A nie tylko: ale się też i chlubiemy w Bogu przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez któregośmy teraz pojednanie otrzymali.
12
Proptérea sicut per unum hóminem peccátum in hunc mundum intrávit, et per peccátum mors, et ita in omnes hómines mors pertránsiit, in quo omnes peccavérunt. Dla tego jako przez jednego człowieka grzech na ten świat wszedł, a przez grzech śmierć: i tak na wszystkie ludzie śmierć przeszła, w którym wszyscy zgrzeszyli.
13
Usque ad legem enim peccátum erat in mundo: peccátum autem non imputabátur, cum lex non esset. Abowiem aż do zakonu grzech był na świecie: a grzech nie był przyczytany, gdy zakonu nie było.
14
Sed regnávit mors ab Adam usque ad Móysen étiam in eos, qui non peccavérunt in similitúdinem prævaricatiónis Adæ, qui est forma futúri. Ale śmierć królowała od Adama aż do Mojżesza: też i nad temi, którzy nie zgrzeszyli na podobieństwo przestępstwa Adamowego, który jest kształtem przyszłego.
15
Sed non sicut delíctum, ita et donum: si enim uníus delícto multi mórtui sunt: multo magis grátia Dei et donum in grátia uníus hóminis Iesu Christi in plures abundávit. Ale nie jako przestępstwo, tak i dar. Abowiem jeśli przestępstwem jednego wiele ich pomarło: daleko więcej na wiele ich opłynęła łaska Boża i dar, w łasce jednego człowieka Jezusa Chrystusa.
16
Et non sicut per unum peccátum, ita et donum. Nam iudícium quidem ex uno in condemnatiónem: grátia autem ex multis delíctis in iustificatiónem. A nie jako przez jeden grzech, tak i dar. Abowiem sąd w prawdzie z jednego ku potępieniu: a łaska z wiela występków, ku usprawiedliwieniu.
17
Si enim uníus delícto mors regnávit per unum: multo magis abundántiam grátiæ, et donatiónis, et iustítiæ accipiéntes, in vita regnábunt per unum Iesum Christum. Abowiem jeśli jednego przestępstwem śmierć królowała przez jednego: daleko więcej ci, którzy obfitość łaski i darowania i sprawiedliwości biorą, w żywocie królować będą przez jednego Jezusa Chrystusa.
18
Igitur sicut per uníus delíctum in omnes hómines in condemnatiónem: sic et per uníus iustítiam in omnes hómines in iustificatiónem vitæ. Przeto jako przez jednego przestępstwo na wszystkie ludzi ku potępieniu: tak i przez jednego sprawiedliwość, na wszystkie ludzi ku usprawiedliwieniu żywota.
19
Sicut enim per inobediéntiam uníus hóminis, peccatóres constitúti sunt multi: ita et per uníus obeditiónem, iusti constituéntur multi. Bo jako przez nieposłuszeństwo jednego człowieka, wiele ich stało się grzesznemi: tak i przez posłuszeństwo jednego, wiele ich stanie się sprawiedliwemi.
20
Lex autem subintrávit ut abundáret delíctum. Ubi autem abundávit delíctum, superabundávit grátia: A zakon na czas wszedł, aby obfitowało przestępstwo. Lecz gdzie obfitowało przestępstwo, łaska więcej obfitowała.
21
ut sicut regnávit peccátum in mortem: ita et grátia regnet per iustítiam in vitam ætérnam, per Iesum Christum Dóminum nostrum. Aby jako grzech królował na śmierć: tak też łaska królowała przez sprawiedliwość ku żywotowi wiecznemu, przez Jezusa Chrystusa Pana naszego.
6
1
Quid ergo dicémus? permanébimus in peccáto ut grátia abúndet? Cóż tedy rzeczemy? Będziemże w grzechu trwać, aby łaska obfitowała?
2
Absit. Qui enim mórtui sumus peccáto, quómodo adhuc vivémus in illo? Nie daj tego Boże. Abowiem, którzyśmy umarli grzechowi, jakoż więcej w nim żyć będziemy?
3
An ignorátis quia quicúmque baptizáti sumus in Christo Iesu, in morte ipsíus baptizáti sumus? Azaż nie wiecie, iż którzy kolwiek w Chrystusie Jezusie jesteśmy ochrzczeni, w śmierci jego ochrzczeni jesteśmy?
4
Consepúlti enim sumus cum illo per baptísmum in mortem: ut quómodo Christus surréxit a mórtuis per glóriam Patris, ita et nos in novitáte vitæ ambulémus. Abowiem jesteśmy z nim pospołu pogrzebieni w śmierć przez chrzest: aby jako Chrystus wstał z martwych przez chwałę Ojcowską, tak i my żebyśmy w nowości żywota chodzili.
5
Si enim complantáti facti sumus similitúdini mortis eius: simul et resurrectiónis érimus. Bo jeślimy się wszczepionemi stali w podobieństwo śmierci jego: społem, i z zmartwychwstani będziemy.
6
Hoc sciéntes, quia vetus homo noster simul crucifíxus est, ut destruátur corpus peccáti, et ultra non serviámus peccáto. Wiedząc to, że stary nasz człowiek pospołu jest ukrzyżowan, aby zepsowane było ciało grzechu, i dalej nie służyliśmy grzechowi.
7
Qui enim mórtuus est, iustificátus est a peccáto. Bo kto umarł, usprawiedliwion jest od grzechu.
8
Si autem mórtui sumus cum Christo, crédimus quia simul étiam vivémus cum Christo: A jeśliżeśmy z Chrystusem umarli: wierzymy, iż wespół też z Chrystusem żyć będziemy.
9
sciéntes quod Christus resúrgens ex mórtuis iam non móritur, mors illi ultra non dominábitur. Wiedząc, że Chrystus powstawszy z martwych więcej nie umiera, śmierć mu więcej panować nie będzie.
10
Quod enim mórtuus est peccáto, mórtuus est semel: quod autem vivit, vivit Deo. Bo iż umarł grzechowi raz umarł: a iż żywie, żywie Bogu.
11
Ita et vos existimáte, vos mórtuos quidem esse peccáto, vivéntes autem Deo, in Christo Iesu Dómino nostro. Także i wy rozumiejcie, iżeście są umarłemi grzechowi: a żywemi Bogu w Chrystusie Jezusie Panu naszym.
12
Non ergo regnet peccátum in vestro mortáli córpore ut obediátis concupiscéntiis eius. Niechże tedy nie króluje grzech w waszem śmiertelnem ciele, żebyście posłuszni mieli być pożądliwościom jego.
13
Sed neque exhibeátis membra vestra arma iniquitátis peccáto: sed exhibéte vos Deo, tamquam ex mórtuis vivéntes: et membra vestra arma iustítiæ Deo. Ale ani wydawajcie członków waszych orężem niesprawiedliwości grzechowi: ale wydawajcie się Bogu, jako z martwych żywemi: a członki wasze zbroją sprawiedliwości Bogu.
14
Peccátum enim vobis non dominábitur: non enim sub lege estis, sed sub grátia. Abowiem grzech nad wami panować nie będzie: boście nie pod zakonem, ale pod łaską.
15
Quid ergo? peccábimus, quóniam non sumus sub lege, sed sub grátia? Absit. Cóż tedy? będziemże grzeszyć, żeśmy nie pod zakonem, ale pod łaską? Nie daj tego Boże.
16
Nescítis quóniam cui exhibétis vos servos ad obediéndum, servi estis eius, cui obedítis, sive peccáti ad mortem, sive obeditiónis ad iustítiam? Nie wiecie, że komu się stawicie sługami ku posłuszeństwu, sługami jesteście tego, komu posłuszni jesteście, abo grzechu na śmierć, abo posłuszeństwu ku sprawiedliwości?
17
Grátias autem Deo quod fuístis servi peccáti, obedístis autem ex corde in eam formam doctrínæ, in quam tráditi estis. A chwała Bogu, żeście byli niewolnikami grzechu, aleście posłuszni byli z serca tego sposobu nauki, do którego dodani jesteście.
18
Liberáti autem a peccáto, servi facti estis iustítiæ. A będąc wyzwoleni od grzechu, niewolnikami staliście się sprawiedliwości.
19
Humánum dico, propter infirmitátem carnis vestræ: sicut enim exhibuístis membra vestra servíre immundítiæ, et iniquitáti ad iniquitátem, ita nunc exhibéte membra vestra servíre iustítiæ in sanctificatiónem. Po ludzku mówię, dla nieudolności ciała waszego. Abowiem jakoście wydawali członki wasze na służbę nieczystości i nieprawości, ku nieprawości: tak teraz wydawajcie członki wasze na służbę sprawiedliwości, ku poświęceniu.
20
Cum enim servi essétis peccáti, líberi fuístis iustítiæ. Bo gdyście byli niewolnicy grzechu, byliście wolnemi sprawiedliwości.
21
Quem ergo fructum habuístis tunc in illis, in quibus nunc erubéscitis? nam finis illórum mors est. Któryżeście tedy na on czas pożytek mieli, z onych rzeczy, za które się teraz wstydzicie? Bo koniec onych jest śmierć.
22
Nunc vero liberáti a peccáto, servi autem facti Deo, habétis fructum vestrum in sanctificatiónem, finem vero vitam ætérnam. A teraz będąc wyzwoleni od grzechu, a stawszy się niewolnikami Bogu, macie owoc wasz ku poświęceniu, a koniec żywot wieczny.
23
Stipéndia enim peccáti, mors. Grátia autem Dei, vita ætérna, in Christo Iesu Dómino nostro. Abowiem zapłaty grzechowe, śmierć: A łaska Boża, żywot wieczny w Chrystusie Jezusie Panu naszym.
7
1
An ignorátis fratres (sciéntibus enim legem loquor), quia lex in hómine dominátur quanto témpore vivit? Aza nie wiecie bracia (bo umiejącym zakon mówię), iż zakon panuje człowiekowi jako długi czas żywie.
