Biblia Sacra

Liber Genesis Księga Rodzaju
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16 – 17 – 18 – 19 – 20 – 21 – 22 – 23 – 24 – 25 – 26 – 27 – 28 – 29 – 30 – 31 – 32 – 33 – 34 – 35 – 36 – 37 – 38 – 39 – 40 – 41 – 42 – 43 – 44 – 45 – 46 – 47 – 48 – 49 – 50
1
1
In princípio creávit Deus cælum, et terram. Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię.
2
Terra autem erat inánis et vácua, et ténebræ erant super fáciem abýssi: et Spíritus Dei ferebátur super aquas. A ziemia była pusta i próżna: i ciemności były nad głębokością: a Duch Boży unaszał się nad wodami.
3
Dixítque Deus: Fiat lux. Et facta est lux. I rzekł Bóg: Niech się stanie światłość: i stała się światłość.
4
Et vidit Deus lucem quod esset bona: et divísit lucem a ténebris. I ujrzał Bóg światłość że była dobra: i przedzielił światłość od ciemności,
5
Appellavítque lucem Diem, et ténebras Noctem: factúmque est véspere et mane, dies unus. I nazwał światłość Dniem, a ciemność Nocą. I stał się wieczór i zaranek, dzień jeden.
6
Dixit quoque Deus: Fiat firmaméntum in médio aquárum: et dívidat aquas ab aquis. I rzekł Bóg: Niech się stanie utwierdzenie między wodami, a niech przedzieli wody od wód.
7
Et fecit Deus firmaméntum, divisítque aquas, quæ erant sub firmaménto, ab his, quæ erant super firmaméntum. Et factum est ita. I uczynił Bóg utwierdzenie, przedzielił wody, które były pod utwierdzeniem, od tych które były nad utwierdzeniem. I stało się tak.
8
Vocavítque Deus firmaméntum, Cælum: et factum est véspere et mane, dies secúndus. I nazwał Bóg utwierdzenie Niebem. I był wieczór i zaranek, dzień wtóry.
9
Dixit vero Deus: Congregéntur aquæ, quæ sub cælo sunt, in locum unum: et appáreat árida. Et factum est ita. Potem rzekł Bóg: Niech się zbiorą wody, które są pod niebem, na jedno miejsce: a niech się ukaże sucha. I stało się tak.
10
Et vocávit Deus áridam Terram, congregationésque aquárum appellávit Mária. Et vidit Deus quod esset bonum. I nazwał Bóg suchą, Ziemią: a zebranie wód przezwał Morzem. I widział Bóg, że było dobre.
11
Et ait: Gérminet terra herbam viréntem, et faciéntem semen, et lignum pomíferum fáciens fructum iuxta genus suum, cuius semen in semetípso sit super terram. Et factum est ita. I rzekł: Niech zrodzi ziemia ziele zielone, i dawające nasienie: i drzewo rodzajne, owoc czyniące według rodzaju swego, któregoby nasienie było w samem sobie na ziemi. I stało się tak.
12
Et prótulit terra herbam viréntem, et faciéntem semen iuxta genus suum, lignúmque fáciens fructum, et habens unumquódque seméntem secúndum spéciem suam. Et vidit Deus quod esset bonum. I zrodziła ziemia ziele zielone, i dawające nasienie według rodzaju swego: i drzewo czyniące owoc, i mające każde z nich nasienie według rodzaju swego. I widział Bóg że było dobre.
13
Et factum est véspere et mane, dies tértius. I stał się wieczór i zaranek dzień trzeci.
14
Dixit autem Deus: Fiant luminária in firmaménto cæli, et dívidant diem ac noctem, et sint in signa et témpora, et dies et annos: I rzekł Bóg: Niech się staną światła na utwierdzeniu nieba, a niech dzielą dzień od nocy; i niech będą na znaki, i czasy, i dni i lata.
15
ut lúceant in firmaménto cæli, et illúminent terram. Et factum est ita. Aby świeciły na utwierdzeniu nieba, a oświecały ziemię. I stało się tak.
16
Fecítque Deus duo luminária magna: lumináre maius, ut præésset diéi: et lumináre minus, ut præésset nocti: et stellas. I uczynił Bóg dwie świetle wielkie: światło większe, aby rządziło dzień, i światło mniejsze, aby rządziło noc; i gwiazdy.
17
Et pósuit eas in firmaménto cæli, ut lucérent super terram, I postawił je na utwierdzeniu nieba, aby świeciły nad ziemią:
18
et præéssent diéi ac nocti, et divíderent lucem ac ténebras. Et vidit Deus quod esset bonum. Żeby rządziły dzień i noc, i dzieliły światłość od ciemności. I widział Bóg, iż było dobre.
19
Et factum est véspere et mane, dies quartus. I stał się wieczór i zaranek, dzień czwarty.
20
Dixit étiam Deus: Prodúcant aquæ réptile ánimæ vivéntis, et volátile super terram sub firmaménto cæli. Rzekł też Bóg: Niech wywiodą wody płaz dusze żywiącej, i ptastwo nad ziemią pod utwierdzeniem nieba.
21
Creavítque Deus Cete grándia, et omnem ánimam vivéntem atque motábilem, quam prodúxerant aquæ in spécies suas, et omne volátile secúndum genus suum. Et vidit Deus quod esset bonum. I stworzył Bóg wieloryby wielkie, i wszelką duszę żywiącą i ruszającą się, którą wywiodły wody według rodzaju ich: i wszelkie ptastwo według rodzaju jego. I widział Bóg, iż było dobre.
22
Benedixítque eis, dicens: Créscite, et multiplicámini, et repléte aquas maris: avésque multiplicéntur super terram. I błogosławił im, mówiąc: Rośćcie, i mnóżcie się, i napełniajcie wody morskie: i ptastwo niech się mnoży na ziemi.
23
Et factum est véspere et mane, dies quintus. I stał się wieczór i zaranek, dzień piąty.
24
Dixit quoque Deus: Prodúcat terra ánimam vivéntem in génere suo, iuménta, et reptília, et béstias terræ secúndum spécies suas. Factúmque est ita. Rzekł też Bóg: Niech zrodzi ziemia duszę żywiącą według rodzaju swego: bydło, i płaz, i bestje ziemne, według rodzajów swoich, I stało się tak.
25
Et fecit Deus béstias terræ iuxta spécies suas, et iuménta, et omne réptile terræ in génere suo. Et vidit Deus quod esset bonum, I uczynił Bóg bestje ziemne według rodzajów ich, i bydło i wszelki ziemopłaz, według rodzaju swego. I widział Bóg, że było dobre.
26
et ait: Faciámus Hóminem ad imáginem, et similitúdinem nostram: et præsit píscibus maris, et volatílibus cæli, et béstiis, universǽque terræ, omníque réptili, quod movétur in terra. I rzekł: Uczyńmy człowieka na wyobrażenie i podobieństwo nasze: a niech przełożony będzie rybom morskim, i ptastwu powietrznemu, i bestjom, i wszystkiej ziemi, i nad wszelkim płazem, który się płaza po ziemi.
27
Et creávit Deus hóminem ad imáginem suam: ad imáginem Dei creávit illum, másculum et féminam creávit eos. I stworzył Bóg człowieka na wyobrażenie swoje: na wyobrażenie Boże stworzył go: mężczyznę i białągłowę stworzył je.
28
Benedixítque illis Deus, et ait: Créscite et multiplicámini, et repléte terram, et subícite eam, et dominámini píscibus maris, et volatílibus cæli, et univérsis animántibus, quæ movéntur super terram. I błogosławił im Bóg, i rzekł: Rośćcie i mnóżcie się, i napełniajcie ziemię, a czyńcie ją sobie poddaną: i panujcie nad rybami morskimi, i nad ptastwem powietrznem, i nadewszemi zwierzęty, które się ruchają na ziemi.
29
Dixítque Deus: Ecce dedi vobis omnem herbam afferéntem semen super terram, et univérsa ligna quæ habent in semetípsis seméntem géneris sui, ut sint vobis in escam: I rzekł Bóg: Oto dałem wam wszelkie ziele rodzące nasienie na ziemi, i wszystkie drzewa, które same w sobie mają nasienie rodzaju swego, aby wam były na pokarm.
30
et cunctis animántibus terræ, omníque vólucri cæli, et univérsis quæ movéntur in terra, et in quibus est ánima vivens, ut hábeant ad vescéndum. Et factum est ita. I wszystkim zwierzętom ziemnym, i wszystkiemu ptastwu powietrznemu, i wszemu co się rusza na ziemi, i w czemkolwiek jest dusza żywiąca, aby miały co jeść, I stało się tak.
31
Vidítque Deus cuncta quæ fécerat: et erant valde bona. Et factum est véspere et mane, dies sextus. I widział Bóg wszystkie rzeczy, które był uczynił: i były bardzo dobre. I stał się wieczór i zaranek, dzień szósty.
2
1
Igitur perfécti sunt cæli et terra, et omnis ornátus eórum. Dokończone są tedy niebiosa i ziemia i wszystko ochędóstwo ich.
2
Complevítque Deus die séptimo opus suum quod fécerat: et requiévit die séptimo ab univérso ópere quod patrárat. I dokonał Bóg w dzień siódmy dzieła swego, które uczynił: i odpoczynął w dzień siódmy od wszelkiego dzieła, które sprawił.
3
Et benedíxit diéi séptimo, et sanctificávit illum, quia in ipso cessáverat ab omni ópere suo quod creávit Deus ut fáceret. I błogosławił dniowi siódmemu i poświęcił ji: iż weń odpoczynął od wszelkiego dzieła swego, które stworzył Bóg, aby uczynił.
4
Istæ sunt generatiónes cæli et terræ, quando creáta sunt, in die quo fecit Dóminus Deus cælum et terram: Te są zrodzenia nieba i ziemie, gdy były stworzone w dzień którego uczynił Pan Bóg niebo i ziemię.
5
et omne virgúltum agri ántequam orirétur in terra, omnémque herbam regiónis priúsquam germináret: non enim plúerat Dóminus Deus super terram, et homo non erat qui operarétur terram: Wszelką różczkę polną niż weszła na ziemi, i wszelkie ziele krainy niźli wyniknęło: Nie spuścił bowiem był Pan Bóg dżdża na ziemię, i człowieka nie było, któryby sprawował ziemię.
6
sed fons ascendébat e terra, írrigans univérsam superfíciem terræ. Ale zdrój wyniknął z ziemie, oblewający wszystek wierzch ziemie.
7
Formávit ígitur Dóminus Deus hóminem de limo terræ, et inspirávit in fáciem eius spiráculum vitæ, et factus est homo in ánimam vivéntem. Utworzył tedy Pan Bóg człowieka z mułu ziemie, i natchnął w oblicze jego dech żywota, i stał się człowiek w duszę żywiącą.
8
Plantáverat autem Dóminus Deus paradísum voluptátis a princípio: in quo pósuit hóminem quem formáverat. A naszczepił był Pan Bóg Raj rozkoszy od początku, w którym postawił człowieka którego utworzył.
9
Produxítque Dóminus Deus de humo omne lignum pulchrum visu, et ad vescéndum suáve: lignum étiam vitæ in médio paradísi, lignúmque sciéntiæ boni et mali. I wywiódł Pan Bóg z ziemie wszelkie drzewo piękne ku widzeniu i ku jedzeniu smaczne: drzewo też żywota w pośród Raju, i drzewo wiadomości dobrego i złego.
10
Et flúvius egrediebátur de loco voluptátis ad irrigándum paradísum, qui inde divíditur in quátuor cápita. A rzeka wychodziła z miejsca rozkoszy na oblewanie Raju, która się ztamtąd dzieliła na cztery główne rzeki.
11
Nomen uni Phison: ipse est qui círcuit omnem terram Hévilath, ubi náscitur aurum: Imię jednej Phison: ta okrąża wszystkę ziemię Hewilath, gdzie się rodzi złoto:
12
et aurum terræ illíus óptimum est: ibi invenítur bdéllium, et lapis onýchinus. A złoto ziemie onej najlepsze jest: i tam się znajduje bdellium, i kamień Onychin.
13
Et nomen flúvii secúndi Gehon: ipse est qui círcumit omnem terram Æthiópiæ. A imię rzeki wtórej Gehon, ta okrąża wszystkę ziemię Murzyńską.
14
Nomen vero flúminis tértii, Tigris: ipse vadit contra Assýrios. Flúvius autem quartus, ipse est Euphrátes. Imię zaś rzeki trzeciej Tygris: ta idzie ku Assyryjczykom. Rzeka czwarta ten jest Eufrates.
15
Tulit ergo Dóminus Deus hóminem, et pósuit eum in paradíso voluptátis, ut operarétur, et custodíret illum: Wziął tedy Pan Bóg człowieka, i posadził go w raju rozkoszy, aby sprawował i strzegł go.
16
præcepítque ei, dicens: Ex omni ligno paradísi cómede: I rozkazał mu, mówiąc: Z każdego drzewa Rajskiego jedz:
17
de ligno autem sciéntiæ boni et mali ne cómedas: in quocúmque enim die coméderis ex eo, morte moriéris. Ale z drzewa wiadomości dobrego i złego nie jedz, bo którego dnia będziesz jadł z niego, śmiercią umrzesz,
18
Dixit quoque Dóminus Deus: Non est bonum esse hóminem solum: faciámus ei adiutórium símile sibi. Rzekł też Pan Bóg: Nie dobrze być człowiekowi samemu: uczyńmy mu pomoc jemu podobną.
19
Formátis ígitur Dóminus Deus de humo cunctis animántibus terræ, et univérsis volatílibus cæli, addúxit ea ad Adam, ut vidéret quid vocáret ea: omne enim quod vocávit Adam ánimæ vivéntis, ipsum est nomen eius. Utworzywszy tedy Pan Bóg z ziemie wszelkie zwierzęta ziemne, i wszelkie ptastwo powietrzne, przywiódł je do Adama, wszystko bowiem co nazwał Adam duszę żywiącą, to jest imię jego.
20
Appellavítque Adam nomínibus suis cuncta animántia, et univérsa volatília cæli, et omnes béstias terræ: Adæ vero non inveniebátur adiútor símilis eius. I nazwał Adam imionmi ich wszystkie zwierzęta, i wszystko ptastwo powietrzne, i wszystkie bestje ziemne: Lecz Adamowi nie najdował się pomocnik podobny jemu.
21
Immísit ergo Dóminus Deus sopórem in Adam: cumque obdormísset, tulit unam de costis eius, et replévit carnem pro ea. Przepuścił tedy Pan Bóg twardy sen na Adama: a gdy zasnął, wyjął jedno żebro z niego, i napełnił ciałem miasto niego.
22
Et ædificávit Dóminus Deus costam, quam túlerat de Adam, in mulíerem: et addúxit eam ad Adam. I zbudował Pan Bóg z żebra, które wyjął z Adama, białągłowę, i przywiódł ją do Adama.
23
Dixítque Adam: Hoc nunc os ex óssibus meis, et caro de carne mea: hæc vocábitur Virágo, quóniam de viro sumpta est. I rzekł Adam: To teraz kość z kości moich, i ciało z ciała mego: tę będą zwać Mężyną, bo z męża wzięta jest.
24
Quam ob rem relínquet homo patrem suum, et matrem, et adhærébit uxóri suæ: et erunt duo in carne una. Przetoż opuści człowiek ojca swego i matkę, a przyłączy się do żony swej, i będą dwoje w jednem ciele.
25
Erat autem utérque nudus, Adam scílicet et uxor eius: et non erubescébant. A byli oboje nadzy, to jest, Adam i żona jego, a nie wstydzili się.
3
1
Sed et serpens erat callídior cunctis animántibus terræ quæ fécerat Dóminus Deus. Qui dixit ad mulíerem: Cur præcépit vobis Deus ut non comederétis de omni ligno paradísi? Ale i wąż był chytrszy nad inne wszystkie zwierzęta ziemne, które był Pan Bóg stworzył. Który rzekł do niewiasty; Czemu wam Bóg przykazał żebyście nie jedli z każdego drzewa rajskiego?
2
Cui respóndit múlier: De fructu lignórum, quæ sunt in paradíso, véscimur: Któremu odpowiedziała niewiasta: Z owocu drzew które są w raju pożywamy:
3
de fructu vero ligni, quod est in médio paradísi, præcépit nobis Deus ne comederémus, et ne tangerémus illud, ne forte moriámur. Ale z owocu drzewa, które jest w pośród raju, rozkazał nam Bóg abyśmy nie jedli i niedotykali się go, byśmy snać nie pomarli.
4
Dixit autem serpens ad mulíerem: Nequáquam morte moriémini. I rzekł wąż do niewiasty: żadną miarą nie umrzecie śmiercią.
5
Scit enim Deus quod in quocúmque die comedéritis ex eo, aperiéntur óculi vestri, et éritis sicut dii, sciéntes bonum et malum. Bo wie Bóg, iż któregokolwiek dnia będziecie jeść z niego, otworzą się oczy wasze: i będziecie jako bogowie, wiedząc dobre i złe.
6
Vidit ígitur múlier quod bonum esset lignum ad vescéndum, et pulchrum óculis, aspectúque delectábile: et tulit de fructu illíus, et comédit: dedítque viro suo, qui comédit. Ujrzała tedy niewiasta że dobre było drzewo ku jedzeniu i piękne oczom, i na wejrzeniu roskoszne: i wzięła z owocu jego, i jadła, i dała mężowi swemu, który jadł.
7
Et apérti sunt óculi ambórum: cumque cognovíssent se esse nudos, consuérunt fólia ficus, et fecérunt sibi perizómata. I otworzyły się oczy obojga: a gdy poznali że byli nagimi, pozszywali liście figowe, i poczynili sobie zasłony.
8
Et cum audíssent vocem Dómini Dei deambulántis in paradíso ad auram post merídiem, abscóndit se Adam et uxor eius a fácie Dómini Dei in médio ligni paradísi. A gdy usłyszeli głos Pana Boga przechodzącego się po raju na wiatrku z południa, skrył się Adam i żona jego od oblicza Pana Boga między drzewa rajskie.
9
Vocavítque Dóminus Deus Adam, et dixit ei: Ubi es? I zawołał Pan Bóg Adama, i rzekł mu: Gdzieżeś?
10
Qui ait: Vocem tuam audívi in paradíso: et tímui, eo quod nudus essem, et abscóndi me. Który odpowiedział: Usłyszałem twój głos w raju, i zlękłem się, przeto żem jest nagi, i skryłem się.
11
Cui dixit: Quis enim indicávit tibi quod nudus esses, nisi quod ex ligno de quo præcéperam tibi ne coméderes, comedísti? Któremu rzekł: A któż ci pokazał żeś jest nagim, jedno żeś jadł z drzewa, z któregom ci rozkazał abyś nie jadł?
12
Dixítque Adam: Múlier, quam dedísti mihi sóciam, dedit mihi de ligno, et comédi. I rzekł Adam: Niewiasta którąś mi dał za towarzyszkę, dała mi z drzewa i jadłem.
