Epistola Ad Galatas
List Do Galatów
1
Paulus Apóstolus non ab homínibus, neque per hóminem, sed per Iesum Christum, et Deum Patrem, qui suscitávit eum a mórtuis:
Paweł Apostoł nie od ludzi, ani przez człowieka, ale przez Jezusa Chrystusa, i Boga Ojca, który go wzbudził z martwych,
2
et qui mecum sunt omnes fratres, ecclésiis Galátiæ.
I wszyscy bracia, którzy są zemną kościołom Galatjej.
3
Grátia vobis, et pax a Deo Patre, et Dómino nostro Iesu Christo,
Łaska wam i pokój od Boga Ojca i Pana naszego Jezusa Chrystusa,
4
qui dedit semetípsum pro peccátis nostris, ut eríperet nos de præsénti sǽculo nequam, secúndum voluntátem Dei et Patris nostri,
Który samego siebie dał za grzechy nasze, aby nas wyrwał z teraźniejszego wieku złego, wedle wolej Boga i Ojca naszego:
5
cui est glória in sǽcula sæculórum. Amen.
Któremu jest chwała na wieki wieków, Amen.
6
Miror quod sic tam cito transferímini ab eo, qui vos vocávit in grátiam Christi in áliud Evangélium:
Dziwuję się, iż tak prędko przenosicie się od tego, który was wezwał do łaski Chrystusowej, do inszej Ewanieljej:
7
quod non est áliud, nisi sunt áliqui qui vos contúrbant, et volunt convértere Evangélium Christi.
Która nie jest insza, jedno są niektórzy co wami trwożą, i chcą wywrócić Ewanielią Chrystusową,
8
Sed licet nos, aut ángelus de cælo evangelízet vobis prætérquam quod evangelizávimus vobis, anáthema sit.
Ale choćby my, abo anioł z nieba przepowiadał wam mimo to cośmy wam przepowiadali, niech będzie przeklęctwem.
9
Sicut prædíximus, et nunc íterum dico: si quis vobis evangelizáverit præter id, quod accepístis, anáthema sit.
Jakośmy przedtem powiadali, i teraz zasię mówię: Jeśliby kto wam opowiadał mimo to coście wzięli, niech będzie przeklęctwem.
10
Modo enim homínibus suádeo, an Deo? An quæro homínibus placére? Si adhuc homínibus placérem, Christi servus non essem.
Bo teraz przed ludźmi li sprawę mam, czyli przed Bogiem? Czyli szukam, abym się ludziom podobał? Jeślibych się jeszcze ludziom podobał, nie byłbych sługą Chrystusowym.
11
Notum enim vobis fácio, fratres, Evangélium, quod evangelizátum est a me, quia non est secúndum hóminem:
Abowiem oznajmuję wam bracia, iż Ewangelia, która jest przepowiadana odemnie, nie jest wedle człowieka.
12
neque enim ego ab hómine accépi illud, neque dídici, sed per revelatiónem Iesu Christi.
Bom jej ja nie od człowieka wziął, anim się nauczył: ale przez objawienie Jezusa Chrystusa.
13
Audístis enim conversatiónem meam aliquándo in Iudaísmo: quóniam supra modum persequébar Ecclésiam Dei, et expugnábam illam,
Boście słyszeli o mojem obcowaniu nie kiedy w Żydowstwie: iżem nad miarę prześladował kościół Boży, i burzyłem ji,
14
et proficiébam in Iudaísmo supra multos coætáneos meos in génere meo, abundántius æmulátor exsístens paternárum meárum traditiónum.
I postępowałem w Żydowstwie nad wiele rówienników moich w narodzie moim, będąc więtszym miłośnikiem ustaw moich ojczystych.
15
Cum autem plácuit ei, qui me segregávit ex útero matris meæ, et vocávit per grátiam suam,
Lecz gdy się podobało temu, który mię odłączył z żywota matki mojej, i wezwał przez łaskę swoję:
16
ut reveláret Fílium suum in me, ut evangelizárem illum in géntibus: contínuo non acquiévi carni et sánguini,
Aby objawił Syna swego we mnie, abych go przepowiadał między Pogany: natychmiast nie przestawałem z ciałem i ze krwią:
17
neque veni Ierosólymam ad antecessóres meos Apóstolos: sed ábii in Arábiam, et íterum revérsus sum Damáscum:
Anim poszedł do Jeruzalem do tych, którzy przedemną byli Apostołów: Alem szedł do Arabjej, i wróciłem się zasię do Damaszku.
18
deínde post annos tres veni Ierosólymam vidére Petrum, et mansi apud eum diébus quíndecim:
Zatem po trzech leciech poszedłem do Jeruzalem, abym oglądał Piotra: i zmieszkałem u niego piętnaście dni.
