Biblia Sacra

Epistola Ad Corinthios Prima List Do Korynthów Pierwszy
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16
1
1
Paulus vocátus Apóstolus Iesu Christi per voluntátem Dei, et Sósthenes frater, Paweł powołany Apostoł Jezusa Chrystusa, przez wolą Bożą, i Sosthenes brat.
2
ecclésiæ Dei, quæ est Corínthi, sanctificátis in Christo Iesu, vocátis sanctis, cum ómnibus, qui ínvocant nomen Dómini nostri Iesu Christi, in omni loco ipsórum et nostro. Kościołowi Bożemu, który jest w Koryncie, poświęconym w Chrystusie Jezusie, powołanym świętym, ze wszystkiemi, którzy wzywają imienia pana naszego Jezusa, Chrystusa na wszelkim miejscu ich, i naszem.
3
Grátia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Dómino Iesu Christo. Łaska wam i pokój od Boga Ojca naszego i Pana Jezusa Chrystusa.
4
Grátias ago Deo meo semper pro vobis in grátia Dei, quæ data est vobis in Christo Iesu: Dziękuję Bogu mojemu zawsze za was z łaski Bożej, która jest wam dana w Chrystusie Jezusie,
5
quod in ómnibus dívites facti estis in illo, in omni verbo, et in omni sciéntia: Iż we wszystkiem staliście się bogatemi w nim, we wszelkiem słowie i we wszelkiej umiejętności,
6
sicut testimónium Christi confirmátum est in vobis: Jako świadectwo Chrystusowe utwierdzone jest w was,
7
ita ut nihil vobis desit in ulla grátia, exspectántibus revelatiónem Dómini nostri Iesu Christi, Tak, iż wam na żadnej łasce nie schodzi, oczekawającym objawienia Pana naszego Jezusa Chrystusa.
8
qui et confirmábit vos usque in finem sine crímine, in die advéntus Dómini nostri Iesu Christi. Który też was umocni aż do końca bez winy w dzień przyszycia Pana naszego Jezusa Chrystusa.
9
Fidélis Deus: per quem vocáti estis in societátem Fílii eius Iesu Christi Dómini nostri. Wierny Bóg: przez którego jesteście wezwani w towarzystwo Syna jego Jezusa Chrystusa Pana naszego.
10
Obsecro autem vos fratres per nomen Dómini nostri Iesu Christi: ut idípsum dicátis omnes, et non sint in vobis schísmata: sitis autem perfécti in eódem sensu, et in eádem senténtia. Lecz proszę was bracia, przez imię Pana naszego Jezusa Chrystusa, abyście toż mówili wszyscy, a iżby nie było między wami rozerwania: ale bądzcie doskonali w jednem rozumieniu i w jednej nauce.
11
Significátum est enim mihi de vobis fratres mei ab iis, qui sunt Chloes, quia contentiónes sunt inter vos. Albowiem dano mi znać o was bracia moi, od tych, którzy są Chlojej, iż poswarki są między wami.
12
Hoc autem dico, quod unusquísque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli: ego autem Apóllo: ego vero Cephæ: ego autem Christi. A to wam powiadam, iż każdy z was mówi: Jam jest Pawłów, a ja Apollów, a ja Cepchy, a ja Chrystusów.
13
Divísus est Christus? numquid Paulus crucifíxus est pro vobis? aut in nómine Pauli baptizáti estis? Rozdzielony jest Chrystus? Azaż Paweł jest za was ukrzyżowan? abo w imię Pawłowe jesteście ochrzczeni?
14
Grátias ago Deo, quod néminem vestrum baptizávi, nisi Crispum, et Caium: Dziękuję Bogu, iżem żadnego a was nie chrzcił, jedno Kryspa i Gajusa:
15
ne quis dicat quod in nómine meo baptizáti estis. Aby kto nie mówił, żeście w imię moje ochrzczeni.
16
Baptizávi autem et Stéphanæ domum: céterum néscio si quem álium baptizáverim. Ochrzciłem też i dom Stephany. Nadto nie wiem, jeślim kogo drugiego ochrzcił.
17
Non enim misit me Christus baptizáre, sed evangelizáre: non in sapiéntia verbi, ut non evacuétur crux Christi. Boć Chrystus nie posłał mię chrzcić, ale Ewangelią przepowiadać: nie w mądrości słowa, aby się nie stał próżnym krzyż Chrystusów.
18
Verbum enim crucis pereúntibus quidem stultítia est: iis autem, qui salvi fiunt, id est nobis, Dei virtus est. Abowiem słowo krzyża, tym, którzy giną, jest głupstwem: lecz tym, którzy zbawienia dostępują, to jest nam, jest mocą Bożą.
19
Scriptum est enim: Perdam sapiéntiam sapiéntium, et prudéntiam prudéntium reprobábo. bo jest napisano: Zagubię mądrość mądrych: a roztropność roztropnych odrzucę.
20
Ubi sápiens? ubi scriba? ubi conquisítor huius sǽculi? Nonne stultam fecit Deus sapiéntiam huius mundi? Gdzież mądry? gdzież Doktor? gdzież badacz świata tego? Izali nie głupią uczynił Bóg Mądrość świata tego?
21
Nam quia in Dei sapiéntia non cognóvit mundus per sapiéntiam Deum: plácuit Deo per stultítiam prædicatiónis salvos fácere credéntes. Abowiem, iż w mądrości Bożej świat nie poznał Boga przez mądrość: podobało się Bogu przez głupstwo przepowiadania zbawić wierzące.
22
Quóniam et Iudǽi signa petunt, et Græci sapiéntiam quærunt: Ponieważ i Żydowie cudów się domagają, i Grekowi mądrości szukają:
23
nos autem prædicámus Christum crucifíxum: Iudǽis quidem scándalum, géntibus autem stultítiam, A my przepowiadamy Chrystusa ukrzyżowanego, Żydom w prawdzie zgorszeniem, a Grekom głupstwem,
24
ipsis autem vocátis Iudǽis, atque Græcis, Christum Dei virtútem, et Dei sapiéntiam: Lecz samym wezwanym i Żydom i Grekom Chrystusa mocą Bożą i mądrością Bożą.
25
quia quod stultum est Dei, sapiéntius est homínibus: et quod infírmum est Dei, fórtius est homínibus. Ponieważ głupstwo Boże, jest mądrzejsze nad ludzi: a mdłość Boża, jest mądrzejsza nad ludzi.
26
Vidéte enim vocatiónem vestram fratres, quia non multi sapiéntes secúndum carnem, non multi poténtes, non multi nóbiles: Bo przypatrzcie się, bracia, waszemu powołaniu, iż nie wiele mądrych wedle ciała, nie wiele możnych, nie wiele zacnych:
27
sed quæ stulta sunt mundi elégit Deus, ut confúndat sapiéntes: et infírma mundi elégit Deus, ut confúndat fórtia: Ale wybrał Bug głupstwa świata, aby zawstydził mądre: a mdłe świata wybrał, aby zawstydzić mocne:
28
et ignobília mundi, et contemptibília elégit Deus, et ea, quæ non sunt, ut ea quæ sunt destrúeret: I podłe świata i wzgardzone wybrał Bóg i te których mniemasz, aby zniszczył te które są:
29
ut non gloriétur omnis caro in conspéctu eius. Aby się żadne ciało przed oczyma jego nie chlubiło.
30
Ex ipso autem vos estis in Christo Iesu, qui factus est nobis sapiéntia a Deo, et iustítia, et sanctificátio, et redémptio: Ale z niego wy jesteście Jezusie Chrystusie: który się nam stał mądrością od Boga i sprawiedliwością, i poświęceniem, i odkupieniem:
31
ut quemádmodum scriptum est: Qui gloriátur, in Dómino gloriétur. Aby, jako jest napisano: Kto się chlubi, w panu się chlubił.
2
1
Et ego, cum veníssem ad vos, fratres, veni non in sublimitáte sermónis, aut sapiéntiæ, annúntians vobis testimónium Christi. A ja, gdym przyszedł do was bracia, przyszedłem nie z wyniosłością mowy abo mądrości, opowiadając wam świadectwo Chrystusowe.
2
Non enim iudicávi me scire áliquid inter vos, nisi Iesum Christum, et hunc crucifíxum. Abowiem nie rozumiałem, żebym miał co umieć między wami, jedno Jezusa Chrystusa, i tego ukrzyżowanego.
3
Et ego in infirmitáte, et timóre, et tremóre multo fui apud vos: I byłem ja ze mdłością,. i z bojaźnią, i ze drżeniem wielkiem u was:
4
et sermo meus, et prædicátio mea non in persuasibílibus humánæ sapiéntiæ verbis, sed in ostensióne spíritus, et virtútis: A mowa moja i przepowiadanie moje nie w przyłudzających mądrości ludzkiej słowiech, ale w okazaniu du­cha i mocy:
5
ut fides vestra non sit in sapiéntia hóminum, sed in virtúte Dei. Aby wiara wasza nie była w mądrości ludzkiej, ale w mocy Bożej. A powiadamy mądrość między doskonałe­mi.
6
Sapiéntiam autem lóquimur inter perféctos: sapiéntiam vero non huius sǽculi, neque príncipum huius sǽculi, qui destruúntur: A mądrość nie wieku tego, ani książąt wieku tego, którzy się każą,
7
sed lóquimur Dei sapiéntiam in mystério, quæ abscóndita est, quam prædestinávit Deus ante sǽcula in glóriam nostram, Ale powiadamy mądrość Bożą w tajemnicy, która zakryta jest, którą Bóg przeznaczył przed wieki ku chwale naszej.
8
quam nemo príncipum huius sǽculi cognóvit: si enim cognovíssent, numquam Dóminum glóriæ crucifixíssent. Której żaden z książąt wieku tego nie poznał: Bo gdyby byli poznali, nigdyby byli, Pana chwały nie ukrzyżowali.
9
Sed sicut scriptum est: Quod óculus non vidit, nec auris audívit, nec in cor hóminis ascéndit, quæ præparávit Deus iis, qui díligunt illum: Ale jako jest napisano, Czego oko nie widziało, i ucho nie słyszało, i w serce człowiecze nie wstąpiło, ca nagotował Bóg tym, którzy go miłują.
10
nobis autem revelávit Deus per Spíritum suum: Spíritus enim ómnia scrutátur, étiam profúnda Dei. Lecz nam Bóg objawił przez Ducha swojego. abowiem Duch wszystko wypatruje , i głębokości Boże.
11
Quis enim hóminum scit quæ sunt hóminis, nisi spíritus hóminis, qui in ipso est? ita et quæ Dei sunt, nemo cognóvit, nisi Spíritus Dei. Bo któż z ludzi wie co jest człowieczego, jedno duch człowieczy, który w nim jest? także też co jest Bożego nikt nie wie, jedno Duch Boży.
12
Nos autem non spíritum huius mundi accépimus, sed Spíritum, qui ex Deo est, ut sciámus quæ a Deo donáta sunt nobis: A my nie wzięliśmy ducha tego świata, ale ducha, który jest z Boga: abyśmy wiedzieli co nam od Boga jest darowano.
13
quæ et lóquimur non in doctis humánæ sapiéntiæ verbis, sed in doctrína Spíritus, spirituálibus spirituália comparántes. Co też opowiadamy nie przez uczone słowa ludzkiej mądrości: ale przez naukę Ducha, duchownym duchowne rzeczy przystosując.
14
Animális autem homo non pércipit ea, quæ sunt Spíritus Dei: stultítia enim est illi, et non potest intellígere: quia spirituáliter examinátur. A człowiek cielesny nie pojmuje tego co jest Ducha Bożego: abowiem głupstwem jemu jest, i nie może rozumieć: iż duchownie bywa rozsądzon.
15
Spirituális autem iúdicat ómnia: et ipse a némine iudicátur. Lecz duchowny rozsądza wszystko, a sam od żadnego nie bywa rozsądzon.
16
Quis enim cognóvit sensum Dómini, qui ínstruat eum? nos autem sensum Christi habémus. Abowiem któż poznał umysł Pański, któryby go nauczył? lecz my umysł Chrystusów mamy.
3
1
Et ego, fratres, non pótui vobis loqui quasi spirituálibus, sed quasi carnálibus. Tamquam párvulis in Christo, I ja bracia nie mogłem wam mówić jako duchownym ale jako cielesnym. Jako malutkim w Chrystusie,
2
lac vobis potum dedi, non escam: nondum enim poterátis: sed nec nunc quidem potéstis: adhuc enim carnáles estis. Dałem wam mleko na napój, nie pokarm: boście jeszcze nie mogli: ale ani teraz jeszcze możecie: bo jeszcze cieleśni jesteście.
3
Cum enim sit inter vos zelus, et conténtio: nonne carnáles estis, et secúndum hóminem ambulátis? Abowiem gdyż między wami jest zazdrość i swar: azażeście nie cieleśni, i według człowieka chodzicie?
4
Cum enim quis dicat: Ego quidem sum Pauli: álius autem: Ego Apóllo: nonne hómines estis? Quid ígitur est Apóllo? quid vero Paulus? Abowiem gdy kto mówi: Jam jest Pawłów, a drugi: Ja Apollów: azażeście nie ludźmi? Cóż tedy jest Apollo? a co Paweł?
5
Minístri eius, cui credidístis, et unicuíque sicut Dóminus dedit. Słudzy tego, któremuście uwierzyli, a jako każdemu Pan dał.