2
Nam quæ sub viro est múlier, vivénte viro, alligáta est legi: si autem mórtuus fúerit vir eius, solúta est a lege viri. Abowiem niewiasta, która pod mocą męża jest, póki mąż żyw, obowiązana jest zakonowi. Lecz jeśliby mąż jej umarł: rozwiązana jest od zakonu Mężowego.
3
Igitur, vivénte viro, vocábitur adúltera si fúerit cum álio viro: si autem mórtuus fúerit vir eius, liberáta est a lege viri, ut non sit adúltera si fúerit cum álio viro. Przeto póki mąż żywie, będzie zwana cudzołożnicą, jeśliby była z inszym mężem. Lecz jeśliby mąż jej umarł, wolna jest od zakonu mężowego: aby nie była cudzołożnicą, jeśliby była z inszym mężem.
4
Itaque fratres mei, et vos mortificáti estis legi per corpus Christi: ut sitis altérius, qui ex mórtuis resurréxit, ut fructificémus Deo. A tak bracia moi i wy jesteście umartwieni zakonowi przez ciało Chrystusowe: abyście byli inszego, który powstał z martwych, abyśmy owoc przynosili Bogu.
5
Cum enim essémus in carne, passiónes peccatórum, quæ per legem erant, operabántur in membris nostris, ut fructificárent morti. Abowiem, gdyśmy byli w ciele, namiętności grzechów, które przez zakon były, w członkach naszych, aby owoc przynosiły śmierci.
6
Nunc autem solúti sumus a lege mortis, in qua detinebámur, ita ut serviámus in novitáte spíritus, et non in vetustáte lítteræ. Lecz teraz jesteśmy rozwiązani od zakonu śmierci, w którymeśmy byli zatrzymani: tak, abyśmy służyli w nowości ducha, a nie w starości litery.
7
Quid ergo dicémus? lex peccátum est? Absit. Sed peccátum non cognóvi, nisi per legem: nam concupiscéntiam nesciébam, nisi lex díceret: Non concupísces. Cóż tedy rzeczemy? zakon jest grzechem? Boże uchowaj. Alem grzechu nie poznał, jedno przez zakon: Bobych o pożądliwości nie wiedział, gdy by zakon nie mówił: Nie będziesz pożądał.
8
Occasióne autem accépta, peccátum per mandátum operátum est in me omnem concupiscéntiam. Sine lege enim peccátum mórtuum erat. Lecz grzech, wziąwszy przyczynę przez zakazanie sprawił we mnie wszelaką pożądliwość. Abowiem bez zakonu był grzech martwy.
9
Ego autem vivébam sine lege aliquándo: sed cum venísset mandátum, peccátum revíxit. I ja żyłem niekiedy bez zakonu. Lecz gdy przyszło rozkazanie: grzech ożył.
10
Ego autem mórtuus sum: et invéntum est mihi mandátum, quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. A jam był umarł: i nalazło mi się przykazanie, które było ku żywotowi, to, być ku śmierci.
11
Nam peccátum occasióne accépta per mandátum, sedúxit me, et per illud occídit. Bo grzech wziąwszy przyczynę przez przykazanie, zwiódł mię, i przez nie zabił.
12
Itaque lex quidem sancta, et mandátum sanctum, et iustum, et bonum. A tak zakon w prawdzie święty, i przykazanie święte, i sprawiedliwe i dobre.
13
Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed peccátum, ut appáreat peccátum, per bonum operátum est mihi mortem: ut fiat supra modum peccans peccátum per mandátum. Co tedy dobre jest stało mi się śmiercią? Boże uchowaj. Ale grzech, aby się grzechem pokazał, sprawił mi śmierć przez dobre: aby się stał nader grzeszącym grzechem przez przykazanie.
14
Scimus enim quia lex spirituális est: ego autem carnális sum, venúmdatus sub peccáto. Bo wiemy, iż zakon jest duchowny: a jam jest cielesny, zaprzedany pod grzech.
15
Quod enim óperor, non intélligo: non enim quod volo bonum, hoc ago: sed quod odi malum, illud fácio. Abowiem co czynię, nie rozumiem: bo nie co dobrego chcę to czynię, ale złe, którego nienawidzę ono czynię.
16
Si autem quod nolo, illud fácio: conséntio legi, quóniam bona est. A jeśli czego nie chcę, to czynię: zezwalam zakonowi, że dobry jest:
17
Nunc autem iam non ego óperor illud, sed quod hábitat in me peccátum. A teraz już nie ja to czynię, ale grzech, który we mnie mieszka.
18
Scio enim quia non hábitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Nam velle, ádiacet mihi: perfícere autem bonum, non invénio. Bo wiem, że nie mieszka we mnie, to jest, w ciele mojem, dobre. Abowiem chcieć przy mnie jest, ale wykonać dobre nie najduję.
19
Non enim quod volo bonum, hoc fácio: sed quod nolo malum, hoc ago. Bo nie czynię dobrego, które chcę: ale złe, którego nie chcę to czynię.
20
Si autem quod nolo, illud fácio: iam non ego óperor illud, sed quod hábitat in me, peccátum. A jeśliż czego nie chcę to czynię: już nie ja to czynię, ale grzech, który we mnie mieszka.
21
Invénio ígitur legem, volénti mihi fácere bonum, quóniam mihi malum ádiacet: Znajduję tedy zakon, gdy ja chcę czynić dobrze, że mi jest złość przyległa.
22
condeléctor enim legi Dei secúndum interiórem hóminem: Abowiem kocham się wespół z zakonem Bożym, według wnętrznego człowieka.
23
vídeo autem áliam legem in membris meis, repugnántem legi mentis meæ, et captivántem me in lege peccáti, quæ est in membris meis. Lecz widzę inszy zakon w członkach moich, sprzeciwiający się zakonowi umysłu mojego, i biorący mię w niewolą, w zakonie grzechu, który jest w członkach moich.
24
Infélix ego homo, quis me liberábit de córpore mortis huius? Nieszczęsny ja człowiek, kto mię wybawi od ciała tej śmierci?
25
Grátia Dei per Iesum Christum Dóminum nostrum. Igitur ego ipse mente sérvio legi Dei: carne autem, legi peccáti. Łaska Boża przez Jezusa Chrystusa Pana naszego. Ja tedy sam umysłem służę zakonowi Bożemu, lecz ciałem zakonowi grzechu.
8
1
Nihil ergo nunc damnatiónis est iis, qui sunt in Christo Iesu: qui non secúndum carnem ámbulant. Teraz tedy nie masz żadnego potępienia tym, którzy są w Chrystusie Jezusie: którzy nie wedle ciała chodzą.
2
Lex enim spíritus vitæ in Christo Iesu liberávit me a lege peccáti et mortis. Abowiem zakon ducha żywota w Chrystusie Jezusie, wyzwolił mię od zakonu grzechu i śmierci.
3
Nam quod impossíbile erat legi, in quo infirmabátur per carnem: Deus Fílium suum mittens in similitúdinem carnis peccáti, et de peccáto damnávit peccátum in carne, Bo co niepodobnego było zakonowi, w czem słaby był dla ciała: Bóg, posławszy Syna swego w podobieństwie grzesznego ciała, i przez grzech potępił grzech w ciele.
4
ut iustificátio legis implerétur in nobis, qui non secúndum carnem ambulámus, sed secúndum spíritum. Aby usprawiedliwienie zakonu wypełniło się w nas, którzy nie podług ciała chodziły, ale według ducha.
5
Qui enim secúndum carnem sunt, quæ carnis sunt, sápiunt: qui vero secúndum spíritum sunt, quæ sunt spíritus séntiunt. Abowiem, którzy są wedle ciała: co jest ciała rozumieją. Lecz którzy są wedle ducha, co jest ducha rozumieją.
6
Nam prudéntia carnis, mors est: prudéntia autem spíritus, vita et pax. Bo mądrość ciała, jest śmierć: a mądrość ducha, żywot i pokój.
7
Quóniam sapiéntia carnis inimíca est Deo: legi enim Dei non est subiécta, nec enim potest. Gdyż mądrość ciała, jest nieprzyjaciółką Bogu: bo nie jest poddana zakonowi Bożemu: abowiem ani może.
8
Qui autem in carne sunt, Deo placére non possunt. A którzy są w ciele, Bogu się podobać nie mogą.
9
Vos autem in carne non estis, sed in spíritu: si tamen Spíritus Dei hábitat in vobis. Si quis autem Spíritum Christi non habet, hic non est eius. Lecz wy nie jesteście w ciele, ale w duchu: jeśli jednak Duch Boży w was mieszka. A jeśli kto Ducha Chrystusowego nie ma: ten nie jest jego.
10
Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mórtuum est propter peccátum, spíritus vero vivit propter iustificatiónem. Lecz jeśli Chrystus w was jest: ciałoć wprawdzie jest umarłe dla grzechu, ale Duch żywie dla usprawiedliwienia.
11
Quod si Spíritus eius, qui suscitávit Iesum a mórtuis, hábitat in vobis: qui suscitávit Iesum Christum a mórtuis, vivificábit et mortália córpora vestra, propter inhabitántem Spíritum eius in vobis. A jeśli Duch tego, który Jezusa wzbudził z martwych, w was mieszka: który wzbudził Jezusa Chrystusa z martwych, ożywi i ciała wasze śmiertelne dla Ducha jego w was mieszkającego.
12
Ergo fratres, debitóres sumus non carni, ut secúndum carnem vivámus. A tak bracia, powinni jesteśmy, nie ciału, abyśmy podług ciała żyli.
13
Si enim secúndum carnem vixéritis, moriémini: si autem spíritu facta carnis mortificavéritis, vivétis. Abowiem, jeśli podług ciała żyć będziecie, pomrzecie: ale jeśli Duchem sprawy ciała umartwicie, żyć będziecie.