19
álium autem Apostolórum vidi néminem, nisi Iacóbum fratrem Dómini.
A inszego z Apostołów żadnegom nie widział: jedno Jakóba brata Pańskiego.
20
Quæ autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non méntior.
A co wam piszę, oto przed Bogiem, żeć nie kłamam.
21
Deínde veni in partes Sýriæ, et Cilíciæ.
Potem przyszedłem do krajów Syrjej i Cylicjej.
22
Eram autem ignótus fácie ecclésiis Iudǽæ, quæ erant in Christo:
A byłem nieznajomym z twarzy kościołom Żydowstwa, które były w Chrystusie:
23
tantum autem audítum habébant: Quóniam qui persequebátur nos aliquándo, nunc evangelízat fidem, quam aliquándo expugnábat:
Ale tylko usłyszeli byli, Iż który prześladował nas niekiedy, teraz opowiada wiarę, którą przedtem burzył:
24
et in me clarificábant Deum.
I sławili Boga ze mnie.
1
Deínde post annos quatuórdecim, íterum ascéndi Ierosólymam cum Bárnaba, assúmpto et Tito.
Zatem po czternaście lat, szedłem zasię do Jeruzalem z Barnabaszem, wziąwszy i Tytusa.
2
Ascéndi autem secúndum revelatiónem: et cóntuli cum illis Evangélium, quod prǽdico in géntibus, seórsum autem iis, qui videbántur áliquid esse: ne forte in vácuum cúrrerem, aut cucurríssem.
A szedłem wedle objawienia: i zniosłem z niemi Ewanielią, którą przepowiadam między Pogany, a z osobna z temi, którzy się zdali być czem i: abym znać nadaremno nie biegł abo też nie biegał.
3
Sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset gentílis, compúlsus est circumcídi:
Ale ani Tytus, który zemną był, będąc Poganinem, nie był przymuszon obrzezać się,
4
sed propter subintrodúctos falsos fratres, qui subintroiérunt exploráre libertátem nostram, quam habémus in Christo Iesu, ut nos in servitútem redígerent.
Ale dla pokrycie wprowadzonej fałszywej braciej, którzy się wkradli, aby wyszpiegowali wolność naszę, którą mamy w Chrystusie Jezusie, aby nas w niewolą podbili.
5
Quibus neque ad horam céssimus subiectióne, ut véritas Evangélii permáneat apud vos:
Którymeśmy ani na godzinę poddanością nie ustąpili, aby prawda Ewanieljej trwała u was.
6
ab iis autem, qui videbántur esse áliquid (quales aliquándo fúerint, nihil mea ínterest: Deus persónam hóminis non áccipit): mihi enim qui videbántur esse áliquid, nihil contulérunt.
A od tych, którzy się zdali być czem, (jakiemi kiedy byli, nic mi na tem. Bóg nie ma względy na osobę człowieczą). Bo którzy się zdali być czem, mnie się niczem nie przyłożyli.
7
Sed ecóntra cum vidíssent quod créditum est mihi Evangélium præpútii, sicut et Petro circumcisiónis
Ale przeciwnym obyczajem, ujrzawszy, że mi jest zwierzona Ewanielia odrzezku, jako Piotrowi obrzezania,
8
(qui enim operátus est Petro in apostolátum circumcisiónis, operátus est et mihi inter gentes):
Abowiem ten, który skutecznie robił w Piotrze na Apostolstwo obrzezania, skutecznie robił i we mnie między Pogany).
9
et cum cognovíssent grátiam, quæ data est mihi, Iacóbus, et Cephas, et Ioánnes, qui videbántur colúmnæ esse, dextras dedérunt mihi, et Bárnabæ societátis: ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisiónem:
A gdy poznali łaskę, która mi jest dana, Jakób i Cephas i Jan, którzy się zdali być filarami dali mi i Barnabie prawice towarzystwa, abyśmy my do pogan, a oni do obrzezania:
10
tantum ut páuperum mémores essémus, quod étiam sollícitus fui hoc ipsum fácere.
Tylko, abyśmy pamiętali na ubogie: o com się też starał, abym to uczynił.
11
Cum autem venísset Cephas Antiochíam, in fáciem ei réstiti, quia reprehensíbilis erat.
A gdy przyszedł Gephas do Antyochjej, sprzeciwiłem się mu w twarz, iż był godzien naganienia.
12
Prius enim quam venírent quidam a Iacóbo, cum géntibus edébat: cum autem veníssent, subtrahébat, et segregábat se, timens eos, qui ex circumcisióne erant.