6
Ego plantávi, Apóllo rigávit: sed Deus increméntum dedit. Jam szczepił, Apollo polewał: ale Bóg dał pomnożenie.
7
Itaque neque qui plantat est áliquid, neque qui rigat: sed, qui increméntum dat, Deus. A tak ani który szczepi jest czem, ani który polewa: ale Bóg który pomnożenie dawa.
8
Qui autem plantat, et qui rigat, unum sunt. Unusquísque autem própriam mercédem accípiet, secúndum suum labórem. A który szczepi, i który polewą, jedno są. A każdy własną zapłatę weźmie według prace swojej.
9
Dei enim sumus adiutóres: Dei agricultúra estis, Dei ædificátio estis. Abowiem jesteśmy pomocnikami Bożemi: rolą Bożą zoraną jesteście budowanim Bożem jesteście.
10
Secúndum grátiam Dei, quæ data est mihi, ut sápiens architéctus fundaméntum pósui: álius autem superædíficat. Unusquísque autem vídeat quómodo superædíficet. Wedle łaski Bożej, która mi jest dana, jako mądry budowniczy założyłem fundament: a drugi na nim buduje. Lecz każdy niech baczy jako na nim buduje.
11
Fundaméntum enim áliud nemo potest pónere præter id, quod pósitum est, quod est Christus Iesus. Abowiem fundamentu innego nikt założyć nie może, okrom tego, który założon jest, który jest Chrystus Jezus.
12
Si quis autem superædíficat super fundaméntum hoc, aurum, argéntum, lápides pretiósos, ligna, fœnum, stípulam, A jeśli kto na tym, fundamencie buduje złoto srebro kamienie drogie, drwa, siano, słomę:
13
uniuscuiúsque opus maniféstum erit: dies enim Dómini declarábit, quia in igne revelábitur: et uniuscuiúsque opus quale sit, ignis probábit. Każdego robota jawna będzie: Bo dzień Pański pokaże: bo się w ognia objawi: a każdego roboty jaka jest, ogień sprobuje.
14
Si cuius opus mánserit quod superædificávit, mercédem accípiet. Jeśli którego robota zostanie którą nabudował, zapłatę weźmie.
15
Si cuius opus árserit, detriméntum patiétur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Jeśli kótórego robota zgore, szkodę odniesie: lecz sam będzie zbawion, wszakże tak jako przez ogień.
16
Nescítis quia templum Dei estis, et Spíritus Dei hábitat in vobis? Nie wicie, iżeście kościołem Bożym, a Duch Boży mieszka w was?
17
Si quis autem templum Dei violáverit, dispérdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. A jeśli kto kościół Boży zgwałci, zatraci go Bóg. Abowiem kościół Boży święty jest, którym wy jesteście.
18
Nemo se sedúcat: si quis vidétur inter vos sápiens esse in hoc sǽculo, stultus fiat ut sit sápiens. Niech się żaden nie zwodzi. Jeśli kto zda się być mądrym między wami na tym świecie, niech się stanie głupim, aby był mądrym.
19
Sapiéntia enim huius mundi, stultítia est apud Deum. Scriptum est enim: Comprehéndam sapiéntes in astútia eórum. Ąbowiem mądrość świta tego, głupstwem jest u Boga. Bo napisano jest: Pojmam mędrce w chytrość ich.
20
Et íterum: Dóminus novit cogitatiónes sapiéntium, quóniam vanæ sunt. I zasię: Pan, zna myśli mędrców, iż są próżne.
21
Nemo ítaque gloriétur in homínibus. A tak niech się nie chełpi żaden w ludziach. Abowiem wszystko jest wasze:
22
Omnia enim vestra sunt, sive Paulus, sive Apóllo, sive Cephas, sive mundus, sive vita, sive mors, sive præséntia, sive futúra: ómnia enim vestra sunt: Bądź Paweł, bądź Apollo, bądź Cephas, bądź świat, bądź żywot, bądź śmierć, bądź teraźniejsze rzeczy, bądź przyszłe: bo wszystko wasze jest:
23
vos autem Christi: Christus autem Dei. A wy Chrystusowi: a Chrystus Boży.
4
1
Sic nos exístimet homo ut minístros Christi, et dispensatóres mysteriórum Dei. Tak niechaj człowiek o nas rozumie Jako o sługach Chrystusowych, i szafarzach tajemnic Bożych.
2
Hic iam quǽritur inter dispensatóres ut fidélis quis inveniátur. Tu już szukają między szafarzmi, aby który nalezion był wiernym.
3
Mihi autem pro mínimo est ut a vobis iúdicer, aut ab humáno die: sed neque meípsum iúdico. Ale u mnie to jest namniejsza, żebych był od was sądzony, abo od dnia ludzkiego; lecz ani sam siebie sądzę.
4
Nihil enim mihi cónscius sum, sed non in hoc iustificátus sum: qui autem iúdicat me, Dóminus est. Abowiem się w niwczem nie czuję: ale nie w tem jestem usprawiedliwion: a który mię sądzi Pan jest.
5
Itaque nolíte ante tempus iudicáre, quoadúsque véniat Dóminus: qui et illuminábit abscóndita tenebrárum, et manifestábit consília córdium: et tunc laus erit unicuíque a Deo. A tak nie sądźcie przed czasem, ażby Pan przyszedł, który też oświeci zakrycia ciemności, i objawi rady serc: a tedy chwała będzie każdemu od Boga.
6
Hæc autem, fratres, transfigurávi in me et Apóllo, propter vos: ut in nobis discátis, ne supra quam scriptum est, unus advérsus álterum inflétur pro álio. A tomci bracia obrócił na się i na Apolla, dla was: abyście się nauczyli z nas, żeby się nadto co jest napisa­no, jeden za drugim nie nadymał przeciwko drugiemu.
7
Quis enim te discérnit? Quid autem habes quod non accepísti? Si autem accepísti, quid gloriáris quasi non accéperis? Abowiem któż się rozsądza? A co masz czegoś nie wziął? A jeśliżeś wziął, przeczże się chlubisz jakobyś nie wziął?
8
Iam saturáti estis, iam dívites facti estis: sine nobis regnátis: et útinam regnétis, ut et nos vobíscum regnémus. Jużeście nasyceni, jużeście się bogatemi stali: oprócz nas królujecie: a bodajeście królowali, żebyśmy i my z wami królowali.
9
Puto enim quod Deus nos Apóstolos novíssimos osténdit, tamquam morti destinátos: quia spectáculum facti sumus mundo, et ángelis, et homínibus. Bo mniemam, iż Bóg nas Apostoły ostatnie pokazał jakoby na śmierć naznaczone. Abowiem staliśmy się dziwowiskiem światu, i aniołom, i ludziom.
10
Nos stulti propter Christum, vos autem prudéntes in Christo: nos infírmi, vos autem fortes: vos nóbiles, nos autem ignóbiles. My głupi dla Chrystusa a wy roztropni w Chrystusie, myśmi słabi, a wy mocni: wy zacni, a my beze czci.
11
Usque in hanc horam et esurímus, et sitímus, et nudi sumus, et cólaphis cǽdimur, et instábiles sumus, A do tej godziny i łakniemy, i pragniemy, i nadzy jesteśmy, i bywamy policzkowani, i tułamy się,
12
et laborámus operántes mánibus nostris: maledícimur, et benedícimus: persecutiónem pátimur, et sustinémus: I pracujemy, robiąc swemi rękoma. Złorzeczą nam, a błogosławiemy: prześladowanie cierpiemy, a znosimy:
13
blasphemámur, et obsecrámus: tamquam purgaménta huius mundi facti sumus, ómnium peripséma usque adhuc. Bluźnią nas, a modlimy się. Staliśmy się jako plugastwa tego świata, śmieci wszystkich aż dotąd.
14
Non ut confúndam vos, hæc scribo, sed ut fílios meos caríssimos móneo. Nie żebym was zawstydził to piszę, ale jako syny moje najmilsze napominam.
15
Nam si decem míllia pædagogórum habeátis in Christo, sed non multos patres. Nam in Christo Iesu per Evangélium ego vos génui. Abowiem choćbyście mieli dziesięć tysięcy Pedagogów w Chrystusie, ale nie wiele ojców, bo w Chrystusie Jezusie przez Ewanielią jam was urodził.
16
Rogo ergo vos, imitatóres mei estóte, sicut et ego Christi. Proszę was tedy, bądźcie naśladowcami mojemi jakom i ja Chrystusów.
17
Ideo misi ad vos Timótheum, qui est fílius meus caríssimus, et fidélis in Dómino: qui vos commonefáciet vias meas, quæ sunt in Christo Iesu, sicut ubíque in omni ecclésia dóceo. Dla tegom posłał do was Tymoteusza, który jest syn mój namilszy i wierny w Panu który wam przypomni drogi moje, które są w Chrystusie Jezusie, jako wszędy w każdym kościele uczę
18
Tamquam non ventúrus sim ad vos, sic infláti sunt quidam. Jakobych nie miał przyść do was, tak się niektórzy nadęli.
19
Véniam autem ad vos cito, si Dóminus volúerit: et cognóscam non sermónem eórum, qui infláti sunt, sed virtútem. Ale rychło przydę do was, jeśli Pan będzie chciał: i doznam nie mowy tych, którzy się nadęli, ale mocy.
20
Non enim in sermóne est regnum Dei, sed in virtúte. Abowiem nie w mowie jest królestwo Boże, ale w mocy.
21
Quid vultis? in virga véniam ad vos, an in caritáte, et spíritu mansuetúdinis? Co chcecie? z rózgąli mam przyść do was, czyli z miłością, i z duchem cichości?
5
1
Omníno audítur inter vos fornicátio, et talis fornicátio, qualis nec inter gentes, ita ut uxórem patris sui áliquis hábeat. Koniecznie słychać między wami porubstwo, a takie porubstwo, jakiego ani między Pogany, tak, iż któryś ma ojca swego żonę.
2
Et vos infláti estis: et non magis luctum habuístis ut tollátur de médio vestrum qui hoc opus fecit. A wyście się, nadęli: a nie raczejeście żałości mieli, aby był zniesion z pośrodku was, który tego uczynku się dopuścił.
3
Ego quidem absens córpore, præsens autem spíritu, iam iudicávi ut præsens eum, qui sic operátus est. Ja iście nieprzytomny ciałem, ale duchem przytomny, jużem jako przytomny osądził, tego, który tak uczynił,
4
In nómine Dómini nostri Iesu Christi, congregátis vobis et meo spíritu, cum virtúte Dómini nostri Iesu, Gdy się w imię Pana naszego Jezu Chrysta zgromadzicie i z duchem moim: z mocą Pana naszego Jezusa,
5
trádere huiúsmodi Sátanæ in intéritum carnis, ut spíritus salvus sit in die Dómini nostri Iesu Christi. Podać takiego szatanowi na zatracenie ciała: aby duch był zachowan w dzień Pana naszego Jezusa Chrystusa.
6
Non est bona gloriátio vestra. Nescítis quia módicum ferméntum totam massam corrúmpit? Nie dobra jest chluba wasza. Nie wiecie, iż trocha kwasu wszystko ciasto zakwasza?
7
Expurgáte vetus ferméntum, ut sitis nova conspérsio, sicut estis ázymi. Etenim Pascha nostrum immolátus est Christus. Wyczyśćcież stary kwas, abyście byli nowem zaczynieniem, jako przaśni jesteście. Abowiem pascha nasza, ofiarowany jest Chrystus.
8
Itaque epulémur: non in ferménto véteri, neque in ferménto malítiæ, et nequítiæ: sed in ázymis sinceritátis, et veritátis. A tak używajmy nie w starym kwasie, ani w kwasie złości i przewrotności: ale w przaśnikach szczerości i prawdy.
9
Scripsi vobis in epístola: Ne commisceámini fornicáriis: Pisałem wam w liście, abyście się nie mieszali z porubnikami.
10
non útique fornicáriis huius mundi, aut aváris, aut rapácibus, aut idólis serviéntibus: alióquin debuerátis de hoc mundo exiísse. Niezgoła z porubnikami świata tego, abo z łakomymi, abo z drapieżnymi, abo z służącymi bałwanom: Bo inaczej, musielibyście z tego świata wyniść.
11
Nunc autem scripsi vobis non commiscéri: si is, qui frater nominátur, est fornicátor, aut avárus, aut idólis sérviens, aut malédicus, aut ebriósus, aut rapax, cum eiúsmodi nec cibum súmere. Lecz teraz pisałem wam, abyście się nie mieszali: jeśli ten, który się bratem mianuje, jest porubnikiem, abo łakomym, abo służącym bałwanom, abo złorzeczącym, abo pijanicą, abo drapieżcą, żebyście z takowym ani jedli.
12
Quid enim mihi de iis, qui foris sunt, iudicáre? Nonne de iis, qui intus sunt, vos iudicátis? Bo co mnie należy o tych, ktorzy nie są u nas sądzić? A za o tych, którzy u nas są wy nie sądzicie?
13
Nam eos, qui foris sunt, Deus iudicábit. Auférte malum ex vobis ipsis. Bo tych, którzy nie u nas są, Bóg sądzić będzie. Wyrzućcie złego z pośrodka was.
6
1
Audet áliquis vestrum habens negótium advérsus álterum, iudicári apud iníquos, et non apud sanctos? Śmie który z was mając sprawę przeciw drugiemu sądzić się przed niesprawiedliwemi, a nie przed świętemi?