13
Et dixit Dóminus Deus ad mulíerem: Quare hoc fecísti? Quæ respóndit: Serpens decépit me, et comédi. I rzekł Pan Bóg do niewiasty: Czemuś to uczyniła? Która odpowiedziała: Wąż mię zwiódł, i jadłam.
14
Et ait Dóminus Deus ad serpéntem: Quia fecísti hoc, maledíctus es inter ómnia animántia, et béstias terræ: super pectus tuum gradiéris, et terram cómedes cunctis diébus vitæ tuæ. I rzekł Pan Bóg do węża: Iżeś to uczynił, przeklętyś jest między wszystkiemi zwierzęty i bestjami ziemskiemi: na piersiach twoich czołgać się będziesz, a ziemię jeść będziesz po wszystkie dni żywota twego.
15
Inimicítias ponam inter te et mulíerem, et semen tuum et semen illíus: ipsa cónteret caput tuum, et tu insidiáberis calcáneo eius. Położę nieprzyjaźń między tobą: a między niewiastą: i między nasieniem twem, a nasieniem jej: ona zetrze głowę twoje, a ty czyhać będziesz na piętę jej.
16
Mulíeri quoque dixit: Multiplicábo ærúmnas tuas, et concéptus tuos: in dolóre páries fílios, et sub viri potestáte eris, et ipse dominábitur tui. Do niewiasty też rzekł: Rozmnożę nędze twoje, i poczęcia twoje: z boleścią rodzić będziesz dziatki i pod mocą będziesz mężową, a on będzie panował nad tobą.
17
Adæ vero dixit: Quia audísti vocem uxóris tuæ, et comedísti de ligno, ex quo præcéperam tibi ne coméderes, maledícta terra in ópere tuo: in labóribus cómedes ex ea cunctis diébus vitæ tuæ. Adamowi zaś rzekł: Iżeś usłuchał głosu żony twojej, i jadłeś z drzewa z któregom ci był kazał abyś nie jadł: przeklęta będzie ziemia w dziele twojem: w pracach jeść z niej będziesz po wszystkie dni żywota twego.
18
Spinas et tríbulos germinábit tibi, et cómedes herbam terræ. Ciernie i osty rodzić cl będzie, a ziele będziesz jadł ziemie.
19
In sudóre vultus tui vescéris pane, donec revertáris in terram de qua sumptus es: quia pulvis es, et in púlverem revertéris. W pocie oblicza twego będziesz pożywał chleba, aż się wrócisz do ziemie z którejeś wzięty: boś jest proch, i w proch się obrócisz.
20
Et vocávit Adam nomen uxóris suæ, Heva: eo quod mater esset cunctórum vivéntium. I nazwał Adam imię żony swej Hewa, iż ona była matką wszech żywiących.
21
Fecit quoque Dóminus Deus Adæ et uxóri eius túnicas pellíceas, et índuit eos: Uczynił też Pan Bóg Adamowi i żenię jego szaty z skórek i przyoblókł je.
22
et ait: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum: nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat étiam de ligno vitæ, et cómedat, et vivat in ætérnum. I rzekł: Oto Adam stał się jako jeden z nas, wiedzący dobre i złe: teraz tedy, by snadź nie ściągnął ręki swej, i nie wziął też z drzewa żywota, i nie jadł, a byłby żyw na wieki.
23
Et emísit eum Dóminus Deus de paradíso voluptátis, ut operarétur terram de qua sumptus est. I wypuścił go Pan Bóg z raju roskoszy żeby uprawował ziemię, z której jest wzięty.
24
Eiecítque Adam: et collocávit ante paradísum voluptátis chérubim, et flámmeum gládium, atque versátilem, ad custodiéndam viam ligni vitæ. I wygnał Adama: i postawił przed rajem rozkoszy Cherubim i miecz płomienisty i obrotny, ku strzeżeniu drogi drzewa żywota.
4
1
Adam vero cognóvit uxórem suam Hevam: quæ concépit et péperit Cain, dicens: Possédi hóminem per Deum. Adam potem poznał żonę swoją Hewę, która poczęła i porodziła Kaina, mówiąc: Otrzymałam człowieka przez Boga.
2
Rursúmque péperit fratrem eius Abel. Fuit autem Abel pastor óvium, et Cain agrícola. I zasię porodziła brata jego Abla. A Abel był pasterzem owiec, a Kain oraczem.
3
Factum est autem post multos dies ut offérret Cain de frúctibus terræ múnera Dómino. I stało się po wielu dni, iż Kain ofiarował Panu dary z owoców ziemie.
4
Abel quoque óbtulit de primogénitis gregis sui, et de adípibus eórum: et respéxit Dóminus ad Abel, et ad múnera eius. Abel też ofiarował z pierworodnych trzody swojej, i z tłustości ich: i wejrzał Pan na Abla i na dary jego.
5
Ad Cain vero, et ad múnera illíus non respéxit: iratúsque est Cain veheménter, et cóncidit vultus eius. Ale na Kaina i na dary jego nie wejrzał. I rozgniewał się Kain barzo, i spadł na obliczu swojem.
6
Dixítque Dóminus ad eum: Quare irátus es? et cur cóncidit fácies tua? I rzekł Pan do niego: Czemuś się rozgniewał, i czemu spadła twarz twoja?
7
Nonne si bene égeris, recípies: sin autem male, statim in fóribus peccátum áderit? sed sub te erit appetítus eius, et tu domináberis illíus. Aza jeśli dobrze czynić będziesz, nie odniesiesz: a jeśli źle, natychmiast we drzwiach grzech twój będzie? Lecz pod tobą będzie pożądliwość jego, a ty nad nią panować będziesz.
8
Dixítque Cain ad Abel fratrem suum: Egrediámur foras. Cumque essent in agro, consurréxit Cain advérsus fratrem suum Abel, et interfécit eum. I rzekł Kain do Abla brata swego: Wynidźmy na pole. A gdy byli na polu, powstał Kain na Abla brata swego, i zabił go.
9
Et ait Dóminus ad Cain: Ubi est Abel frater tuus? Qui respóndit: Néscio: num custos fratris mei sum ego? I rzekł Pan do Kaina: Gdzie jest Abel brat twój? Który odpowiedział: Niewiem: Zalim ja jest stróżem brata mego?
10
Dixítque ad eum: Quid fecísti? vox sánguinis fratris tui clamat ad me de terra. I rzekł do niego: Coś uczynił? głos krwie brata twego woła do mnie z ziemie.
11
Nunc ígitur maledíctus eris super terram, quæ apéruit os suum, et suscépit sánguinem fratris tui de manu tua. Teraz tedy będziesz przeklętym na ziemi, która otworzyła gębę swą, przyjęła krew brata twego z ręki twojej.
12
Cum operátus fúeris eam, non dabit tibi fructus suos: vagus et prófugus eris super terram. Gdy ją sprawować będziesz, nie da tobie użytków swoich: tułaczem i zbiegiem będziesz na ziemi,
13
Dixítque Cain ad Dóminum: Maior est iníquitas mea, quam ut véniam mérear. I rzekł Kain do Pana: Większa jest nieprawość moja, niżbym miał odpuszczenia być godzien.
14
Ecce éicis me hódie a fácie terræ, et a fácie tua abscóndar, et ero vagus et prófugus in terra: omnis ígitur qui invénerit me, occídet me. Oto mię dziś wyganiasz od oblicza ziemie, i skryję się przed obliczem twojem, i będę tułaczem i zbiegiem na ziemi: każdy tedy który mię najdzie, zabije mię.
15
Dixítque ei Dóminus: Nequáquam ita fiet: sed omnis qui occíderit Cain, séptuplum puniétur. Posuítque Dóminus Cain signum, ut non interfíceret eum omnis qui invenísset eum. I rzekł mu Pan: Żadną miarą tak nie będzie: ale każdy ktoby zabił Kaina, siodmiorako będzie karan. I włożył Pan na Kaina znamię, aby go nie zabijał wszelki któryby go nalazł
16
Egressúsque Cain a fácie Dómini, habitávit prófugus in terra ad orientálem plagam Eden. I wyszedszy Kain od oblicza Pańskiego, mieszkał wygnańcem na ziemi ku wschodowej części Eden.
17
Cognóvit autem Cain uxórem suam, quæ concépit, et péperit Henoch: et ædificávit civitátem, vocavítque nomen eius ex nómine fílii sui, Henoch. I poznał Kain żonę swoję, która poczęła i porodziła Henocha: i zbudował miasto, i nazwał imię jego od imienia syna swego Henoch.
18
Porro Henoch génuit Irad, et Irad génuit Mavíael, et Mavíael génuit Mathúsael, et Mathúsael génuit Lamech. Potem Henoch zrodził Irada, a Irad zrodził Mawiaela, a Mawiael Matusaela, a Matusael zrodził Lamecha.
19
Qui accépit duas uxóres, nomen uni Ada, et nomen álteri Sella. Który pojął dwie żenie: imię jednej Ada, a imię drugiej Sella.
20
Genuítque Ada Iabel, qui fuit pater habitántium in tentóriis, atque pastórum. I urodziła Ada Jabela, który był ojcem mieszkających w namieciech, i pasterzów.
21
Et nomen fratris eius Iubal: ipse fuit pater canéntium cíthara et órgano. Imię zaś brata jego Jubal: ten był ojcem grających na arfach i muzyckiem naczyniu.
22
Sella quoque génuit Tubálcain, qui fuit malleátor et faber in cuncta ópera æris et ferri. Soror vero Tubálcain, Nóema. Sella też urodziła Tubalkaina, który młotem robił, i był rzemieślnikiem wszelkiej roboty od miedzi i żelaza. A siostra Tubalkainowa, Noema.
23
Dixítque Lamech uxóribus suis Adæ et Sellæ: Audíte vocem meam, uxóres Lamech: auscultáte sermónem meum: quóniam occídi virum in vulnus meum, et adolescéntulum in livórem meum. I rzekł Lamach żonam swym, Adzie i Selli: Słuchajcie głosu mego żony Lamechowe, posłuchajcie mowy mojej: że cię zabił męża na ranę moję, i młodzieniaszka na siność moję.
24
Séptuplum últio dábitur de Cain: de Lamech vero septuágies sépties. Siedmioraka pomsta będzie z Kaina, a z Lamecha siedmdziesiąt siedm kroć.
25
Cognóvit quoque adhuc Adam uxórem suam: et péperit fílium, vocavítque nomen eius Seth, dicens: Pósuit mihi Deus semen áliud pro Abel, quem occídit Cain. Poznał też jeszcze Adam żonę swoję, i porodziła syna i nazwała imię jego Seth mówiąc: Położył mi Bóg plemię inne miasto Abela, którego zabił Kain.
26
Sed et Seth natus est fílius, quem vocávit Enos: iste cœpit invocáre nomen Dómini. Ale i Setowi narodził się syn którego nazwał Enos: ten począł wzywać imienia Pańskiego.
5
1
Hic est liber generatiónis Adam. In die, qua creávit Deus hóminem, ad similitúdinem Dei fecit illum. Te są księgi rodzaju Adamowego, w dzień którego stworzył Bóg człowieka, na podobieństwo boże uczynił go.
2
Másculum et féminam creávit eos, et benedíxit illis: et vocávit nomen eórum Adam, in die quo creáti sunt. Mężczyznę i niewiastę stworzył je, i błogosławił im: i nazwał imię ich Adam w dzień, którego są stworzeni.
3
Vixit autem Adam centum trigínta annis: et génuit ad imáginem et similitúdinem suam, vocavítque nomen eius Seth. I żył Adam sto i trzydzieści lat, i zrodził na wyobrażenie i podobieństwo swoje, i nazwał imię jego Seth
4
Et facti sunt dies Adam, postquam génuit Seth, octingénti anni: genuítque fílios et fílias. I stało się dni Adamowych potem jako zrodził Setha ośm set lat: i zrodził syny i córki.
5
Et factum est omne tempus quod vixit Adam, anni nongénti trigínta, et mórtuus est. I stał się wszystek czas którego żył Adam, lat dziewięć set, trzydzieści: i umarł.
6
Vixit quoque Seth centum quinque annis, et génuit Enos. Żył też Seth sto i pięć lat, i zrodził Enosa.
7
Vixítque Seth, postquam génuit Enos, octingéntis septem annis, genuítque fílios et fílias. I żył Seth potem jako zrodził Enosa ośm set i siedm lat, i zrodził syny i córki,
8
Et facti sunt omnes dies Seth nongentórum duódecim annórum, et mórtuus est. I stały się wszystkie dni Sethowe, dziewięć set dwanaście lat: i umarł.
9
Vixit vero Enos nonagínta annis, et génuit Cáinan. Enos lepak żył dziewięćdziesiąt lat, i zrodził Kainana.
10
Post cuius ortum vixit octingéntis quíndecim annis, et génuit fílios et fílias. Po którego narodzeniu żył ośm set i piętnaście lat i zrodził syny i córki.
11
Factíque sunt omnes dies Enos nongénti quinque anni, et mórtuus est. I stały się wszystkie dni Enosowe dziewięć set i pięć lat: I umarł.
12
Vixit quoque Cáinan septuagínta annis, et génuit Maláleel. Żył też Kainan siedmdziesiąt lat, i zrodził Malaleela.
13
Et vixit Cáinan, postquam génuit Maláleel, octingéntis quadragínta annis, genuítque fílios et fílias. I żył Kainan potem jako zrodził Malaleela ośmset i czterdzieści lat, i zrodził syny i córki.
14
Et facti sunt omnes dies Cáinan nongénti decem anni, et mórtuus est. I było wszech dni Kainanowych dziewięć set i dziesięć lat, i umarł.
15
Vixit autem Maláleel sexagínta quinque annis, et génuit Iared. Malaleel zaś żył sześćdziesiąt i pięć lat, i zrodził Jareda.
16
Et vixit Maláleel, postquam génuit Iared, octingéntis trigínta annis, et génuit fílios et fílias. I żył Malaleel potem jako zrodził Jareda ośmset trzydzieści lat, i zrodził syny i córki.
17
Et facti sunt omnes dies Maláleel octingénti nonagínta quinque anni, et mórtuus est. I stały się wszystkie dni Malaleelowe ośm set dziewięćdziesiąt pięć lat: i umarł.
18
Vixítque Iared centum sexagínta duóbus annis, et génuit Henoch. I żył Jared sto sześćdziesiąt dwie lecie, i zrodził Henocha.
19
Et vixit Iared, postquam génuit Henoch, octingéntis annis, et génuit fílios et fílias. I żył Jared potem jako zrodził Henocha ośm set lat, i zrodził syny i córki.
20
Et facti sunt omnes dies Iared nongénti sexagínta duo anni, et mórtuus est. I stały się wszystkie dni Jaredowe, dziewięć set sześćdziesiąt dwie lecie: i umarł.
21
Porro Henoch vixit sexagínta quinque annis, et génuit Mathúsalam. Henoch lepak żył sześćdziesiąt pięć lat, i zrodził Mathusalama.
22
Et ambulávit Henoch cum Deo: et vixit, postquam génuit Mathúsalam, trecéntis annis, et génuit fílios et fílias. I chodził Henoch z Bogiem, i żył potem jako zrodził Mathusalę trzy sta lat, i zrodził syny i córki.
23
Et facti sunt omnes dies Henoch trecénti sexagínta quinque anni. I stały się wszystkie dni Henochowe trzy sta sześćdziesiąt pięć lat.
24
Ambulavítque cum Deo, et non appáruit: quia tulit eum Deus. I chodził z Bogiem, i nie było go widać: bo go wziął Bóg.
25
Vixit quoque Mathúsala centum octogínta septem annis, et génuit Lamech. Żył Mathusala sto ośmdziesiąt siedm lat, i zrodził Lamecha.
26
Et vixit Mathúsala, postquam génuit Lamech, septingéntis octogínta duóbus annis, et génuit fílios et fílias. I żył Mathusala potem jako zrodził Lamecha, siedm set ośmdziesiąt dwie lecie, i zrodził syny i córki.
27
Et facti sunt omnes dies Mathúsala nongénti sexagínta novem anni, et mórtuus est. I stały się wszystkie dni Mathusale, dziewięć set sześćdziesiąt dziewięć lat: i umarł.
28
Vixit autem Lamech centum octogínta duóbus annis, et génuit fílium: Lamech zaś żył sto ośmdziesiąt dwie lecie i zrodził syna.
29
vocavítque nomen eius Noe, dicens: Iste consolábitur nos ab opéribus et labóribus mánuum nostrárum in terra, cui maledíxit Dóminus. I nazwał imię jego Noe, mówiąc: Ten nas pocieszy z prac i robót rąk naszych, na ziemi którą Pan przeklął.
30
Vixítque Lamech, postquam génuit Noe, quingéntis nonagínta quinque annis, et génuit fílios et fílias. I żył Lamech potem jako zrodził Noego pięć set dziewięćdziesiąt pięć lat, i zrodził syny i córki.
31
Et facti sunt omnes dies Lamech septingénti septuagínta septem anni, et mórtuus est. Noe vero cum quingentórum esset annórum, génuit Sem, Cham et Iapheth. I stały się wszystkie dni Lamechowe siedm set siedmdziesiąt siedm lat: i umarł. Noe zaś gdy był piąci set lat, zrodził Sema, Chama i Japheta.
6
1
Cumque cœpíssent hómines multiplicári super terram, et fílias procreássent, A gdy się ludzie poczęli rozmnażać na ziemi, i zrodzili córki:
2
vidéntes fílii Dei fílias hóminum quod essent pulchræ, accepérunt sibi uxóres ex ómnibus, quas elégerant. Widząc synowie Boży córki ludzkie iż były piękne, wzięli sobie za żony ze wszystkich które obrali.
3
Dixítque Deus: Non permanébit spíritus meus in hómine in ætérnum, quia caro est: erúntque dies illíus centum vigínti annórum. I rzekł Bóg: Nie będzie trwał duch mój na wieki w człowiecze gdyż jest ciałem: i będą dni jego sto i dwadzieścia lat.
4
Gigántes autem erant super terram in diébus illis: postquam enim ingréssi sunt fílii Dei ad fílias hóminum, illǽque genuérunt, isti sunt poténtes a sǽculo viri famósi. A Olbrzymowie byli na ziemi w one dni: bo gdy weszli synowie Boży do córek ludzkich, a one porodziły: ci są mocarze od wieku mężowie sławni:
5
Videns autem Deus quod multa malítia hóminum esset in terra, et cuncta cogitátio cordis inténta esset ad malum omni témpore, A widząc Bóg że wiele było złości ludzkiej na ziemi, a wszystka myśl serca była napięta ku złemu po wszystek czas:
6
pœnítuit eum quod hóminem fecísset in terra. Et tactus dolóre cordis intrínsecus, Żal mu było że uczynił człowieka na ziemi: i ruszony serdeczną boleścią wewnątrz rzekł:
7
Delébo, inquit, hóminem, quem creávi, a fácie terræ, ab hómine usque ad animántia, a réptili usque ad vólucres cæli: pœ́nitet enim me fecísse eos. Wygładzę człowieka, któregom stworzył z obliczności ziemie: od człowieka aż do zwierząt: od ziemopłazu aż do ptastwa powietrznego, bo mi żal żem je uczynił.