14
Quicúmque enim Spíritu Dei agúntur, ii sunt fílii Dei. Bo którzykolwiek Duchem Bożym rządzeni są, ci są synmi Bożemi.
15
Non enim accepístis spíritum servitútis íterum in timóre, sed accepístis spíritum adoptiónis filiórum, in quo clamámus: Abba (Pater). Boście nie wzięli ducha niewolstwa znowu ku bojaźni: aleście wzięli ducha przywłaszczenia za syny, przez którego wołamy, Abba (Ojcze).
16
Ipse enim Spíritus testimónium reddit spirítui nostro quod sumus fílii Dei. Abowiem ten duch świadectwo daje duchowi naszemu iżeśmy są synami Bożemi.
17
Si autem fílii, et herédes: herédes quidem Dei, coherédes autem Christi: si tamen compátimur, ut et conglorificémur. A jeślić synami, tedyć i dziedzicmi: dziedzicmić Bożemi, a społu dziedzicmi Chrystusowemi. Jeśli jednak spół cierpiemy, abyśmy też spół byli uwielbieni.
18
Exístimo enim quod non sunt condígnæ passiónes huius témporis ad futúram glóriam, quæ revelábitur in nobis. Abowiem mam za to, iż utrapienia tego czasu niniejszego, nie są godne przyszłej chwały, która się w nas objawi.
19
Nam exspectátio creatúræ revelatiónem filiórum Dei exspéctat. Abowiem oczekiwanie stworzenia oczekawa objawienia synów Bożych.
20
Vanitáti enim creatúra subiécta est non volens, sed propter eum, qui subiécit eam in spe: Bo próżności poddane jest stworzenie, nie dobrowolnie, ale dla tego, który je poddał pod nadzieją:
21
quia et ipsa creatúra liberábitur a servitúte corruptiónis in libertátem glóriæ filiórum Dei. Bo i samo stworzenie będzie wyswobodzone z niewolstwa skażenia, na wolność chwały synów Bożych.
22
Scimus enim quod omnis creatúra ingemíscit, et párturit usque adhuc. Wiemy bowiem, iż wszystko stworzenie, wzdycha, i jako rodząca boleje aż dotąd.
23
Non solum autem illa, sed et nos ipsi primítias spíritus habéntes: et ipsi intra nos gémimus adoptiónem filiórum Dei exspectántes, redemptiónem córporis nostri. A nie tylko ono, ale i my sami mający pierwiastki Ducha, i sami w sobie wzdychamy, oczekawając przywłaszczenia synów Bożych, odkupienia ciała naszego.
24
Spe enim salvi facti sumus. Spes autem, quæ vidétur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat? Abowiem nadzieją jesteśmy zbawieni. A nadzieją, którą widzą nie jest nadzieja. Bo co kto widzi, przecz się nadziewa?
25
Si autem quod non vidémus, sperámus: per patiéntiam exspectámus. Ale jeśli się nadziewamy, czego nie widzimy, przez cierpliwość oczekawamy.
26
Simíliter autem et Spíritus ádiuvat infirmitátem nostram: nam quid orémus, sicut opórtet, nescímus: sed ipse Spíritus póstulat pro nobis gemítibus inenarrabílibus. Także też i duch dopomaga krewkości naszej. Abowiem o cobyśmy prosić mieli, jako potrzeba nie wiemy: ale sam Duch prosi za nami wzdychaniem niewymownem.
27
Qui autem scrutátur corda, scit quid desíderet Spíritus: quia secúndum Deum póstulat pro sanctis. A który wypatruje serca, wie czego Duch pożąda: iż według Boga prosi za świętemi.
28
Scimus autem quóniam diligéntibus Deum ómnia cooperántur in bonum, iis, qui secúndum propósitum vocáti sunt sancti. A wiemy że tym, którzy miłują Boga, wszystko dopomaga ku dobremu, tym, którzy są wezwani podług postanowienia święci.
29
Nam quos præscívit, et prædestinávit confórmes fíeri imáginis Fílii sui, ut sit ipse primogénitus in multis frátribus. Abowiem które przejrzał, i przeznaczył, aby byli podobni obrazowi Syna jego: żeby on był pierworodnym miedzy wielą braciej.
30
Quos autem prædestinávit, hos et vocávit: et quos vocávit, hos et iustificávit: quos autem iustificávit, illos et glorificávit. A które przeznaczył, te też wezwał: a które wezwał, te też usprawiedliwił: a które usprawiedliwił, one też uwielbił.
31
Quid ergo dicémus ad hæc? si Deus pro nobis, quis contra nos? Cóż tedy rzeczemy na to? Jeśli Bóg za nami, kto przeciwko nam?
32
Qui étiam próprio Fílio suo non pepércit, sed pro nobis ómnibus trádidit illum: quómodo non étiam cum illo ómnia nobis donávit? Który też własnemu Synowi swemu nie przepuścił, ale go za nas wszystkie wydał: jako też nam wszystkiego z nim nie darował?
33
Quis accusábit advérsus eléctos Dei? Deus qui iustíficat, Kto będzie skarżył na wybrane Boże? Bóg który usprawiedliwia.
34
quis est qui condémnet? Christus Iesus, qui mórtuus est, immo qui et resurréxit, qui est ad déxteram Dei, qui étiam interpéllat pro nobis. Któż jest coby potępił? Chrystus Jezus, który umarł, i owszem który i zmartwychwstał, który jest na prawicy Bożej, który się też wstawia za nami.
35
Quis ergo nos separábit a caritáte Christi? tribulátio? an angústia? an fames? an núditas? an perículum? an persecútio? an gládius? Któż tedy nas odłączy od miłości Chrystusowej? utrapienie? czyli ucisk? czyli głód? czyli nagość? czyli niebezpieczeństwo? czyli prześladowanie? czyli miesz?
36
(Sicut scriptum est: Quia propter te mortificámur tota die: æstimáti sumus sicut oves occisiónis.) (Jako jest napisano: Iż dla ciebie cały dzień bywamy martwieni: jesteśmy poczytani jako owce na rzeź).
37
Sed in his ómnibus superámus propter eum, qui diléxit nos. Ale w tem wszystkiem przezwyciężamy dla tego, który nas umiłował.
38
Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque ángeli, neque principátus, neque virtútes, neque instántia, neque futúra, neque fortitúdo, Abowiem pewienem, iż ani śmierć, ani żywot, ani aniołowie, ani księstwa, ani mocarstwa, ani teraźniejsze rzeczy, ani przyszłe, ani moc,
39
neque altitúdo, neque profúndum, neque creatúra ália póterit nos separáre a caritáte Dei, quæ est in Christo Iesu Dómino nostro. Ani wysokość, ani głębokość, ani insze stworzenie, nie będzie nas mogło odłączyć od miłości Bożej, która jest w Chrystusie Jezusie Panu naszym.
9
1
Veritátem dico in Christo, non méntior: testimónium mihi perhibénte consciéntia mea in Spíritu sancto: Prawdę mówię w Chrystusie, nie kłamam: gdyż mi świadectwo daje sumienie moje w Duchu świętym:
2
quóniam tristítia mihi magna est, et contínuus dolor cordi meo. Że mam wielki smętek, i ustawicznie boleje serce moje.
3
Optábam enim ego ipse anáthema esse a Christo pro frátribus meis, qui sunt cognáti mei secúndum carnem, Abowiem ja sam żądałem odrzuconym być od Chrystusa za bracią moję, którzy są krewni moi według ciała:
4
qui sunt Israelítæ, quorum adóptio est filiórum, et glória, et testaméntum, et legislátio, et obséquium, et promíssa: Którzy są Izraelczycy, których jest przywłaszczenie synowskie, i chwała, i testament, i zakonu danie, i służba i obietnice,
5
quorum patres, et ex quibus est Christus secúndum carnem, qui est super ómnia Deus benedíctus in sǽcula. Amen. Których ojcowie, i z których jest Chrystus wedle ciała, który jest nad wszystkiem Bóg błogosławiony na wieki, Amen.
6
Non autem quod excíderit verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel sunt, ii sunt Israelítæ: Nie żeby upaść miało słowo Boże. Abowiem nie wszyscy, którzy są z Izraela, ci są Izraelczycy:
7
neque qui semen sunt Abrahæ, omnes fílii: sed in Isaac vocábitur tibi semen: Ani którzy są nasieniem Abrahamowem, wszyscy synami: ale w Izaaku będzie tobie nasienie nazwane:
8
id est, non qui fílii carnis, hi fílii Dei: sed qui fílii sunt promissiónis, æstimántur in sémine. To jest nie, którzy synowie ciała, ci synmi Bożemi, ale którzy są synowie obietnice, są w nasieniu poczytani:
9
Promissiónis enim verbum hoc est: Secúndum hoc tempus véniam: et erit Saræ fílius. Abowiem to jest słowo obietnice: Wedle tego czasu przydę, a będzie Sara syna miała.
10
Non solum autem illa: sed et Rebécca ex uno concúbitu habens, Isaac patris nostri. A nie tylko ona, ale i Rebeka za jednem zięciem z Izaakiem ojcem naszym mając.
11
Cum enim nondum nati fuíssent, aut áliquid boni egíssent, aut mali (ut secúndum electiónem propósitum Dei manéret), Abowiem, gdy się jeszcze nie narodzili byli, abo co dobrego, abo złego uczynili (aby się zostało postanowienie Boże według wybrania).
12
non ex opéribus, sed ex vocánte dictum est ei: Quia maior sérviet minóri, Nie z uczynków, ale z tego, który powoływa rzeczono jej: Że więtszy będzie służył mniejszemu,
13
sicut scriptum est: Iacob diléxi, Esau autem ódio hábui. Jako jest napisano: Jakóbam umiłował, a Esau miałem w nienawiści.
14
Quid ergo dicémus? numquid iníquitas apud Deum? Absit. Cóż tedy rzeczemy? Izali niesprawiedliwość u Boga? Boże uchowaj.