2
An nescítis quóniam sancti de hoc mundo iudicábunt? Et si in vobis iudicábitur mundus, indígni estis qui de mínimis iudicétis? Azaś nie wiecie, iż święci będą ten świat sądzić? A jeśli od was świat sądzon będzie: nie godniżeście sądzić rzeczy namniejszych?
3
Nescítis quóniam ángelos iudicábimus? quanto magis sæculária? Nie wiecie, iż anioły sądzić będziemy? jako daleko więcej rzeczy świeckie?
4
Sæculária ígitur iudícia si habuéritis: contemptíbiles, qui sunt in ecclésia, illos constitúite ad iudicándum. Jeśli tedy będziecie mieć sądy świeckie, którzy są wzgardzeni w kościele, tych wysadźcie na sądzenie.
5
Ad verecúndiam vestram dico. Sic non est inter vos sápiens quisquam, qui possit iudicáre inter fratrem suum? Mówię ku wstydowi waszemu. Także niemasz mię­dzy wami mądrego żadnego, który by mógł rozsądzić mię­dzy bratem swoim?
6
Sed frater cum fratre iudício conténdit: et hoc apud infidéles? Ale się brat z bratem prawuje: i to przed niewier­ nemi?
7
Iam quidem omníno delíctum est in vobis, quod iudícia habétis inter vos. Quare non magis iniúriam accípitis? quare non magis fraudem patímini? Jużci koniecznie jest w was występek, że sądy między sobą miewacie. Czemu raczej krzywdy nie podejmujecie? czemu raczej szkody nie cierpicie?
8
Sed vos iniúriam fácitis, et fraudátis: et hoc frátribus. Ale wy krzywdę czynicie i szkodzicie, a jeszcze bra­cią.
9
An nescítis quia iníqui regnum Dei non possidébunt? Nolíte erráre: neque fornicárii, neque idólis serviéntes, neque adúlteri, Aza nie wiecie, iż niesprawiedliwi nie osięgą królestwa Bożego? Nie mylcie się, ani porubnicy, ani bałwanom służący, ani cudzołożnicy, ani psotliwi, ani Sodomczycy,
10
neque molles, neque masculórum concubitóres, neque fures, neque avári, neque ebriósi, neque malédici, neque rapáces regnum Dei possidébunt. Ani złodzieje, ani łakomi, ani pijanice, ani złorze­czący, ani drapieżce nie posięgą królestwa Bożego.
11
Et hæc quidam fuístis: sed ablúti estis, sed sanctificáti estis, sed iustificáti estis in nómine Dómini nostri Iesu Christi, et in Spíritu Dei nostri. I tymeście niektórzy byli: aleścię omyci, aleście po­święceni, aleście usprawiedliwieni w imię Pana naszego Jezu Chrysta, i w Duchu Boga naszego.
12
Omnia mihi licent, sed non ómnia expédiunt: ómnia mihi licent, sed ego sub nullíus rédigar potestáte. Wszystko mi się godzi, ale nie wszystko pożyteczno. Wszystko mi się godzi, ale się ja w moc niczemu nie poddam.
13
Esca ventri, et venter escis: Deus autem et hunc, et has déstruet: corpus autem non fornicatióni, sed Dómino: et Dóminus córpori. Pokarm brzuchowi, a brzuch pokarmowi: lecz Bóg i ten i te zepsuje: A ciało nie porubstwu, ale Panu, a Pan ciału.
14
Deus vero et Dóminum suscitávit: et nos suscitábit per virtútem suam. A Bóg i Pana wzbudził, i nas wzbudzi przez moc swoję.
15
Nescítis quóniam córpora vestra membra sunt Christi? Tollens ergo membra Christi, fáciam membra meretrícis? Absit. Nie wiecie, iż ciała wasze są członkami Chrystuso­wemi? wziąwszy tedy członki Chrystusowe, uczynię je członkami nierządnice? Nie daj tego Boże.
16
An nescítis quóniam qui adhǽret meretríci, unum corpus effícitur? Erunt enim (inquit) duo in carne una. Abo nie wiecie, iż ten co się złącza z nierządnicą, sta­je się jednem ciałem? Abowiem (mówi) będą dwa w jednem ciele.
17
Qui autem adhǽret Dómino, unus spíritus est. A kto się złącza z Panem, jednym duchem jest.
18
Fúgite fornicatiónem. Omne peccátum, quodcúmque fécerit homo, extra corpus est: qui autem fornicátur, in corpus suum peccat. Uciekajcie przed porubstwem. Wszelki grzech, któryby człowiek czynił, nie jest na ciele: ale kto porub stwo płodzi, przeciwko ciału swemu grzeszy.
19
An nescítis quóniam membra vestra, templum sunt Spíritus sancti, qui in vobis est, quem habétis a Deo, et non estis vestri? Aza nie wiecie, iż członki wasze są kościołem Ducha świętego który w was jest, którego macie od Boga, a nie jesteście swoi?
20
Empti enim estis prétio magno. Glorificáte, et portáte Deum in córpore vestro. Abowiemeście kupieni zapłatą wielką. Chwąlcież i noście Boga w ciele waszem.
7
1
De quibus autem scripsístis mihi: Bonum est hómini mulíerem non tángere: Lecz o tem coście mi pisali: Dobrze jest człowiekowi nie tykać się niewiasty.
2
propter fornicatiónem autem unusquísque suam uxórem hábeat, et unaquǽque suum virum hábeat. Ale dla porubstwa, niech każdy ma swoję żonę, a każda niech ma swego męża.
3
Uxóri vir débitum reddat: simíliter autem et uxor viro. Mąż niechaj żonie powinność oddaje: także też i żona mężowi.
4
Múlier sui córporis potestátem non habet, sed vir. Simíliter autem et vir sui córporis potestátem non habet, sed múlier. Żona nie ma w mocy ciała swego, ale mąż. Także i mąż niema w mocy swej, ciała swego, ale żona.
5
Nolíte fraudáre ínvicem, nisi forte ex consénsu ad tempus, ut vacétis oratióni: et íterum revertímini in idípsum, ne tentet vos Sátanas propter incontinéntiam vestram. Nie odmawiajcie jeden drugiemu: chybaby z zezwolenia do czasu, abyście się modlitwą bawili: a zasię wracajcie się do tegoż, aby was szatan nie kusił, dla waszej niestrzymawałości.
6
Hoc autem dico secúndum indulgéntiam, non secúndum impérium. A to mówię według folgowania, nie według rozkazania.
7
Volo enim omnes vos esse sicut meípsum: sed unusquísque próprium donum habet ex Deo: álius quidem sic, álius vero sic. Abowiem chcę, abyście wy wszyscy byli jakom ja sam, ale każdy ma własny dar od Boga: jeden tak a drugi tak.
8
Dico autem non nuptis, et víduis: bonum est illis si sic permáneant, sicut et ego. A mówię nie żonatym i wdowom: Dobrze im jest, jeśliżeby tak trwali jako i ja.
9
Quod si non se cóntinent, nubant. Mélius est enim núbere, quam uri. Ale jeśli się nie wstrzymawają: niech w małżeństwo wstąpią. Bo lepiej jest w małżeństwo wstąpić, niżeli być palonym.
10
Iis autem, qui matrimónio iuncti sunt, præcípio non ego, sed Dóminus, uxórem a viro non discédere: A tym, którzy są w małżeństwie, rozkazuję nie ja, ale Pan: iżby żona od męża nie odchodziła.
11
quod si discésserit, manére innúptam, aut viro suo reconciliári. Et vir uxórem non dimíttat. A jeśliby odeszła, żeby trwała bez męża, abo się z mężem pojędnała. A mąż żony niech nie opuszcza.
12
Nam céteris ego dico, non Dóminus. Si quis frater uxórem habet infidélem, et hæc conséntit habitáre cum illo, non dimíttat illam. Bo inszym, ja mówię; nie Pan. Jeśli który brat ma żonę niewierną, a ta z nim zezwala mieszkać: niechaj jej nie opuszcza.
13
Et si qua múlier fidélis habet virum infidélem, et hic conséntit habitáre cum illa, non dimíttat virum: I żona, jeśli która wierna, ma męża niewiernego, a on zezwala mieszkać z nią: niechaj nie opuszcza męża.
14
sanctificátus est enim vir infidélis per mulíerem fidélem, et sanctificáta est múlier infidélis per virum fidélem: alióquin fílii vestri immúndi essent, nunc autem sancti sunt. Abowiem poświęcon jest mąż niewierny przez żonę wierną: i żona niewierna poświęcona jest przez męża wiernego. Bo inaczej dziatki wasze byłyby nieczystemi: a teraz świętemi są.
15
Quod si infidélis discédit, discédat: non enim servitúti subiéctus est frater, aut soror in huiúsmodi: in pace autem vocávit nos Deus. A jeśli niewierny odchodzi, niechże odejdzie. Abowiem nie jest poddany niewolstwu brat abo siostra w takowych rzeczach, a do pokoju wezwał nas Bóg.
16
Unde enim scis múlier, si virum salvum fácies? aut unde scis vir, si mulíerem salvam fácies? Abowiem zkąd wiesz żono, jeśli męża zbawisz? abo zkąd wiesz mężu, jeśli żonę zbawisz?
17
Nisi unicuíque sicut divísit Dóminus, unumquémque sicut vocávit Deus, ita ámbulet, et sicut in ómnibus ecclésiis dóceo. Ale jako każdemu udzielił Pan, jako każdego wezwał Bóg, tak niech postępuje, i jako we wszystkich kościołach uczę.
18
Circumcísus áliquis vocátus est? non addúcat præpútium. In præpútio áliquis vocátus est? non circumcidátur. Obrzezanym kto wezwany jest? niechajże nie przywodzi odrzezku. W odrzezku kto wezwany jest? niechaj się nie obrzezuje.
19
Circumcísio nihil est, et præpútium nihil est: sed observátio mandatórum Dei. Obrzezanie nic nie jest, i odrzezek nic nie jest: ale zachowanie Bożego przykazania.
20
Unusquísque in qua vocatióne vocátus est, in ea permáneat. Każdy, w którem wezwaniu jest wezwan, w term niechaj trwa.
21
Servus vocátus es? non sit tibi curæ: sed et si potes fíeri liber, magis útere. Jesteś wezwan niewolnikiem? nie dbajże: ale jeśli też możesz być wolnym, raczej używaj.
22
Qui enim in Dómino vocátus est servus, libértus est Dómini: simíliter qui liber vocátus est, servus est Christi. Abowiem kto niewolnikiem wezwany jest w Panie: jest wyzwolonym Pańskim: także który jest wezwan wolnym, jest niewolnikiem Chrystusowym.
23
Prétio empti estis: nolíte fíeri servi hóminum. Zapłatąście kupieni, nie stawajcie się niewolniki ludzkimi.
24
Unusquísque in quo vocátus est, fratres, in hoc permáneat apud Deum. Każdy, w czem jest wezwan, bracia, w tem niech trwa przed Bogiem.
25
De virgínibus autem præcéptum Dómini non hábeo: consílium autem do, tamquam misericórdiam consecútus a Dómino, ut sim fidélis. A o pannach nie mam rozkazania Pańskiego: ale radę daję, jako ten, którym od Pana miłosierdzia dostąpił, abych był wiernym.
26
Exístimo ergo hoc bonum esse propter instántem necessitátem, quóniam bonum est hómini sic esse. Mniemam tedy to być rzeczą dobrą, dla teraźniejszej potrzeby iż dobra jest rzecz człowiekowi tak być.
27
Alligátus es uxóri? noli quǽrere solutiónem. Solútus es ab uxóre? noli quǽrere uxórem. Przywiązaneś do żony? nie szukajże rozwiązania. Rozwiązanyś od żony? nie szukajże żony.
28
Si autem accéperis uxórem, non peccásti. Et si núpserit virgo, non peccávit: tribulatiónem tamen carnis habébunt huiúsmodi. Ego autem vobis parco. A jeślibyś wziął żonę, nie zgrzeszyłeś. Jeśliby też panna szła za mąż, nie zgrzeszyła. Wszakże trapienie ciała mieć będą takowi. A ja wam folguję.
29
Hoc ítaque dico, fratres: Tempus breve est: réliquum est, ut et qui habent uxóres, tamquam non habéntes sint: To tedy powiadam bracia, czas krótki jest: to zostaje, aby i którzy żony mają, byli jakoby nie mieli.
30
et qui flent, tamquam non flentes: et qui gaudent, tamquam non gaudéntes: et qui emunt, tamquam non possidéntes: A którzy płaczą, jakoby nie płakali.: a którzy się weselą, jakoby się nie weselili: a którzy kupują, jakoby nie dzierżeli:
31
et qui utúntur hoc mundo, tamquam non utántur: prǽterit enim figúra huius mundi. A którzy używają świata tego, jakoby nie używali. Bo przemija kształt świata tego.
32
Volo autem vos sine sollicitúdine esse. Qui sine uxóre est, sollícitus est quæ Dómini sunt, quómodo pláceat Deo. A chcę, abyście byli bez pieczołowania. Kto bez żony jest, stara się o to co Pańskiego jest, jakoby się podobał Bogu.
33
Qui autem cum uxóre est, sollícitus est quæ sunt mundi, quómodo pláceat uxóri, et divísus est. A który z żoną jest, stara się o to, co światu należy, jakoby się podobał żonie: i rozdzielon jest.