8
Noe vero invénit grátiam coram Dómino. Noe zaś nalazł łaskę przed Panem.
9
Hæ sunt generatiónes Noe: Noe vir iustus atque perféctus fuit in generatiónibus suis: cum Deo ambulávit. Noego rodzaje te są. Noe mąż sprawiedliwy i doskonały był w rodzajach swoich, z Bogiem chodził.
10
Et génuit tres fílios, Sem, Cham et Iapheth. I rodził trzech synów, Sema, Chama i Jafetha.
11
Corrúpta est autem terra coram Deo, et repléta est iniquitáte. Ale ziemia skaziła się przed Bogiem, i napełniła się nieprawością.
12
Cumque vidísset Deus terram esse corrúptam (omnis quippe caro corrúperat viam suam super terram), A gdy ujrzał Bóg ziemię być skażoną (bo wszelkie ciało popsowało było drogę swą na ziemi).
13
dixit ad Noe: Finis univérsæ carnis venit coram me: repléta est terra iniquitáte a fácie eórum, et ego dispérdam eos cum terra. Rzekł do Noego: koniec wszelkiemu ciału przyszedł przedemną: napełniona jest ziemia nieprawością od oblicza ich: a ja wytracę je z ziemią.
14
Fac tibi arcam de lignis lævigátis: mansiúnculas in arca fácies, et bitúmine línies intrínsecus, et extrínsecus. Uczyń sobie korab z drzewa heblowanego: mieszkaniczka w nim poczynisz, i namażesz klejem wewnątrz i zewnątrz.
15
Et sic fácies eam: trecentórum cubitórum erit longitúdo arcæ, quinquagínta cubitórum latitúdo, et trigínta cubitórum altitúdo illíus. A uczynisz go tak. Trzysta łokiet będzie długość korabia, pięćdziesiąt łokiet szerokość, a trzydzieści łokiet wysokość jego.
16
Fenéstram in arca fácies, et in cúbito consummábis summitátem eius: óstium autem arcæ pones ex látere: deórsum, cœnácula, et trístega fácies in ea. Okno w korabiu uczynisz, a na łokciu dokonasz wierzch jego: a drzwi w korabiu postawisz z boku: na dole gmachy i troje piętra uczynisz w nim.
17
Ecce ego addúcam aquas dilúvii super terram, ut interfíciam omnem carnem, in qua spíritus vitæ est subter cælum: univérsa quæ in terra sunt, consuméntur. Oto ja przywiodę wody potopu na ziemię, abych wytracił wszelkie ciało, w którem jest duch żywota pod niebem. Wszystko co na ziemi jest zniszczeje.
18
Ponámque fœdus meum tecum: et ingrediéris arcam tu et fílii tui, uxor tua, et uxóres filiórum tuórum tecum. I uczynię przymierze moje z tobą: i wnidziesz do korabia ty i synowie twoi, żona twoja i żony synów twoich z tobą.
19
Et ex cunctis animántibus univérsæ carnis bina indúces in arcam, ut vivant tecum: masculíni sexus et feminíni. I ze wszech zwierząt wszelkiego ciała po dwojgu wwiedziesz do korabia, aby zostały żywe z tobą: samca i samicę:
20
De volúcribus iuxta genus suum, et de iuméntis in génere suo, et ex omni réptili terræ secúndum genus suum: bina de ómnibus ingrediéntur tecum, ut possint vívere. Z ptastwa według rodzaju jego: i z bydła według rodzaju jego: i ze wszystkiego ziemiopłazu, według rodzaju jego: po dwojgu z każdego wnidą z tobą aby mogły żyć.
21
Tolles ígitur tecum ex ómnibus escis, quæ mandi possunt, et comportábis apud te: et erunt tam tibi, quam illis in cibum. Przetoż weźmiesz z sobą ze wszelkich pokarmów które jedzone być mogą, i zniesiesz do siebie: i będą tak tobie jako i onym na pokarm.
22
Fecit ígitur Noe ómnia, quæ præcéperat illi Deus. I uczynił Noe wszystko co mu Bóg przykazał.
7
1
Dixítque Dóminus ad eum: Ingrédere tu, et omnis domus tua in arcam: te enim vidi iustum coram me in generatióne hac. I rzekł Pan do niego: Wnidź ty i wszystek dom twój do korabia: bom ciebie widział sprawiedliwym przed sobą w narodzie tym.
2
Ex ómnibus animántibus mundis tolle septéna et septéna, másculum et féminam: de animántibus vero immúndis duo et duo, másculum et féminam. Ze wszystkich zwierząt czystych weźmiesz siedmiorgo i siedmiorgo samca i samicę: a z zwierząt nieczystych po dwojgu i dwojgu samca i samicę.
3
Sed et de volatílibus cæli septéna et septéna, másculum et féminam: ut salvétur semen super fáciem univérsæ terræ. Ale i z ptastw powietrznych siedmiorgo i siedmiorgo samca i samicę: aby zachowane było nasienie na wszystkiej ziemi.
4
Adhuc enim, et post dies septem ego pluam super terram quadragínta diébus et quadragínta nóctibus: et delébo omnem substántiam, quam feci, de superfície terræ. Jeszcze bowiem, a po siedmi dniach spuszczę deszcz na ziemię przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy: i wygładzę z ziemie wszelkie stworzenie którem uczynił.
5
Fecit ergo Noe ómnia, quæ mandáverat ei Dóminus. Uczynił tedy Noe wszystko, co mu Pan kazał.
6
Erátque sexcentórum annórum quando dilúvii aquæ inundavérunt super terram. A było mu sześć set lat gdy wody potopu wylały po ziemi.
7
Et ingréssus est Noe et fílii eius, uxor eius et uxóres filiórum eius cum eo in arcam propter aquas dilúvii. I wszedł Noe i synowie jego, żona jego i żony synów jego z nim do korabiu dla wód potopu.
8
De animántibus quoque mundis et immúndis, et de volúcribus, et ex omni, quod movétur super terram, Z zwierząt też czystych i nieczystych i z ptastwa i ze wszego co się płaza po ziemi.
9
duo et duo ingréssa sunt ad Noe in arcam, másculus et fémina, sicut præcéperat Dóminus Noe. Dwojgo i dwojgo weszło do Noego w korab, samiec i samica, jako był przykazał Pan Noemu.
10
Cumque transíssent septem dies, aquæ dilúvii inundavérunt super terram. A gdy minęło siedm dni, wody potopu wylały po ziemi,
11
Anno sexcentésimo vitæ Noe, mense secúndo, séptimo décimo die mensis, rupti sunt omnes fontes abýssi magnæ, et cataráctæ cæli apértæ sunt: Roku sześćsetnego żywota Noego, miesiąca wtórego, siedmnastego dnia miesiąca, przerwały się wszystkie źródła przepaści wielkiej, i upusty niebieskie otworzone są.
12
et facta est plúvia super terram quadragínta diébus et quadragínta nóctibus. I spadł deszcz na ziemię czterdzieści dni i czterdzieści nocy.
13
In artículo diéi illíus ingréssus est Noe, et Sem, et Cham, et Iapheth fílii eius: uxor illíus, et tres uxóres filiórum eius cum eis in arcam: Onegoż dnia wszedł Noe i Sem i Cham i Jafet synowie jego, żona jego, i trzy żony synów jego z nimi do korabia:
14
ipsi et omne ánimal secúndum genus suum, universáque iuménta in génere suo, et omne quod movétur super terram in génere suo, cunctúmque volátile secúndum genus suum, univérsæ aves, omnésque vólucres Sami i wszelki zwierz według rodzaju swego, i wszystko bydło według rodzaju swego, i wszystko co płaza po ziemi według rodzaju swego, i wszystko latające według rodzaju swego, i wszyscy ptacy i wszystko co ma skrzydła,
15
ingréssæ sunt ad Noe in arcam, bina et bina ex omni carne, in qua erat spíritus vitæ. Weszło do Noego do korabia, dwojgo i dwojgo ze wszystkiego ciała; w którem był duch żywota.
16
Et quæ ingréssa sunt, másculus et fémina ex omni carne introiérunt, sicut præcéperat ei Deus: et inclúsit eum Dóminus déforis. A które weszły, samiec i samica ze wszego ciała weszły, jako mu Bóg przykazał: i zamknął go Pan z nadworna.
17
Factúmque est dilúvium quadragínta diébus super terram: et multiplicátæ sunt aquæ, et elevavérunt arcam in sublíme a terra. I stał się potop przez czterdzieści dni na ziemi i wezbrały wody, i podniosły korab wysoko od ziemie.
18
Veheménter enim inundavérunt, et ómnia replevérunt in superfície terræ: porro arca ferebátur super aquas. Barzo bowiem były wylały, i wszystko napełniły na wierzchu ziemie: a korab pływał po wodach.
19
Et aquæ prævaluérunt nimis super terram: opertíque sunt omnes montes excélsi sub univérso cælo. A wody się zmocniły zbytnie nad ziemia: i okryły się wszystkie góry wysokie pod wszystkim niebem.
20
Quíndecim cúbitis áltior fuit aqua super montes, quos operúerat. Piętnaście łokci wyższa była woda nad górami, które była okryła,
21
Consumptáque est omnis caro quæ movebátur super terram, vólucrum, animántium, bestiárum, omniúmque reptílium, quæ reptant super terram: univérsi hómines, I zgładzone jest wszelkie ciało, które się ruchało na ziemi, ptaków, zwierząt, bestyj, i wszystkich ziemopłazów które się płazają po ziemi: wszyscy ludzie,
22
et cuncta, in quibus spiráculum vitæ est in terra, mórtua sunt. I wszystko w czym jest duch żywota, na ziemi pomarło.
23
Et delévit omnem substántiam, quæ erat super terram, ab hómine usque ad pecus, tam réptile quam vólucres cæli: et deléta sunt de terra. Remánsit autem solus Noe, et qui cum eo erant in arca. I wygładził Bóg wszystko stworzenie, które było na ziemi, od człowieka aż do bydlęcia, tak ziemopłaz: jako i ptastwo powietrzne: i wygładzone jest z ziemie i został sam Noe, i ci którzy z nim byli w korabiu.
24
Obtinuerúntque aquæ terram centum quinquagínta diébus. I opanowały wody ziemię sto i pięćdziesiąt dni.
8
1
Recordátus autem Deus Noe, cunctorúmque animántium, et ómnium iumentórum, quæ erant cum eo in arca, addúxit spíritum super terram, et imminútæ sunt aquæ. Wspomniawszy potem Bóg na Noego, i na wszystkie zwierzęta, i na wszystkie bydlęta, które były z nim w korabiu, przywiódł wiatr na ziemię i upadły wody.
2
Et clausi sunt fontes abýssi, et cataráctæ cæli: et prohíbitæ sunt plúviæ de cælo. I zawarte są źródła przepaści, i upusty niebieskie: i zahamowane są dżdże z nieba.
3
Reversǽque sunt aquæ de terra eúntes et redeúntes: et cœpérunt mínui post centum quinquagínta dies. I wróciły się wody z ziemie idące i wracające się, i poczęły opadać po stu i pięćdziesiąt dni.
4
Requievítque arca mense séptimo, vigésimo séptimo die mensis, super montes Arméniæ. I odpoczynał korab miesiąca siódmego, dwudziestego i siódmego dnia miesiąca na górach Armeńskich.
5
At vero aquæ ibant et decrescébant usque ad décimum mensem: décimo enim mense, primo die mensis, apparuérunt cacúmina móntium. Lecz wody schodziły i opadały aż do dziesiątego miesiąca: dziesiątego bowiem miesiąca pierwszego dnia miesiąca okazały się wierzchy gór.
6
Cumque transíssent quadragínta dies, apériens Noe fenéstram arcæ, quam fécerat, dimísit corvum: A gdy minęło czterdzieści dni, otworzywszy Noe okno korabia, które był uczynił, wypuścił kruka:
7
qui egrediebátur, et non revertebátur, donec siccaréntur aquæ super terram. Który wychodził a niewracał się, aż oschły wody na ziemi.
8
Emísit quoque colúmbam post eum, ut vidéret si iam cessássent aquæ super fáciem terræ. Wypuścił też gołębicę za nim, aby poznał jeśli już ustały wody na ziemi.
9
Quæ cum non invenísset ubi requiésceret pes eius, revérsa est ad eum in arcam: aquæ enim erant super univérsam terram: extendítque manum, et apprehénsam íntulit in arcam. Która nie nalazszy gdzieby odpoczęła noga jej, wróciła się k niemu do korabiu: wody bowiem były po wszystkiej ziemi: i wyciągnął rękę, a uchwyciwszy ją wniósł do korabiu.
10
Exspectátis autem ultra septem diébus áliis, rursum dimísit colúmbam ex arca. A poczekawszy jeszcze siedm dni drugie, powtóre wypuścił gołębicę z korabiu.
11
At illa venit ad eum ad vésperam, portans ramum olívæ viréntibus fóliis in ore suo: intelléxit ergo Noe quod cessássent aquæ super terram. A ona przyleciała do niego pod wieczór, niosąc gałązkę oliwy z zielonym liściem w gębie swojej, a tak poznał Noe, że przestały wody na ziemi.
12
Exspectavítque nihilóminus septem álios dies: et emísit colúmbam, quæ non est revérsa ultra ad eum. I poczekał przedsię jeszcze siedm dni drugich: i wypuścił gołębicę, która się nie wróciła więcej do niego.
13
Igitur sexcentésimo primo anno, primo mense, prima die mensis, imminútæ sunt aquæ super terram: et apériens Noe tectum arcæ, aspéxit, vidítque quod exsiccáta esset superfícies terræ. A tak sześćsetnego pierwszego roku, pierwszego miesiąca, pierwszego dnia miesiąca, opadły wody na ziemi: i otworzywszy Noe przykrycie korabia pojrzał i ujrzał iż osechł wierzch ziemie.
14
Mense secúndo, séptimo et vigésimo die mensis arefácta est terra. Miesiąca wtórego, siódmego i dwudziestego dnia miesiąca, oschła ziemia.
15
Locútus est autem Deus ad Noe, dicens: Rzekł tedy Bóg do Noego, mówiąc:
16
Egrédere de arca, tu et uxor tua, fílii tui et uxóres filiórum tuórum tecum. Wynijdź z korabiu ty i żona twoja, synowie twoi i żony synów twoich z tobą.
17
Cuncta animántia, quæ sunt apud te, ex omni carne, tam in volatílibus quam in béstiis et univérsis reptílibus, quæ reptant super terram, educ tecum, et ingredímini super terram: créscite et multiplicámini super eam. Wszystkie zwierzęta, które są u ciebie ze wszego ciała, tak w ptastwie jako i w bestyach i we wszelkich plażach które płazają po ziemi, wywiedź z sobą a wnidźcie na ziemię: Rośćcie i mnóżcie się na niej.
18
Egréssus est ergo Noe, et fílii eius: uxor illíus, et uxóres filiórum eius cum eo. A tak wyszedł Noe i synowie jego, żona jego i żony synów jego z nim.
19
Sed et ómnia animántia, iuménta, et reptília quæ reptant super terram secúndum genus suum, egréssa sunt de arca. Ale i wszystkie zwierzęta, bydła i płazy, które się płazają po ziemi według rodzaju swego wyszły z korabiu.
20
Ædificávit autem Noe altáre Dómino: et tollens de cunctis pecóribus et volúcribus mundis, óbtulit holocáusta super altáre. I zbudował Noe ołtarz Panu: a wziąwszy z każdego bydła i ptastwa czystego, ofiarował całopalenia na ołtarzu.
21
Odoratúsque est Dóminus odórem suavitátis, et ait: Nequáquam ultra maledícam terræ propter hómines: sensus enim et cogitátio humáni cordis in malum prona sunt ab adolescéntia sua: non ígitur ultra percútiam omnem ánimam vivéntem sicut feci. I zawoniał Pan wonność wdzięczności i rzekł. Żadną miarą więcej nie będę przeklinał ziemie dla ludzi: zmysł bowiem i myśl serca człowieczego skłonne są do: złego od młodzieństwa swego: przetoż też nie pobiję więcej wszystkiej dusze żyjącej jakom uczynił.
22
Cunctis diébus terræ, seméntis et messis, frigus et æstus, æstas et hiems, nox et dies non requiéscent. Po wszystkie dni ziemie siew i żniwo, zimno i gorąco, lato i zima, noc i dzień nie ustaną.
9
1
Benedixítque Deus Noe et fíliis eius. Et dixit ad eos: Créscite, et multiplicámini, et repléte terram. I błogosławił Bóg Noego I syny jego, i rzekł do nich: Rośćcie i mnóżcie się a napełniajcie ziemię.
2
Et terror vester ac tremor sit super cuncta animália terræ, et super omnes vólucres cæli, cum univérsis quæ movéntur super terram: omnes pisces maris mánui vestræ tráditi sunt. A strach wasz i drżenie niechaj będzie nad wszelkiem zwierzęciem ziemnem, i nadewszem ptastwem powietrznem, ze wszystkiemi które się ruszają na ziemi: wszystkie ryby morskie ręce waszej podane są.
3
Et omne, quod movétur et vivit, erit vobis in cibum: quasi ólera viréntia trádidi vobis ómnia. A wszystko, co się rusza i żywie, będzie wam na pokarm: jako jarzyny zielone dałem wam wszystko.
4
Excépto, quod carnem cum sánguine non comedétis. Wyjąwszy że mięsa ze krwią jeść nie będziecie.
5
Sánguinem enim animárum vestrárum requíram de manu cunctárum bestiárum: et de manu hóminis, de manu viri, et fratris eius requíram ánimam hóminis. Abowiem krwie dusz waszych będę szukał z ręki wszelkich bestyi: i z ręki człowieczej z ręki męża i brata jego będę szukał dusze człowieczej.
6
Quicúmque effúderit humánum sánguinem, fundétur sanguis illíus: ad imáginem quippe Dei factus est homo. Ktobykolwiek wylał krew człowieczą, będzie wylana krew jego: bo na obraz Boży uczynion jest człowiek.
7
Vos autem créscite et multiplicámini, et ingredímini super terram, et impléte eam. A wy rośćcie i mnóżcie się, a wnidźcie na ziemię i napełniajcie ją.
8
Hæc quoque dixit Deus ad Noe, et ad fílios eius cum eo: To też mówił Bóg do Noego i do synów jego z nim:
9
Ecce ego státuam pactum meum vobíscum, et cum sémine vestro post vos: Oto ja postanowię przymierze moje z wami i z nasieniem waszem po was.
10
et ad omnem ánimam vivéntem, quæ est vobíscum, tam in volúcribus quam in iuméntis et pecúdibus terræ cunctis, quæ egréssa sunt de arca, et univérsis béstiis terræ. I z każdą duszą żywiącą, która jest z wami, tak w ptastwie jako i w bydle i we wszelkiem zwierzęciu ziemnem, które wyszły z korabiu, i ze wszystkiemi bestyami ziemie.