15
Móysi enim dicit: Miserébor cuius miséreor: et misericórdiam præstábo cuius miserébor. Abowiem Mojżeszowi mówi: Zmiłuję się nad tym, komum jest miłościw: a miłosierdzie uczynię, nad kim się zlituję.
16
Igitur non voléntis, neque curréntis, sed miseréntis est Dei. A przeto nie chcącego ani bieżącego, ale litującego się Boga jest.
17
Dicit enim Scriptúra Pharaóni: Quia in hoc ipsum excitávi te, ut osténdam in te virtútem meam: et ut annuntiétur nomen meum in univérsa terra. Abowiem mówi pismo Pharaonowi: Żem cię na to samo wzbudził, abych okazał moc moje na tobie: i żeby było opowiadane imię moje po wszystkiej ziemi.
18
Ergo cuius vult miserétur, et quem vult indúrat. Nad kim tedy chce, lituje się: a kogo chce zatwardza.
19
Dicis ítaque mihi: Quid adhuc quéritur? voluntáti enim eius quis resístit? Rzeczesz mi tedy: Przeczże się jeszcze uskarża? bo któż się sprzeciwi woli jego?
20
O homo, tu quis es, qui respóndeas Deo? Numquid dicit figméntum ei, qui se finxit: Quid me fecísti sic? O człowiecze, coś ty jest, który odpowiadasz Bogu? Zali rzecz lepiona mówi temu, który ją ulepił: Przeczżeś mię tak uczynił?
21
An non habet potestátem fígulus luti ex eádem massa fácere áliud quidem vas in honórem, áliud vero in contuméliam? Zali lepiarz gliny w mocy nie ma, aby z tejże bryły uczynił jedno naczynie ku uczciwości, a drugie ku zelżywości?
22
Quod si Deus volens osténdere iram, et notum fácere poténtiam suam, sustínuit in multa patiéntia vasa iræ, apta in intéritum, A jeśli Bóg, chcąc gniew okazać, i oznajmić możność swoje, znosił w wielkiej cierpliwości naczynia gniewu na stracenie zgotowane.
23
ut osténderet divítias glóriæ suæ in vasa misericórdiæ, quæ præparávit in glóriam. Iżby okazał bogactwo chwały swej nad naczyniem miłosierdzia, które ku chwale przygotował.
24
Quos et vocávit nos non solum ex Iudǽis, sed étiam ex géntibus, Nas, których też wezwał: nie tylko z Żydów, ale i z Poganów,
25
sicut in Osée dicit: Vocábo non plebem meam, plebem meam: et non diléctam, diléctam: et non misericórdiam consecútam, misericórdiam consecútam. Jako u Ozeasza mówi: Nazowę lud nie mój, ludem moim: a nie umiłowaną, umiłowaną: a która była miłosierdzia nie otrzymała, miłosierdzie otrzymała.
26
Et erit: in loco, ubi dictum est eis: Non plebs mea vos: ibi vocabúntur fílii Dei vivi. A będzie, na miejscu, gdzie im powiadano: Nie lud mój wy: tam nazwani będą synami Boga żywego.
27
Isaías autem clamat pro Israel: Si fúerit númerus filiórum Israel tamquam aréna maris, relíquiæ salvæ fient. A Izajasz za Izraelem woła: By liczba synów Izraelskich była jako piasek morski, ostatek zachowan będzie.
28
Verbum enim consúmmans, et abbrévians in æquitáte: quia verbum breviátum fáciet Dóminus super terram: Abowiem słowo skończając i skracając w sprawiedliwości: iż słowo skrócone uczyni Pan na ziemi.
29
et sicut prædíxit Isaías: Nisi Dóminus Sábaoth reliquísset nobis semen, sicut Sódoma facti essémus, et sicut Gomórrha símiles fuissémus. I jako przedtem powiedział Izajasz: By był Pan zastępów nasienia nam nie ostawił: stalibyśmy się byli jako Sodoma, i bylibyśmy Gomorze podobni.
30
Quid ergo dicémus? Quod gentes, quæ non sectabántur iustítiam, apprehendérunt iustítiam: iustítiam autem, quæ ex fide est. Cóż tedy rzeczemy? Iż Pogani, którzy nie naśladowali sprawiedliwości, dostąpili sprawiedliwości, a sprawiedliwości, która jest z wiary.
31
Israel vero sectándo legem iustítiæ, in legem iustítiæ non pervénit. A Izrael, naśladując zakonu sprawiedliwości, nie doszedł zakonu sprawiedliwości.
32
Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex opéribus: offendérunt enim in lápidem offensiónis, Dla czego? Iż nie z wiary, ale jako z uczynków, abowiem się obrazili o kamień obrażenia,
33
sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lápidem offensiónis, et petram scándali: et omnis, qui credit in eum, non confundétur. Jako jest napisano: Oto kładę w Syonie kamień obrażenia, i skałę zgorszenia: a wszelki, który weń wierzy, zawstydzon nie będzie.
10
1
Fratres, volúntas quidem cordis mei, et obsecrátio ad Deum, fit pro illis in salútem. Bracia, chęć serca mego i modlitwa do Boga dzieje się za nie ku zbawieniu.
2
Testimónium enim perhíbeo illis quod æmulatiónem Dei habent, sed non secúndum sciéntiam. Abowiem świadectwo im dawam, iż mają żarliwość Bożą: ale nie według umiejętności.
3
Ignorántes enim iustítiam Dei, et suam quæréntes statúere, iustítiæ Dei non sunt subiécti. Bo sprawiedliwości Bożej nie znając, a chcąc swoje postawić, sprawiedliwości Bożej nie są poddani.
4
Finis enim legis, Christus, ad iustítiam omni credénti. Bo Chrystus koniec zakonu: ku sprawiedliwości wszelkiemu wierzącemu.
5
Móyses enim scripsit, quóniam iustítiam, quæ ex lege est, qui fécerit homo, vivet in ea. Abowiem Mojżesz napisał, Iż sprawiedliwość, która jest z zakonu, któryby człowiek czynił, w niej będzie żył.
6
Quæ autem ex fide est iustítia, sic dicit: Ne díxeris in corde tuo: Quis ascéndet in cælum? id est, Christum dedúcere: A sprawiedliwość, która jest z wiary, tak mówi: Nie mów w sercu twojem, któż wstąpi do nieba? To jest Chrystusa sprowadzić.
7
aut, Quis descéndet in abýssum? hoc est, Christum a mórtuis revocáre. Abo kto zstąpi do przepaści? to jest, Chrystusa z martwych wywodzić.
8
Sed quid dicit Scriptúra? Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo: hoc est verbum fídei, quod prædicámus. Ale cóż pismo powiada? Blizko jest słowo w ustach twoich, i w sercu twojem: to jest słowo wiary, które przepowiadamy.
9
Quia si confiteáris in ore tuo Dóminum Iesum, et in corde tuo credíderis quod Deus illum suscitávit a mórtuis, salvus eris. Że jeślibyś wyznał usty twojemi Pana Jezusa, i uwierzyłbyś w sercu twojem, że go Bóg z martwych wzbudził, zbawion będziesz.
10
Corde enim créditur ad iustítiam: ore autem conféssio fit ad salútem. Abowiem sercem bywa wierzono ku sprawiedliwości: a usty się wyznanie dzieje ku zbawieniu.
11
Dicit enim Scriptúra: Omnis, qui credit in illum, non confundétur. Abowiem pismo powiada: Wszelki kto weń wierzy, pohańbion nie będzie.
12
Non enim est distínctio Iudǽi, et Græci: nam idem Dóminus ómnium, dives in omnes, qui ínvocant illum. Abowiem niemasz różności Żyda i Greczyna: bo tenże Pan wszystkich, bogaty na wszystkich, którzy go wzywają.
13
Omnis enim, quicúmque invocáverit nomen Dómini, salvus erit. Abowiem wszelki, którybykolwiek wzywał imienia Pańskiego, zbawion będzie.
14
Quómodo ergo invocábunt, in quem non credidérunt? Aut quómodo credent ei, quem non audiérunt? Quómodo autem áudient sine prædicánte? Jakoż tedy wzywać będą w którego nie uwierzyli? Abo jako uwierzą temu, którego nie słyszeli? A jako usłyszą oprócz przepowiadającego?
15
Quómodo vero prædicábunt nisi mittántur? sicut scriptum est: Quam speciósi pedes evangelizántium pacem, evangelizántium bona! A jako będą przepowiadać, jeśliby nie byli posłani? jako napisano jest: Jako śliczne nogi opowiadających pokój, opowiadających dobra!
16
Sed non omnes obédiunt Evangélio. Isaías enim dicit: Dómine quis crédidit audítui nostro? Ale nie wszyscy są posłuszni Ewanieljej. Abowiem Izajasz mówi: Panie, kto uwierzył słuchowi naszemu?
17
Ergo fides ex audítu, audítus autem per verbum Christi. Wiara tedy z słuchania: a słuchanie przez słowo Chrystusowe.
18
Sed dico: Numquid non audiérunt? Et quidem in omnem terram exívit sonus eórum, et in fines orbis terræ verba eórum. Ale mówię, Zali nie słyszeli? I owszem po wszystkiej ziemi rozszedł się głos ich: i na kraje świata słowa ich.
19
Sed dico: Numquid Israel non cognóvit? Primus Móyses dicit: Ego ad æmulatiónem vos addúcam in non gentem: in gentem insipiéntem, in iram vos mittam. Ale mówię, Zali Izrael nie poznał? Pierwszy Mojżesz mówi: Ja przez nie naród ku zazdrości was przywiodę, przez naród nierozumny do gniewu was przywiodę.
20
Isaías autem audet, et dicit: Invéntus sum a non quæréntibus me: palam appárui iis, qui me non interrogábant. A Izajasz śmie, i mówi: Jestem nalezion od tych, którzy mię nie szukali: jawniem się okazał tym, którzy się o mnie nie pytali.