34
Et múlier innúpta, et virgo, cógitat quæ Dómini sunt, ut sit sancta córpore, et spíritu. Quæ autem nupta est, cógitat quæ sunt mundi, quómodo pláceat viro. I białogłowa nie mężata i panna, myśli o tem co Pańskiego jest, aby była święta ciałem i duchem. A która szła za mąż, myśli co światu należy: jakoby się podobała mężowi.
35
Porro hoc ad utilitátem vestram dico: non ut láqueum vobis iníciam, sed ad id, quod honéstum est, et quod facultátem prǽbeat sine impediménto Dóminum obsecrándi. A toć mówię ku pożytkowi waszemu nie abym na was sidło wrzucił, ale ku temu co jest poczciwego, i coby was sposobiło do modlenia się Panu bez przeszkody.
36
Si quis autem turpem se vidéri exístimat super vírgine sua, quod sit superadúlta, et ita opórtet fíeri: quod vult fáciat: non peccat, si nubat. A jeśli sobie kto za sromotę ma z strony panny swojej, iż lata przeszła, a tak musi być: co chce niech czyni. Nie grzeszy, jeśli pójdzie za mąż.
37
Nam qui státuit in corde suo firmus, non habens necessitátem, potestátem autem habens suæ voluntátis, et hoc iudicávit in corde suo, serváre vírginem suam, bene facit. Bo kto postanowił mocnie w sercu swem, potrzeby nie mając, a mając w mocy swą własną wolą, i to postanowił w sercu swem, aby zachował pannę swą, dobrze czyni.
38
Igitur et qui matrimónio iungit vírginem suam, bene facit: et qui non iungit, mélius facit. A tak i który daje w małżeństwo pannę swoję, dobrze czyni: i który nie daje, lepiej czyni.
39
Múlier alligáta est legi quanto témpore vir eius vivit: quod si dormíerit vir eius, liberáta est: cui vult nubat, tantum in Dómino. Żona przywiązana jest do zakonu, póki żywie mąż jej: a jeśliby zasnął mąż jej, wolna jest: niech idzie za kogo chce: tylko w Panie.
40
Beátior autem erit si sic permánserit secúndum meum consílium: puto autem quod et ego Spíritum Dei hábeam. Ale błogosławieńsza będzie, jeśliby tak została, wedle mojej rady. A mniemam, że i ja mam Ducha Bożego.
8
1
De iis autem, quæ idólis sacrificántur, scimus quia omnes sciéntiam habémus. Sciéntia inflat, cáritas vero ædíficat. A o tem co się bałwanom ofiaruje, wiemy, iż wszyscy umiejętność mamy. Umiejętność nadyma, a miłość buduje.
2
Si quis autem se exístimat scire áliquid, nondum cognóvit quemádmodum opórteat eum scire. A jeśli kto mniema, żeby co umiał, jeszcze nie wie, jako mu umieć potrzeba.
3
Si quis autem díligit Deum, hic cógnitus est ab eo. Lecz jeśli kto miłuje Boga, ten poznan jest od niego.
4
De escis autem, quæ idólis immolántur, scimus quia nihil est idólum in mundo, et quod nullus est Deus, nisi unus. A o pokarmiech, które bałwanom ofiarują, wiemy, iż bałwan nic nie jest na świecie, a iż żaden Bóg nie jest jedno jeden.
5
Nam etsi sunt qui dicántur dii sive in cælo, sive in terra (síquidem sunt dii multi, et dómini multi): Abowiem choć są, które bogi zowią, bądź w niebie, bądź na ziemi (jakoż jest wiele bogów, i wiele panów).
6
nobis tamen unus est Deus, Pater, ex quo ómnia, et nos in illum: et unus Dóminus Iesus Christus, per quem ómnia, et nos per ipsum. Wszakże nam jeden Bóg, Ociec, z którego wszystko, a my do niego: i jeden Pan Jezus Chrystus, przez którego wszystko, a my przezeń.
7
Sed non in ómnibus est sciéntia. Quidam autem cum consciéntia usque nunc idóli, quasi idolóthytum mandúcant: et consciéntia ipsórum cum sit infírma, pollúitur. Ale nie we wszystkich jest wiadomość. A niektórzy dotychmiast z sumieniem z strony bałwana, jako rzecz bałwanom ofiarowaną jadają: a sumienie ich będąc mdłe, pokalane bywa.
8
Esca autem nos non comméndat Deo. Neque enim si manducavérimus, abundábimus: neque si non manducavérimus, deficiémus. Lecz nas pokarm nie zaleca Bogu abowiem ani jeślibyśmy jedli, będziemy obfitować, ani jeślibyśmy nie jedli, schodzić nam będzie.
9
Vidéte autem ne forte hæc licéntia vestra offendículum fiat infírmis. A patrzcie, aby snadź ta wolność wasza nie była ku zgorszeniu mdłym.
10
Si enim quis víderit eum, qui habet sciéntiam, in idolío recumbéntem: nonne consciéntia eius, cum sit infírma, ædificábitur ad manducándum idolóthyta? Abowiem, jeśliby kto ujrzał tego, który ma wiadomość, w bałwochwalnicy u stołu siedzącego: izali sumienie jego, będąc mdłe, nie weźmie pochopu do jedzenia rzeczy bałwanom ofiarowanych?
11
Et períbit infírmus in tua sciéntia frater, propter quem Christus mórtuus est? I zginie za oną twoją wiadomością brat mdły, dla którego Chrystus umarł?
12
Sic autem peccántes in fratres, et percutiéntes consciéntiam eórum infírmam, in Christum peccátis. A grzesząc tak przeciw braciej, i zraniając mdłe ich sumienie, przeciw Chrystusowi grzeszycie.
13
Quaprópter si esca scandalízat fratrem meum, non manducábo carnem in ætérnum, ne fratrem meum scandalízem. A przeto, jeśli pokarm obraża brata mego: nie będę jadł mięsa na wieki, abym brata mego nie zgorszył.
9
1
Non sum liber? Non sum Apóstolus? Nonne Christum Iesum Dóminum nostrum vidi? Nonne opus meum vos estis in Dómino? Nie jestem wolnym, nie jestem Apostołem: Izalim Chrystusa Jezusa Pana naszego nie widział? Izali wy nie jesteście robota moja w Panu.
2
Et si áliis non sum Apóstolus, sed tamen vobis sum: nam signáculum apostolátus mei vos estis in Dómino. A jeśli innym nie jestem Apostołem: a wszakże wam jestem. Abowiem pieczęć Apostolstwa mego wy jesteście w Panu.
3
Mea defénsio apud eos, qui me intérrogant, hæc est: Obrona moja u tych, którzy mię pytają ta jest:
4
Numquid non habémus potestátem manducándi, et bibéndi? Izali nie mamy wolności jeść i pić?
5
Numquid non habémus potestátem mulíerem sorórem circumducéndi sicut et céteri Apóstoli, et fratres Dómini, et Cephas? Izali nie mamy wolności wodzić się z siostrą niewiastą, jako i drudzy Apostołowie, i bracia Pańscy i Cephas?
6
Aut ego solus, et Bárnabas, non habémus potestátem hoc operándi? Czyli ja sam i Barnabasz nie mamy wolności tego czynić?
7
Quis mílitat suis stipéndiis unquam? Quis plantat víneam, et de fructu eius non edit? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non mandúcat? Kto kiedy żołnierską swym kosztem służy?" kto sadzi winnicę: a z owocu jej nie pożywa?
8
Numquid secúndum hóminem hæc dico? An et lex hæc non dicit? Kto trzodę pasie: a mleka trzody nie pożywa?
9
Scriptum est enim in lege Móysi: Non alligábis os bovi trituránti. Numquid de bobus cura est Deo? Izali według człowieka to mówię? Izali też zakan tego nie mówi? Abowiem w zakonie Mojżeszowym napisano jest: Nie zawiążesz gęby wołowi młócącemu. Izali Bóg o wolech pieczą ma?
10
An propter nos útique hoc dicit? Nam propter nos scripta sunt: quóniam debet in spe qui arat, aráre: et qui tritúrat, in spe fructus percipiéndi. Czyli koniecznie dla nas mówi? Abowiem dla nas jest napisano: iż w nadziei ma orać co orze: a który młóci w nadzieję wzięcia pożytku.
11
Si nos vobis spirituália seminávimus, magnum est si nos carnália vestra metámus? Jeśli my wam duchowneśmy rzeczy siali, wielka rzecz jest, jeślibyśmy wasze cielesne żęli?
12
Si álii potestátis vestræ partícipes sunt, quare non pótius nos? Sed non usi sumus hac potestáte: sed ómnia sustinémus, ne quod offendículum demus Evangélio Christi. Jeśli inszy mocy nad wami są uczestnikami, czemu nie raczej my? Lecześmy tej mocy nie używali: ale wszystko znaszamy, abyśmy jakiej przeszkody Ewanieljej Chrystusowej nie dali.
13
Nescítis quóniam qui in sacrário operántur, quæ de sacrário sunt, edunt: et qui altári desérviunt, cum altári partícipant? Nie wiecie, iż którzy w śwtątnicy robią, co jest z swiątnice jedzą: a którzy ołtarzowi usługują, uczestnikami są ołtarza?
14
Ita et Dóminus ordinávit iis, qui Evangélium annúntiant, de Evangélio vívere. Tak też Pan postanowił tym, którzy Ewanielią opowiadają, aby z Ewanieljej żyli.
15
Ego autem nullo horum usus sum. Non autem scripsi hæc ut ita fiant in me: bonum est enim mihi magis mori, quam ut glóriam meam quis evácuet. A jam żadnej z tych rzeczy nie używał. I nie pisałem tego, aby się tak zemną stało: bo mnie lepiej umrzeć, niżby kto pochwałę maję miał wyniszczyć.
16
Nam si evangelizávero, non est mihi glória: necéssitas enim mihi incúmbit: væ enim mihi est, si non evangelizávero. Bo jeśli Ewanielią będę opowiadał, nie mam chluby: bo mię potrzeba przyciska: abowiem biada mnie, jeśli bym Ewanieljej nie przepowiadał.
17
Si enim volens hoc ago, mercédem hábeo: si autem invítus, dispensátio mihi crédita est. Bo jeśli to dobrowolnie czynię, mam zapłatę. Lecz jeśli poniewolnie, szafarstwa mi zwierzono.
18
Quæ est ergo merces mea? Ut Evangélium prǽdicans, sine sumptu ponam Evangélium, ut non abútar potestáte mea in Evangélio. Któraż tedy moja jest zapłata? Abych opowiadając Ewanielią, bez nakładu wystawił Ęwanielią, żebych wolności mojej źle nie używał w Ewanieljej.
19
Nam cum liber essem ex ómnibus, ómnium me servum feci, ut plures lucrifácerem. Abowiem będąc wolnym od wszystkich, uczyniłem się niewolnikiem wszystkich, abych ich więcej pozyskał.
20
Et factus sum Iudǽis tamquam Iudǽus, ut Iudǽos lucrárer: I stałem się Żydom jako Żyd, abych Żydy pozyskał.
21
iis, qui sub lege sunt, quasi sub lege essem (cum ipse non essem sub lege) ut eos, qui sub lege erant, lucrifácerem: iis, qui sine lege erant, tamquam sine lege essem (cum sine lege Dei non essem: sed in lege essem Christi) ut lucrifácerem eos, qui sine lege erant. Tym co pod zakonem są, jakobych był pod zakonem (chociam sam nie był pod zakonem), abym te co pod zakonem byli pozyskał. Tym, którzy byli bez zakonu, jakobym był bez zakonu (chociam nie był bez zakonu Bożego, alem był w zakonie Chrystusowym), abym pozyskał tych, którzy byli bez zakonu.
22
Factus sum infírmis infírmus, ut infírmos lucrifácerem. Omnibus ómnia factus sum, ut omnes fácerem salvos. Stałem się mdły: abych mdłych pozyskał. Wszystkim stałem się wszystko: abym wszystkie zbawił.
23
Omnia autem fácio propter Evangélium: ut párticeps eius effíciar. A wszystko czynię dla Ewanieljej: abym się stał jej uczestnikiem.
24
Nescítis quod ii, qui in stádio currunt, omnes quidem currunt, sed unus áccipit bravíum? Sic cúrrite ut comprehendátis. Nie wiecie, iż ci, którzy w zawód biegają, acz wszyscy bieżą, ale jeden zakład bierze? Tak bieżcie, abyście otrzymali.
25
Omnis autem, qui in agóne conténdit, ab ómnibus se ábstinet, et illi quidem ut corruptíbilem corónam accípiant: nos autem incorrúptam. A każdy, który się potyka na placu od wszystkiego się powściąga. A onić, aby wzięli wieniec skazitelny: a my nieskazitelny.
26
Ego ígitur sic curro, non quasi in incértum: sic pugno, non quasi áerem vérberans: A. ja tedy tak bieżę, nie jako na niepewną: tak szermuję, nie jako wiatr. bijąc:
27
sed castígo corpus meum, et in servitútem rédigo: ne forte cum áliis prædicáverim, ipse réprobus effíciar. Ale karzę ciało moje, i w niewolą podbijam, bym snadź inszym przepowiadając, sam się nie stał odrzuconym.