11
Státuam pactum meum vobíscum, et nequáquam ultra interficiétur omnis caro aquis dilúvii, neque erit deínceps dilúvium díssipans terram. Postanowię przymierze moje z wami, i żadną miarą więcej nie będzie zagubione wszelkie ciało wodami potopu: ani więcej będzie potop pustoszący ziemię.
12
Dixítque Deus: Hoc signum fœ́deris quod do inter me et vos, et ad omnem ánimam vivéntem, quæ est vobíscum in generatiónes sempitérnas: I rzekł Bóg: To znak przymierza, który daję między mną i wami, i do wszelkiej dusze żywiącej, która jest z wami na rodzaje wieczne:
13
arcum meum ponam in núbibus, et erit signum fœ́deris inter me, et inter terram. Łuk mój położę na obłokach, i będzie znakiem przymierza między mną a między ziemią.
14
Cumque obdúxero núbibus cælum, apparébit arcus meus in núbibus: A gdy okryję obłokami, niebo, ukaże się łuk mój ma obłokach,
15
et recordábor fœ́deris mei vobíscum, et cum omni ánima vivénte quæ carnem végetat: et non erunt ultra aquæ dilúvii ad deléndum univérsam carnem. I wspomnię na przymierze moje z wami i ze wszelką duszą żywiącą, która ciało obżywia: i nie będą więcej wody potopu ku wygładzeniu wszelkiego ciała.
16
Erítque arcus in núbibus, et vidébo illum, et recordábor fœ́deris sempitérni quod pactum est inter Deum et omnem ánimam vivéntem univérsæ carnis quæ est super terram. I będzie łuk na obłokach i ujrzę ji, i wspomnię na przymierze wieczne, które się postanowiło między Bogiem, a między wszelką duszą żywiącą każdego ciała które jest na ziemi.
17
Dixítque Deus ad Noe: Hoc erit signum fœ́deris, quod constítui inter me et omnem carnem super terram. I rzekł Bóg do Noego: Ten będzie znak przymierza, którem postanowił między mną a wszelkiem ciałem na ziemi.
18
Erant ergo fílii Noe, qui egréssi sunt de arca, Sem, Cham et Iapheth: porro Cham ipse est pater Chánaan. Byli tedy synowie Noego, którzy wyszli z korabiu: Sem, Cham i Jafet: a Cham ten jest ociec Chanaan.
19
Tres isti fílii sunt Noe: et ab his disseminátum est omne genus hóminum super univérsam terram. Ci trzej są synowie Noego: i od tych rozsiał się wszystek rodzaj ludzki po wszystkiej ziemi.
20
Cœpítque Noe vir agrícola exercére terram, et plantávit víneam. I począł Noe mąż oracz sprawować ziemię, i nasadził winnicę,
21
Bibénsque vinum inebriátus est, et nudátus in tabernáculo suo. I pijąc wino upił się, i obnażył się w namiecie swoim.
22
Quod cum vidísset Cham, pater Chánaan, verénda scílicet patris sui esse nudáta, nuntiávit duóbus frátribus suis foras. Co ujrzawszy Cham ociec Chanaan, to jest, że łono ojca jego odkryte było, powiedział to dwiema braciej swej na dworze.
23
At vero Sem et Iapheth pállium imposuérunt húmeris suis, et incedéntes retrórsum, operuérunt verénda patris sui: faciésque eórum avérsæ erant, et patris virília non vidérunt. Sem tedy i Jafet włożyli płaszcz na ramiona swoje, a idąc na wstecz zakryli łono ojca swego: a oblicza ich były odwrócone, i ojcowskiego łona nie widzieli.
24
Evígilans autem Noe ex vino, cum didicísset quæ fécerat ei fílius suus minor, A ocuciwszy się Noe z wina, gdy się dowiedział co mu uczynił syn jego młodszy,
25
ait: Maledíctus Chánaan, servus servórum erit frátribus suis. Rzekł, przeklęty Chanaan, niewolnik niewolników będzie braciej swej.
26
Dixítque: Benedíctus Dóminus Deus Sem, sit Chánaan servus eius. I rzekł: Błogosławiony Pan Bóg Semów, niech Chanaan niewolnikiem jego będzie.
27
Dilátet Deus Iapheth, et hábitet in tabernáculis Sem, sitque Chánaan servus eius. Niech rozszerzy Bóg Jafeta, i niech mieszka w namieciech Semowych, a Chanaan niech będzie niewolnikiem jego.
28
Vixit autem Noe post dilúvium trecéntis quinquagínta annis. I żył Noe po potopie trzy sta i pięćdziesiąt lat.
29
Et impléti sunt omnes dies eius nongentórum quinquagínta annórum: et mórtuus est. I wypełniły się wszystkie dni jego, dziewięć set i pięćdziesiąt lat, i umarł.
10
1
Hæ sunt generatiónes filiórum Noe, Sem, Cham, et Iapheth: natíque sunt eis fílii post dilúvium. Te są rodzaje synów Noego, Sema, Chama, i Jafeta, i narodziło się im synów po potopie.
2
Fílii Iapheth: Gomer, et Magog, et Mádai, et Iavan, et Thubal, et Mosoch, et Thiras. Synowie Jafetowi: Gomer, i Magog, i Madai, i Jawan, i Thubal, i Mosoch, i Thyras.
3
Porro fílii Gomer: Ascenez et Riphath et Thogórma. Synowie zaś Gomerowi: Askenes i Ryphat i Thogorma.
4
Fílii autem Iavan: Elísa et Tharsis, Cetthim et Dódanim. A synowie Jawanowi: Elisa i Tharsis, Cetthim i Dodanim.
5
Ab his divísæ sunt ínsulæ géntium in regiónibus suis, unusquísque secúndum linguam suam et famílias suas in natiónibus suis. Od tych rozdzielone są wyspy narodów w krainach swoich, każdy według języka swego i domów swych w narodziech swoich.
6
Fílii autem Cham: Chus, et Mésraim et Phuth, et Chánaan. A synowie Chamowi: Chus i Mesraim i Phuth i Chanaan,
7
Fílii Chus: Saba, et Hevíla, et Sábatha, et Regma, et Sabátacha. Fílii Regma: Saba et Dadan. Synowie Chusowi: Saba i Hewila, i Sabatha i Regma i Sabatacha. Synowie Regmowi: Saba i Dadan.
8
Porro Chus génuit Nemrod: ipse cœpit esse potens in terra, Zaś Chus zrodził Nemroda: ten począł być możny na ziemi,
9
et erat robústus venátor coram Dómino. Ob hoc exívit provérbium: Quasi Nemrod robústus venátor coram Dómino. I był duży Łowiec przed Panem. Przeto wyszła przypowieść: Jako Nemrod duży Łowiec przed Panem.
10
Fuit autem princípium regni eius Bábylon, et Arach, et Achad, et Chalánne, in terra Sénnaar. A początek Królestwa jego był Babilon i Arach i Achad i Chalanne w ziemi Sennaar.
11
De terra illa egréssus est Assur, et ædificávit Níniven, et platéas civitátis, et Chale. Z onej ziemie wyszedł Assur, i zbudował Niniwen, i ulice miasta, i Chale.
12
Resen quoque inter Níniven et Chale: hæc est cívitas magna. Resen też między Niniwen i Chale: to jest Miastowielkie.
13
At vero Mésraim génuit Ludim, et Anámim, et Láabim, Néphthuim, Ale Mesraim zrodził Ludima i Anamima, i Laabima, Nephthuma,
14
et Phétrusim, et Chásluim: de quibus egréssi sunt Philísthiim et Cáphtorim. I Phetrusima i Chasluima: z których poszli Philistynowie i Kaphtorymowie.
15
Chánaan autem génuit Sidónem primogénitum suum, Hethǽum, Chanaan zaś zrodził Sidona pierworodnego swego, Hethaeego.
16
et Iebusǽum, et Amorrhǽum, Gergesǽum, I Jebusego, i Amorrego, Gergesego,
17
Hevǽum, et Aracǽum: Sinǽum, Hewego i Aracego: Sinego,
18
et Arádium, Samarǽum, et Amathǽum: et post hæc dissemináti sunt pópuli Chananæórum. I Aradego, Samarego i Amathego: a potem rozsiały się narody Chananejczyków.
19
Factíque sunt términi Chánaan veniéntibus a Sidóne Geráram usque Gazam, donec ingrediáris Sódomam et Gomórrham, et Adamam, et Sebóim usque Lesa. I były granice Chananejskie idąc od Sidonu do Gerary aż do Gazy, aż wnidziesz do Sodomy i Gomorry, i Adamy i Seboima aż do Lezy.
20
Hi sunt fílii Cham in cognatiónibus, et linguis, et generatiónibus, terrísque et géntibus suis. Ci są synowie Chamowi w rodach i w językach, w pokoleniach ziemiach, i narodach ich.
21
De Sem quoque nati sunt, patre ómnium filiórum Heber, fratre Iapheth maióre. Z Sema też zrodzili się z ojca wszystkich synów Heberowych, starszego brata Jafetowego.
22
Fílii Sem: Ælam, et Assur, et Arpháxad, et Lud, et Aram. Synowie Semowi: Aelam i Assur, i Arphaxad, i Lud i Aram.
23
Fílii Aram: Us, et Hul, et Gether, et Mes. Synowie Aramowi: Us i Hol i Gether i Mes.
24
At vero Arpháxad génuit Sale, de quo ortus est Heber. Zaś Arphaxad zrodził Salego, z którego poszedł Heber.
25
Natíque sunt Heber fílii duo: nomen uni Phaleg, eo quod in diébus eius divísa sit terra: et nomen fratris eius Iectan. Heberowi lepak urodzili się dwa synowie: imię jednego Phaleg, iż we dni jego rozdzieliła się ziemia: a imię brata jego Jektan.
26
Qui Iectan génuit Elmódad, et Saleph, et Asármoth, Iare, Który Jektan zrodził Elmodada i Salepha i Asarmotha, Jarego,
27
et Adúram, et Uzal, et Decla, I Adurama i Uzala i Deklę,
28
et Ebal, et Abímael, Saba, I Ebala i Abimaela, Sabę,
29
et Ophir, et Hevíla, et Iobab: omnes isti, fílii Iectan. I Ophira, i Hewilę i Jobaba. Ci wszyscy synowie Jektanowi.
30
Et facta est habitátio eórum de Messa pergéntibus usque Sephar montem orientálem. A mieszkanie było ich od Messy idącem aż do Sephary góry na wschód słońca.
31
Isti fílii Sem secúndum cognatiónes, et linguas, et regiónes in géntibus suis. Ci synowie Semowi, według domów i języków i krain w narodziech swoich,
32
Hæ famíliæ Noe iuxta pópulos et natiónes suas. Ab his divísæ sunt gentes in terra post dilúvium. Te domy Noego według ludzi i narodów ich Od tych rozdzielone są narody na ziemi po potopie.
11
1
Erat autem terra lábii uníus, et sermónum eorúmdem. A ziemia była jednego języka i tejże mowy.
2
Cumque proficisceréntur de oriénte, invenérunt campum in terra Sénnaar, et habitavérunt in eo. I gdy szli od wschodu słońca, naleźli pole na ziemi Senaar, i mieszkali na niem.
3
Dixítque alter ad próximum suum: Veníte, faciámus láteres, et coquámus eos igni. Habuerúntque láteres pro saxis, et bitúmen pro cæménto: I rzekli jeden do bliskiego swego: Pódźcie naczyńmy cegieł i wypalmy je ogniem. I mieli cegłę miasto kamienia, a ił klijowaty miasto wapna.
4
et dixérunt: Veníte, faciámus nobis civitátem et turrim, cuius culmen pertíngat ad cælum: et celebrémus nomen nostrum ántequam dividámur in univérsas terras. I rzekli: Pódźcie zbudujmy sobie miasto i wieżę, którejby wierzch dosięgał do nieba: a uczyńmy sławne imię nasze pierwej niźli się rozproszymy po wszystkich ziemiach.
5
Descéndit autem Dóminus ut vidéret civitátem et turrim, quam ædificábant fílii Adam, I zstąpił Pan aby oglądał miasto i wieżę którą budowali synowie Adamowi:
6
et dixit: Ecce, unus est pópulus, et unum lábium ómnibus: cœperúntque hoc fácere, nec desístent a cogitatiónibus suis, donec eas ópere cómpleant. I rzekł: Oto jeden jest lud i jeden język wszystkim: a poczęli to czynić, i nie przestaną od myśli swych aż je skutkiem wypełnią.
7
Veníte ígitur, descendámus, et confundámus ibi linguam eórum, ut non áudiat unusquísque vocem próximi sui. Przeto pódźcie, zstąpmy, a pomięszajmy tam język ich, aby nie słyszał żaden głosu bliźniego swego.
8
Atque ita divísit eos Dóminus ex illo loco in univérsas terras, et cessavérunt ædificáre civitátem. I tak rozproszył je Pan z onego miejsca po wszystkich ziemiach i przestali budować miasta.
9
Et idcírco vocátum est nomen eius Babel, quia ibi confúsum est lábium univérsæ terræ: et inde dispérsit eos Dóminus super fáciem cunctárum regiónum. I przetoż nazwano imię jego Babel, iż tam pomięszany jest język wszystkiej ziemie: i z onąd rozproszył je Pan po wszystkich krainach.
10
Hæ sunt generatiónes Sem: Sem erat centum annórum quando génuit Arpháxad, biénnio post dilúvium. Te są rodzaje Semowe: Semowi było sto lat kiedy zrodził Arphaxada, we dwie lecie po potopie.
11
Vixítque Sem, postquam génuit Arpháxad, quingéntis annis: et génuit fílios et fílias. I żył Sem zrodziwszy Arphaxada pięć set lat, i zrodził syny i córki.
12
Porro Arpháxad vixit trigínta quinque annis, et génuit Sale. Arphaxad zaś żył trzydzieści i pięć lat, i zrodził Salego.
13
Vixítque Arpháxad, postquam génuit Sale, trecéntis tribus annis: et génuit fílios et fílias. I żył Arphaxad zrodziwszy Salego trzy sta i trzy lata, i zrodził syny i córki.
14
Sale quoque vixit trigínta annis, et génuit Heber. Sale zaś żył trzydzieści lat, i zrodził Hebera.
15
Vixítque Sale, postquam génuit Heber, quadringéntis tribus annis: et génuit fílios et fílias. I żył Sale zrodziwszy Hebera, cztery sta i trzy lata, i zrodził syny i córki.
16
Vixit autem Heber trigínta quátuor annis, et génuit Phaleg. A Heber żył trzydzieści i cztery lata, i zrodził Phalega.
17
Et vixit Heber postquam génuit Phaleg, quadringéntis trigínta annis: et génuit fílios et fílias. I żył Heber zrodziwszy Phalega cztery sta i trzydzieści lat: i zrodził syny i córki.
18
Vixit quoque Phaleg trigínta annis, et génuit Reu. Żył też Phaleg trzydzieści lat, i zrodził Rewa:
19
Vixítque Phaleg, postquam génuit Reu, ducéntis novem annis: et génuit fílios et fílias. I żył Phaleg zrodziwszy Rewa dwieście i dziewięć lat, i zrodził syny i córki.
20
Vixit autem Reu trigínta duóbus annis, et génuit Sarug. Rew zasię żył trzydzieści i dwie lecie, i zrodził Saruga.
21
Vixit quoque Reu, postquam génuit Sarug, ducéntis septem annis: et génuit fílios et fílias. I żył Rew zrodziwszy Saruga dwieście i siedm lat, i zrodził syny i córki.
22
Vixit vero Sarug trigínta annis, et génuit Nachor. Sarug lepak żył trzydzieści lat, i zrodził Nachora.
23
Vixítque Sarug, postquam génuit Nachor, ducéntis annis: et génuit fílios et fílias. I żył Sarug zrodziwszy Nachora dwieście lat, i zrodził syny i córki.
24
Vixit autem Nachor vigínti novem annis, et génuit Thare. Nachor zasię żył dwadzieścia i dziewięć lat, i zrodził Tharego.
25
Vixítque Nachor, postquam génuit Thare, centum decem et novem annis: et génuit fílios et fílias. I żył Nachor zrodziwszy Tharego sto i dziewiętnaście lat, zrodził syny i córki.
26
Vixítque Thare septuagínta annis, et génuit Abram, et Nachor, et Aran. I żył Thare siedmdziesiąt lat, i zrodził Abrama, i Nachora, i Arana.
27
Hæ sunt autem generatiónes Thare: Thare génuit Abram, Nachor et Aran. Porro Aran génuit Lot. A Tharego rodzaje są te: Thare zrodził Abrama, Nachora, i Arana. Aran zaś zrodził Lota,
28
Mortuúsque est Aran ante Thare patrem suum, in terra nativitátis suæ, in Ur Chaldæórum. I umarł Aran przed Tharim ojcem swoim, w ziemi narodzenia swego w Ur Chaldejczyków.
29
Duxérunt autem Abram et Nachor uxóres: nomen uxóris Abram, Sárai: et nomen uxóris Nachor, Melcha fília Aran, patris Melchæ, et patris Ieschæ. I pojęli Abram i Nachor żony, imię żony Abramowej Sarai, a imię żony Nachorowej Melcha, córka Arana ojca Melchi i ojca Jeschy.
30
Erat autem Sárai stérilis, nec habébat líberos. A była Sarai niepłodną, i nie miała dzieci.
31
Tulit ítaque Thare Abram fílium suum, et Lot fílium Aran, fílium fílii sui, et Sárai nurum suam, uxórem Abram fílii sui, et edúxit eos de Ur Chaldæórum, ut irent in terram Chánaan: venerúntque usque Haran, et habitavérunt ibi. Wziął tedy Thare Abrama syna swego, i Lota syna Aranowego wnuka swego i Sarai niewiastkę swoję żonę Abrama syna swego, i wywiódł je z Ur Chaldejczyków, aby szli do ziemie Chananejskiej, i przyszli aż do Harana i mieszkali tam.
32
Et facti sunt dies Thare ducentórum quinque annórum, et mórtuus est in Haran. I było dni Tharego dwieście i pięć lat, i umarł w Haranie.
12
1
Dixit autem Dóminus ad Abram: Egrédere de terra tua, et de cognatióne tua, et de domo patris tui, et veni in terram, quam monstrábo tibi. I rzekł Pan do Abrama: wynidź z ziemie twojej i od rodziny twojej, i z domu ojca twego: a idź do ziemie którąć ukażę.
2
Faciámque te in gentem magnam, et benedícam tibi, et magnificábo nomen tuum, erísque benedíctus. A uczynię cię narodem wielkim, i będęć błogosławił, i uwielbię imię twoje, i będziesz błogosławiony.
3
Benedícam benedicéntibus tibi, et maledícam maledicéntibus tibi, atque in te benedicéntur univérsæ cognatiónes terræ. Będę błogosławił błogosławiącym tobie, a przeklnę te którzy cię przeklinają, a w tobie będą błogosławione wszystkie narody ziemie.