21
Ad Israel autem dicit: Tota die expándi manus meas ad pópulum non credéntem, et contradicéntem. A do Izraela mówi: Cały dzień wyciągałem ręce moje do ludu niewiernego i sprzeciwiającego się.
11
1
Dico ergo: Numquid Deus répulit pópulum suum? Absit. Nam et ego Israelíta sum ex sémine Abraham, de tribu Béniamin: Mówię tedy: Izali odrzucił Bóg lud swój? Boże uchowaj. Abowiem i jam jest Izraelczyk, z nasienia Abrahamowego, z pokolenia Benjaminowego.
2
non répulit Deus plebem suam, quam præscívit. An nescítis in Elía quid dicit Scriptúra? quemádmodum interpéllat Deum advérsum Israel: Nie odrzucił Bóg ludu swego, który przejrzał. Aza nie wiecie co pismo o Heliaszu mówi: jako do Boga rzecz czyni przeciwko Izraelowi.
3
Dómine, prophétas tuos occidérunt, altária tua suffodérunt: et ego relíctus sum solus, et quærunt ánimam meam. Panie, proroki twoje pobili, ołtarze twoje poobalali: a jam sam został, i szukają dusze mojej.
4
Sed quid dicit illi divínum respónsum? Relíqui mihi septem míllia virórum, qui non curvavérunt génua ante Baal. Ale co mu mówi Boska odpowiedź? Zostawiłem sobie siedm tysięcy mężów, którzy nie uczynili pokłonu przed Baalem.
5
Sic ergo et in hoc témpore relíquiæ secúndum electiónem grátiæ salvæ factæ sunt. Także tedy i czasu tego, ostatki według wybrania łaski stały się zbawione.
6
Si autem grátia, iam non ex opéribus: alióquin grátia iam non est grátia. A jeślić z łaski: już nie z uczynków: bo inaczej łaska już nie jest łaska.
7
Quid ergo? quod quærébat Israel, hoc non est consecútus: eléctio autem consecúta est: céteri vero excæcáti sunt: Cóż tedy? czego Izrael szukał, tego nie dostał; a wybranie dostało, lecz drudzy zaślepieni są.
8
sicut scriptum est: Dedit illis Deus spíritum compunctiónis: óculos ut non vídeant, et aures ut non áudiant, usque in hodiérnum diem. Jako jest napisano: Dał im Bóg ducha zdrętwienia: oczy, aby nie widzieli: i uszy, aby nie słyszeli aż do dzisiejszego dnia.
9
Et David dicit: Fiat mensa eórum in láqueum, et in captiónem, et in scándalum, et in retributiónem illis. A Dawid mówi: Niechaj będzie stół ich sidłem, i ułowieniem, i obrażeniem, i zaplata im.
10
Obscuréntur óculi eórum ne vídeant: et dorsum eórum semper incúrva. Niech będą zaćmione oczy ich, aby nie widzieli: a grzbietu ich zawżdy nachylaj.
11
Dico ergo: Numquid sic offendérunt ut cáderent? Absit. Sed illórum delícto, salus est géntibus ut illos æmuléntur. Mówię tedy: Azaż się tak obrazili, aby upadli? Nie daj tego Boże. Ale ich przestępstwem, zbawienie jest Poganom, aby im zajrzeli.
12
Quod si delíctum illórum divítiæ sunt mundi, et diminútio eórum divítiæ géntium: quanto magis plenitúdo eórum? A jeśli ich przestępstwo jest bogactwem świata, a umnieszenie ich bogactwem Poganów: jakoż daleko więcej ich napełnienie?
13
Vobis enim dico géntibus: Quámdiu quidem ego sum géntium Apóstolus, ministérium meum honorificábo, Abowiem, powiadam wam Poganom, pókim ja jest Apostołem Poganów, usługowanie moje czcić będę,
14
si quómodo ad æmulándum próvocem carnem meam, et salvos fáciam áliquos ex illis. Azabym jako pobudził ciało moje ku zazdroszczeniu, i zbawił niektóre z nich.
15
Si enim amíssio eórum, reconciliátio est mundi: quæ assúmptio, nisi vita ex mórtuis? Abowiem jeśli ich odrzucenie jest zjednaniem świata: jakież przyjęcie, jedno żywot zmartwych?
16
Quod si delibátio sancta est, et massa: et si radix sancta, et rami. A jeśli zaczynienie jest święte, i ciasto: a jeśli korzeń święty, i gałęzie.
17
Quod si áliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum oleáster esses, insértus es in illis, et sócius radícis, et pinguédinis olívæ factus es, A jeśli niektóre z gałęzi ułomione są, a ty będąc płonną oliwą, jesteś w nie wszczepion, i stałeś się uczestnikiem korzenia i tłustości oliwnej:
18
noli gloriári advérsus ramos. Quod si gloriáris: non tu radícem portas, sed radix te. Nie chlubże się przeciw gałęziom. A jeśli się chlubisz, nie ty korzenia nosisz, ale korzeń ciebie.
19
Dices ergo: Fracti sunt rami ut ego ínserar. Rzeczesz tedy: Ułamane gałęzie, abym ja był wszczepion.
20
Bene: propter incredulitátem fracti sunt. Tu autem fide stas: noli altum sápere, sed time. Dobrze: dla niedowiarstwa ułamane są. A ty wiarą stoisz: Nie rozumiej wysoko, ale się bój.
21
Si enim Deus naturálibus ramis non pepércit: ne forte nec tibi parcat. Abowiem, jeśli Bóg przyrodzonemu gałęziu nie przepuścił: by snać ani tobie nie przepuścił.
22
Vide ergo bonitátem, et severitátem Dei: in eos quidem, qui cecidérunt, severitátem: in te autem bonitátem Dei, si permánseris in bonitáte, alióquin et tu excidéris. Obaczże tedy dobroć i srogość Bożą: przeciwko tym, którzy upadli, srogość: a przeciwko tobie dobroć Bożą, jeślibyś trwał w dobroci: inaczej i ty będziesz wycięt.
23
Sed et illi, si non permánserint in incredulitáte, inseréntur: potens est enim Deus íterum insérere illos. Aleć i oni, jeśli nie będą trwać w niedowiarstwie, będą wszczepieni. Bo mocen jest Bóg zasię je wszczepić.
24
Nam si tu ex naturáli excísus es oleástro, et contra natúram insértus es in bonam olívam: quanto magis ii, qui secúndum natúram, inseréntur suæ olívæ? Abowiem, jeśliś ty jest wycięty z oliwy z przyrodzenia płonnej, a przeciwko przyrodzeniu jesteś wszczepion w dobrą oliwę: jakoż daleko więcej ci, którzy według przyrodzenia, będą w swoję oliwę wszczepieni?
25
Nolo enim vos ignoráre fratres mystérium hoc: (ut non sitis vobis ipsis sapiéntes) quia cǽcitas ex parte cóntigit in Israel, donec plenitúdo géntium intráret, Abowiem nie chce bracia, abyście nie mieli wiedzieć tej tajemnice (żebyście nie byli sami sobie mądremi), iż zaślepienie poczęści przydało się w Izraelu, ażby zupełność Poganów weszła:
26
et sic omnis Israel salvus fíeret, sicut scriptum est: Véniet ex Sion, qui erípiat, et avértat impietátem a Iacob. A tak wszystek Izrael byłby zbawion, jako jest napisano: Przydzie z Syonu, któryby wyrwał, i odwrócił niezbożność od Jakóba.
27
Et hoc illis a me testaméntum: cum abstúlero peccáta eórum. A ten im testament odemnie, gdy odejmę grzechy ich.
28
Secúndum Evangélium quidem, inimíci propter vos: secúndum electiónem autem, caríssimi propter patres. Według: Ewanieljej wprawdzie, nieprzyjacioły dla was: lecz podług wybrania, namilszy dla ojców.
29
Sine pœniténtia enim sunt dona, et vocátio Dei. Abowiem bez żałowania są dary i wezwania Boże.
30
Sicut enim aliquándo et vos non credidístis Deo, nunc autem misericórdiam consecúti estis propter incredulitátem illórum: Bo jako i wy niekiedy nie uwierzyliście Bogu, a teraz dostaliście miłosierdzia dla ich niedowiarstwa:
31
ita et isti nunc non credidérunt in vestram misericórdiam: ut et ipsi misericórdiam consequántur. Tak i ci teraz nie uwierzyli ku waszemu miłosierdziu, aby i oni miłosierdzia dostali.
32
Conclúsit enim Deus ómnia in incredulitáte, ut ómnium misereátur. Abowiem zamknął Bóg wszystko w niedowiarstwie: aby się zmiłował nad wszystkiemi.
33
O altitúdo divitiárum sapiéntiæ, et sciéntiæ Dei: quam incomprehensibília sunt iudícia eius, et investigábiles viæ eius! O głębokości bogactw, mądrości i wiadomości Bożej: jako są nieogarnione sądy jego, i niedościgłe drogi jego?
34
Quis enim cognóvit sensum Dómini? aut quis consiliárius eius fuit? Bo któż poznał umysł Pański? abo kto był rajcą jego?
35
Aut quis prior dedit illi, et retribuétur ei? Abo kto mu pierwej dał, a będzie mu oddano?
36
Quóniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt ómnia: ipsi glória in sǽcula. Amen. Abowiem z niego, i przezeń, i w nim jest wszystko. Jemu chwała na wieki. Amen.
12
1
Obsecro ítaque vos fratres per misericórdiam Dei, ut exhibeátis córpora vestra hóstiam vivéntem, sanctam, Deo placéntem, rationábile obséquium vestrum. Proszę was tedy, bracia, przez miłosierdzie Boże, abyście wydawali ciała wasze ofiarą żywiącą, świętą, przyjemną Bogu, rozumną służbę waszę.