10
1
Nolo enim vos ignoráre fratres, quóniam patres nostri omnes sub nube fuérunt, et omnes mare transiérunt, Abowiem nie chcę bracia, abyście wiedzieć nie mieli, iż ojcowie naszy wszyscy pod obłokiem byli, i wszyscy morze przeszli,
2
et omnes in Móyse baptizáti sunt in nube, et in mari: I wszyscy byli ochrzczeni w Mojżeszu, w obłoku i w morzu:
3
et omnes eámdem escam spiritálem manducavérunt, I wszyscy jedli tenże pokarm duchowny,
4
et omnes eúmdem potum spiritálem bibérunt (bibébant autem de spiritáli, consequénte eos, petra: petra autem erat Christus): I wszyscy pili toż picie duchowne: (a pili z skały duchownej, która za nimi szła: a skała była Chrystus).
5
sed non in plúribus eórum beneplácitum est Deo: nam prostráti sunt in desérto. Ale nie w wielu z nich upodobało się Bogu. Abowiem polegli na puszczy.
6
Hæc autem in figúra facta sunt nostri, ut non simus concupiscéntes malórum, sicut et illi concupiérunt. A te rzeczy stały się w figurze naszej, abyśmy złego nie pożądali, jako i oni pożądali.
7
Neque idolólatræ efficiámini, sicut quidam ex ipsis: quemádmodum scriptum est: Sedit pópulus manducáre, et bíbere, et surrexérunt lúdere. Ani się stawajcie bałwochwalcami, jako niektórzy z nich: jako napisano: Siadł lud jeść i pić, i wstali igrać.
8
Neque fornicémur, sicut quidam ex ipsis fornicáti sunt, et cecidérunt una die vigínti tria míllia. Ani się porubstwa dopuszczajmy, jako niektórzy z nich porubstwa się dopuścili. I legło dnia jednego trzy i dwadzieścia tysięcy.
9
Neque tentémus Christum, sicut quidam eórum tentavérunt, et a serpéntibus periérunt. Ani kuśmy Chrystusa, jako niektórzy z nich kusili, i od wężów poginęli.
10
Neque murmuravéritis, sicut quidam eórum murmuravérunt, et periérunt ab exterminatóre. Ani szemrzycie: jako niektórzy z nich szemrali, i poginęli od zatraciciela.
11
Hæc autem ómnia in figúra contingébant illis: scripta sunt autem ad correptiónem nostram, in quos fines sæculórum devenérunt. A to wszystko przydało się im w figurze: a jest napisano dla napomnienia naszego, na które przyszły końce wieków.
12
Itaque qui se exístimat stare, vídeat ne cadat. Przeto kto mniema, żeby stał, niech patrzy, aby nie padł.
13
Tentátio vos non apprehéndat nisi humána: fidélis autem Deus est, qui non patiétur vos tentári supra id quod potéstis, sed fáciet étiam cum tentatióne provéntum ut possítis sustinére. Pokuszeni was niechaj nie zejmuje, jedno ludzkie. Lecz wierny jest Bóg, który nie dopuści kusić was nad to co możecie: ale z pokuszeniem uczyni też wyszcie, abyście znosić mogli.
14
Propter quod caríssimi mihi, fúgite ab idolórum cultúra: Dla tego namilszy moi, uciekajcie od bałwochwalstwa.
15
ut prudéntibus loquor, vos ipsi iudicáte quod dico. Mówię jako mądrym: wy sami rozsądźcie co mówię.
16
Calix benedictiónis, cui benedícimus, nonne communicátio sánguinis Christi est? et panis, quem frángimus, nonne participátio córporis Dómini est? Kielich błogosławienia, któremu błogosławimy, izali nie jest uczestnictwem krwie Chrystusowej? i chleb, który łamiemy, izali nie jest uczestnictwem ciała Pańskiego?
17
Quóniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane participámus. Bo jeden chleb jedno ciało nas wiele jesteśmy, wszyscy którzy z jednego chleba uczestnikami jesteśmy.
18
Vidéte Israel secúndum carnem: nonne qui edunt hóstias, partícipes sunt altáris? Patrzcie na Izraela według ciała. Izaż którzy pożywają ofiar, nie są uczestniki ołtarza?
19
Quid ergo? dico quod idólis immolátum sit áliquid? aut quod idólum sit áliquid? Cóż tedy? mówię, aby rzecz bałwanów ofiarowana, miała czem być? abo żeby bałwan miał czem być?
20
Sed quæ ímmolant gentes, dæmóniis ímmolant, et non Deo. Nolo autem vos sócios fíeri dæmoniórum: non potéstis cálicem Dómini bíbere, et cálicem dæmoniórum: Ale co Pogani ofiarują, czartom ofiarują, a nie Bogu. A nie chcę, abyście byli towarzyszmi czartów.
21
non potéstis mensæ Dómini partícipes esse, et mensæ dæmoniórum. Nie możecie pić kielicha Pańskiego, i kielicha czartowskiego: nie możecie być uczestnikami stołu Pańskiego, i stołu czartowskiego.
22
An æmulámur Dóminum? numquid fortióres illo sumus? Omnia mihi licent, sed non ómnia expédiunt. A więc draźnimy Pana? izalismy mocniejszy niźli on? Wszystko mi wolno, ale nie wszystko pożyteczno.
23
Omnia mihi licent, sed non ómnia ædíficant. Wszystko mi wolno, ale nie wszystko buduje.
24
Nemo quod suum est quærat, sed quod altérius. Niechaj nikt nie szuka co jest jego: ale co drugie.
25
Omne, quod in macéllo venit, manducáte, nihil interrogántes propter consciéntiam. Wszystko co w jatce przedawają jedzcie: nic się nie pytając dla sumienia.
26
Dómini est terra, et plenitúdo eius. Pańska jest ziemia i napełnienie jej.
27
Si quis vocat vos infidélium, et vultis ire: omne, quod vobis appónitur, manducáte, nihil interrogántes propter consciéntiam. Jeśli kto z niewiernych was wzywa, a chcecie iść: wszystko co przed was położą jedzcie, nic nie pytając dla sumnienia.
28
Si quis autem díxerit: Hoc immolátum est idólis: nolíte manducáre propter illum, qui indicávit, et propter consciéntiam: Lecz, jeśliby kto rzekł: To jest bałwanom ofiarowano: nie jedzcie dla onego, który oznajmił, i dla sumienia.
29
consciéntiam autem dico non tuam, sed altérius. Ut quid enim libértas mea iudicátur ab aliéna consciéntia? A sumnienia mówię nie twego, ale drugiego. Abowiem przecz wolność moja ma być sądzona od sumnienia cudzego?
30
Si ego cum grátia partícipo, quid blasphémor pro eo quod grátias ago? Jeśli ja z dzięką pożywam: czemuż bluźnion jestem za to, iż dziękuję?
31
Sive ergo manducátis, sive bíbitis, sive áliud quid fácitis: ómnia in glóriam Dei fácite. Chocia tędy jecie, choć pijecie, choć co innego czynicie: wszystko ku chwale Bożej czyńcie.
32
Sine offensióne estóte Iudǽis, et géntibus, et Ecclésiæ Dei: Bądźcie bez obrażenia Żydom i Poganom, i kościołowi Bożemu:
33
sicut et ego per ómnia ómnibus pláceo, non quærens quod mihi útile est, sed quod multis: ut salvi fiant. jako się i ja: wszem we wszystkiem podobam: nie szukając co mnie pożyteczno jest, ale co wielom, aby byli zbawieni.
11
1
Imitatóres mei estóte, sicut et ego Christi. Bądźcie naśladowniki moimi, jako i ja Chrystusowym.
2
Laudo autem vos fratres quod per ómnia mei mémores estis: et sicut trádidi vobis, præcépta mea tenétis. A chwalę was bracia, iż we wszystkiem na mię pamiętacie: a jakom wam podał rozkazania moje trzymacie.
3
Volo autem vos scire quod omnis viri caput, Christus est: caput autem mulíeris, vir: caput vero Christi, Deus. A chcę, abyście wiedzieli, iż każdego męża głową jest Chrystus: a głowa niewiasty, mąż: a głowa Chrystusowa, Bóg.
4
Omnis vir orans, aut prophétans veláto cápite, detúrpat caput suum. Wszelki mąż, modlący się abo prorokujący zakrywszy głowę, szpeci głowę swoję.
5
Omnis autem múlier orans, aut prophétans non veláto cápite, detúrpat caput suum: unum enim est ac si decalvétur. A każda niewiasta modląca się, abo prorokująca nie nakrytą głową, sromoci głowę swą: Boć jedno jest, jakoby ogolona była.
6
Nam si non velátur múlier, tondeátur. Si vero turpe est mulíeri tondéri, aut decalvári, velet caput suum. Abowiem niewiasta, jeśli się nie nakrywa, niechże się strzyże. Lecz jeśli sromota niewieście strzydz się abo golić: niechże nakrywa głowę swoję.
7
Vir quidem non debet veláre caput suum: quóniam imágo et glória Dei est, múlier autem glória viri est. Mążci niema zakrywać głowy swojej: gdyż jest wyobrażeniem i chwałą Bożą: a niewiasta jest chwałą mężową.
8
Non enim vir ex mulíere est, sed múlier ex viro. Bo mąż nie jest z niewiasty, ale niewiasta z męża.
9
Etenim non est creátus vir propter mulíerem, sed múlier propter virum. Abowiem nie jest stworzon mąż dla niewiasty, ale niewiasta dla męża.
10
Ideo debet múlier potestátem habére supra caput propter ángelos. (A przetoż niewiasta ma mieć zwierzchność na głowie dla aniołów).
11
Verúmtamen neque vir sine mulíere: neque múlier sine viro in Dómino. Wszakoż ani mąż bez niewiasty, ani niewiasta bez męża Panu.
12
Nam sicut múlier de viro, ita et vir per mulíerem: ómnia autem ex Deo. Abowiem jako niewiasta z męża, tak też mąż przez niewiastę: a wszystko z Boga.
13
Vos ipsi iudicáte: decet mulíerem non velátam oráre Deum? Wy sami osądźcie: przystoili niewieście nie przykrywszy się modlić się Bogu?
14
Nec ipsa natúra docet vos, quod vir quidem si comam nútriat, ignomínia est illi: Ani samo przyrodzenie was uczy, iż mąż, gdyby włosy zapuszczał, jest mu ku zelżywości:
15
múlier vero si comam nútriat, glória est illi: quóniam capílli pro velámine ei dati sunt. Lecz niewiasta, jeśli zapuści włosy jest jej ku chwale: przeto iż włosy są jej za przykrycie dane?
16
Si quis autem vidétur contentiósus esse: nos talem consuetúdinem non habémus, neque Ecclésia Dei. A jeśli się kto zda być swarliwym: my nie mamy takiego obyczaju, ani kościół Boży.
17
Hoc autem præcípio: non laudans quod non in mélius, sed in detérius convenítis. A to rozkazuję: nie chwaląc, iż się nie ku lepszemu, ale ku gorszemu schadzacie.
18
Primum quidem conveniéntibus vobis in ecclésiam, áudio scissúras esse inter vos, et ex parte credo. A iż naprzód, gdy się schodzicie do kościoła, słyszę rozerwania bywają między wami: i poczęści wierzę.
19
Nam opórtet et hǽreses esse, ut et qui probáti sunt, manifésti fiant in vobis. Boć muszą być i kacerstwa: aby i którzy są doświadczeni, stali się jawni między wami.
20
Conveniéntibus ergo vobis in unum, iam non est Domínicam cœnam manducáre. Gdy się tedy wespół schodzicie, już nie jest jedzenie wieczerzy Pańskiej.
21
Unusquísque enim suam cœnam præsúmit ad manducándum. Et álius quidem ésurit: álius autem ébrius est. Bo każdy wieczerzą swą wprzód bierze ku jedzeniu. A jeden łaknie, a drugi jest pijany.
22
Numquid domos non habétis ad manducándum, et bibéndum? aut ecclésiam Dei contémnitis, et confúnditis eos, qui non habent? Quid dicam vobis? Laudo vos? in hoc non laudo. Zali domów nie macie do jedzenia i picia? abo kościołem Bożym gardzicie: i zawstydzacie te, którzy nie mają? Cóż wam rzekę? Chwalę was? w tem nie chwalę.
23
Ego enim accépi a Dómino quod et trádidi vobis, quóniam Dóminus Iesus in qua nocte tradebátur, accépit panem, Abowiem ja wziąłem od Pana, com też wam podał: iż Pan. Jezus, nocy, której był wydan, wziął chleb:
24
et grátias agens fregit, et dixit: Accípite, et manducáte: hoc est corpus meum, quod pro vobis tradétur: hoc fácite in meam commemoratiónem. A dzięki uczyniwszy łamał, i rzekł: Bierzcie a jedzcie: to jest ciało moje, które za was będzie wydane: to czyńcie na moję pamiątkę.
25
Simíliter et cálicem, postquam cœnávit, dicens: Hic calix novum testaméntum est in meo sánguine: hoc fácite quotiescúmque bibétis, in meam commemoratiónem. Także i kielich, po wieczerzy, mówiąc: Ten kielich, nowy testament jest we krwi mojej. To czyńcie ile kroć pić będziecie, na pamiątkę moję.
26
Quotiescúmque enim manducábitis panem hunc, et cálicem bibétis, mortem Dómini annuntiábitis donec véniat. Abowiem ilekroć będziecie ten chleb jedli, i kielich pili, śmierć Pańską będziecie opowiadać, aż przydzie.