Abowiem przedtem niż przyszli niektórzy od Jakóba, z Pogany jadał: a gdy przyszli, schraniał i odłączał się bojąc się tych, którzy byli z obrzezania.
13
Et simulatióni eius consensérunt céteri Iudǽi, ita ut et Bárnabas ducerétur ab eis in illam simulatiónem.
I pomagali mu zmyślania inni Żydowie, tak, iż też i Barnabasz był uwiedzion do onego zmyślania.
14
Sed cum vidíssem quod non recte ambulárent ad veritátem Evangélii, dixi Cephæ coram ómnibus: Si tu, cum Iudǽus sis, gentíliter vivis, et non Iudáice: quómodo gentes cogis iudaizáre?
Ale gdym obaczył, iż nie prosto szli według prawdy Ewanieljej, rzekłem Cephasowi przed wszystkiemi: Jeśli ty będąc Żydem po pogańsku żywiesz, a nie po Żydowsku: czemuż Pogany przymuszasz żyć po Żydowsku?
15
Nos natúra Iudǽi, et non ex géntibus peccatóres.
My z narodu Żydowie, a nie z Poganów grzesznicy.
16
Sciéntes autem quod non iustificátur homo ex opéribus legis, nisi per fidem Iesu Christi: et nos in Christo Iesu crédimus, ut iustificémur ex fide Christi, et non ex opéribus legis: propter quod ex opéribus legis non iustificábitur omnis caro.
Lecz wiedząc, iż nie bywa usprawiedliwiony człowiek z uczynków zakonu, jedno przez wiarę Jezusa Chrystusa: i my w Chrystusa Jezusa wierzymy, abyśmy byli usprawiedliwieni z wiary Chrystusowej, a nie z uczynków zakonu: przeto iż nie będzie usprawiedliwione z uczynków zakonu wszelkie ciało.
17
Quod si quæréntes iustificári in Christo, invénti sumus et ipsi peccatóres, numquid Christus peccáti miníster est? Absit.
A jeśli szukając, abyśmy byli usprawiedliwieni w Chrystusie, jesteśmy nalezieni i sami grzesznemi: izali Chrystus jest sługą grzechu? Nie daj Boże.
18
Si enim quæ destrúxi, íterum hæc ædífico: prævaricatórem me constítuo.
Abowiem jeśli zasię to buduję com zepsował: czynię siebie przestępcą.
19
Ego enim per legem, legi mórtuus sum, ut Deo vivam: Christo confíxus sum cruci.
Bom ja przez zakon zakonowi umarł, abym Bogu żył: z Chrystusem jestem przybity do krzyża.
20
Vivo autem, iam non ego: vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne: in fide vivo Fílii Dei, qui diléxit me, et trádidit semetípsum pro me.
A żywię, już nie ja, ale żywie we mnie Chrystus. A co teraz żywię w ciele, w wierze żywię syna Bożego, który mię umiłował, i wydał samego siebie za mię.
21
Non abício grátiam Dei. Si enim per legem iustítia, ergo gratis Christus mórtuus est.
Nie odmiatam łaski Bożej. Bo jeśli przez zakon sprawiedliwość, tedy Chrystus próżno umarł.
1
O insensáti Gálatæ, quis vos fascinávit non obedíre veritáti, ante quorum óculos Iesus Christus præscríptus est, in vobis crucifíxus?
O głupi Galatowie, któż was omamił, abyście prawdzie nie byli posłuszni, przed których oczyma Jezus Chrystus przedtem opisany jest, między wami ukrzyżowany?
2
Hoc solum a vobis volo díscere: ex opéribus legis Spíritum accepístis, an ex audítu fídei?
Tego się tylko od was chcę nauczyć: Z uczynków zakonnych wzięliście Ducha, czyli z słuchania wiary?
3
Sic stulti estis, ut cum spíritu cœpéritis, nunc carne consummémini?
Takeście głupi, że począwszy duchem, teraz ciałem bywacie wykonani?
4
Tanta passi estis sine causa? si tamen sine causa.
Takżeście wiele cierpieli darmo? jeśli jednak darmo.
5
Qui ergo tríbuit vobis Spíritum, et operátur virtútes in vobis: ex opéribus legis, an ex audítu fídei?
Który tedy wam dodawa Ducha, i sprawuje mocy w was, z uczynków zakonu, czyli z słuchania wiary?
6
Sicut scriptum est: Abraham crédidit Deo, et reputátum est illi ad iustítiam.
Jako napisano jest: Uwierzył Abraham Bogu, i poczytano mu ku sprawiedliwości.
7
Cognóscite ergo quia qui ex fide sunt, ii sunt fílii Abrahæ.
Poznajcież tedy, iż którzy z wiary są, ci są synmi Abrahamowemi.