2
Et nolíte conformári huic sǽculo, sed reformámini in novitáte sensus vestri: ut probétis quæ sit volúntas Dei bona, et benéplacens, et perfécta. A nie bądźcie podobnemi temu światu: ale się przemieńcie w nowości umysłu waszego, abyście doświadczali, która jest wola Boża dobra, i przyjemna, i doskonała.
3
Dico enim per grátiam quæ data est mihi, ómnibus qui sunt inter vos: non plus sápere quam opórtet sápere, sed sápere ad sobrietátem: et unicuíque sicut Deus divísit mensúram fídei. Abowiem z łaski, która mi jest dana, powiadam wszystkim, którzy między wami są, żeby nie więcej rozumieli, niźli potrzeba rozumieć: ale iżby rozumieli wedle mierności, jako każdemu Bóg udzielił miarę wiary.
4
Sicut enim in uno córpore multa membra habémus, ómnia autem membra non eúmdem actum habent: Abowiem jako w jednem ciele wiele członków mamy, a wszystkie członki nie jedne sprawę mają:
5
ita multi unum corpus sumus in Christo, sínguli autem alter altérius membra. Tak wiele nas jednem ciałem jesteśmy w Chrystusie, a każdy z osobna jeden drugiego członkami.
6
Habéntes autem donatiónes secúndum grátiam, quæ data est nobis, differéntes: sive prophetíam secúndum ratiónem fídei, A mając dary, wedle łaski, która nam jest dana różne, bądź proroctwo wedle przystosowania wiary,
7
sive ministérium in ministrándo, sive qui docet in doctrína, Bądź posługowanie w usługowaniu, bądź kto uczy w nauce,
8
qui exhortátur in exhortándo, qui tríbuit in simplicitáte, qui præest in sollicitúdine, qui miserétur in hilaritáte. Kto napomina w napominaniu, kto użycza w prostości, kto przełożony jest w pieczołowaniu, kto czyni miłosierdzie z wesołością.
9
Diléctio sine simulatióne. Odiéntes malum, adhæréntes bono: Miłość bez obłudności. Brzydząc się złem, przystawając ku dobremu.
10
Caritáte fraternitátis ínvicem diligéntes: Honóre ínvicem præveniéntes: Miłością braterstwa jedni drugich miłując. Uczciwością jeden drugiego uprzedzając:
11
Sollicitúdine non pigri: Spíritu fervéntes: Dómino serviéntes: W pilności nie leniwi, Duchem pałający: Panu służący:
12
Spe gaudéntes: In tribulatióne patiéntes: Oratióni instántes: Nadzieją się weselący: W utrapieniu cierpliwi: W modlitwie ustawiczni:
13
Necessitátibus sanctórum communicántes: Hospitalitátem sectántes. Potrzebam świętych udzielający: W gościnności się kochający.
14
Benedícite persequéntibus vos: benedícite, et nolíte maledícere. Błogosławcie prześladującym was: błogosławcie a nie przeklinajcie.
15
Gaudére cum gaudéntibus, flere cum fléntibus: Weselcie się z weselącemi: płaczcie z płaczącemi.
16
Idípsum ínvicem sentiéntes: Non alta sapiéntes, sed humílibus consentiéntes. Nolíte esse prudéntes apud vosmetípsos: Toż jeden o drugim rozumiejąc: Wysoko nierozumiejąc, ale się z pokornemi zgadzając. Nie bądźcie mądremi sami u siebie.
17
nulli malum pro malo reddéntes: providéntes bona non tantum coram Deo, sed étiam coram ómnibus homínibus. Żadnemu złem, za złe nie oddawając. Przemyślawając to coby dobrego nietylko przed Bogiem, ale też i przed wszystkiemi ludźmi.
18
Si fíeri potest, quod ex vobis est, cum ómnibus homínibus pacem habéntes: Jeśli można rzecz, ile z was jest ze wszystkiemi ludźmi pokój mający.
19
non vosmetípsos defendéntes caríssimi, sed date locum iræ. Scriptum est enim: Mihi vindícta: ego retríbuam, dicit Dóminus. Nie mszcząc się sami, namilejszy: ale dajcie miejsce gniewowi: abowiem napisano jest: Mnie pomstę ja oddam, mówi Pan.
20
Sed si esuríerit inimícus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi: hoc enim fáciens, carbónes ignis cóngeres super caput eius. Ale jeśli łaknie nieprzyjaciel twój, nakarmi go: jeśli pragnie, napój go. Bo to czyniąc, węgle ogniste zgromadzisz na głowę jego.
21
Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Nie daj się zwyciężyć złemu: ale zwyciężaj złe w dobrem.
13
1
Omnis ánima potestátibus sublimióribus súbdita sit: non est enim potéstas nisi a Deo: quæ autem sunt, a Deo ordinátæ sunt. Wszelaka dusza niechaj będzie poddana wyższym zwierzchnościom. Abowiem niemasz zwierzchności jedno od Boga. A które są od Boga są postanowione.
2
Itaque qui resístit potestáti, Dei ordinatióni resístit. Qui autem resístunt, ipsi sibi damnatiónem acquírunt: Przeto kto się sprzeciwia zwierzchności, sprzeciwia się postanowieniu Bożemu. A którzy się sprzeciwiają, ci potępienia sobie nabywają.
3
nam príncipes non sunt timóri boni óperis, sed mali. Vis autem non timére potestátem? Bonum fac: et habébis laudem ex illa: Abowiem przełożeni nie są na postrach dobremu uczynkowi ale złemu. A chcesz się nie bać urzędu? czyń co jest dobrego: a będziesz miał chwałę od niego.
4
Dei enim miníster est tibi in bonum. Si autem malum féceris, time: non enim sine causa gládium portat. Dei enim miníster est: vindex in iram ei, qui malum agit. Abowiem jest sługą Bożym tobie ku dobremu. Lecz jeśli uczynisz co złego, bój się. Bo nie bez przyczyny miecz nosi. Abowiem jest sługą Bożym: mścicielem ku gniewu temu, który złość czyni.
5
Ideo necessitáte súbditi estóte non solum propter iram, sed étiam propter consciéntiam. Przetoż z potrzeby bądźcie poddani, nie tylko dla gniewu, ale też dla sumnienia.
6
Ideo enim et tribúta præstátis: minístri enim Dei sunt, in hoc ipsum serviéntes. Abowiem też dla tego podatki dawacie. Abowiem są sługami Bożemi, na to samo służący.
7
Réddite ergo ómnibus débita: cui tribútum, tribútum: cui vectígal, vectígal: cui timórem, timórem: cui honórem, honórem. Oddawajcież tedy wszystkim coście powinni: komu podatek podatek: komu cło cło: komu bojazń bojaźń: komu cześć cześć.
8
Némini quidquam debeátis, nisi ut ínvicem diligátis: qui enim díligit próximum, legem implévit. Nie bądźcie nikomu nic winni, jedno abyście się spółecznie miłowali. Bo kto miłuje bliźniego, zakon wypełnił.
9
Nam: Non adulterábis: Non occídes: Non furáberis: Non falsum testimónium dices: Non concupísces: et si quod est áliud mandátum, in hoc verbo instaurátur: díliges próximum tuum sicut teípsum. Abowiem, Nie będziesz cudzołożył, Nie będziesz zabijał, Nie będziesz kradł, Nie będziesz mówił świadectwa fałszywego, Nie będziesz pożądał: i jeśli które jest insze przykazanie: w tem słowie się zamyka, Będziesz miłował bliźniego twego jako siebie samego.
10
Diléctio próximi malum non operátur. Plenitúdo ergo legis est diléctio. Miłość bliźniego, złego nie czyni. Wypełnienie tedy zakonu jest miłość.
11
Et hoc sciéntes tempus: quia hora est iam nos de somno súrgere. Nunc enim própior est nostra salus, quam cum credídimus. A to wiedząc czas, iż jest godzina, byśmy już ze snu powstali. Abowiem teraz bliższe jest nasze zbawienie, niż kiedyśmy uwierzyli.
12
Nox præcéssit, dies autem appropinquávit. Abiciámus ergo ópera tenebrárum, et induámur arma lucis. Noc przeminęła, a dzień się przybliżył. Odrzućmyż tedy uczynki ciemności, a obleczmy się w zbroję światłości.
13
Sicut in die honéste ambulémus: non in comessatiónibus, et ebrietátibus, non in cubílibus, et impudicítiis, non in contentióne, et æmulatióne: Jako we dnie uczciwie chodźmy: nie w biesiadach i pijaństwach: nie w łożach i niewstydliwościach: nie w zwadzie i w zazdrości:
14
sed induímini Dóminum Iesum Christum, et carnis curam ne fecéritis in desidériis. Ale się obleczcie w Pana Jezusa Chrystusa. A starania o ciele nie czyńcie w pożadliwościach.
14
1
Infírmum autem in fide assúmite, non in disceptatiónibus cogitatiónum. A słabego w wierze, przyjmujcie: nie w sporach myśli.
2
Alius enim credit se manducáre ómnia: qui autem infírmus est, olus mandúcet. Bo jeden wierzy, iż może jeść wszystko: a który słaby jest, jarzyny niech jada.
3
Is, qui mandúcat, non manducántem non spernat: et qui non mandúcat, manducántem non iúdicet: Deus enim illum assúmpsit. Ten, który je niechaj nie gardzi nie jedzącymi: a który nie je, jedzącego niech nie posądza. Abowiem go Bóg przyjął.
4
Tu quis es, qui iúdicas aliénum servum? Dómino suo stat, aut cadit: stabit autem: potens est enim Deus statúere illum. Ty ktoś jest, co sądzisz sługę cudzego? Panu swemu stoi abo upada. A ostoi się: abowiem mocen jest Bóg postawić go.
5
Nam álius iúdicat diem inter diem: álius autem iúdicat omnem diem: unusquísque in suo sensu abúndet. Bo jeden różność czyni między dniem a dniem: a drugi każdy dzień sądzi, każdy na mniemaniu swojem niech ma dosyć.