27
Itaque quicúmque manducáverit panem hunc, vel bíberit cálicem Dómini indígne, reus erit córporis et sánguinis Dómini. A tak ktobykolwiek jadł ten chleb, abo pił kielich Pański niegodnie: będzie winien ciała i krwie Pańskiej.
28
Probet autem seípsum homo: et sic de pane illo edat, et de cálice bibat. Niechajże doświadczy samego siebie człowiek: a tak, niech je z chleba tego, i z kielicha pije.
29
Qui enim mandúcat, et bibit indígne, iudícium sibi mandúcat, et bibit: non diiúdicans corpus Dómini. Abowiem który je i pije niegodnie: sąd sobie je i pije, nie rozsądzając ciała Pańskiego.
30
Ideo inter vos multi infírmi et imbecílles, et dórmiunt multi. Dla tego między wami wiele chorych i słabych, i wiele ich zasnęło.
31
Quod si nosmetípsos diiudicarémus, non útique iudicarémur. Bo byśmy się sami sądzili: nie bylibyśmy sądzeni.
32
Dum iudicámur autem, a Dómino corrípimur, ut non cum hoc mundo damnémur. Lecz gdy bywamy sądzeni, od Pana bywamy karani: abyśmy nie byli z tym światem potępieni.
33
Itaque fratres mei, cum convenítis ad manducándum, ínvicem exspectáte. A tak bracia moi, gdy się schodzicie ku jedzeniu, oczekawajcie jedni drugich.
34
Si quis ésurit, domi mandúcet, ut non in iudícium conveniátis. Cétera autem, cum vénero, dispónam. Jeśli kto łaknie, niech je doma: abyście się na sąd nie schodzili. A inne rzeczy, gdy przyjdę, postanowię.
12
1
De spirituálibus autem, nolo vos ignoráre fratres. A o duchownych bracia, nie chcę, abyście wiedzieć nie mieli.
2
Scitis quóniam cum gentes essétis, ad simulácra muta prout ducebámini eúntes. Wiecie, iż gdyście Pogany byli, do niemych bałwanów jako was prowadzono szliście.
3
Ideo notum vobis fácio, quod nemo in Spíritu Dei loquens, dicit anáthema Iesu. Et nemo potest dícere, Dóminus Iesus, nisi in Spíritu sancto. Przetoż oznajmuję wam, iż żaden w Duchu Bożym mówiąc, nie mówi przeklęctwa Jezusowi. A żaden nie może rzec Pan Jezus, jedno w Duchu świętym.
4
Divisiónes vero gratiárum sunt, idem autem Spíritus: Różności darów są: lecz tenże Duch.
5
et divisiónes ministratiónum sunt, idem autem Dóminus: I są różności posług: ale tenże Pan.
6
et divisiónes operatiónum sunt, idem vero Deus, qui operátur ómnia in ómnibus. I są różności spraw: ale tenże Bóg, który sprawuje wszystko we wszystkich.
7
Unicuíque autem datur manifestátio Spíritus ad utilitátem. A każdemu bywa dane okazanie ducha ku, pożytkowi.
8
Alii quidem per Spíritum datur sermo sapiéntiæ: álii autem sermo sciéntiæ secúndum eúmdem Spíritum: Jednemu przez Ducha bywa ducha mowa mądrości: a drugiemu mowa umiejętności, według tegoż Ducha:
9
álteri fides in eódem Spíritu: álii grátia sanitátum in uno Spíritu: Inszemu wiara, w tymże Duchu: drugiemu łaska uzdrawiania, w tymże Duchu:
10
álii operátio virtútum, álii prophetía, álii discrétio spirítuum, álii génera linguárum, álii interpretátio sermónum. Drugiemu czynienie cudów: drugiemu proroctwo, drugiemu rozeznanie duchów: inszemu rozmaitość języków, a drugiemu tłómaczenie mów.
11
Hæc autem ómnia operátur unus atque idem Spíritus, dívidens síngulis prout vult. A to wszystko sprawuje jeden a tenże Duch, udzielając z osobna każdemu jako chce.
12
Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa, ómnia autem membra córporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt: ita et Christus. Abowiem jako ciało jedno jest, a członków ma wiele: a wszystkie członki ciała choć ich wiele jest, wszakże są jednem ciałem: takżeć i Chrystus.
13
Etenim in uno Spíritu omnes nos in unum corpus baptizáti sumus, sive Iudǽi, sive gentíles, sive servi, sive líberi: et omnes in uno Spíritu potáti sumus. Abowiem w jednym Duchu my wszyscy w jedno ciało jesteśmy ochrzczeni, bądź Żydowie, bądź pogani: bądź niewolnicy, bądź wolni: a wszyscy jednym duchem jesteśmy napojeni.
14
Nam et corpus non est unum membrum, sed multa. Bo i ciało nie jest jeden członek, ale wiele.
15
Si díxerit pes: Quóniam non sum manus, non sum de córpore: num ídeo non est de córpore? Jeśliby rzekła noga, iżem nie jest ręką, nie jestem z ciała: izali dla tego z ciała nie jest?
16
Et si díxerit auris: Quóniam non sum óculus, non sum de córpore: num ídeo non est de córpore? A jeśliby rzekło ucho, iżem nie jest okiem, nie jestem z ciała: izali dla tego nie jest z ciała?
17
Si totum corpus óculus: ubi audítus? Si totum audítus: ubi odorátus? Jeśliż wszystko ciało okiem: gdzież słuch? Jeśli wszystko słuchem, gdzież wonianie?
18
Nunc autem pósuit Deus membra, unumquódque eórum in córpore sicut vóluit. A teraz Bóg położył członki, każdy z nich w ciele jako chciał.
19
Quod si essent ómnia unum membrum, ubi corpus? A gdyby wszystkie były jednym członkiem, gdzież ciało?
20
Nunc autem multa quidem membra, unum autem corpus. Lecz teraz acz wiele członków, ale jedno ciało.
21
Non potest autem óculus dícere mánui: Opera tua non indígeo: aut íterum caput pédibus: Non estis mihi necessárii. A nie może rzec oko ręce: Nie potrzeba mi cię. Abo zasię głowa nogom: Nie potrzebuję was.
22
Sed multo magis quæ vidéntur membra córporis infirmióra esse, necessarióra sunt: Owszem daleko więcej członki ciała, które się zdadzą być mdlejsze, są potrzebniejsze:
23
et quæ putámus ignobilióra membra esse córporis, his honórem abundantiórem circúmdamus: et quæ inhonésta sunt nostra, abundantiórem honestátem habent. A członkom ciała, które mniemamy być nie poczciwsze, tymże więtszej poczciwości przydawamy, a które są sromotne nasze, obfitszą poczciwość mają.
24
Honésta autem nostra nullíus egent: sed Deus temperávit corpus, ei, cui déerat, abundantiórem tribuéndo honórem, A poczciwe nasze, niczego nie potrzebują: ale Bóg społu umiarkował ciało, temu któremu nie dostawało większą część dawszy.
25
ut non sit schisma in córpore, sed idípsum pro ínvicem sollícita sint membra. Aby nie było rozerwanie w ciele, ale iżby jedne członki o drugich toż staranie miały.
26
Et si quid pátitur unum membrum, compatiúntur ómnia membra: sive gloriátur unum membrum, congáudent ómnia membra. A jeśli co cierpi jeden członek: społu cierpią wszystkie członki. Choć bywa uczczon jeden członek: wespół się radują wszystkie członki.
27
Vos autem estis corpus Christi, et membra de membro. Lecz wy jesteście ciałem Chrystusowem, i członkami z członku.
28
Et quosdam quidem pósuit Deus in Ecclésia primum apóstolos, secúndo prophétas, exínde doctóres, deínde virtútes, exínde grátias curatiónum, opitulatiónes, gubernatiónes, génera linguárum, interpretatiónes sermónum. A Bógci postanowił niektóre w kościele, naprzód Apostoły, powtóre proroki, potrzecie nauczyciele, potem mocy, ktemu łaski uzdrawiania, podpomagania, rządzenia, różności języków i wykładania mów.
29
Numquid omnes apóstoli? numquid omnes prophétæ? numquid omnes doctóres? Izali wszyscy Apostołmi? Izali wszyscy prorokami?
30
numquid omnes virtútes? numquid omnes grátiam habent curatiónum? numquid omnes linguis loquúntur? numquid omnes interpretántur? Izali wszyscy nauczycielmi? Izali wszyscy mocami? Izali wszyscy łaskę mają uzdrawiania? Izali wszyscy języki mówią? Izali wszyscy tłómaczą?
31
Æmulámini autem charísmata melióra. Et adhuc excellentiórem viam vobis demónstro. Pragniecie lepszych darów. A jeszcze zacniejszą drogę wam ukazuję.
13
1
Si linguis hóminum loquar, et angelórum, caritátem autem non hábeam, factus sum velut æs sonans, aut cýmbalum tínniens. Gdybych mówił językami ludzkimi i anielskimi, a miłościbych nie miał, stałem się jako miedź brząkająca, abo cymbał brzmiący.
2
Et si habúero prophetíam, et nóverim mystéria ómnia, et omnem sciéntiam: et si habúero omnem fidem ita ut montes tránsferam, caritátem autem non habúero, nihil sum. I chociabych miał proroctwo, i widziałbych wszystkie tajemnice, i wszelką naukę: i miałbym wszystę wiarę, tak iżbych góry przenosił, a miłościbych nie miał: niczem nie jest.
3
Et si distribúero in cibos páuperum omnes facultátes meas, et si tradídero corpus meum ita ut árdeam, caritátem autem non habúero, nihil mihi prodest. I choćbych wszystkie majętności moje rozdał na żywność ubogich, i choćbym wydał ciało moje tak, iżbych gorzał, a miłościbych nie miał, nic mi nie pomoże.
4
Cáritas pátiens est, benígna est. Cáritas non æmulátur, non agit pérperam, non inflátur, Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest: Miłość nie zajrzy, złości nie wyrządza, nie nadyma się:
5
non est ambitiósa, non quærit quæ sua sunt, non irritátur, non cógitat malum, Nie jest czci pragnąca, nie szuka swego, nie wzrusza się ku gniewu, nie myśli złego:
6
non gaudet super iniquitáte, congáudet autem veritáti: Nie raduje się z niesprawiedliwości, ale się weseli z prawdy:
7
ómnia suffert, ómnia credit, ómnia sperat, ómnia sústinet. Wszystko znosi, wszystkiemu wierzy, wszystkiego się nadziewa, wszystko wytrwa.
8
Cáritas numquam éxcidit: sive prophetíæ evacuabúntur, sive linguæ cessábunt, sive sciéntia destruétur. Miłość nigdy: nie ginie: choć proroctwa zniszczeją, chociaż języki ustaną, chociaż umiejętność będzie zepsowana.
9
Ex parte enim cognóscimus, et ex parte prophetámus. Abowiem po części znamy, i po części prorokujemy.
10
Cum autem vénerit quod perféctum est, evacuábitur quod ex parte est. Ale gdy przydzie co jest doskonałego, co jest po części zniszczeje.
11
Cum essem párvulus, loquébar ut párvulus, sapiébam ut párvulus, cogitábam ut párvulus. Quando autem factus sum vir, evacuávi quæ erant párvuli. Gdym był dziecięciem, mówiłem jako dziecię, rozumiałem jako dziecię, myśliłem jako dziecię. Lecz gdym się stał mężem, wyniszczyłem co było dziecinnego.
12
Vidémus nunc per spéculum in ænígmate: tunc autem fácie ad fáciem. Nunc cognósco ex parte: tunc autem cognóscam sicut et cógnitus sum. Teraz widzimy przez zwierciadło przez podobieństwo: lecz w on czas twarzą w twarz. Teraz znam po części: lecz w on czas poznam jakom i poznany jest.
13
Nunc autem manent fides, spes, cáritas, tria hæc: maior autem horum est cáritas. A teraz trwają wiara, nadzieja, miłość: to troje, a z tych więtsza jest miłość.
14
1
Sectámini caritátem, æmulámini spirituália: magis autem ut prophetétis. Naśladujcie miłości, żądajcie duchownych, lecz więcej, abyście prorokowali.
2
Qui enim lóquitur lingua, non homínibus lóquitur, sed Deo: nemo enim audit. Spíritu autem lóquitur mystéria. Abowiem kto mówi językiem, nie ludziom mówi, ale Bogu: bo żaden nie słucha. Lecz duchem mówi tajemnice.
3
Nam qui prophétat, homínibus lóquitur ad ædificatiónem, et exhortatiónem, et consolatiónem. Bo kto prorokuje, mówi ludziom ku zbudowaniu, i napominaniu, i pocieszeniu.
4
Qui lóquitur lingua, semetípsum ædíficat: qui autem prophétat, ecclésiam Dei ædíficat. Kto językiem mówi, samego siebie buduje: lecz kto prorokuje, kościół Boży buduje.
5
Volo autem omnes vos loqui linguis: magis autem prophetáre. Nam maior est qui prophétat, quam qui lóquitur linguis: nisi forte interpretétur, ut ecclésia ædificatiónem accípiat. A chcę, abyście wy wszyscy mówili językami: ale więcej, abyście prorokowali. Abowiem więtszy jest co prorokuje, niż co języki mówi: chyba jeśliby wykładał, aby kościół wziął zbudowanie.