4
Egréssus est ítaque Abram sicut præcéperat ei Dóminus, et ivit cum eo Lot: septuagínta quinque annórum erat Abram cum egrederétur de Haran. Wyszedł tedy Abram jako mu Pan przykazał i poszedł z nim Lot: siedmdziesiąt lat było Abramowi, kiedy wyszedł z Harana.
5
Tulítque Sárai uxórem suam, et Lot fílium fratris sui, universámque substántiam quam posséderant, et ánimas quas fécerant in Haran: et egréssi sunt ut irent in terram Chánaan. Cumque veníssent in eam, I wziął Sarai żonę swoję, i Lota syna brata swego, i wszystkę majętność którą mieli i dusze których nabyli w Haranie; i wyszli aby szli do ziemie Chanaan. A gdy przyszli do niej,
6
pertransívit Abram terram usque ad locum Sichem, usque ad convállem illústrem: Chananǽus autem tunc erat in terra. Przeszedł Abram ziemię aż do miejsca Sichem, aż do Jasnej doliny: a Chananejczyk tedy był w ziemi.
7
Appáruit autem Dóminus Abram, et dixit ei: Sémini tuo dabo terram hanc. Qui ædificávit ibi altáre Dómino, qui apparúerat ei. I ukazał się Pan Abramowi, i rzekł mu: Nasieniu twemu dam ziemię tę, który zbudował tam ołtarz Panu, który mu się był ukazał.
8
Et inde transgrédiens ad montem, qui erat contra oriéntem Bethel, teténdit ibi tabernáculum suum, ab occidénte habens Bethel, et ab oriénte Hai: ædificávit quoque ibi altáre Dómino, et invocávit nomen eius. A ztamtąd przeszedł do góry, która była ku wschodowi Bethel, rozbił tam namiot swój, mając od zachodu Bethel, a od wschodu Haj, i zbudował też tam ołtarz Panu, i wzywał imię jego.
9
Perrexítque Abram vadens, et ultra progrédiens ad merídiem. I ciągnął Abram idąc i dalej postępując ku południu.
10
Facta est autem fames in terra: descendítque Abram in Ægýptum, ut peregrinarétur ibi: prævalúerat enim fames in terra. Stał się potem głód w ziemi, i stąpił Abram do Egiptu, aby tam gościem był, ciężki bowiem był głód w ziemi.
11
Cumque prope esset ut ingrederétur Ægýptum, dixit Sárai uxóri suæ: Novi quod pulchra sis múlier: A gdy już blizko był aby wszedł do Egiptu, rzekł do Sarai żony swej: Wiem żeś piękna niewiasta:
12
et quod cum víderint te Ægýptii, dictúri sunt: Uxor ipsíus est: et interfícient me, et te reservábunt. A iż gdy cię ujrzą Egiptyanie, rzeką: żona to jego: i zabiją mię, a ciebie zachowają.
13
Dic ergo, óbsecro te, quod soror mea sis: ut bene sit mihi propter te, et vivat ánima mea ob grátiam tui. Mów przeto, proszę cię, żeś jest siostra moja: aby mi było dobrze dla ciebie, i dusza moja aby żyła dla ciebie.
14
Cum ítaque ingréssus esset Abram Ægýptum, vidérunt Ægýptii mulíerem quod esset pulchra nimis. Gdy tedy wszedł Abram do Egiptu, ujrzeli Egiptyanie niewiastę że była barzo piękna.
15
Et nuntiavérunt príncipes Pharaóni, et laudavérunt eam apud illum: et subláta est múlier in domum Pharaónis. I dały znać Książęta Pharaonowi, i chwalili ją przed nim: i wzięto niewiastę do domu Pharaonowego.
16
Abram vero bene usi sunt propter illam: fuerúntque ei oves et boves et ásini, et servi et fámulæ, et ásinæ et caméli. A Abramowi czynili dobrze dla niej: i miał owce i wory, i osły, i niewolniki i niewolnice, i oślice i wielbłądy.
17
Flagellávit autem Dóminus Pharaónem plagis máximis, et domum eius, propter Sárai uxórem Abram. Ale Pan skarał Pharaona plagami wielkimi, i dom jego, dla Sarai żony Abramowej.
18
Vocavítque Phárao Abram, et dixit ei: Quidnam est hoc quod fecísti mihi? quare non indicásti quod uxor tua esset? I zawołał Pharao Abrama, i rzekł mu: Cóż wżdy to jest coś mi uczynił? Czemuś mi nie oznajmił, że to żona twoja?
19
Quam ob causam dixísti esse sorórem tuam, ut tóllerem eam mihi in uxórem? Nunc ígitur ecce coniux tua, áccipe eam, et vade. Czemuś powiedział, że jest siostra twoja, abym ją wziął sobie za żonę? Ale teraz oto żona twoja, weźmisz ją, a idź.
20
Præcepítque Phárao super Abram viris: et deduxérunt eum, et uxórem illíus, et ómnia quæ habébat. I przykazał Pharao o Abramie mężom, i odprowadzili go, i żonę jego, i wszystko co miał.
13
1
Ascéndit ergo Abram de Ægýpto, ipse et uxor eius, et ómnia quæ habébat, et Lot cum eo ad austrálem plagam. A tak wyszedł Abram z Egiptu sam i żona jego, i wszystko co miał, i Lot z nim ku południowi.
2
Erat autem dives valde in possessióne auri et argénti. A Abram był barzo bogaty w osiadłości złota i srebra.
3
Reversúsque est per iter, quo vénerat, a merídie in Bethel, usque ad locum ubi prius fíxerat tabernáculum inter Bethel et Hai: I wrócił się drogą, którą był przyszedł od południa do Bethel, aż na miejsce gdzie przedtem postawił był namiot między Bethel i Hay:
4
in loco altáris quod fécerat prius, et invocávit ibi nomen Dómini. Na miejsce ołtarza, który tam pierwej był uczynił, i wzywał tam imienia Pańskiego.
5
Sed et Lot qui erat cum Abram, fuérunt greges óvium, et arménta, et tabernácula. Ale i Lot, który był z Abramem, miał trzody owiec i bydło i namioty.
6
Nec póterat eos cápere terra, ut habitárent simul: erat quippe substántia eórum multa, et nequíbant habitáre commúniter. I niemogli się zmieścić w ziemi, żeby społem mieszkali: bo majętność ich wielka była i niemogli pospołu mieszkać.
7
Unde et facta est rixa inter pastóres gregum Abram et Lot. Eo autem témpore Chananǽus et Pherezǽus habitábant in terra illa. Zkąd też był s war między pasterzmi bydła Abramowego i Lotowego. A na on czas Chananejczyk i Pherezejczyk mieszkali w onej ziemi.
8
Dixit ergo Abram ad Lot: Ne quæso sit iúrgium inter me et te, et inter pastóres meos et pastóres tuos: fratres enim sumus. Rzekł tedy Abram do Lota: Niech proszę nie będzie swaru i między mną a tobą i między pasterzmi memi a pasterzmi twemi: ponieważ bracia jesteśmy.
9
Ecce univérsa terra coram te est: recéde a me, óbsecro: si ad sinístram íeris, ego déxteram tenébo: si tu déxteram elégeris, ego ad sinístram pergam. Oto wszystka ziemia jest przed tobą: odejdź odemnie proszę: jeśli w lewo pójdziesz, ja się udam w prawo: jeśli w prawo obierzesz, ja w lewo pójdę.
10
Elevátis ítaque Lot óculis, vidit omnem circa regiónem Iordánis, quæ univérsa irrigabátur ántequam subvérteret Dóminus Sódomam et Gomórrham, sicut paradísus Dómini, et sicut Ægýptus veniéntibus in Segor. Podniósszy tedy Lot oczy swe ujrzał wszystkę w okół krainę Jordanu, która wszystka polewana była przed tem niż Pan zatracił Sodomę i Gomorę, jako Raj Pański, i jako Egipt idącym do Segora.
11
Elegítque sibi Lot regiónem circa Iordánem, et recéssit ab oriénte: divisíque sunt altérutrum a fratre suo. I obrał sobie Lot krainę nad Jordanem i odszedł ze wschodu słońca: i odłączyli się bracia jeden od drugiego.
12
Abram habitávit in terra Chánaan: Lot vero morátus est in óppidis, quæ erant circa Iordánem, et habitávit in Sódomis. Abram mieszkał w ziemi Chananejskiej: a Lot przebywał w mieściech, które były nad Jordanem, i mieszkał w Sodomie.
13
Hómines autem Sodomítæ péssimi erant, et peccatóres coram Dómino nimis. A ludzie Sodomscy byli barzo źli, i zbytnie grzesznicy przed Panem.
14
Dixítque Dóminus ad Abram, postquam divísus est ab eo Lot: Leva óculos tuos et vide a loco, in quo nunc es, ad aquilónem et merídiem, ad oriéntem et occidéntem. I rzekł Pan do Abrahama, gdy się już był Lot odłączył od niego: Podnieś oczy twoje, i pójrzy z miejsca na któremeś teraz, na północy i na południe, na wschód i na zachód.
15
Omnem terram, quam cónspicis, tibi dabo, et sémini tuo usque in sempitérnum. Wszystkę ziemię, którą widzisz, tobie dam i nasieniu twemu aż na wieki.
16
Faciámque semen tuum sicut púlverem terræ: si quis potest hóminum numeráre púlverem terræ, semen quoque tuum numeráre póterit. I uczynię nasienie twoje jako proch ziemie: Jeśli kto z ludzi może zliczyć proch ziemie, nasienie też twoje zliczyć będzie mógł.
17
Surge, et perámbula terram in longitúdine, et in latitúdine sua: quia tibi datúrus sum eam. Wstań a zchodź ziemię w dłużą i w szerzą jej: bo ją tobie dam.
18
Movens ígitur tabernáculum suum Abram, venit, et habitávit iuxta convállem Mambre, quæ est in Hebron: ædificavítque ibi altáre Dómino. Ruszywszy tedy namiot swój Abram przyszedł i mieszkał przy dolinie Mambre, która jest w Hebron: i zbudował tam ołtarz Panu.
14
1
Factum est autem in illo témpore, ut Amraphel rex Sénnaar, et Arioch rex Ponti, et Chodorláhomor rex Elamitárum, et Thadal rex géntium I stało się w on czas, iż Amraphel król Senaar, i Arioch król Pontski i Chodorlahomor król Elamitów i Thadal król pogański,
2
inírent bellum contra Bara regem Sodomórum, et contra Bersa regem Gomórrhæ, et contra Sénnaab regem Adamæ, et contra Sémeber regem Séboim, contráque regem Balæ, ipsa est Segor. Wznieśli wojnę przeciw Barowi królowi Sodomskiemu, i przeciw Bersy królowi Gomorskiemu, i przeciw Sennaabowi królowi Adamy, i przeciw Semeberowi królowi Seboiskiemu, i przeciw królowi Balei, ta jest Segor.
3
Omnes hi convenérunt in vallem Silvéstrem, quæ nunc est mare salis. Wszyscy ci zeszli się w dolinę leśną, która teraz jest morzem słonem,
4
Duódecim enim annis serviérunt Chodorláhomor, et tertiodécimo anno recessérunt ab eo. Dwanaście bowiem lat służyli Chodorlahomorowi, a trzynastego roku odstąpili od niego.
5
Igitur quartodécimo anno venit Chodorláhomor, et reges qui erant cum eo: percusserúntque Ráphaim in Astarothcárnaim, et Zuzim cum eis, et Emim in Save Cariáthaim, A tak czternastego roku przyciągnął Chodorlahomor i królowie, którzy z nim byli: i porazili Raphaimy w Astarothkarnaimie, i Zuzimy z nimi: i Emimy w Sawie Kariathaim,
6
et Chorrǽos in móntibus Seir, usque ad campéstria Pharan, quæ est in solitúdine. I Chorrejczyki na górach Seir, aż do pól Pharan, która jest na puszczy.
7
Reversíque sunt, et venérunt ad fontem Misphat, ipsa est Cades: et percussérunt omnem regiónem Amalecitárum, et Amorrhǽum, qui habitábat in Asasónthamar. I wrócili się, i przyszli do źródła Misphat, to jest Kades: i wybili wszystkę krainę Amalecytów i Amorrejczyka, który mieszkał w Asasonthamar.
8
Et egréssi sunt rex Sodomórum, et rex Gomórrhæ, rexque Adamæ, et rex Séboim, necnon et rex Balæ, quæ est Segor: et direxérunt áciem contra eos in valle Silvéstri: I wyszli król Sodomski i król Gomorski i król Adamski, i król Seboimski, ktemu i król Balei, która jest Segor: i uszykowali wojsko przeciwko im w dolinie leśnej:
9
scílicet advérsus Chodorláhomor regem Elamitárum, et Thadal regem Géntium, et Amraphel regem Sénnaar, et Arioch regem Ponti: quátuor reges advérsus quinque. To jest, przeciw Chodorlahomorowi królowi Elamitów, i Thadalowi królowi pogańskiemu, i Amraphelowi królowi Senaarskiemu i Ariochowi królowi Pontskiemu, czterzej królowie przeciw piącią.
10
Vallis autem Silvéstris habébat púteos multos bitúminis. Itaque rex Sodomórum, et Gomórrhæ terga vertérunt, ceciderúntque ibi: et qui remánserant, fugérunt ad montem. A dolina leśna miała wiele studzien klijowatych. Król tedy Sodomski i Gomorski podali tył i tam polegli; a którzy zostali, uciekli na górę.
11
Tulérunt autem omnem substántiam Sodomórum et Gomórrhæ, et univérsa quæ ad cibum pértinent, et abiérunt: I zabrali wszystkę majętność Sodomską i Gomorską i wszystko co do żywności należy, i poszli.
12
necnon et Lot, et substántiam eius, fílium fratris Abram, qui habitábat in Sódomis. Ktemu i Lota i majętność jego synowca Abramowego, który mieszkał w Sodomie.
13
Et ecce unus, qui eváserat, nuntiávit Abram Hebrǽo, qui habitábat in conválle Mambre Amorrhǽi, fratris Eschol, et fratris Aner: hi enim pepígerant fœdus cum Abram. A oto jeden który był uszedł, oznajmił Abramowi Hebreowi, który mieszkał w dolinie Mambrego Amorrejczyka, brata Eschol, I brata Aner, ci bowiem uczynili byli przymierze z Abramem.
14
Quod cum audísset Abram, captum vidélicet Lot fratrem suum, numerávit expedítos vernáculos suos trecéntos decem et octo: et persecútus est usque Dan. Co usłyszawszy Abram, to jest, iż pojman Lot brat jego, zebrał gotowych domowych sług swoich trzy sta i ośmnaście: i pogoń uczynił aż do Dan.
15
Et divísis sóciis, írruit super eos nocte: percussítque eos, et persecútus est eos usque Hoba, quæ est ad lævam Damásci. A rozdzieliwszy towarzysze, przypadł na nie w nocy: i poraził je, i gonił je aż do Hoby, która jest po lewej stronie Damaszku.
16
Reduxítque omnem substántiam, et Lot fratrem suum cum substántia illíus, mulíeres quoque et pópulum. I przywrócił nazad wszystkę majętność, i Lota brata swego z majętnością jego, i niewiasty i lud.
17
Egréssus est autem rex Sodomórum in occúrsum eius postquam revérsus est a cæde Chodorláhomor, et regum qui cum eo erant in valle Save, quæ est vallis regis. I wyjachał król Sodomski przeciw jemu, gdy się wracał od porażki Chodorlahomora, i królów którzy z nim byli w dolinie Sawe, która jest dolina królewska.
18
At vero Melchísedech rex Salem, próferens panem et vinum, erat enim sacérdos Dei altíssimi, Ale Melchisedech król Salem wyniósszy chleb i wino, bo był kapłanem Boga nawyższego.
19
benedíxit ei, et ait: Benedíctus Abram Deo excélso, qui creávit cælum et terram: Błogosławił mu i rzekł: Błogosławiony Abram Bogu wysokiemu, który stworzył niebo i ziemię:
20
et benedíctus Deus excélsus, quo protegénte, hostes in mánibus tuis sunt. Et dedit ei décimas ex ómnibus. I błogosławiony Bóg wysoki, którego obroną nieprzyjaciele są w rękach twoich. I dał mu dziesięciny ze wszystkiego.
21
Dixit autem rex Sodomórum ad Abram: Da mihi ánimas, cétera tolle tibi. I rzekł król Sodomski do Abrama: Daj mi dusze inne rzeczy pobierz sobie.
22
Qui respóndit ei: Levo manum meam ad Dóminum Deum excélsum possessórem cæli et terræ, A on mu odpowiedział: Podnoszę rękę moję do Pana Boga wysokiego, dzierżawce nieba i ziemie,
23
quod a filo subtégminis usque ad corrígiam cáligæ, non accípiam ex ómnibus quæ tua sunt, ne dicas: Ego ditávi Abram: Że od nici wątkowej, aż do rzemyka obuwia, nie wezmę ze wszystkiego co twego jest, żebyś nie rzekł: Jam ubogacił Abrama:
24
excéptis his, quæ comedérunt iúvenes, et pártibus virórum, qui venérunt mecum, Aner, Eschol et Mambre: isti accípient partes suas. Wyjąwszy to co strawili młodzieńcy, a działy mężów którzy jeździli zemną, Anera, Eshola, i Mambrego: ci wezmą działy swoje.
15
1
His ítaque transáctis, factus est sermo Dómini ad Abram per visiónem dicens: Noli timére Abram: ego protéctor tuus sum, et merces tua magna nimis. To tedy odprawiwszy stało się słowo Pańskie do Abrama, w widzeniu mówiąc: Nie bój się Abramie, jam jest obrońca twoim, i zapłatą twą zbytnie wielka.
2
Dixítque Abram: Dómine Deus, quid dabis mihi? ego vadam absque líberis, et fílius procuratóris domus meæ iste Damáscus Eliézer. I rzekł Abram: Panie Boże cóż mi dasz? ja zejdę bez dziatek a syn szafarza domu mego ten Damaszek Eliezer.
3
Addidítque Abram: Mihi autem non dedísti semen, et ecce vernáculus meus, heres meus erit. I przydał Abram: A mnieś nie dał potomka: ale oto domowy sługa mój, dziedzicem moim będzie.
4
Statímque sermo Dómini factus est ad eum, dicens: Non erit hic heres tuus, sed qui egrediétur de útero tuo, ipsum habébis herédem. I wnetże słowo Pańskie stało się do niego mówiąc: Nie będzie ten dziedzicem twoim, ale który wynidzie z żywota twego, tego będziesz miał dziedzicem.
5
Eduxítque eum foras, et ait illi: Súspice cælum, et númera stellas, si potes. Et dixit ei: Sic erit semen tuum. I wywiódł go z domu, i rzekł mu: Wejrzy na niebo a zlicz gwiazdy jeśli możesz. I rzekł mu: Tak będzie nasienie twoje.