8
Próvidens autem Scriptúra quia ex fide iustíficat gentes Deus, prænuntiávit Abrahæ: Quia benedicéntur in te omnes gentes.
A upatrując pismo, iż z wiary Bóg usprawiedliwia Pogany, przedtem opowiadało Abrahamowi. Iż będą błogosławione w tobie wszystkie narody.
9
Igitur qui ex fide sunt, benedicéntur cum fidéli Abraham.
A tak którzy są z wiary, będą błogosławieni z wiernym Abrahamem.
10
Quicúmque enim ex opéribus legis sunt, sub maledícto sunt. Scriptum est enim: Maledíctus omnis, qui non permánserit in ómnibus, quæ scripta sunt in libro legis ut fáciat ea.
Abowiem którzykolwiek są z uczynków zakonu, pod przeklęctwem są. Bo napisano jest: Przeklęty każdy, któryby nie trwał we wszystkiem co napisano w księgach zakonu, aby ono czynił.
11
Quóniam autem in lege nemo iustificátur apud Deum, maniféstum est: quia iustus ex fide vivit.
A iż przez zakon żaden nie bywa usprawiedliwion u Boga, jawno jest: iż sprawiedliwy z wiary żywie.
12
Lex autem non est ex fide, sed: Qui fécerit ea, vivet in illis.
A zakon nie jest z wiary: ale któryby je czynił, w nich żyć będzie.
13
Christus nos redémit de maledícto legis, factus pro nobis maledíctum: quia scriptum est: Maledíctus omnis qui pendet in ligno:
Chrystus nas wykupił od przeklęctwa zakonu stawszy się za nas przeklęctwem, (abowiem napisano jest: Przeklęty każdy, który wisi na drzewie).
14
ut in géntibus benedíctio Abrahæ fíeret in Christo Iesu, ut pollicitatiónem Spíritus accipiámus per fidem.
Aby w Poganach stało się błogosławieństwo Abrahamowe w Chrystusie Jezusie: abyśmy obietnicę Ducha wzięli przez wiarę.
15
Fratres (secúndum hóminem dico) tamen hóminis confirmátum testaméntum nemo spernit, aut superórdinat.
Bracia (wedle człowieka mówię) wszak człowieczego testamentu utwierdzonego nikt nie odrzuca, abo więcej stanawia.
16
Abrahæ dictæ sunt promissiónes, et sémini eius. Non dicit: Et semínibus, quasi in multis: sed quasi in uno: Et sémini tuo, qui est Christus.
Abrahamowi opowiedziane są obietnice, i nasieniu jego: Nie mówi, I nasieniom, jakoby w wielu: ale jako w jednem, I nasieniu twojemu, który jest Chrystus.
17
Hoc autem dico, testaméntum confirmátum a Deo: quæ post quadringéntos et trigínta annos facta est lex, non írritum facit ad evacuándam promissiónem.
A to powiadam, testamentu przedtem od Boga utwierdzonego, zakon, który po czterech set i trzydzieści lat dan jest, nie wątli ku zepsowaniu obietnice.
18
Nam si ex lege heréditas, iam non ex promissióne. Abrahæ autem per repromissiónem donávit Deus.
Abowiem jeśliż z zakonu dziedzictwo, już nie z obietnice. Lecz Abrahamowi przez obietnicę Bóg darował.
19
Quid ígitur lex? Propter transgressiónes pósita est donec veníret semen, cui promíserat, ordináta per ángelos in manu mediatóris.
Cóż tedy zakon? Postanowiony jest dla występków, ażby przyszło nasienie, któremu obiecał rozrządzony przez anioły w ręce pośrednika.
20
Mediátor autem uníus non est: Deus autem unus est.
A pośrednik nie jestci jednego: lecz Bóg jeden jest.
21
Lex ergo advérsus promíssa Dei? Absit. Si enim data esset lex, quæ posset vivificáre, vere ex lege esset iustítia.
Zakon tedy przeciwko obietnicom Bożym? Nie daj Boże. Abowiem gdyby był dan zakon, któryby mógł obżywiać: prawdziwieby z zakonu była sprawiedliwość.
22
Sed conclúsit Scriptúra ómnia sub peccáto, ut promíssio ex fide Iesu Christi darétur credéntibus.
Ale pismo zamknęło wszystko pod grzechem, aby obietnica z wiary Jezusa Chrystusa była dana wierzącym.
23
Prius autem quam veníret fides, sub lege custodiebámur conclúsi in eam fidem, quæ revelánda erat.
A przedtem niż przyszła wiara, byliśmy pod zakonem strzeżeni, będąc zamknieni ku tej wierze, która miała być objawiona.