6
Nunc autem, fratres, si vénero ad vos linguis loquens: quid vobis pródero, nisi vobis loquar aut in revelatióne, aut in sciéntia, aut in prophetía, aut in doctrína? A teraz bracia, jeślibych przyszedł do was językami mówiąc: cóż wam pomogę, jeśli wam nie będę mówił abo przez objawienie, abo przez umiejętność, abo przez proroctwo, abo przez naukę?
7
Tamen quæ sine ánima sunt vocem dántia, sive tíbia, sive cíthara: nisi distinctiónem sonítuum déderint, quómodo sciétur id, quod cánitur, aut quod citharizátur? Wszak rzeczy, które są bez dusze dźwięk czyniące, choć piszczałka, choć cytra: jeśliby różności dźwięków nie dawały, jakoż będzie poznano to co piskają, abo co na cytrze grają?
8
Etenim si incértam vocem det tuba, quis parábit se ad bellum? Abowiem, jeśliby nie pewny głos trąba dała, któż się na wojnę gotować będzie?
9
Ita et vos per linguam nisi maniféstum sermónem dedéritis: quómodo sciétur id, quod dícitur? éritis enim in áera loquéntes. Także i wy, jeśli byście językiem nie dali mowy znacznej: jakoż będzie rozumiano to co się mówi, bo będziecie na wiatr mówiącemi.
10
Tam multa, ut puta génera linguárum sunt in hoc mundo: et nihil sine voce est. Tak wiele na przykład jest rozmaitych języków na tym świecie: a niemasz nic bez głosu.
11
Si ergo nescíero virtútem vocis, ero ei, cui loquor, bárbarus: et qui lóquitur, mihi bárbarus. Jeślibych tedy nie wiedział, co znaczy głos, będę temu, któremu mówię barbarzynem: a który mówi mnie barbarzynem.
12
Sic et vos, quóniam æmulatóres estis spirítuum, ad ædificatiónem ecclésiæ quǽrite ut abundétis. Tak i wy, gdyż duchów żądacie: szukajcież, abyście ku zbudowaniu kościoła obfitowali.
13
Et ídeo qui lóquitur lingua, oret ut interpretétur. A dla tego mówi językiem: niech się modli, aby wykładał.
14
Nam si orem lingua, spíritus meus orat, mens autem mea sine fructu est. Bo jeślibych się modlił językiem, duch się mój modli, lecz rozumienie moje bez pożytku zostaje.
15
Quid ergo est? Orábo spíritu, orábo et mente: psallam spíritu, psallam et mente. Cóż tedy jest? Modlić się będę duchem, modlić się będę i rozumiem. Będę śpiewał duchem, będę śpiewał i rozumieniem.
16
Céterum si benedíxeris spíritu, qui supplet locum idiótæ, quómodo dicet: Amen, super tuam benedictiónem? quóniam quid dicas, nescit. Lecz jeślibyś błogosławił duchem: który jest na miejscu nieuka, jakoż rzecze, Amen, na twe błogosławienie? bo nie wie co mówisz.
17
Nam tu quidem bene grátias agis, sed alter non ædificátur. Abowiem acz ty dobrze dziękujesz: ale się drugi nie buduje.
18
Grátias ago Deo meo, quod ómnium vestrum lingua loquor. Dziękuję Bogu mojemu, iż językiem was wszystkich mówię.
19
Sed in ecclésia volo quinque verba sensu meo loqui, ut et álios ínstruam: quam decem míllia verbórum in lingua. Ale w kościele wolę pięć słów rozumieniem mojem mówić, abych i drugie nauczył: niżeli tysięcy słów językiem.
20
Fratres, nolíte púeri éffici sénsibus, sed malítia párvuli estóte: sénsibus autem perfécti estóte. Bracia, nie stawajcie się dziećmi rozumem: ale bądźcie dziećmi złością: a rozumem doskonałymi bądźcie.
21
In lege scriptum est: Quóniam in áliis linguis et lábiis áliis loquar pópulo huic: et nec sic exáudient me, dicit Dóminus. W zakonie napisano jest: iż przez obce języki, i obcemi ustay będę mówił ludowi temu: ani tak mię nie wysłuchają, mówi Pan
22
Itaque linguæ in signum sunt non fidélibus, sed infidélibus: prophetíæ autem non infidélibus, sed fidélibus. A przetoż języki są na znak nie wiernym, ale niewiernym: a proroctwa nie niewiernym, ale wiernym.
23
Si ergo convéniat univérsa ecclésia in unum, et omnes linguis loquántur, intrent autem idiótæ, aut infidéles: nonne dicent quod insanítis? Jeśliby się tedy zeszło wszystko zgromadzenie wiernych wespółek, a wszyscyby języki mówili, a weszliby nieukowi abo niewierni, izali nie rzeką, że szalejecie?
24
Si autem omnes prophétent, intret autem quis infidélis, vel idióta, convíncitur ab ómnibus, diiudicátur ab ómnibus: Lecz jeśliby wszyscy prorokowali, a wszedłby który niewierny abo nieuczony, bywa przekonan od wszystkich: bywa osądzon od wszystkich.
25
occúlta cordis eius manifésta fiunt: et ita cadens in fáciem adorábit Deum, pronúntians quod vere Deus in vobis sit. Skrytości serca jego bywają objawione: a tak upadszy na oblicze pokłoni się Bogu, opowiadając, że Bóg w was jest prawdziwie.
26
Quid ergo est, fratres? Cum convenítis, unusquísque vestrum psalmum habet, doctrínam habet, apocalýpsim habet, linguam habet, interpretatiónem habet: ómnia ad ædificatiónem fiant. Cóż tedy jest bracia? gdy się schodzicie, każdy z was ma Psalm, ma naukę, ma objawienie, ma język, ma wykładanie: wszystko niech będzie ku zbudowaniu.
27
Sive lingua quis lóquitur, secúndum duos, aut ut multum tres, et per partes, et unus interpretétur. Chociaż kto językiem mówi: po dwu, abo więcej po trzech, i po sobie, a jeden niechaj tłomaczy.
28
Si autem non fúerit intérpres, táceat in ecclésia: sibi autem loquátur, et Deo. A jeśliby tłomacza nie było, niechże w kościele milczy: a niech mówi sobie a Bogu.
29
Prophétæ autem duo, aut tres dicant, et céteri diiúdicent. A prorocy niech mówią dwa abo trzej, a inszy niechaj rozsądzają.
30
Quod si álii revelátum fúerit sedénti, prior táceat. A jeśliby inszemu siedzącemu było objawiono, pierwszy niechaj milczy.
31
Potéstis enim omnes per síngulos prophetáre: ut omnes discant, et omnes exhorténtur: Bo możecie wszyscy po jednemu prorokować: aby się wszyscy uczyli, i wszyscy napomnieni byli.
32
et spíritus prophetárum prophétis subiécti sunt. I duchowie proroków, poddani są prorokom.
33
Non enim est dissensiónis Deus, sed pacis: sicut et in ómnibus ecclésiis sanctórum dóceo. Abowiem Bóg nie jest rozterku, ale pokoju: jako też we wszystkich kościelech świętych nauczam.
34
Mulíeres in ecclésiis táceant, non enim permíttitur eis loqui, sed súbditas esse, sicut et lex dicit. Niewiasty niech milczą w kościelech: abowiem nie dopuszcza się im mówić, ale poddanymi być, jako i zakon mówi.
35
Si quid autem volunt díscere, domi viros suos intérrogent. Turpe est enim mulíeri loqui in ecclésia. A jeśli się czego chcą nauczyć, niechże doma swych mężów pytają. Abowiem sromota jest niewieście w kościele mówić.
36
An a vobis verbum Dei procéssit? aut in vos solos pervénit? Izali od was wyszło słowo Boże? abo do was samych przyszło?
37
Si quis vidétur prophéta esse, aut spirituális, cognóscat quæ scribo vobis, quia Dómini sunt mandáta. Jeśli kto zda się być prorokiem, abo duchownym, niech pozna, iż co wam piszę są Pańskie rozkazania.
38
Si quis autem ignórat, ignorábitur. Lecz jeśli kto nie wie, o nim wiedzieć nie będą.
39
Itaque fratres æmulámini prophetáre: et loqui linguis nolíte prohibére. A tak bracia żądajcie prorokować: ci mówić językami nie zabraniajcie.
40
Omnia autem honéste, et secúndum órdinem fiant. A wszystko niech się dzieje uczciwie, i wedle porządku.
15
1
Notum autem vobis fácio, fratres, Evangélium, quod prædicávi vobis, quod et accepístis, in quo et statis, A oznajmuję wam, bracia Ewanielią, którąm wam opowiedział, którąście też przyjęli, i w której stoicie.
2
per quod et salvámini: qua ratióne prædicáverim vobis, si tenétis, nisi frustra credidístis. Przez którą też zbawienia dostępujecie: jeśli pamiętacie jakim obyczajem przepowiadałem wam, chybabyście próżno uwierzyli.
3
Trádidi enim vobis in primis quod et accépi: quóniam Christus mórtuus est pro peccátis nostris secúndum Scriptúras: Bo naprzód podałem wam com też wziął: iż Chrystus umarł za grzechy nasze według pisma.
4
et quia sepúltus est, et quia resurréxit tértia die secúndum Scriptúras: A iż pogrzebion jest, iż też powstał zmartwych trzeciego dnia, według pisma:
5
et quia visus est Cephæ, et post hoc úndecim: A iż widziany jest od Cephy, a potem jedenaściam.
6
deínde visus est plus quam quingéntis frátribus simul: ex quibus multi manent usque adhuc, quidam autem dormiérunt: Potem był widzian więcej niźli od piąci set braciej wespółek: z których ich wiele trwa aż dotąd, a niektórzy zasnęli.
7
deínde visus est Iacóbo, deínde Apóstolis ómnibus: Potem był widzian od Jakuba, potem od wszystkich Apostołów.
8
novíssime autem ómnium tamquam abortívo, visus est et mihi. A na końcu po wszystkich był widzian i odemnie, jakoby od poronionego płodu.
9
Ego enim sum mínimus Apostolórum, qui non sum dignus vocári Apóstolus, quóniam persecútus sum Ecclésiam Dei. Bom ja jest namniejszy między Apostoły: którym nie jest godzien, aby mię zwano Apostołem, iżem prześladował kościół Boży.
10
Grátia autem Dei sum id quod sum, et grátia eius in me vácua non fuit, sed abundántius illis ómnibus laborávi: non ego autem, sed grátia Dei mecum: A z łaski Bożej jestem to com jest, a łaska jego przeciwko mnie próżną nie była: alem więcej pracował niż oni wszyscy: a nie ja, ale łaska Boża zemną.
11
sive enim ego, sive illi: sic prædicámus, et sic credidístis. Abowiem chociaż ja, chociaż oni, tak przepowiadamy, i takeście uwierzyli.
12
Si autem Christus prædicátur quod resurréxit a mórtuis, quómodo quidam dicunt in vobis, quóniam resurréctio mortuórum non est? A jeśliż o Chrystusie powiadają, iż zmartwychwstał, jakoż mówią niektórzy między wami, że zmartwychwstania niemasz?
13
Si autem resurréctio mortuórum non est: neque Christus resurréxit. Lecz jeśli zmartwychwstania niemasz, ani Chrystus nie powstał z martwych:
14
Si autem Christus non resurréxit, inánis est ergo prædicátio nostra, inánis est et fides vestra: A jeśliż Chrystus nie powstał, próżne tedy jest przepowiadanie nasze, próżna jest i wiara wasza.
15
invenímur autem et falsi testes Dei: quóniam testimónium díximus advérsus Deum quod suscitáverit Christum, quem non suscitávit, si mórtui non resúrgunt. Znajdujemy się też fałszywemi świadki Bożemi: iżeśmy świadczyli przeciw Bogu, że Chrystus wzbudził: którego nie wzbudził, jeśliże umarli nie powstają.
16
Nam si mórtui non resúrgunt, neque Christus resurréxit. Bo jeśliż umarli nie powstają, ani Chrystus nie powstał.
17
Quod si Christus non resurréxit, vana est fides vestra: adhuc enim estis in peccátis vestris. A jeśli Chrystus nie powstał, próżna jest wiara wasza: bo jeszcze jesteście w grzechach waszych.
18
Ergo et qui dormiérunt in Christo, periérunt. Tedy i którzy zasnęli w Chrystusie poginęli.
19
Si in hac vita tantum in Christo sperántes sumus, miserabilióres sumus ómnibus homínibus. Jeśliż tylko w tym żywocie, w Chrystusie nadzieję mamy, jesteśmy nędzniejszy niźli wszyscy ludzie.
20
Nunc autem Christus resurréxit a mórtuis primítiæ dormiéntium, Lecz teraz Chrystus zmartwychwstał pierwiastki tych, którzy zasnęli.
21
quóniam quidem per hóminem mors, et per hóminem resurréctio mortuórum. Ponieważ przez człowieka śmierć, i przez człowieka powstanie umarłych.
22
Et sicut in Adam omnes moriúntur, ita et in Christo omnes vivificabúntur. A jako w Adamie wszyscy umierają, tak i w Chrystusie wszyscy ożywieni będą.
23
Unusquísque autem in suo órdine, primítiæ Christus: deínde ii, qui sunt Christi, qui in advéntu eius credidérunt. A każdy w swem rzędzie: Chrystus pierwiastki, potem ci którzy są Chrystusowi, którzy uwierzyli w przyście jego.