6
Crédidit Abram Deo, et reputátum est illi ad iustítiam. Uwierzył Abram Bogu: i poczytano mu jest ku sprawiedliwości.
7
Dixítque ad eum: Ego Dóminus qui edúxi te de Ur Chaldæórum ut darem tibi terram istam, et possidéres eam. I rzekł do niego: Ja Pan, którym cię wywiódł z Ur Chaldejczyków abychci dał tę ziemię, i żebyś ją posiadł.
8
At ille ait: Dómine Deus, unde scire possum quod possessúrus sim eam? A on rzekł: Panie Boże zkąd wiedzieć mogę, że ją posiędę?
9
Et respóndens Dóminus: Sume, inquit, mihi vaccam triénnem, et capram trimam, et aríetem annórum trium, túrturem quoque, et colúmbam. A odpowiadając Pan: Weźmi mi, prawi, jałowicę trzecioletnią, i kozę trzecioletnią, i barana trzech lat, synogarlicę też i gołębicę.
10
Qui tollens univérsa hæc, divísit ea per médium, et utrásque partes contra se altrínsecus pósuit: aves autem non divísit. Który wziąwszy to wszystko, przedzielił je na poły, a obie części przeciw sobie jedne ku drugiej położyli: ale ptaków nie rozcinał.
11
Descenderúntque vólucres super cadávera, et abigébat eas Abram. I zlecieli ptacy na ono mięso, a Abram je odganiał.
12
Cumque sol occúmberet, sopor írruit super Abram, et horror magnus et tenebrósus invásit eum. A gdy słońce zachodziło, przypadł twardy sen na Abrama i strach wielki i ciemny przypadł nań.
13
Dictúmque est ad eum: Scito prænóscens quod peregrínum futúrum sit semen tuum in terra non sua, et subícient eos servitúti, et afflígent quadringéntis annis. I rzeczono do niego: Wiedz wprzód wiedząc, iż gościem będzie nasienie twoje w ziemi nie swojej, i podbiją je w niewolą, I utrapią je przez cztery sta lat.
14
Verúmtamen gentem, cui servitúri sunt, ego iudicábo: et post hæc egrediéntur cum magna substántia. A wszakoż naród, u którego w niewoli będą, ja sądzić będę: a potem wynidą z wielką majętnością.
15
Tu autem ibis ad patres tuos in pace, sepúltus in senectúte bona. Ale ty pójdziesz do ojców twoich w pokoju, pogrzebiony w starości dobrej.
16
Generatióne autem quarta reverténtur huc: necdum enim complétæ sunt iniquitátes Amorrhæórum usque ad præsens tempus. A w czwartem pokoleniu, wrócą się tu: bo jeszcze nie wypełniły się nieprawości Amorrejczyków aż do tego czasu.
17
Cum ergo occubuísset sol, facta est calígo tenebrósa, et appáruit clíbanus fumans, et lampas ignis tránsiens inter divisiónes illas. A gdy zaszło słońce, powstała mgła ciemna, i ukazał się piec kurzący się, i pochodnia ognista przechodząca między onemi przedziały.
18
In illo die pépigit Dóminus fœdus cum Abram, dicens: Sémini tuo dabo terram hanc a flúvio Ægýpti usque ad flúvium magnum Euphráten, Onego dnia uczynił Pan przymierze z Abramem, mówiąc: Nasieniu twemu dam tę ziemię od rzeki Egiptskiej, aż do rzekł wielkiej Euphratesa.
19
Cinǽos, et Cenezǽos, Cedmonǽos, Cynejczyki i Cenezejczyki, Cedmonejczyki,
20
et Hethǽos, et Pherezǽos, Ráphaim quoque, I Hetejczyki i Pherezejczyki, Raphaimy też,
21
et Amorrhǽos, et Chananǽos, et Gergesǽos, et Iebusǽos. I Amorrejczyki, i Chananejczyki, I Gergezejczyki, i Jebuzejczyki.
16
1
Igitur Sárai, uxor Abram, non genúerat líberos: sed habens ancíllam Ægýptiam nómine Agar, Sarai tedy żona Abramowa nie rodziła dzieci: ale mając niewolnicę Egiptyankę imieniem Agar,
2
dixit maríto suo: Ecce, conclúsit me Dóminus, ne párerem. Ingrédere ad ancíllam meam, si forte saltem ex illa suscípiam fílios. Cumque ille acquiésceret deprecánti, Rzekła mężowi swemu: Oto zamknął mnie Pan, abych nie rodziła: Wnidź do sługi mojej azali snadź wżdy z niej będę miała dziatki. A gdy on przyzwolił na prośbę jej,
3
tulit Agar Ægýptiam ancíllam suam post annos decem quam habitáre cœ́perant in terra Chánaan: et dedit eam viro suo uxórem. Wzięła Agarę Egiptyankę sługę swą, po dziesiąci lat jako mieszkać poczęli w ziemi Chananejskiej, i dała ją mężowi swemu za żonę.
4
Qui ingréssus est ad eam. At illa concepísse se videns, despéxit dóminam suam. Który wszedł do niej. Ale ona widząc że poczęła, wzgardziła panią swoją.
5
Dixítque Sárai ad Abram: Iníque agis contra me: ego dedi ancíllam meam in sinum tuum, quæ videns quod concéperit, despéctui me habet: iúdicet Dóminus inter me, et te. I rzekła Sarai do Abrama. Niesprawiedliwie czynisz przeciw mnie: jam dała sługę do łona twego, która widząc że poczęła, gardzi mną: niech rozsądzi Pan między mną a tobą,
6
Cui respóndens Abram: Ecce, ait, ancílla tua in manu tua est, útere ea ut libet. Affligénte ígitur eam Sárai, fugam íniit. Której odpowiadając Abram: Oto, prawi, sługa twoja w ręku twoich jest, czyń z nią jakoć się podoba. A gdy ją trapiła, Sarai, uciekła.
7
Cumque invenísset eam ángelus Dómini iuxta fontem aquæ in solitúdine, qui est in via Sur in desérto, I gdy ją nalazł Anioł pański u źródła wody w pustyni, które jest na drodze Sur na puszczy,
8
dixit ad illam: Agar ancílla Sárai, unde venis? et quo vadis? Quæ respóndit: A fácie Sárai dóminæ meæ ego fúgio. Rzekł do niej: Agar, sługo Sarai, zkąd idziesz? I dokąd idziesz? Która odpowiedziała: Od oblicza Sarai paniej mojej ja uciekam.
9
Dixítque ei ángelus Dómini: Revértere ad dóminam tuam, et humiliáre sub manu illíus. I rzekł jej Anioł pański: Wróć się do paniej swej, a ukorz się pod ręką jej.
10
Et rursum: Multíplicans, inquit, multiplicábo semen tuum, et non numerábitur præ multitúdine. I zaś rzekł: Mnożąc, rozmnożę nasienie twe, i nie będzie zliczone prze mnóstwo.
11
Ac deínceps: Ecce, ait, concepísti, et páries fílium: vocabísque nomen eius Ismael, eo quod audíerit Dóminus afflictiónem tuam. I po tem rzekł:Otoś poczęła, i porodzisz syna: I nazowiesz imię jego Ismael, przeto iż usłyszał Pan utrapienie twoje.
12
Hic erit ferus homo: manus eius contra omnes, et manus ómnium contra eum: et e regióne universórum fratrum suórum figet tabernácula. Ten będzie dziki człowiek: ręce jego przeciwko wszystkim, a ręce wszystkich przeciw jemu: a na przeciwko wszystkiej braciej swej rozbije namioty.
13
Vocávit autem nomen Dómini, qui loquebátur ad eam: Tu Deus qui vidísti me. Dixit enim: Profécto hic vidi posterióra vidéntis me. I nazwała imię Pana, który mówił do niej: Ty Boże któryś mię ujrzał. Rzekła bowiem: Zaiste tum widziała tył widzącego mię.
14
Proptérea appellávit púteum illum Púteum vivéntis et vidéntis me. Ipse est inter Cades et Barad. Przetoż nazwala studnię onę, Studnia żywiącego i widzącego mnie. Ta jest między Kades i Barad.
15
Peperítque Agar Abræ fílium: qui vocávit nomen eius Ismael. I urodziła Agar Abramowi syna: który nazwał imię jego Ismael.
16
Octogínta et sex annórum erat Abram quando péperit ei Agar Ismaélem. Ośmdziesiąt i sześć lat miał Abram, gdy mu Agar urodziła Ismaela.
17
1
Postquam vero nonagínta et novem annórum esse cœ́perat, appáruit ei Dóminus, dixítque ad eum: Ego Deus omnípotens: ámbula coram me, et esto perféctus. Zaczem gdy dziewiącidziesiąt i dziewiąci lat być począł, ukazał mu się Pan: i rzekł do niego: Jam Bóg wszechmogący: chodź przedemną, a bądź doskonały.
2
Ponámque fœdus meum inter me et te, et multiplicábo te veheménter nimis. A uczynię przymierze moje między mną i tobą, i rozmnożę cię zbytnie wielce.
3
Cécidit Abram pronus in fáciem. Padł Abram pochylony na oblicze.
4
Dixítque ei Deus: Ego sum, et pactum meum tecum, erísque pater multárum géntium. I rzekł mu Bóg: Jam jest, a przymierze moje z tobą, i będziesz ojcem wiela narodów.
5
Nec ultra vocábitur nomen tuum Abram, sed appelláberis Abraham: quia patrem multárum géntium constítui te. I imię twoje nie będzie dalej zwane Abram: Ale będziesz zwan Abraham: bom cię ojcem wiela narodów postanowił.
6
Faciámque te créscere vehementíssime, et ponam te in géntibus, regésque ex te egrediéntur. I uczynię, że się rozmnożysz barzo wielce, i rozkrzewię cię w narody, i królowie z ciebie wynidą.
7
Et státuam pactum meum inter me et te, et inter semen tuum post te in generatiónibus suis, fœ́dere sempitérno: ut sim Deus tuus, et séminis tui post te. I postanowię umowę między mną a tobą, i między nasieniem twem po tobie w narodziech ich, przymierzem wiecznem: żebym był Bogiem twoim i nasienia twego po tobie.
8
Dabóque tibi et sémini tuo terram peregrinatiónis tuæ, omnem terram Chánaan in possessiónem ætérnam, eróque Deus eórum. I dam tobie i nasieniu twemu ziemie pielgrzymowania twego, wszystkę ziemię Chananejską w osiadłość wieczną, i będę Bogiem ich.
9
Dixit íterum Deus ad Abraham: Et tu ergo custódies pactum meum, et semen tuum post te in generatiónibus suis. I rzekł zasię Bóg do Abrahama: I ty tedy będziesz strzegł przymierza niego, i nasienie twoje po tobie w narodziech swoich.
10
Hoc est pactum meum quod observábitis inter me et vos, et semen tuum post te: circumcidétur ex vobis omne masculínum: To jest przymierze moje, które zachowacie między mną a wami i nasieniem twem po tobie: Obrzezany będzie z was każdy mężczyzna:
11
et circumcidétis carnem præpútii vestri, ut sit in signum fœ́deris inter me et vos. A obrzeżecie ciało odrzezku waszego, aby było na znak przymierza między mną i wami.
12
Infans octo diérum circumcidétur in vobis, omne masculínum in generatiónibus vestris: tam vernáculus, quam emptítius circumcidétur, et quicúmque non fúerit de stirpe vestra: Dzieciątko ósmi dni będzie obrzezano między wami, każdy mężczyzna w narodziech waszych: tak w domu urodzony sługa jako i kupiony, będzie, obrzezany, i którykolwiek nie jest z pokolenia waszego:
13
erítque pactum meum in carne vestra in fœdus ætérnum. I będzie umowa moja na ciele waszem na przymierze wieczne.
14
Másculus, cuius præpútii caro circumcísa non fúerit, delébitur ánima illa de pópulo suo: quia pactum meum írritum fecit. Mężczyzna którego odrzezku ciało niebędzie obrzezane, będzie wygładzona dusza ona z ludu swego: iżę przymierze moje wzruszył.
15
Dixit quoque Deus ad Abraham: Sárai uxórem tuam non vocábis Sárai, sed Saram. Rzekł też Bóg do Abrahama: Sarai żonę twoją nie będziesz zwał Sarai ale Sarą,
16
Et benedícam ei, et ex illa dabo tibi fílium cui benedictúrus sum: erítque in natiónes, et reges populórum oriéntur ex eo. I będę jej błogosławił, i dam ci z niej syna, któremu błogosławić będę, i będzie w narody, i królowie ludów wynidą z niego.
17
Cécidit Abraham in fáciem suam, et risit, dicens in corde suo: Putásne centenário nascétur fílius? et Sara nonagenária páriet? Upadł Abraham na oblicze swoje, i rozśmiał się mówiąc w sercu swojem: Co mniemasz że stoletniemu syn się urodzi? i Sara w dziewięćdziesiąt lat porodzi?
18
Dixítque ad Deum: Utinam Ismael vivat coram te. I rzekł do Boga: Oby Ismael żył przed tobą.
19
Et ait Deus ad Abraham: Sara uxor tua páriet tibi fílium, vocabísque nomen eius Isaac, et constítuam pactum meum illi in fœdus sempitérnum, et sémini eius post eum. l rzekł Bóg do Abrahama: Sara żona twoja urodzi tobie syna, i nazowiesz imię jego Isaak, i postanowię umowę moję jemu na przymierze wieczne, i nasieniu jego po nim.
20
Super Ismael quoque exaudívi te: ecce, benedícam ei, et augébo, et multiplicábo eum valde: duódecim duces generábit, et fáciam illum in gentem magnam. O Ismaela też wysłuchałem cię. Oto błogosławię mu, i rozmnożę i rozszerzę go barzo: dwanaście książąt zrodzi, i rozkrzewię go w naród wielki.
21
Pactum vero meum státuam ad Isaac, quem páriet tibi Sara témpore isto in anno áltero. Ale przymierze moje ustawię do Isaaka, którego tobie urodzi Sara o tym czasie w roku drugim.
22
Cumque finítus esset sermo loquéntis cum eo, ascéndit Deus ab Abraham. A gdy się dokonała rzecz mówiącego z nim, wstąpił Bóg od Abrahama.
23
Tulit autem Abraham Ismael fílium suum, et omnes vernáculos domus suæ, universósque quos émerat, cunctos mares ex ómnibus viris domus suæ: et circumcídit carnem præpútii eórum statim in ipsa die, sicut præcéperat ei Deus. I wziął Abraham Ismaela syna swego, i wszystkie sługi urodzone w domu jego: I wszystkie które był kupił, wszystkie mężczyzny ze wszech mężów domu swego: i obrzezał ciało odrzezku ich, zaraz onegoż dnia jako mu był Bóg przykazał.
24
Abraham nonagínta et novem erat annórum quando circumcídit carnem præpútii sui. Abrahamowi było dziewięćdziesiąt i dziewięć lat, kiedy obrzezał ciało odrzezku swego.
25
Et Ismael fílius trédecim annos impléverat témpore circumcisiónis suæ. A Ismael syn trzynaście lat miał spełna czasu obrzezania swego.
26
Eádem die circumcísus est Abraham et Ismael fílius eius. Tegoż dnia obrzezan jest Abraham i Ismael syn jego,
27
Et omnes viri domus illíus, tam vernáculi, quam emptítii et alienígenæ páriter circumcísi sunt. I wszyscy mężowie domu jego, tak w domu urodzeni jako i kupieni, i cudzoziemcy pospołu obrzezani są.
18
1
Appáruit autem ei Dóminus in conválle Mambre sedénti in óstio tabernáculi sui in ipso fervóre diéi. I ukazał mu się Pan w dolinie Mambre siedzącemu we drzwiach namiotu swego w samo gorąco dniowe.
2
Cumque elevásset óculos, apparuérunt ei tres viri stantes prope eum: quos cum vidísset, cucúrrit in occúrsum eórum de óstio tabernáculi, et adorávit in terram. A gdy podniósł oczy swe, ukazali mu się trzej mężowie stojący blisko niego: które ujrzawszy wybieżał przeciwko im ze drzwi namiotu, i pokłonił się do ziemie.
3
Et dixit: Dómine, si invéni grátiam in óculis tuis, ne tránseas servum tuum: I rzekł; Panie jeślim nalazł łaskę w oczach twoich, nie mijaj sługi twego:
4
sed áfferam pauxíllum aquæ, et laváte pedes vestros, et requiéscite sub árbore. Ale przyniosę troszkę wody, a umyjcie nogi wasze, i odpoczyńcie pod drzewem:
5
Ponámque buccéllam panis, et confortáte cor vestrum, póstea transíbitis: idcírco enim declinástis ad servum vestrum. Qui dixérunt: Fac ut locútus es. I przyniosę kęs chleba, i posilicie serce wasze, potem pójdziecie: dla tegoście bowiem zstąpili do sługi swego. A oni rzekli: uczyń jakoś rzekł.
6
Festinávit Abraham in tabernáculum ad Saram, dixítque ei: Accélera, tria sata símilæ commísce, et fac subcinerícios panes. Pospieszył się Abraham w namiot do Sary i rzekł jej: Spiesz się, trzy miarki światłej mąki rozczyń, a naczyń podpłomyków.
7
Ipse vero ad arméntum cucúrrit, et tulit inde vítulum tenérrimum et óptimum, dedítque púero: qui festinávit et coxit illum. Sam też do bydła pobieżał, i wziął ztamtąd cielę młodziuchne i wyborne, i dał pacholęciu: który pospieszył i uwarzył je,
8
Tulit quoque butýrum et lac, et vítulum quem cóxerat, et pósuit coram eis: ipse vero stabat iuxta eos sub árbore. Wziął też masła i mleka i cielę, które był uwarzył, i położył przed nimi: a sam stał wedle nich pod drzewem.
9
Cumque comedíssent, dixérunt ad eum: Ubi est Sara uxor tua? Ille respóndit: Ecce in tabernáculo est. A gdy się najedli, rzekli do niego: Gdzie jest Sara żona twoja? on odpowiedział: Oto w namiecie jest.
10
Cui dixit: Revértens véniam ad te témpore isto, vita cómite, et habébit fílium Sara uxor tua. Quo audíto, Sara risit post óstium tabernáculi. Któremu rzekł: wracając się przyjdę do ciebie o tym czasie dali Bóg zdrowie, a Sara żona twoja będzie syna miała. Co usłyszawszy Sara, rozśmiała się za drzwiami namiotu.
11
Erant autem ambo senes, provectǽque ætátis, et desíerant Saræ fíeri muliébria. A byli oboje starzy i zeszłego wieku, i już były ustały Sarze białogłowskie rzeczy.
12
Quæ risit occúlte dicens: Postquam consénui, et dóminus meus vétulus est, voluptáti óperam dabo? Która rośmiała się potajemnie mówiąc: Gdym się już zstarzała i Pan mój jest stary, roskoszy patrzyć będę?
13
Dixit autem Dóminus ad Abraham: Quare risit Sara, dicens: Num vere paritúra sum anus? I rzekł Pan do Abrahama: Czemu się rozśmiała mówiąc: Izaż prawdziwie porodzę babą będąc?