6
Qui sapit diem, Dómino sapit: et qui mandúcat, Dómino mandúcat: grátias enim agit Deo. Et qui non mandúcat, Dómino non mandúcat, et grátias agit Deo. Który dnia pilnuje, Panu pilnuje: A kto je, Panu je: bo dziękuje Bogu. A kto nie je, Panu nie je, a dziękuje Bogu.
7
Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi móritur. Abowiem żaden z nas sobie nie żywie: i żaden sobie nie umiera.
8
Sive enim vívimus, Dómino vívimus: sive mórimur, Dómino mórimur. Sive ergo vívimus, sive mórimur, Dómini sumus. Bo chocia żywiemy, Panu żywiemy: chociaż umieramy, Panu umieramy. Choć tedy żywiemy, choć umieramy, Pańscy jesteśmy.
9
In hoc enim Christus mórtuus est, et resurréxit: ut et mortuórum et vivórum dominétur. Abowiem na to Chrystus umarł, i zmartwychwstał, aby i nad umarłemi i nad żywiącemi panował.
10
Tu autem quid iúdicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? omnes enim stábimus ante tribúnal Christi. A ty przecz sądzisz brata twego? abo ty czemu gardzisz bratem twoim? Abowiem wszyscy staniemy przed stolicą Chrystusową.
11
Scriptum est enim: Vivo ego, dicit Dóminus, quóniam mihi flectétur omne genu: et omnis lingua confitébitur Deo. Bo jest napisano: Żywię ja, mówi Pan, iż mi się wszelkie kolano pokłoni: i wszelki język wyzna Bogu.
12
Itaque unusquísque nostrum pro se ratiónem reddet Deo. Przeto każdy z nas za się liczbę da Bogu.
13
Non ergo ámplius ínvicem iudicémus: sed hoc iudicáte magis, ne ponátis offendículum fratri, vel scándalum. A tak dalej nie sądźmy jedni drugich: ale raczej to postanówcie, żebyście nie dawali obrażenia abo zgorszenia bratu.
14
Scio, et confído in Dómino Iesu, quia nihil commúne per ipsum, nisi ei qui exístimat quid commúne esse, illi commúne est. Wiem i ufanie mam w Panu Jezusie, iż niemasz nic przez się nieczystego: jedno temu, który mniema co być nieczystem, temu nieczystem jest.
15
Si enim propter cibum frater tuus contristátur, iam non secúndum caritátem ámbulas. Noli cibo tuo illum pérdere, pro quo Christus mórtuus est. Bo jeśli dla pokarmu brat twój bywa zasmucon, już nie wedle miłości postępujesz. Nie zatracaj pokarmem twoim tego, za którego Chrystus umarł.
16
Non ergo blasphemétur bonum nostrum. Niechajże tedy dobro nasze bluźnione nie będzie.
17
Non est enim regnum Dei esca, et potus: sed iustítia, et pax, et gáudium in Spíritu sancto: Abowiem królestwo boże nie jest pokarm i picie: ale sprawiedliwość, i pokój, i wesele w Duchu świętym.
18
qui enim in hoc servit Christo, placet Deo, et probátus est homínibus. Bo kto w tem służy Chrystusowi, podoba się Bogu, a ludziom jest przyjemny.
19
Itaque quæ pacis sunt, sectémur: et quæ ædificatiónis sunt, in ínvicem custodiámus. A tak starajmy się o to co pokojowi należy, i tego co jest ku zbudowaniu społecznie strzeżmy.
20
Noli propter escam destrúere opus Dei: ómnia quidem sunt munda: sed malum est hómini, qui per offendículum mandúcat. Dla pokarmu nie psuj sprawy Bożej. Wszystko w prawdzie jest czyste: ale źle jest człowiekowi, który je z obrażeniem.
21
Bonum est non manducáre carnem, et non bíbere vinum, neque in quo frater tuus offénditur, aut scandalizátur, aut infirmátur. Dobra jest nie jeść mięsa, i nie pić wina, ani czem się brat twój obraża, abo gorszy, abo słabieje.
22
Tu fidem habes? penes temetípsum habe coram Deo. Beátus, qui non iúdicat semetípsum in eo, quod probat. Ty masz wiarę? miejże u siebie samego przed Bogiem: Błogosławiony, który samego siebie nie sądzi w tem co pochwala.
23
Qui autem discérnit, si manducáverit, damnátus est: quia non ex fide. Omne autem, quod non est ex fide, peccátum est. Lecz kto wątpi, jeśliby jadł, potępion jest: iż nie z wiary. A cokolwiek nie jest z wiary, grzech jest.
15
1
Debémus autem nos firmióres imbecillitátes infirmórum sustinére, et non nobis placére. A my, którzyśmy mocniejszy, powinniśmy znosić krewkości słabych, a niespodobać się samym sobie.
2
Unusquísque vestrum próximo suo pláceat in bonum, ad ædificatiónem. Każdy z was bliźniemu swemu niech się podoba ku dobremu, dla zbudowania.
3
Etenim Christus non sibi plácuit, sed sicut scriptum est: Impropéria improperántium tibi cecidérunt super me. Abowiem Chrystus nie spodobał się sam sobie, ale jako jest napisano, Urągania urągających tobie, na mię przypadły.
4
Quæcúmque enim scripta sunt, ad nostram doctrínam scripta sunt: ut per patiéntiam, et consolatiónem Scripturárum, spem habeámus. Abowiem cokolwiek napisano, ku naszej nauce napisano: abyśmy, przez cierpliwości pociechę pisma nadzieję mieli.
5
Deus autem patiéntiæ, et solátii det vobis idípsum sápere in altérutrum secúndum Iesum Christum: A Bóg cierpliwości i pociechy niech wam da, abyście jednoż między sobą rozumieli wedle Jezusa Chrystusa:
6
ut unánimes, uno ore honorificétis Deum, et Patrem Dómini nostri Iesu Christi. Abyście jednomyślnie, jednemi usty czcili Boga i Ojca Pana naszego Jezusa Chrystusa.
7
Propter quod suscípite ínvicem, sicut et Christus suscépit vos in honórem Dei. Przeto przyjmujcie jedni drugie, jako i Chrystus przyjął was, ku czci Bożej.
8
Dico enim Christum Iesum minístrum fuísse circumcisiónis propter veritátem Dei, ad confirmándas promissiónes patrum: Abowiem powiadam, iż Jezus Chrystus był sługą obrzezania, dla prawdy Bożej, aby utwierdził obietnice ojców.
9
gentes autem super misericórdia honoráre Deum, sicut scriptum est: Proptérea confitébor tibi in géntibus Dómine, et nómini tuo cantábo. Lecz Pogani, żeby za miłosierdzie czcili Boga, jako napisano. Dla tego będęć wyznawał między Pogany, Panie: i będę śpiewał imieniowi twemu.
10
Et íterum dicit: Lætámini gentes cum plebe eius. I zasię mówi: Weselcie się Pogani z ludem jego.
11
Et íterum: Laudáte omnes gentes Dóminum: et magnificáte eum omnes pópuli. I zasię: Chwalcie Pana wszyscy Pogani: a wysławiajcie go wszyscy narodowie.
12
Et rursus Isaías ait: Erit radix Iesse, et qui exsúrget régere gentes, in eum gentes sperábunt. I zasię Izajasz mówi: Będzie korzeń Jessego, a który powstanie panować nad Pogany, w tym Pogani nadzieję pokładać będą.
13
Deus autem spei répleat vos omni gáudio, et pace in credéndo: ut abundétis in spe, et virtúte Spíritus sancti. A Bóg nadzieje niech was napełni wszelakiej radości i pokoju w wierzeniu: abyście obfitowali w nadziei, i w mocy Ducha świętego.
14
Certus sum autem fratres mei et ego ipse de vobis, quóniam et ipsi pleni estis dilectióne, repléti omni sciéntia, ita ut possítis altérutrum monére. Lecz pewienem, bracia moi, i ja sam o was: iż i wy jesteście pełni miłości napełnieni wszelakiej umiejętności, tak, iż możecie jedni drugich napominać.
15
Audácius autem scripsi vobis fratres ex parte, tamquam in memóriam vos redúcens: propter grátiam, quæ data est mihi a Deo, A pisałem wam bracia poniekąd przy śmielszym, jakoby wam na pamięć przywodząc: dla łaski, która mi jest dana od Boga.
16
ut sim miníster Christi Iesu in géntibus: sanctíficans Evangélium Dei, ut fiat oblátio géntium accépta, et sanctificáta in Spíritu sancto. Abych był sługą Chrystusa Jezusa między Pogany: poświacajac Ewangelią Bożą, aby była ofiara Poganów przyjemna, i poświęcona przez Ducha Ś.
17
Hábeo ígitur glóriam in Christo Iesu ad Deum. Mam tedy chwałę w Chrystusie Jezusie ku Bogu.
18
Non enim áudeo áliquid loqui eórum, quæ per me non éfficit Christus in obediéntiam géntium, verbo et factis: Abowiem nie śmiem nic mówić, czego Chrystus nie sprawuje przez mię ku posłuszeństwu Poganów, słowem i uczynki, przez moc znaków i cudów,
19
in virtúte signórum, et prodigiórum, in virtúte Spíritus sancti: ita ut ab Ierúsalem per circúitum usque ad Illýricum repléverim Evangélium Christi. Przez moc Ducha świętego: tak iż od Jeruzalem około aż do Iliryku napełniłem Ewangelią Chrystusową.
20
Sic autem prædicávi Evangélium hoc, non ubi nominátus est Christus, ne super aliénum fundaméntum ædificárem: A takem opowiadał tę Ewangelią, nie gdzie jest mianowan Chrystus, abych na cudzym fundamencie nie budował.
21
sed sicut scriptum est: Quibus non est annuntiátum de eo, vidébunt: et qui non audiérunt, intélligent. Ale jako jest napisano, Którym nie jest oznajmiono o nim, oglądają: a którzy nie słychali zrozumieją.