24
Deínde finis: cum tradíderit regnum Deo et Patri, cum evacuáverit omnem principátum, et potestátem, et virtútem. Potem koniec: gdy poda królestwo Bogu i Ojcu, gdy zniszczy wszelką zwierzchność, i władzą i moc.
25
Opórtet autem illum regnáre donec ponat omnes inimícos sub pédibus eius. A ma królować, ażby położył wszystkie nieprzyjacioły pod nogi jego.
26
Novíssima autem inimíca destruétur mors: ómnia enim subiécit sub pédibus eius. Cum autem dicat: A ostatnia nieprzyjaciółka pędzie zniszczona śmierć. Bo wszystko poddał pod nogi jego. A gdy mówi:
27
Omnia subiécta sunt ei, sine dúbio præter eum, qui subiécit ei ómnia. Wszystko mu jest poddano: bez wątpienia, okrom tego który mu poddał wszystko.
28
Cum autem subiécta fúerint illi ómnia: tunc et ipse Fílius subiéctus erit ei, qui subiécit sibi ómnia, ut sit Deus ómnia in ómnibus. Lecz gdy mu wszystko poddano będzie, tedy i sam Syn będzie poddan temu, który mu poddał wszystko: aby Bóg był wszystko we wszystkich.
29
Alióquin quid fácient qui baptizántur pro mórtuis, si omníno mórtui non resúrgunt? ut quid et baptizántur pro illis? Bo inaczej cóż uczynią ci, którzy się chrzczą za umarłe, jeśliże koniecznie umarli nie powstają? Przeczże się i chrzczą za nie?
30
Ut quid et nos periclitámur omni hora? Przecz i my każdej godziny w niebezpieczeństwie jesteśmy?
31
Quotídie mórior per vestram glóriam, fratres, quam hábeo in Christo Iesu Dómino nostro. Każdy dzień umieram przez waszę pochwałę bracia, którą mam w Chrystusie Jezusie naszym Panie.
32
Si secúndum hóminem ad béstias pugnávi Ephesi, quid mihi prodest, si mórtui non resúrgunt? Manducémus, et bibámus, cras enim moriémur. Jeśliżem się (według człowieka) ze zwierzem potykał w Efezie, cóż mi za pożytek, jeśli umarli nie powstają? Jedzmy i pijmy, boć jutro pomrzemy.
33
Nolíte sedúci: corrúmpunt mores bonos collóquia mala. Nie dajcie się zwodzić: Złe rozmowy psują dobre obyczaje.
34
Evigiláte iusti, et nolíte peccáre: ignorántiam enim Dei quidam habent, ad reveréntiam vobis loquor. Ocućcie się sprawiedliwi, a nie grzeszcie. Bo niektórzy niewiadomość Boga mają: mówię wam ku zawstydzeniu.
35
Sed dicet áliquis: Quómodo resúrgunt mórtui? qualíve córpore vénient? Ale kto rzecze: jakoż zmartwychwstają umarli? a w jakim ciele przydą?
36
Insípiens, tu quod séminas non vivificátur, nisi prius moriátur. Głupi, co ty siejesz nie bywa ożywiono, jeśli pierwej nie obumrze.
37
Et quod séminas, non corpus, quod futúrum est, séminas, sed nudum granum, ut puta trítici, aut alicúius ceterórum. I co siejesz, nie siejesz ciała, które ma być, ale gołe ziarno, jako na przykład, pszeniczne abo z inszych które.
38
Deus autem dat illi corpus sicut vult: ut unicuíque séminum próprium corpus. A Bóg daje mu ciało jako chce: a każdemu nasieniu własne ciało.
39
Non omnis caro, éadem caro: sed ália quidem hóminum, ália vero pécorum, ália vólucrum, ália autem píscium. Nie każde ciało, toż ciało: ale insze ludzkie, insze bydlęce, insze ptasze, insze rybie.
40
Et córpora cæléstia, et córpora terréstria: sed ália quidem cæléstium glória, ália autem terréstrium. I ciała niebieskie, i ciała ziemskie: aleć insza jest ozdoba niebieskich, a nisza ziemskich.
41
Alia cláritas solis, ália cláritas lunæ, et ália cláritas stellárum. Stella enim a stella differt in claritáte: Insza jasność słońca, insza jasność księżyca, a insza jasność gwiazd. Abowiem gwiazda od gwiazdy różna jest w jasności:
42
sic et resurréctio mortuórum. Seminátur in corruptióne, surget in incorruptióne. Tak i zmartwychwstanie. Bywa wsiane w skazitelności: powstanie w nieskazitelności.
43
Seminátur in ignobilitáte, surget in glória: seminátur in infirmitáte, surget in virtúte: Bywa wsiane w sprośności a powstanie w chwalebności. Bywa wsiane w słabości: a powstanie w potężności.
44
seminátur corpus animále, surget corpus spiritále. Si est corpus animále, est et spiritále, sicut scriptum est: Bywa wsiane ciało cielesne: a powstanie ciało duchowne. Jeśli jest ciało cielesne, jest i duchowne:
45
Factus est primus homo Adam in ánimam vivéntem, novíssimus Adam in spíritum vivificántem. Jako napisano: Stał się pierwszy człowiek Adam w duszę żywiącą: pośledni Adam w ducha ożywiającego.
46
Sed non prius quod spiritále est, sed quod animále: deínde quod spiritále. Lecz nie pierwej, które duchowne jest, ale które cielesne, potem które duchowne.
47
Primus homo de terra, terrénus: secúndus homo de cælo, cæléstis. pierwszy człowiek z ziemie, ziemski: wtóry człowiek z nieba, niebieski.
48
Qualis terrénus, tales et terréni: et qualis cæléstis, tales et cæléstes. Jaki ziemski, tacy i ziemscy: a jaki niebieski, tacy i niebiescy.
49
Igitur, sicut portávimus imáginem terréni, portémus et imáginem cæléstis. Przetoż jakośmy nosili wyobrażenie ziemskiego, nośmy też wyobrażenie niebieskiego.
50
Hoc autem dico, fratres: quia caro et sanguis regnum Dei possidére non possunt: neque corrúptio incorruptélam possidébit. A toć mówię bracia, iż ciało i krew królestwa Bożego osięgnąć nie mogą: ani skaza nieskazitelności osięgnie.
51
Ecce mystérium vobis dico: omnes quidem resurgémus, sed non omnes immutábimur. Oto tajemnicę wam powiadam: wszyscy wprawdzie zmartwychwstaniemy, ale nie wszyscy odmienieni będziemy.
52
In moménto, in ictu óculi, in novíssima tuba: canet enim tuba, et mórtui resúrgent incorrúpti: et nos immutábimur. Prędziuchno we mgnieniu oka, na trąbę ostateczną (abowiem zatrąbi trąba), a umarli powstaną nieskażone mi, a my będziemy przemienieni.
53
Opórtet enim corruptíbile hoc indúere incorruptiónem: et mortále hoc indúere immortalitátem. Boć musi to skazitelne przyoblec nieskazitelność: i to śmiertelne przyoblec nieśmiertelność.
54
Cum autem mortále hoc indúerit immortalitátem, tunc fiet sermo, qui scriptus est: Absórpta est mors in victória. A gdy to śmiertelne przyoblecze nieśmiertelność: tędy się stanie mowa, która jest napisana: Pożarta jest śmierć w zwycięstwie.
55
Ubi est mors victória tua? ubi est mors stímulus tuus? Gdzie jest zwycięztwo twe śmierci? Gdzież jest śmierci oścień twój?
56
Stímulus autem mortis peccátum est: virtus vero peccáti lex. A oścień śmierci, jest grzech: a moc grzechu, zakon.
57
Deo autem grátias, qui dedit nobis victóriam per Dóminum nostrum Iesum Christum. Lecz dzięka Bogu, który nam dał zwycięstwo przez Pana naszego Jezusa Chrystusa.
58
Itaque fratres mei dilécti, stábiles estóte, et immóbiles: abundántes in ópere Dómini semper, sciéntes quod labor vester non est inánis in Dómino. A tak bracia moi mili, bądźcie stateczni a nieporuszeni, obfitując w robocie pańskiej zawsze: wiedząc, iż praca wasza nie jest próżna w Panu.
16
1
De colléctis autem, quæ fiunt in sanctos, sicut ordinávi ecclésiis Galátiæ, ita et vos fácite. A o składaniu, które bywa na święte, jako postanowił kościołom Galackim, tak i wy czyńcie.
2
Per unam sábbati unusquísque vestrum apud se sepónat, recóndens quod ei bene placúerit: ut non, cum vénero, tunc colléctæ fiant. Pierwszego dnia szabbatu każdy z was niech odkłada u siebie, chowając co mu się podoba: aby nie gdy przydę wtem czas składania były.
3
Cum autem præsens fúero, quos probavéritis per epístolas, hos mittam perférre grátiam vestram in Ierúsalem. A gdy przytomny będę: którebyście uchwalili przez listy, te poślę, aby odnieśli łaskę waszę do Jeruzalem.
4
Quod si dignum fúerit ut et ego eam, mecum ibunt. A jeśliby słuszna była, żebych i ja szedł: zemną pójdą.
5
Véniam autem ad vos, cum Macedóniam pertransíero: nam Macedóniam pertransíbo. A przydę do was, gdy przejdę przez Macedonią, bo przejdę przez Macedonią.
6
Apud vos autem fórsitan manébo, vel étiam hiemábo: ut vos me deducátis quocúmque íero. A ponadto pomieszkam u was, abo też przezimuję: abyście wy mnie prowadzili, kędykolwiek pójdę.
7
Nolo enim vos modo in tránsitu vidére, spero enim me aliquántulum témporis manére apud vos, si Dóminus permíserit. Abowiem nie chcę was teraz widzieć mijając: bo się spodziewam, iż pomieszkam z wami nieco czasu, jeśli Pan dopuści.
8
Permanébo autem Ephesi usque ad Pentecósten. A pomieszkam w Efezie aż do pięćziesiątnice.
9
Ostium enim mihi apértum est magnum, et évidens: et adversárii multi. Abowiem drzwi mi są otworzone wielkie i jawne: i wiele przeciwników.
10
Si autem vénerit Timótheus, vidéte ut sine timóre sit apud vos: opus enim Dómini operátur, sicut et ego. A jeśliby przyszedł Tymoteusz, patrzajcie aby bez bojaźni był u was: bo pańską robotę robi, jako i ja.
11
Ne quis ergo illum spernat: dedúcite autem illum in pace, ut véniat ad me: exspécto enim illum cum frátribus. Niech go tedy sobie nikt lekce nie poważa, ale odprowadźcie go w pokoju, aby do mnie przyszedł: bo czekam go z bracią.
12
De Apóllo autem fratre vobis notum fácio, quóniam multum rogávi eum ut veníret ad vos cum frátribus: et útique non fuit volúntas ut nunc veníret: véniet autem, cum ei vácuum fúerit. A o Apollu bracie odnajmuję wam, żem go bardzo prosił, aby szedł do was z bracią: a zgoła nie miał teraz wolej iść: lecz przydzie, gdy mu łacno będzie.
13
Vigiláte, state in fide, viríliter ágite, et confortámini. Czujcie, stójcie w wierze, mężnie sobie poczynajcie, i zmacniajcie się.
14
Omnia vestra in caritáte fiant. Wszystko wasze niech się dzieje w miłości.
15
Obsecro autem vos fratres, nostis domum Stéphanæ, et Fortunáti, et Acháici: quóniam sunt primítiæ Acháiæ, et in ministérium sanctórum ordinavérunt seípsos: A proszę was bracia, znacie dom Stefany, i Fortunata, i Achaika, iż są pierwiastki Achajej, a iż się podali na posługiwanie świętym:
16
ut et vos súbditi sitis eiúsmodi, et omni cooperánti, et laboránti. Abyście i wy poddawali się takowym, i każdemu pomagającemu i pracującemu.
17
Gáudeo autem in præséntia Stéphanæ, et Fortunáti, et Acháici: quóniam id, quod vobis déerat, ipsi supplevérunt: A raduję się obecności Stefany, i Fortunata, i Achaika, iż to czego wam nie dostawało nagrodzili.
18
refecérunt enim et meum spíritum, et vestrum. Cognóscite ergo qui huiúsmodi sunt. Bo ochłodzili ducha mojego i waszego. Poznawajcie tedy, którzy takowi są.
19
Salútant vos ecclésiæ Asiæ. Salútant vos in Dómino multum, Aquila et Priscílla, cum doméstica sua ecclésia: apud quos et hóspitor. Pozdrawiają was kościoły Azyjej. Pozdrawiają was wielce w Panu, Akwila i Pryscilla, z zgromadzeniem swem domowem, u których też gospodę mam.
20
Salútant vos omnes fratres. Salutáte ínvicem in ósculo sancto. Pozdrawiają was wszyscy bracia. Pozdrówcie jedni drugie w świętem pocałowaniu.
21
Salutátio, mea manu Pauli. Pozdrowienie, ręką moja Pawłową.
22
Si quis non amat Dóminum nostrum Iesum Christum, sit anáthema, Maran Atha. Jeśli kto nie miłuje Pana naszego Jezusa Chrystusa, niech będzie przeklęctwem Maranatha.
23
Grátia Dómini nostri Iesu Christi vobíscum. Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa z wami.
24
Cáritas mea cum ómnibus vobis in Christo Iesu. Amen. Miłość moja z wami wszystkiemi w Chrystusie Jezusie, Amen.