14
Numquid Deo quidquam est diffícile? iuxta condíctum revértar ad te hoc eódem témpore, vita cómite, et habébit Sara fílium. Izali Bogu jest co trudnego? jako się rzekło, wrócę się do ciebie o tymże czasie, dali Bóg zdrowie, i będzie miała Sara syna.
15
Negávit Sara, dicens: Non risi, timóre pertérrita. Dóminus autem: Non est, inquit, ita: sed risísti. Zaprzała Sara mówiąc: Nie śmiałam się: bojaźnią przestraszona. A Pan: Nie jest, prawi, tak: aleś się śmiała.
16
Cum ergo surrexíssent inde viri, direxérunt óculos contra Sódomam: et Abraham simul gradiebátur, dedúcens eos. Gdy tedy wstali z onąd mężowie, obrócili oczy ku Sodomie, a Abraham szedł wespół prowadząc je.
17
Dixítque Dóminus: Num celáre pótero Abraham quæ gestúrus sum: I rzekł Pan: Izali mogę zataić przed Abrahamem co uczynię:
18
cum futúrus sit in gentem magnam, ac robustíssimam, et benedicéndæ sint in illo omnes natiónes terræ? Ponieważ on ma być w lud wielki, i siły mocnej, i błogosławione być mają w nim wszystkie narody ziemie?
19
Scio enim quod præceptúrus sit fíliis suis, et dómui suæ post se ut custódiant viam Dómini, et fáciant iudícium et iustítiam: ut addúcat Dóminus propter Abraham ómnia quæ locútus est ad eum. Wiem bowiem iż rozkaże synom swoim i domowi swemu po sobie, aby strzegli drogi pańskiej, i czynili sąd i sprawiedliwość: aby przywiódł Pan dla Abrahama wszystko co mówił do niego.
20
Dixit ítaque Dóminus: Clamor Sodomórum et Gomórrhæ multiplicátus est, et peccátum eórum aggravátum est nimis. Rzekł tedy Pan: Krzyk Sodomy i Gomorry rozmnożył się, i grzech ich zbytnie ociężał.
21
Descéndam, et vidébo utrum clamórem qui venit ad me, ópere compléverint: an non est ita, ut sciam. Zstąpię i oglądam jeśliż krzyk, który mię doszedł skutkiem wypełnili, czyli nie tak jest, abym wiedział.
22
Converterúntque se inde, et abiérunt Sódomam: Abraham vero adhuc stabat coram Dómino. I obrócili się z onąd i poszli do Sodomy: Lecz Abraham jeszcze stał przed Panem.
23
Et appropínquans ait: Numquid perdes iustum cum ímpio? I przystąpiwszy się rzekł: Izali zatracisz sprawiedliwego z niezbożnym?
24
Si fúerint quinquagínta iusti in civitáte, períbunt simul? et non parces loco illi propter quinquagínta iustos, si fúerint in eo? Jeśliż będzie pięćdziesiąt sprawiedliwych w mieście, zginąż społem? i nieprzepuścisz miejscu onemu dla piącidziesiąt sprawiedliwych, jeśliż będą w nim?
25
Absit a te ut rem hanc fácias, et occídas iustum cum ímpio, fiátque iustus sicut ímpius, non est hoc tuum: qui iúdicas omnem terram, nequáquam fácies iudícium hoc. Niech to daleko będzie od ciebie, abyś tę rzecz uczynić miał, i zabił sprawiedliwego z niezbożnym, ażeby był sprawiedliwy jako i niezbożny, nie twoja to: który sądzisz wszystkę ziemię, żadną miarą nie uczynisz sądu tego.
26
Dixítque Dóminus ad eum: Si invénero Sódomis quinquagínta iustos in médio civitátis, dimíttam omni loco propter eos. I rzekł Pan do niego: Jeśli najdę w Sodomie pięćdziesiąt sprawiedliwych w samem mieście, odpuszczę wszystkiemu miejscu dla nich.
27
Respondénsque Abraham, ait: Quia semel cœpi, loquar ad Dóminum meum, cum sim pulvis et cinis. A odpowiadając Abraham rzekł: Iżem raz począł, będę mówił do Pana mego, aczem proch i popiół.
28
Quid si minus quinquagínta iustis quinque fúerint? delébis, propter quadragínta quinque, univérsam urbem? Et ait: Non delébo, si invénero ibi quadragínta quinque. A jeśliby mniej piącią było sprawiedliwych, niż pięćdziesiąt: czy zatracisz dla czterdziestu i piąci wszystko miasto? I rzekł: Nie zatracę jeśli tam najdę czterdziestu piąci.
29
Rursúmque locútus est ad eum: Sin autem quadragínta ibi invénti fúerint, quid fácies? Ait: Non percútiam propter quadragínta. Rzekł jeszcze do niego: A jeśli się tam najdą czterdzieści, co uczynisz? Odpowiedział: Nie zatracę dla czterdziestu.
30
Ne quæso, inquit, indignéris Dómine, si loquar: Quid si ibi invénti fúerint trigínta? Respóndit: Non fáciam, si invénero ibi trigínta. Rzekł: Nie gniewaj się Panie proszę, jeśli przemówię. A jeśli się tam najdą trzydzieści? Odpowiedział: Nie uczynię, jeśli tam najdę trzydziestu.
31
Quia semel, ait, cœpi, loquar ad Dóminum meum: quid si ibi invénti fúerint vigínti? Ait: Non interfíciam propter vigínti. Rzekł: Gdyżem raz począł, będę mówił do Pana mego: A jeśli się tam najdą dwadzieścia? Odpowiedział: Nie zatracę dla dwudziestu.
32
Obsecro, inquit, ne irascáris Dómine, si loquar adhuc semel: quid si invénti fúerint ibi decem? Et dixit: Non delébo propter decem. Proszę, rzekł, nie gniewaj się Panie, jeśli jeszcze raz przerzekę: A jeśli się tam najdą dziesięć? Odpowiedział: Nie zatracę dla dziesiąci.
33
Abiítque Dóminus, postquam cessávit loqui ad Abraham: et ille revérsus est in locum suum. I poszedł Pan jako przestał mówić do Abrahama: a on się też wrócił na miejsce swoje.
19
1
Venerúntque duo ángeli Sódomam véspere, et sedénte Lot in fóribus civitátis. Qui cum vidísset eos, surréxit, et ivit óbviam eis: adoravítque pronus in terram, I przyszli dwa Aniołowie do Sodomy w wieczór, i gdy Lot siedział w bronie miejskiej. Który ujrzawszy je, wstał, i szedł przeciwko nim i pokłonił się twarzą do ziemie,
2
et dixit: Obsecro, dómini, declináte in domum púeri vestri, et manéte ibi: laváte pedes vestros, et mane proficiscémini in viam vestram. Qui dixérunt: Mínime, sed in platéa manébimus. I rzekł: Proszę Panowie, wstąpcie do domu pacholęcia waszego, a zostańcie w nim. Umyjcie nogi swoje, a rano pójdziecie w drogę waszę. A oni odpowiedzieli: By najmniej, ale na ulicy zostaniemy.
3
Cómpulit illos óppido ut divérterent ad eum: ingressísque domum illíus fecit convívium, et coxit ázyma, et comedérunt. Przymusił ich barzo, aby stanęli u niego: a gdy weszli do domu jego, sprawił ucztę i napiekł chleba przasnego i jedli.
4
Prius autem quam irent cúbitum, viri civitátis vallavérunt domum a púero usque ad senem, omnis pópulus simul. Ale pierwej niż poszli spać, ludzie z miasta obstąpili dom, od chłopięcia aż do starego, wszystek lud pospołu.
5
Vocaverúntque Lot, et dixérunt ei: Ubi sunt viri qui introiérunt ad te nocte? educ illos huc, ut cognoscámus eos. I zawołali Lota i rzekli mu: Gdzie są, mężowie, którzy weszli do ciebie w nocy? wywiedź je tu, abychmy je poznali.
6
Egréssus ad eos Lot, post tergum occlúdens óstium, ait: Wyszedszy do nich Lot, zamknąwszy drzwi za sobą rzekł:
7
Nolíte, quæso, fratres mei, nolíte malum hoc fácere. Nie czyńcie, proszę, bracia moi, nie czyńcie tej złości.
8
Hábeo duas fílias, quæ necdum cognovérunt virum: edúcam eas ad vos, et abutímini eis sicut vobis placúerit, dúmmodo viris istis nihil mali faciátis, quia ingréssi sunt sub umbra cúlminis mei. Mam dwie córce, które jeszcze nie poznały męża: wywiodę je do was, a czyńcie z nimi jako się wam podoba, byleście jedno mężom tym nic złego nie czynili, bo weszli pod cieniem dachu mego.
9
At illi dixérunt: Recéde illuc. Et rursus: Ingréssus es, ínquiunt, ut ádvena: numquid ut iúdices? te ergo ipsum magis quam hos affligémus. Vimque faciébant Lot vehementíssime: iamque prope erat ut effríngerent fores. A oni rzekli: Pódźże tam. I zasię rzekli: Przyszedłeś tu jako przychodzień, czyli abyś sądził? ciebie tedy samego barziej niżli je dręczyć będziemy. I czynili gwałt Lotowi barzo ciężko: i już bliżu było że drzwi wyłomili.
10
Et ecce misérunt manum viri, et introduxérunt ad se Lot, clauserúntque óstium: A oto wyciągnęli rękę mężowie i wwiedli Lota w dom do siebie, i zamknęli drzwi:
11
et eos, qui foris erant, percussérunt cæcitáte a mínimo usque ad máximum, ita ut óstium inveníre non possent. A one którzy przed domem byli, pozarażali ślepotą od namniejszego aż do nawiętszego, tak iż drzwi naleźć nie mogli.
12
Dixérunt autem ad Lot: Habes hic quémpiam tuórum? génerum, aut fílios, aut fílias, omnes, qui tui sunt, educ de urbe hac: I rzekli do Lota: Masz tu kogo z swoich? zięcia abo syny, abo córki, wszystkie którzy są twoi wyprowadź z miasta tego:
13
delébimus enim locum istum, eo quod incréverit clamor eórum coram Dómino, qui misit nos ut perdámus illos. Zgładziemy bowiem to miejsce, przeto iż przemógł krzyk ich przed Panem, który nas posłał abyśmy je wytracili.
14
Egréssus ítaque Lot, locútus est ad géneros suos qui acceptúri erant fílias eius, et dixit: Súrgite, egredímini de loco isto: quia delébit Dóminus civitátem hanc. Et visus est eis quasi ludens loqui. Wyszedszy tedy Lot, mówił do zięciów swoich, którzy mieli pojąć córki jego, i rzekł: Wstańcie, wynidźcie z miejsca tego: bo zatraci Pan miasto to. I zdał się im jakoby żartem mówił.
15
Cumque esset mane, cogébant eum ángeli, dicéntes: Surge, tolle uxórem tuam, et duas fílias quas habes: ne et tu páriter péreas in scélere civitátis. Ą gdy było rano przymuszali go Aniołowie mówiąc: Wstań, weźmi żonę twoje i dwie córce, które masz, abyś i ty pospołu niezginął we złości miasta.
16
Dissimulánte illo, apprehendérunt manum eius, et manum uxóris, ac duárum filiárum eius, eo quod párceret Dóminus illi. A gdy się on ociągał, ujęli rękę jego i rękę żony jego i dwu córek jego, przeto iż mu Pan folgował.
17
Eduxerúntque eum, et posuérunt extra civitátem: ibíque locúti sunt ad eum, dicéntes: Salva ánimam tuam: noli respícere post tergum, nec stes in omni circa regióne: sed in monte salvum te fac, ne et tu simul péreas. I wywiedli go, i postawili przed miastem: i tam mówili do niego, mówiąc: Zachowaj duszę twoję: nie oglądaj się na zad, ani postawaj we wszystkiej w okół krainie: ale na górze zachowaj się, byś i ty pospołu nie zginął.
18
Dixítque Lot ad eos: Quæso Dómine mi, I rzekł Lot do nich: Proszę Panie mój.
19
quia invénit servus tuus grátiam coram te, et magnificásti misericórdiam tuam quam fecísti mecum, ut salváres ánimam meam, nec possum in monte salvári, ne forte apprehéndat me malum, et móriar: Ponieważ nalazł sługa twój łaskę przed tobą, a uwielbiłeś miłosierdzie twoje, któreś uczynił zemną, abyś zachował duszę moję: i na górze nie mogę być zachowany, by mię snadź nie zachwyciło złe i nie umarł.
20
est cívitas hæc iuxta, ad quam possum fúgere, parva, et salvábor in ea: numquid non módica est, et vivet ánima mea? Jest miasto tu blisko, do którego mogę uciec, małe, a będę w niem zachowan: azaż nie małe jest? a będzie żywa dusza moja.
21
Dixítque ad eum: Ecce étiam in hoc suscépi preces tuas, ut non subvértam urbem pro qua locútus es. I rzekł do niego: Oto i w tem przyjąłem prośbę twoję, abych nie wywrócił miasta o któreś mówił.
22
Festína, et salváre ibi: quia non pótero fácere quidquam donec ingrediáris illuc. Idcírco vocátum est nomen urbis illíus Segor. Spieszże się, a zachowaj się tam: bo niebędę mógł nic uczynić aż tam wnidziesz: Dla tegoż przezwane jest imię miastu onemu Segor.
23
Sol egréssus est super terram, et Lot ingréssus est Segor. Słońce wzeszło na ziemię: a Lot wszedł do Segora.
24
Igitur Dóminus pluit super Sódomam et Gomórrham sulphur et ignem a Dómino de cælo: Tedy Pan dżdżył na Sodomę i Gomorrę siarką i ogniem od Pana z nieba.
25
et subvértit civitátes has, et omnem circa regiónem, univérsos habitatóres úrbium, et cuncta terræ viréntia. I wywrócił miasta te, i wszystkę w kół krainę, wszystkie obywatele miast i wszystko co się zieleni na ziemi.
26
Respiciénsque uxor eius post se, versa est in státuam salis. A obejrzawszy się żona jego nazad, obrócona jest w słup soli.
27
Abraham autem consúrgens mane, ubi stéterat prius cum Dómino, Abraham lepak wstawszy rano, gdzie pierwej stał z Panem,
28
intúitus est Sódomam et Gomórrham, et univérsam terram regiónis illíus: vidítque ascendéntem favíllam de terra quasi fornácis fumum. Pojrzał na Sodomę i Gomorrę, i na wszystkę ziemię onej krainy, i ujrzał wzgórę lecący perz z ziemie, jako dym z pieca.
29
Cum enim subvérteret Deus civitátes regiónis illíus, recordátus Abrahæ, liberávit Lot de subversióne úrbium in quibus habitáverat. Gdy bowiem wywracał Bóg miasta onej krainy, wspomniawszy na Abrahama, wybawił Lota z wywrócenia miast w których mieszkał.
30
Ascendítque Lot de Segor, et mansit in monte, duæ quoque fíliæ eius cum eo (timúerat enim manére in Segor) et mansit in spelúnca ipse, et duæ fíliæ eius cum eo. I wyszedł Lot z Segora i mieszkał na górze, i dwie córce jego z nim (bał się bowiem mieszkać w Segorze) i mieszkał w jaskini sam, i dwie córce jego z nim.
31
Dixítque maior ad minórem: Pater noster senex est, et nullus virórum remánsit in terra, qui possit íngredi ad nos iuxta morem univérsæ terræ. I rzekła starsza do młodszej: Ociec nasz stary jest, a żaden z mężczyzny nie został na ziemi, któryby mógł wniść do nas według obyczaju wszystkiej ziemie.
32
Veni, inebriémus eum vino, dormiamúsque cum eo, ut serváre possímus ex patre nostro semen. Pódź upójmy go winem i spijmy z nim, abyśmy mogły zachować nasienie z ojca naszego.
33
Dedérunt ítaque patri suo bíbere vinum nocte illa. Et ingréssa est maior, dormivítque cum patre: at ille non sensit, nec quando accúbuit fília, nec quando surréxit. Dały tedy ojcu swemu pić wina onej nocy: i weszła starsza i spała z ojcem: a on nie czuł, ani kiedy się układła córka, ani kiedy wstała.
34
Altera quoque die dixit maior ad minórem: Ecce dormívi heri cum patre meo, demus ei bíbere vinum étiam hac nocte, et dórmies cum eo, ut salvémus semen de patre nostro. Drugiego też dnia rzekła starsza do młodszej: Otom wczora spała z ojcem moim: dajmyż mu pić wina i tej nocy, i będziesz spała z nim, abyśmy zachowały nasienie z ojca naszego.
35
Dedérunt étiam et illa nocte patri suo bíbere vinum, ingressáque minor fília, dormívit cum eo: et ne tunc quidem sensit quando concubúerit, vel quando illa surréxerit. I dały także onej nocy ojcu swemu pić wino: i wszedłszy młodsza córka spała z nim: Lecz ani tedy poczuł kiedy z nim spała, abo kiedy wstała.
36
Concepérunt ergo duæ fíliæ Lot de patre suo. Poczęły tedy dwie córce Lotowe z ojca swego.
37
Peperítque maior fílium, et vocávit nomen eius Moab: ipse est pater Moabitárum usque in præséntem diem. I porodziła starsza syna, i nazwała imię jego Moab, ten jest ojcem Moabitów, aż do dzisiejszego dnia.
38
Minor quoque péperit fílium, et vocávit nomen eius Ammon, id est, Fílius pópuli mei: ipse est pater Ammonitárum usque hódie. Młodsza też porodziła syna, i nazwała imię jego Ammon (to jest syn ludu mego) ten jest ociec Ammonitów aż po dziś dzień.
20
1
Proféctus inde Abraham in terram austrálem, habitávit inter Cades, et Sur: et peregrinátus est in Geráris. Puściwszy się ztamtąd Abraham do ziemie południowej, mieszkał między Kades i Sur, i był, gościem w Geraris.
2
Dixítque de Sara uxóre sua: Soror mea est. Misit ergo Abímelech rex Geráræ, et tulit eam. I powiadał Sarze żenie swojej:siostrą moją jest. Posłał tedy Abimelech król Gerary i wziął ją.
3
Venit autem Deus ad Abímelech per sómnium nocte, et ait illi: En moriéris propter mulíerem quam tulísti: habet enim virum. Ale przyszedł Bóg do Abimelecha przez sen w nocy, i rzekł mu:Oto umrzesz dla niewiasty którąś wziął: ma bowiem męża.
4
Abímelech vero non tetígerat eam, et ait: Dómine, num gentem ignorántem et iustam interfícies? A Abimelech nie dotknął się jej był i rzekł: Panie, izażli lud niewiedzący i niewinny zabijesz?
5
Nonne ipse dixit mihi: Soror mea est: et ipsa ait: Frater meus est? in simplicitáte cordis mei, et mundítia mánuum meárum feci hoc. Zaż mi sam nie mówił: Siostra moja jest, i sama mówiła: Brat mój jest? W prostości serca mego i czystości rąk moich uczyniłem to.