22
Propter quod et impediébar plúrimum veníre ad vos, et prohíbitus sum usque adhuc. Dla tego barzom był zatrudnion, żem do was przyść nie mógł, i nie mogłem aż dotąd.
23
Nunc vero ultérius locum non habens in his regiónibus, cupiditátem autem habens veniéndi ad vos ex multis iam præcedéntibus annis: Lecz teraz nie mając więcej miejsca w tych krainach, a mając chuć przyść do was od wiela przeszłych lat:
24
cum in Hispániam proficísci cœ́pero, spero quod prætériens vídeam vos, et a vobis dedúcar illuc, si vobis primum ex parte frúitus fúero. Gdy się puszczę do Hiszpaniej, spodziewam się, że tamtędy idąc ujrzę was, i tam od was odprowadzon będę, gdy was pierwej po części zażyję.
25
Nunc ígitur proficíscar in Ierúsalem ministráre sanctis. A teraz pójdę do Jeruzalem pośługować świętym.
26
Probavérunt enim Macedónia, et Acháia collatiónem áliquam fácere in páuperes sanctórum, qui sunt in Ierúsalem. Bo się spodobało Macedoniej z Achają złożyć się nieco na ubogie święte, którzy są w Jeruzalem.
27
Plácuit enim eis: et debitóres sunt eórum. Nam si spirituálium eórum partícipes facti sunt gentíles, debent et in carnálibus ministráre illis. Abowiem spodobało się im, i są im powinni. Bo jeśli duchownych ich Pogani uczestnikami się stali, powinni są w cielesnych usługować im.
28
Hoc ígitur cum consummávero, et assignávero eis fructum hunc, per vos proficíscar in Hispániam. To tedy wykonawszy, i oddawszy im ten owoc, przez was pójdę do Hiszpaniej.
29
Scio autem quóniam véniens ad vos, in abundántia benedictiónis Evangélii Christi véniam. A wiem, iż przyszedszy do was w obfitości błogosławieństwa Ewanieljej Chrystusowej przydę.
30
Obsecro ergo vos fratres per Dóminum nostrum Iesum Christum, et per caritátem sancti Spíritus, ut adiuvétis me in oratiónibus vestris pro me ad Deum, Proszę was tedy bracia, przez Pana naszego Jezusa Chrystusa i przez miłość Ducha świętego, abyście mię wspomagali w modlitwach za mną do Boga.
31
ut líberer ab infidélibus, qui sunt in Iudǽa, et obséquii mei oblátio accépta fiat in Ierúsalem sanctis, Abych był wyzwolon od niewiernych, którzy są w Żydowskiej ziemi: a iżby posługowania mojego ofiara przyjemna była w Jeruzalem świętym.
32
ut véniam ad vos in gáudio per voluntátem Dei, et refrígerer vobíscum. Abych z weselem przyszedł do was za wolą Bożą, abych z wami się ucieszył.
33
Deus autem pacis sit cum ómnibus vobis. Amen. A Bóg pokoju niechaj będzie z wami wszystkiemi. Amen.
16
1
Comméndo autem vobis Phœben sorórem nostram, quæ est in ministério ecclésiæ, quæ est in Cenchris: A zalecam wam Febę siostrę nasze, która jest na posłudze kościoła, który jest w Cenchrach:
2
ut eam suscipiátis in Dómino digne sanctis: et assistátis ei in quocúmque negótio vestri indigúerit: étenim ipsa quoque ástitit multis, et mihi ipsi. Abyście ją przyjęli w Panu jako przystoi świętym: i stali przy niej w którejbykolwiek sprawie was potrzebowała. Abowiem też ona przy wielu stała, i przy mnie samym.
3
Salutáte Priscam, et Aquilam adiutóres meos in Christo Iesu Pozdrówcie Pryszkę i Akwilę pomocniki moje w Chrystusie Jezusie.
4
(qui pro ánima mea suas cervíces supposuérunt: quibus non solus ego grátias ago, sed et cunctæ ecclésiæ géntium), Którzy za duszę moje szyje swojej nastawili: którym nie ja sam dziękuję, ale i wszystkie kościoły pogańskie.
5
et domésticam ecclésiam eórum. Salutáte Epǽnetum diléctum mihi, qui est primitívus Asiæ in Christo. I zgromadzenie ich domowe. Pozdrówcie Epenetha, mnie miłego: który jest pierwiastkiem Azjej w Chrystusie.
6
Salutáte Maríam, quæ multum laborávit in vobis. Pozdrówcie Maryą, która wiele pracowała dla was.
7
Salutáte Andrónicum, et Iúniam cognátos, et concaptívos meos: qui sunt nóbiles in Apóstolis, qui et ante me fuérunt in Christo. Pozdrówcie Andronika i Julią krewne moje, i towarzysze więzienia mojego: którzy znacznemi są między Apostoły, którzy też przedemną byli w Chrystusie.
8
Salutáte Ampliátum dilectíssimum mihi in Dómino. Pozdrówcie Ampliata mnie namilszego w Panu.
9
Salutáte Urbánum adiutórem nostrum in Christo Iesu, et Stachyn diléctum meum. Pozdrówcie Urbana pomocnika naszego w Chrystusie Jezusie, i Stachina mnie miłego.
10
Salutáte Apéllen probum in Christo. Pozdrówcie Apellę doświadczonego w Chrystusie. Pozdrówcie te, którzy są z domu Arystobolowego.
11
Salutáte eos, qui sunt ex Aristóboli domo. Salutáte Herodiónem cognátum meum. Salutáte eos, qui sunt ex Narcíssi domo, qui sunt in Dómino. Pozdrówcie Herodyona krewnego mojego. Pozdrówcie te, którzy są z Narcissowego domu, co są w Panu.
12
Salutáte Tryphǽnam, et Tryphósam, quæ labórant in Dómino. Salutáte Pérsidem caríssimam, quæ multum laborávit in Dómino. Pozdrówcie Tryphenę i Tryphosę: które pracują w Panu. Pozdrówcie Persydę namilszą, która wiele pracowała w Panu.
13
Salutáte Rufum eléctum in Dómino, et matrem eius, et meam. Pozdrówcie Rufa wybranego w Panu, i matkę jego i moję.
14
Salutáte Asýncritum, Phlegóntem, Hermam, Pátrobam, Hermen, et qui cum eis sunt, fratres. Pozdrówcie Assynkryta, Phlegonta, Hermasza, Patrobę, Hermena, i bracią, którzy są z niemi.
15
Salutáte Philólogum et Iúliam, Néreum, et sorórem eius, et Olympíadem, et omnes, qui cum eis sunt, sanctos. Pozdrówcie Philologa i Julią, Nereusza i siostrę jego, i Olimpiadę, i wszystkie święte, którzy z niemi są.
16
Salutáte ínvicem in ósculo sancto. Salútant vos omnes ecclésiæ Christi. Pozdrówcie jedni drugie z pocałowaniem świętem: Pozdrawiają was wszystkie kościoły Chrystusowe.
17
Rogo autem vos fratres, ut observétis eos, qui dissensiónes, et offendícula præter doctrínam, quam vos didicístis, fáciunt, et declináte ab illis. A proszę was bracia, abyście upatrowali te, którzy czynią rozruchy i pogorszenia, mimo naukę, którejeście się wy nauczyli: i chrońcie się ich.
18
Huiuscémodi enim Christo Dómino nostro non sérviunt, sed suo ventri: et per dulces sermónes, et benedictiónes sedúcunt corda innocéntium. Abowiem tokowi Panu naszemu Chrystusowi nie służą, ale brzuchowi swemu: a przez łagodne mowy i pobłażania zwodzą serca niewinnych.
19
Vestra enim obediéntia in omnem locum divulgáta est. Gáudeo ígitur in vobis. Sed volo vos sapiéntes esse in bono, et símplices in malo. Bo wasze posłuszeństwo rozsławiło się po wszystkich miejscach. Przeto się z was weselę. Ale chcę, abyście byli mądrymi w dobrem, a prostymi w złem.
20
Deus autem pacis cónterat Sátanam sub pédibus vestris velóciter. Grátia Dómini nostri Iesu Christi vobíscum. A Bóg pokoju niechaj zetrze szatana pod nogami waszemi prędko. Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa z wami.
21
Salútat vos Timótheus adiútor meus, et Lúcius, et Iason, et Sosípater cognáti mei. Pozdrawia was Tymotheusz pomocnik mój, i Lucyusz, i Jazon, i Sosipater krewni moi.
22
Salúto vos ego Tértius, qui scripsi epístolam, in Dómino. Pozdrawiam was w Panu ja Tertius, którym list pisał.
23
Salútat vos Caius hospes meus, et univérsa ecclésia. Salútat vos Erástus arcárius civitátis, et Quartus, frater. Pozdrawia was Gajus gospodarz mój, i wszystek kościół. Pozdrawia was Erastus szafarz miejski i Quartus brat.
24
Grátia Dómini nostri Iesu Christi cum ómnibus vobis. Amen. Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa z wami wszystkiemi, Amen.
25
Ei autem, qui potens est vos confirmáre iuxta Evangélium meum, et prædicatiónem Iesu Christi, secúndum revelatiónem mystérii tempóribus ætérnis táciti A temu, który mocen jest was utwierdzić, według Ewanieljej mojej i przepowiadania Jezu Chrystusowego, według objawienia tajemnice od czasów wiecznych zamilczanej:
26
(quod nunc patefáctum est per Scriptúras prophetárum secúndum præcéptum ætérni Dei, ad obeditiónem fídei), in cunctis géntibus cógniti, (Która teraz objawiona jest przez pisma prorockie według rozkazania wiecznego Boga, ku posłuszeństwu wiary) między wszemi narody poznanej:
27
soli sapiénti Deo, per Iesum Christum, cui honor, et glória in sǽcula sæculórum. Amen. Samemu mądremu Bogu, przez Jezusa Chrystusa, któremu cześć i chwała na wieki wieków, Amen.