24
Itaque lex pædagógus noster fuit in Christo, ut ex fide iustificémur.
A przetoż zakon, Pedagogiem naszym był w Chrystusie: abychmy z wiary byli usprawiedliwieni.
25
At ubi venit fides, iam non sumus sub pædagógo.
Lecz gdy przyszła wiara: już nie jesteśmy pod Pedagogiem.
26
Omnes enim fílii Dei estis per fidem, quæ est in Christo Iesu.
Abowiem wszyscy synami Bożemi jesteście przez wiarę, która jest w Chrystusie Jezusie.
27
Quicúmque enim in Christo baptizáti estis, Christum induístis.
Bo którzykolwiek jesteście ochrzczeni w Chrystusie: oblekliście się w Chrystusa.
28
Non est Iudǽus, neque Græcus: non est servus, neque liber: non est másculus, neque fémina. Omnes enim vos unum estis in Christo Iesu.
Nie jest Żyd ani Greczyn: nie jest niewolnik, ani wolny: nie jest mężczyzna, ani niewiasta. Abowiem wszyscy wy jedno jesteście w Chrystusie Jezusie.
29
Si autem vos Christi, ergo semen Abrahæ estis, secúndum promissiónem herédes.
A jeśliście wy Chrystusowi: tedyście nasieniem Abrahamowem, dziedzicami wedle obietnice.
1
Dico autem: quanto témpore heres párvulus est, nihil differt a servo, cum sit dóminus ómnium:
A mówię, jako długo dziedzic jest dziecięciem, nic nie jest różny od sługi, będąc panem wszystkiego:
2
sed sub tutóribus, et actóribus est usque ad præfinítum tempus a patre:
Ale jest pod opiekuny i sprawcami aż do zamierzonego czasu od ojca:
3
ita et nos cum essémus párvuli, sub eleméntis mundi erámus serviéntes.
Także i my, gdyśmy byli dziećmi, byliśmy pod elementy świata.
4
At ubi venit plenitúdo témporis, misit Deus Fílium suum factum ex mulíere, factum sub lege,
Lecz gdy przyszło wypełnienie czasu, zesłał Bóg syna swego uczynionego z niewiasty, uczynionego pod zakonem:
5
ut eos, qui sub lege erant, redímeret, ut adoptiónem filiórum reciperémus.
Aby te, którzy pod zakonem byli, wykupił, żebyśmy przysposobienia synowskiego dostali.
6
Quóniam autem estis fílii, misit Deus Spíritum Fílii sui in corda vestra clamántem: Abba, Pater.
A iż jesteście synowie: zesłał Bóg ducha syna swego w serca wasze wołającego Abba, Ojcze.
7
Itaque iam non est servus, sed fílius: quod si fílius, et heres per Deum.
A tak już nie jest niewolnikiem, ale synem: a jeśli synem: tedyć i dziedzicem przez Boga.
8
Sed tunc quidem ignorántes Deum, iis, qui natúra non sunt dii, serviebátis.
Aleć na on czas, nie znając Boga, służyliście tym, którzy z przyrodzenia nie są Bogowie.
9
Nunc autem cum cognovéritis Deum, immo cógniti sitis a Deo: quómodo convertímini íterum ad infírma, et egéna eleménta, quibus dénuo servíre vultis?
A teraz poznawszy Boga, i owszem poznani będąc od Boga: jakoż się zaś nawracacie ku elementom mdłym i niedostatecznym, którym zasię z nowu służyć chcecie?
10
Dies observátis, et menses, et témpora, et annos.
Pilnujecie dni, i miesięcy, i czasów, i roków.
11
Tímeo vos, ne forte sine causa laboráverim in vobis.
Boję się o was, bym snadź darmo nie pracował około was.
12
Estóte sicut ego, quia et ego sicut vos: fratres óbsecro vos: Nihil me læsístis.
Bądźcież jako ja, gdyżem i ja jako wy: Bracia, proszę was, w niwczemeście mię nie obrazili.
13
Scitis autem quia per infirmitátem carnis evangelizávi vobis iamprídem: et tentatiónem vestram in carne mea
A wiecie, iżem już dawno przez krewkość ciała przepowiadał was Ewanielią:
14
non sprevístis, neque respuístis: sed sicut ángelum Dei excepístis me, sicut Christum Iesum.
A pokusy waszej w ciele mojem nie lekceście ważyli, aniście odrzucili: aleście mię przyjęli jako Anioła Bożego, jako Chrystusa Jezusa.
15
Ubi est ergo beatitúdo vestra? testimónium enim perhíbeo vobis, quia, si fíeri posset, óculos vestros eruissétis, et dedissétis mihi.
Gdzież tedy jest błogosławieństwo wasze? Abowiem świadectwo wam daję, iż, by była rzecz można, oczy wasze wyłupilibyście byli, i dalibyście mi byli.
16
Ergo inimícus vobis factus sum, verum dicens vobis?
Więcem się wam stał nieprzyjacielem, prawdę wam mówiąc?
17
Æmulántur vos non bene: sed exclúdere vos volunt, ut illos æmulémini.
Miłują was nie dobrze, ale was chcą wypchnąć, abyście ich naśladowali.
18
Bonum autem æmulámini in bono semper: et non tantum cum præsens sum apud vos.
A dobrego naśladujcie zawżdy w dobrym: a nie tylko, gdym jest obecny u was.
19
Filíoli mei, quos íterum partúrio, donec formétur Christus in vobis.
Dziatki moje, które zaś bolejąc rodzę, ażby był Chrystus w was wykształtowan.
20
Vellem autem esse apud vos modo, et mutáre vocem meam: quóniam confúndor in vobis.
A chciałbym teraz być u was, i odmienić głos mój: przeto iż wątpię o was.
21
Dícite mihi qui sub lege vultis esse: legem non legístis?
Powiedzcie mi, którzy pod zakonem chcecie być, zakonuście nie czytali?
22
Scriptum est enim: Quóniam Abraham duos fílios hábuit: unum de ancílla, et unum de líbera.
Abowiem napisano jest, iż Abraham miał dwu synów: jednego z niewolnice, a drugiego z wolnej.
23
Sed qui de ancílla, secúndum carnem natus est: qui autem de líbera, per repromissiónem:
Lecz który z niewolnice, według ciała się narodził: a który z wolnej, przez obietnicę.
24
quæ sunt per allegoríam dicta. Hæc enim sunt duo testaménta. Unum quidem in monte Sina, in servitútem génerans, quæ est Agar:
Co przez Allegorią powiedziano jest. Abowiem te są dwa testamenty. Jeden na górze Sinai, rodzący w niewolą: która jest Agar.
25
Sina enim mons est in Arábia, qui coniúnctus est ei, quæ nunc est Ierúsalem, et servit cum fíliis suis.
Abowiem Sina jest góra w Arabiej: przyrównywa się do tego, które teraz jest Jeruzalem, i w niewolej jest z synami swymi.
26
Illa autem, quæ sursum est Ierúsalem, líbera est, quæ est mater nostra.
A ono, które wzgórę jest Jeruzalem, wolne jest: które jest matka nasza.
27
Scriptum est enim: Lætáre stérilis, quæ non paris: erúmpe, et clama, quæ non párturis: quia multi fílii desértæ, magis quam eius, quæ habet virum.
Abowiem napisano jest: Wesel się niepłodna, która nie rodzisz: zakrzykni a zawołaj, która rodząc nie pracujesz: bo wiele synów opuszczonej, więcej niż tej, która ma męża.
28
Nos autem fratres secúndum Isaac promissiónis fílii sumus.
A my bracia, według Izaaka jesteśmy synami obietnice.
29
Sed quómodo tunc is, qui secúndum carnem natus fúerat, persequebátur eum, qui secúndum spíritum: ita et nunc.
Ale jako na on czas ten, który się był narodził wedle ciała, prześladował tego, który wedle ducha: tak i teraz.
30
Sed quid dicit Scriptúra? Eice ancíllam, et fílium eius: non enim heres erit fílius ancíllæ cum fílio líberæ.
Ale co mówi pismo? Wyrzuć niewolnicę i syna jej: abowiem nie będzie dziedzicem syn niewolnice z synem wolnej:
31
Itaque, fratres, non sumus ancíllæ fílii, sed líberæ: qua libertáte Christus nos liberávit.
A tak bracia, nie jesteśmy synami niewolnice, ale wolnej: którą wolnością nas Chrystus wolne uczynił.
1
State, et nolíte íterum iugo servitútis continéri.
Stójcie: a nie bądźcie znowu pod jarzmem niewolej.
2
Ecce ego Paulus dico vobis: quóniam si circumcidámini, Christus vobis nihil próderit.
Oto ja Paweł powiadam wam, iż jeśli będziecie obrzezani, Chrystus wam nic nie pomoże.
3
Testíficor autem rursus omni hómini circumcidénti se, quóniam débitor est univérsæ legis faciéndæ.
A oświadczam się zasię każdemu człowiekowi obrzezującemu się, iż powinien jest wszystek zakon pełnić.
4
Evacuáti estis a Christo, qui in lege iustificámini: a grátia excidístis.
Wyniszczeni jesteście z Chrystusa, którzy w zakonie się usprawiedliwiacie, z łaskiście wypadli.
5
Nos enim spíritu ex fide, spem iustítiæ exspectámus.
Abowiem my Duchem, z wiary, nadzieje sprawiedliwości oczekawamy.
6
Nam in Christo Iesu neque circumcísio áliquid valet, neque præpútium: sed fides, quæ per caritátem operátur.
Bo w Chrystusie Jezusa nic nie waży ani obrzezanie, ani odrzezek, ale wiara, która przez miłość działa.
7
Currebátis bene: quis vos impedívit veritáti non obedíre?
Bieżeliście dobrze: kto wam przekaził, abyście nie byli posłusznymi prawdzie?
8
Persuásio hæc non est ex eo, qui vocat vos.
Namowa ta nie jest z tego, który was wzywa.
9
Módicum ferméntum totam massam corrúmpit.
Trocha kwasu wszystko ciasto kwasi.
10
Ego confído in vobis in Dómino, quod nihil áliud sapiétis: qui autem contúrbat vos, portábit iudícium, quicúmque est ille.
Ja dufam o was w Panie, iż nic inszego rozumieć nie będziecie: a ten, który wami trwoży, odniesie sąd, któryżkolwiek on jest.
11
Ego autem, fratres, si circumcisiónem adhuc prǽdico: quid adhuc persecutiónem pátior? ergo evacuátum est scándalum crucis.
A ja bracia, jeśli jeszcze obrzezanie opowiadam: czemuż jeszcze prześladowanie cierpię? Tedy wyniszczone jest zgorszenie krzyżowe.
12
Utinam et abscindántur qui vos contúrbant.
Bodajże i odcięci byli, którzy was wzruszają.
13
Vos enim in libertátem vocáti estis fratres: tantum ne libertátem in occasiónem detis carnis, sed per caritátem Spíritus servíte ínvicem.
Abowiem wy wezwani jesteście ku wolności bracia: tylko ażebyście wolności nie obracali na pobudkę ciału: ale przez miłość ducha służcie jeden drugiemu.
14
Omnis enim lex in uno sermóne implétur: Díliges próximum tuum sicut teípsum.
Bo wszystek zakon w jednej się mowie wypełnia: Będziesz miłował bliźniego twego jako samego siebie.
15
Quod si ínvicem mordétis, et coméditis: vidéte ne ab ínvicem consumámini.
Lecz jeśli jeden drugiego kąsacie i jecie, patrzcie, aby jeden drugiego nie zjadł.
16
Dico autem: Spíritu ambuláte, et desidéria carnis non perficiétis.
A mówię: Duchem chodźcie, a pożądliwości ciała nie wypełnicie.
17
Caro enim concupíscit advérsus spíritum: spíritus autem advérsus carnem: hæc enim sibi ínvicem adversántur, ut non quæcúmque vultis, illa faciátis.
Abowiem ciało pożąda przeciwko duchowi, a duch przeciw ciału. Bo te się sobie wzajem sprzeciwiają: abyście nie cokolwiek chcecie to czynili.
18
Quod si spíritu ducímini, non estis sub lege.
A jeśli duchem bywacie rządzeni, nie jesteście pod zakonem.
19
Manifésta sunt autem ópera carnis: quæ sunt fornicátio, immundítia, impudicítia, luxúria,
A jawne są uczynki ciała, które są, porubstwo, nieczystość, niewstydliwość, wszeteczeństwo:
20
idolórum sérvitus, venefícia, inimicítiæ, contentiónes, æmulatiónes, iræ, rixæ, dissensiónes, sectæ,
Bałwochwalstwo czarowania, nieprzyjaźni, swary, zawiści, gniewy, niesnaski, rozterki, kacerstwa:
21
invídiæ, homicídia, ebrietátes, comessatiónes, et his simília, quæ prædíco vobis, sicut prædíxi: quóniam qui tália agunt, regnum Dei non consequéntur.
Zazdrości, mężobójstwa, pijaństwa, biesiady, i tym podobne. O których opowiadam wam, jakom przedtem opowiedział, iż którzy takowe rzeczy czynią, królestwa Bożego nie dostąpią.
22
Fructus autem Spíritus est: cáritas, gáudium, pax, patiéntia, benígnitas, bónitas, longanímitas,
A owoc Ducha jest, miłość, wesele, pokój, cierpliwość, dobrotliwość, dobroć, nieskwapliwość,
23
mansuetúdo, fides, modéstia, continéntia, cástitas. Advérsus huiúsmodi non est lex.
Cichość, wiara, skromność, wstrzemięźliwość, czystość. Przeciwko takowym nie masz zakonu.
24
Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixérunt cum vítiis, et concupiscéntiis.
A którzy są Chrystusowi, ciało swe ukrzyżowali z namiętnościami i z pożądliwościami.
25
Si spíritu vívimus, spíritu et ambulémus.
Jeśli żywiemy duchem, duchem i postępujmy.
26
Non efficiámur inánis glóriæ cúpidi, ínvicem provocántes, ínvicem invidéntes.
Nie stawajmy się chciwi próżnej chwały, jedni drugich drażniąc, jedni drugim zajrząc.
1
Fratres, etsi præoccupátus fúerit homo in áliquo delícto, vos, qui spirituáles estis, huiúsmodi instrúite in spíritu lenitátis, consíderans teípsum, ne et tu tentéris.
Bracia, jeśliby też człowiek ubieżony był w jakim upadku, wy, którzy duchowni jesteście, nauczajcie takiego w duchu cichości: obaczając samego siebie, abyś i ty nie był kuszon.
2
Alter altérius ónera portáte, et sic adimplébitis legem Christi.
Jeden drugiego brzemiona noście: a tak wypełnicie zakon Chrystusów.
3
Nam si quis exístimat se áliquid esse, cum nihil sit, ipse se sedúcit.
Abowiem, jeśli kto mniema, żeby czem był, gdyż niczem nie jest, sam siebie oszukawa.
4
Opus autem suum probet unusquísque, et sic in semetípso tantum glóriam habébit, et non in áltero.
A Każdy niech sprawy swojej doświadcza, a tak w samym sobie tylko przechwalanie mieć będzie: a nie we drugim.
5
Unusquísque enim onus suum portábit.
Bo każdy własne brzemię poniesie.
6
Commúnicet autem is, qui catechizátur verbo, ei, qui se catechízat, in ómnibus bonis.
A niech użycza wszystkich dóbr ten, który bywa nauczan w słowie, temu, który go naucza.
7
Nolíte erráre: Deus non irridétur.
Nie błądźcie: nie da się Bóg z siebie naśmiewać. Abowiem co będzie siał człowiek, to też będzie żął.
8
Quæ enim semináverit homo, hæc et metet. Quóniam qui séminat in carne sua, de carne et metet corruptiónem: qui autem séminat in spíritu, de spíritu metet vitam ætérnam.
Bo kto sieje na swem ciele, z ciała też żąć będzie skażanie: a kto sieje na duchu, z ducha żąć będzie żywot wieczny.
9
Bonum autem faciéntes, non deficiámus: témpore enim suo metémus non deficiéntes.
A dobrze czyniąc nie ustawajmy: abowiem czasu swego żąć będziemy, nie ustawając.
10
Ergo dum tempus habémus, operémur bonum ad omnes, máxime autem ad domésticos fídei.
A przeto póki czas mamy, czyńmy dobrze wszystkim, a nawięcej domownikom wiary.
11
Vidéte quálibus lítteris scripsi vobis mea manu.
Baczcie jakim wam list pisał ręką moją.
12
Quicúmque enim volunt placére in carne, hi cogunt vos circumcídi, tantum ut crucis Christi persecutiónem non patiántur.
Abowiem którzykolwiek chcą się podobać w ciele, ci was przymuszają obrzezować się, tylko, aby krzyża, Chrystusowego prześladowania nie cierpieli.
13
Neque enim qui circumcidúntur, legem custódiunt: sed volunt vos circumcídi, ut in carne vestra gloriéntur.
Abowiem ani którzy się obrzezają, zakonu nie zachowywają. Ale chcą, abyście się wy obrzezali: żeby się z ciała waszego chlubili.
14
Mihi autem absit gloriári, nisi in cruce Dómini nostri Iesu Christi: per quem mihi mundus crucifíxus est, et ego mundo.
A ja nie daj Boże, abym się chlubić miał, jeden w krzyżu Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez którego mnie świat jest ukrzyżowan, a ja światu.
15
In Christo enim Iesu neque circumcísio áliquid valet, neque præpútium, sed nova creatúra.
Abowiem w Chrystusie Jezusie nic nie waży, ani obrzezanie, ani odrzezek, ale nowe stworzenie.
16
Et quicúmque hanc régulam secúti fúerint, pax super illos, et misericórdia, et super Israel Dei.
A którzykołwiek tego prawidła dzierżeć się będą, pokój nad nimi, i miłosierdzie, i nad Izraelem Bożym.
17
De cétero, nemo mihi moléstus sit: ego enim stígmata Dómini Iesu in córpore meo porto.
Nawet niech mi się żaden nie przykrzy. Abowiem ja piątna Pana Jezusowe na ciele mojem noszę.
18
Grátia Dómini nostri Iesu Christi, cum spíritu vestro, fratres. Amen.
Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa, z duchem waszym bracia, Amen.