6
Dixítque ad eum Deus: Et ego scio quod símplici corde féceris: et ídeo custodívi te ne peccáres in me, et non dimísi ut tángeres eam. I rzekł do niego Bóg: I ja wiem, żeś prostem sercem uczynił: i dla tegom cię strzegł, abyś nie zgrzeszył przeciwko mnie, i niedopuściłem, abyś się jej tykał.
7
Nunc ergo redde viro suo uxórem, quia prophéta est: et orábit pro te, et vives: si autem nolúeris réddere, scito quod morte moriéris tu, et ómnia quæ tua sunt. Teraz tedy wróć żonę mężowi jej, bo prorokiem jest: i będzie się modlił za cię, i żyw będziesz: ale gdzie nie będziesz chciał wrócić, wiedz iż śmiercią umrzesz ty i wszystko co twego jest.
8
Statímque de nocte consúrgens Abímelech, vocávit omnes servos suos: et locútus est univérsa verba hæc in áuribus eórum, timuerúntque omnes viri valde. I wnetże wstawszy w nocy Abimelech, zezwał wszystkie sługi swoje: i powiedział te wszystkie rzeczy w uszy ich, i polękali się wszyscy mężowie barzo.
9
Vocávit autem Abímelech étiam Abraham, et dixit ei: Quid fecísti nobis? quid peccávimus in te, quia induxísti super me et super regnum meum peccátum grande? quæ non debuísti fácere, fecísti nobis. I wezwał też Abimelech Abrahama, i rzekł mu: Coś nam uczynił? cośmy zgrzeszyli przeciw tobie, iżeś przywiódł na mię na królestwo moje grzech wielki? Czegoś czynić nie miał, uczyniłeś nam.
10
Rursúmque expóstulans, ait: Quid vidísti, ut hoc fáceres? I powtóre uskarżając się rzekł: Cóżeś upatrował żebyś to uczynił?
11
Respóndit Abraham: Cogitávi mecum, dicens: Fórsitan non est timor Dei in loco isto: et interfícient me propter uxórem meam: Odpowiedział Abraham: Myśliłem sobie mówiąc: Podobno niemasz bojaźni Bożej na tem miejscu, i zabiją mię dla żony mojej:
12
álias autem et vere soror mea est, fília patris mei, et non fília matris meæ, et duxi eam in uxórem. A też i prawdziwnie siostrą moją jest: córka ojca mego, acz nie córka matki mojej, i pojąłem ją za żonę.
13
Postquam autem edúxit me Deus de domo patris mei, dixi ad eam: Hanc misericórdiam fácies mecum: in omni loco, ad quem ingrediémur, dices quod frater tuus sim. Ale gdy mię Bóg wywiódł z domu ojca mego, rzekłem do niej: To miłosierdzie uczynisz zemną: Na każdeni miejscu do którego przyjdziemy powiesz, żem bratem twoim.
14
Tulit ígitur Abímelech oves et boves, et servos et ancíllas, et dedit Abraham: reddidítque illi Saram uxórem suam, Nabrał tedy Abimelech owiec i wołów i sług i służebnic, i dał Abrahamowi: i wrócił mu Sarę żonę jego.
15
et ait: Terra coram vobis est, ubicúmque tibi placúerit hábita. I rzekł: Ziemia przed wami jest, gdzieć się kolwiek podoba, mieszkaj.
16
Saræ autem dixit: Ecce mille argénteos dedi fratri tuo, hoc erit tibi in velámen oculórum ad omnes qui tecum sunt, et quocúmque perréxeris: mementóque te deprehénsam. A Sarze powiedział: Oto tysiąc srebrników dałem bratu twemu, to będziesz miała na zasłonę oczu przed wszystkimi, którzy są z tobą, i gdziekolwiek pójdziesz; a pamiętaj że cię doszło.
17
Oránte autem Abraham, sanávit Deus Abímelech et uxórem, ancillásque eius, et peperérunt: Za modlitwą jednak Abrahamową uzdrowił Bóg Abimelecha i żonę i służebnice jego, i porodziły:
18
conclúserat enim Dóminus omnem vulvam domus Abímelech propter Saram uxórem Abrahæ. Zawarł był bowiem Pan każdy żywot domu Abimelechowego, dla Sary żony Abrahamowej.
21
1
Visitávit autem Dóminus Saram, sicut promíserat: et implévit quæ locútus est. A Pan nawiedził Sarę, jako był obiecał, i wypełnił co powiedział.
2
Concepítque et péperit fílium in senectúte sua, témpore quo prædíxerat ei Deus. I poczęła i urodziła syna w starości swojej, czasu, który jej był Bóg przepowiedział.
3
Vocavítque Abraham nomen fílii sui, quem génuit ei Sara, Isaac: I nazwał Abraham imię syna swego, którego mu zrodziła Sara, Isaak:
4
et circumcídit eum octávo die, sicut præcéperat ei Deus, I obrzezał go dnia ósmego, jako mu Bóg przykazał.
5
cum centum esset annórum: hac quippe ætáte patris, natus est Isaac. Gdy mu było sto lat: w tym wieku ojcowskim narodził się Isaak.
6
Dixítque Sara: Risum fecit mihi Deus: quicúmque audíerit, corridébit mihi. I rzekła Sara: Śmiech mi uczynił Bóg: ktokolwiek usłyszy, pomoże mi śmiechu:
7
Rursúmque ait: Quis auditúrus créderet Abraham quod Sara lactáret fílium, quem péperit ei iam seni? I zasię rzekła: Ktoby wierzył że Abraham usłyszeć miał, iż Sara piersiami karmi syna, którego mu już staremu urodziła?
8
Crevit ígitur puer, et ablactátus est: fecítque Abraham grande convívium in die ablactatiónis eius. Rosło tędy dziecię, i odchowane jest, i uczynił Abraham wielką ucztę w dzień odchowania jego,
9
Cumque vidísset Sara fílium Agar Ægýptiæ ludéntem cum Isaac fílio suo, dixit ad Abraham: A gdy ujrzała Sara syna Agary Egiptyanki, grającego z Isaakiem synem swoim, rzekła do Abrahama:
10
Eice ancíllam hanc, et fílium eius: non enim erit heres fílius ancíllæ cum fílio meo Isaac. Wyrzuć tę niewolnicę i syna jej: niebędzie bowiem dziedzicem syn niewolnice z synem moim Isaakiem.
11
Dure accépit hoc Abraham pro fílio suo. Przykro to przyjął Abraham dla syna swego.
12
Cui dixit Deus: Non tibi videátur ásperum super púero, et super ancílla tua: ómnia quæ díxerit tibi Sara, audi vocem eius: quia in Isaac vocábitur tibi semen. Któremu rzekł Bóg: Niechci się nie zda ostro o dziecięciu i o niewolnicy twojej: we wszystkiem coćkolwiek rzecze Sara, słuchaj głosu jej: Bo w Isaaku będzieć nazwane nasienie.
13
Sed et fílium ancíllæ fáciam in gentem magnam, quia semen tuum est. Aleć i syna niewolnice rozmnożę w naród wielki, ponieważ nasieniem twojem jest.
14
Surréxit ítaque Abraham mane, et tollens panem et utrem aquæ, impósuit scápulæ eius, tradidítque púerum, et dimísit eam. Quæ cum abiísset, errábat in solitúdine Bersabée. Wstał tedy Abraham rano, i wziąwszy chleb, i bukłak wody, włożył na plecy jej, i oddał jej dziecię i odprawił ją. Która poszedszy błądziła w puszczy Bersabee.
15
Cumque consúmpta esset aqua in utre, abiécit púerum subter unam árborum, quæ ibi erant. A gdy niestało wody w bukłaku, porzuciła dziecię pod jednem z drzew które tam były.
16
Et ábiit, sedítque e regióne procul quantum potest arcus iácere: dixit enim: Non vidébo moriéntem púerum: et sedens contra, levávit vocem suam et flevit. I odeszła i usiadła przeciw nieniu z daleka ile łuk zastrzelić może, rzekła bowiem: Nie będę patrzyła na umierające dziecię: a siedząc na przeciwko podniosła głos swój i płakała.
17
Exaudívit autem Deus vocem púeri: vocavítque ángelus Dei Agar de cælo, dicens: Quid agis Agar? noli timére: exaudívit enim Deus vocem púeri de loco in quo est. I wysłuchał Bóg głos dziecięcy. I zawołał Anioł Boży Agary z nieba, mówiąc: Co czynisz Agar? nie bój się: wysłuchał bowiem Bóg głos dziecięcy z miejsca na którem jest.
18
Surge, tolle púerum, et tene manum illíus: quia in gentem magnam fáciam eum. Wstań, weźmi dziecię, a ujmi je za rękę jego. Bo w naród wielki rozmnożę go.
19
Aperuítque óculos eius Deus: quæ videns púteum aquæ, ábiit, et implévit utrem, dedítque púero bíbere. I otworzył Bóg oczy jej: Która ujrzawszy studnię wody, szła i napełniła bukłak, i dała pić dziecięciu.
20
Et fuit cum eo: qui crevit, et morátus est in solitúdine, factúsque est iúvenis sagittárius. I był z nim: który urósł i mieszkał na puszczy, i stał się z młodości strzelcem.
21
Habitavítque in desérto Pharan, et accépit illi mater sua uxórem de terra Ægýpti. I mieszkał w puszczy Pharan, i wzięła mu matka jego żonę z ziemie Egiptskiej.
22
Eódem témpore dixit Abímelech, et Phicol princeps exércitus eius, ad Abraham: Deus tecum est in univérsis quæ agis. Tegoż czasu rzekł Abimelech i Phikol Hetman wojska jego do Abrahama: Bóg z tobą jest we wszystkiem co czynisz.
23
Iura ergo per Deum, ne nóceas mihi, et pósteris meis, stirpíque meæ: sed iuxta misericórdiam, quam feci tibi, fácies mihi, et terræ in qua versátus es ádvena. A tak przysięż przez Boga, że mi nie będziesz szkodził, ani potomnym moim, ani pokoleniu memu: ale według miłosierdzia którem ci uczynił, uczynisz mnie, i ziemi w którejeś przebywał przychodniem.
24
Dixítque Abraham: Ego iurábo. I rzekł Abraham: Ja przysięgę.
25
Et increpávit Abímelech propter púteum aquæ quem vi abstúlerant servi eius. I strofował Abimelecha o studnią wody, którą gwałtem odjęli byli słudzy jego.
26
Respondítque Abímelech: Nescívi quis fécerit hanc rem: sed et tu non indicásti mihi, et ego non audívi præter hódie. I odpowiedział Abimelech: Niewiedziałem ktoby to uczynił: nawet i tyś mi nie oznajmił, i jam nie słyszał o tem dopiero dziś.
27
Tulit ítaque Abraham oves et boves, et dedit Abímelech: percusserúntque ambo fœdus. Nabrał tedy Abraham owiec i wołów i dał Abimeleehowi, i uczynili oba przymierze.
28
Et státuit Abraham septem agnas gregis seórsum. I postawił Abraham siedmioro owiec z trzody osobno.
29
Cui dixit Abímelech: Quid sibi volunt septem agnæ istæ, quas stare fecísti seórsum? Któremu rzekł Abimelech: Na co to siedmioro owiec, któreś postawił osobno?.
30
At ille: Septem, inquit, agnas accípies de manu mea: ut sint mihi in testimónium, quóniam ego fodi púteum istum. A on: Siedmioro, prawi, owiec weźmiesz z ręki mojej, aby mi były na świadectwo, żem ja wykopał tę studnią.
31
Idcírco vocátus est locus ille Bersabée: quia ibi utérque iurávit. I dla tego nazwano miejsce ono Bersabee: iż tam oba przysięgli.
32
Et iniérunt fœdus pro púteo iuraménti. I weszli w przymierze o studnią przysięgi,
33
Surréxit autem Abímelech, et Phicol princeps exércitus eius, reversíque sunt in terram Palæstinórum. Abraham vero plantávit nemus in Bersabée, et invocávit ibi nomen Dómini Dei ætérni. I wstał Abimelech, i Phikol Hetman wojska jego, i wrócili się do ziemie Palestyńskiej. A Abraham nasadził gaj w Bersabei, i wzywał tam imienia Pana Boga wiecznego.
34
Et fuit colónus terræ Palæstinórum diébus multis. I był obywatelem ziemie Palestyńskiej przez wiele czasów.
22
1
Quæ postquam gesta sunt, tentávit Deus Abraham, et dixit ad eum: Abraham, Abraham. At ille respóndit: Adsum. Co gdy się stało, kusił Bóg Abrahama, i rzekł do niego: Abrahamie, Abrahamie. A on odpowiedział: Owom ja.
2
Ait illi: Tolle fílium tuum unigénitum, quem díligis, Isaac, et vade in terram visiónis, atque ibi ófferes eum in holocáustum super unum móntium quem monstrávero tibi. Rzekł mu: Weźmi syna twego jednorodzonego, którego miłujesz, Isaaka, a idź do ziemie Widzenia: i tam go ofiarujesz na całopalenie, na jednej górze którą ukażę tobie.
3
Igitur Abraham de nocte consúrgens, stravit ásinum suum, ducens secum duos iúvenes, et Isaac fílium suum: cumque concidísset ligna in holocáustum, ábiit ad locum quem præcéperat ei Deus. Abraham tedy wstawszy w nocy, osiodłał osła swego: wziąwszy z sobą dwu młodzieńców, i Isaaka syna swego: narąbawszy drew do całopalenia, szedł na miejsce, na które mu Bóg rozkazał.
4
Die autem tértio, elevátis óculis, vidit locum procul: A dnia trzeciego, podniósszy oczy, ujrzał miejsce z daleka:
5
dixítque ad púeros suos: Exspectáte hic cum ásino: ego et puer illuc usque properántes, postquam adoravérimus, revertémur ad vos. I rzekł do sług swoich: Poczekajcie tu z osłem: a ja z dziecięciem aż do onąd pospieszywszy, skoro uczynimy pokłon, wrócimy się do was.
6
Tulit quoque ligna holocáusti, et impósuit super Isaac fílium suum: ipse vero portábat in mánibus ignem et gládium. Cumque duo pérgerent simul, Nabrał też drew całopalenia, i włożył na Isaaka syna swego, a sam niósł w rękach ogień i miecz. A gdy oba szli pospołu.
7
dixit Isaac patri suo: Pater mi. At ille respóndit: Quid vis fili? Ecce, inquit, ignis et ligna: ubi est víctima holocáusti? Rzekł Isaak ojcu swemu; Ojcze mój, A on odpowiedział: Czego chcesz synu? Oto, prawi, ogień i drwa, a gdzież ofiara całopalenia?
8
Dixit autem Abraham: Deus providébit sibi víctimam holocáusti, fili mi. Pergébant ergo páriter. A Abraham rzekł: Bóg opatrzy sobie ofiarę cało palenia synu mój. Szli tedy pospołu.
9
Et venérunt ad locum quem osténderat ei Deus, in quo ædificávit altáre, et désuper ligna compósuit: cumque alligásset Isaac fílium suum, pósuit eum in altáre super struem lignórum. I przyszli na miejsce, które mu ukazał Bóg, na którem zbudował ołtarz, i ułożył drwa na nim: a związawszy Isaaka syna swego, włożył go na ołtarz na stós drew.
10
Extendítque manum, et arrípuit gládium, ut immoláret fílium suum. I wyciągnął rękę i porwał miecz, aby ofiarował syna swego.
11
Et ecce ángelus Dómini de cælo clamávit, dicens: Abraham, Abraham. Qui respóndit: Adsum. A oto Anioł Pański z nieba zawołał, mówiąc: Abrahamie, Abrahamie. Który odpowiedział: Owom ja.
12
Dixítque ei: Non exténdas manum tuam super púerum, neque fácias illi quidquam: nunc cognóvi quod times Deum, et non pepercísti unigénito fílio tuo propter me. I rzekł mu: Nie ściągaj ręki twej na dziecię, ani mu czyń namniej: terazem doznał że się boisz Boga, i nie sfolgowałeś jedynemu synowi twemu dla mnie.
13
Levávit Abraham óculos suos, vidítque post tergum aríetem inter vepres hæréntem córnibus, quem assúmens óbtulit holocáustum pro fílio. Podniósł Abraham oczy swoje, i ujrzał za sobą barana, a on uwiązł za rogi w cierniu: którego wziąwszy ofiarował całopalenie miasto syna.
14
Appellavítque nomen loci illíus, Dóminus videt. Unde usque hódie dícitur: In monte Dóminus vidébit. I nazwał imię miejsca onego: Pan widzi. Z tądże aż po dziś dzień zowią: Na górze Pan ujrzy.
15
Vocávit autem ángelus Dómini Abraham secúndo de cælo, dicens: I zawołał Anioł Pański Abrahama powtóre z nieba, mówiąc:
16
Per memetípsum iurávi, dicit Dóminus: quia fecísti hanc rem, et non pepercísti fílio tuo unigénito propter me: Przez mię samego przysiągłem, mówi Pan: po nieważeś uczynił tę rzecz, a niesfolgowałeś synowi twemu jednorodzonemu dla mnie:
17
benedícam tibi, et multiplicábo semen tuum sicut stellas cæli, et velut arénam quæ est in líttore maris: possidébit semen tuum portas inimicórum suórum, Błogosławić ci będę i rozmnożę nasienie twoje jako gwiazdy niebieskie, i jako piasek który jest na brzegu morskim: posiędzie nasienie twoje brony nieprzyjaciół swoich.
18
et benedicéntur in sémine tuo omnes gentes terræ, quia obedísti voci meæ. I BŁOGOSŁAWIONE BĘDĄ w nasieniu twojem wszystkie narody ziemie, żeś był posłuszny głosu mego.
19
Revérsus est Abraham ad púeros suos, abierúntque Bersabée simul, et habitávit ibi. I wrócił się Abraham do sług swoich, I przyszli pospołu do Bersabei, i mieszkał tam.
20
His ita gestis, nuntiátum est Abrahæ quod Melcha quoque genuísset fílios Nachor fratri suo: Gdy się to tak stało, dano znać Abrahamowi, że też Melcha narodziła synów Nachorowi bratu jego,
21
Hus primogénitum, et Buz fratrem eius, et Cámuel patrem Syrórum, Hus pierworodnego i Buz brata jego, i Kamuel ojca Syryjczyków.
22
et Cased, et Azau, Pheldas quoque et Iedlaph, I Kased, i Azaw, Pheldas też i Jedlaph,
23
ac Báthuel, de quo nata est Rebécca: octo istos génuit Melcha, Nachor fratri Abrahæ. I Bathuel, z którego się urodziła Rebeka: ósmi tych urodziła Melcha Nachorowi bratu Abrahamowemu.
24
Concubína vero illíus, nómine Roma, péperit Tábee, et Gaham, et Thahas, et Máacha. A nałożnica jego, imieniem Roma, urodziła Taber, i Gaham, i Tahas, i Maacha.
23
1
Vixit autem Sara centum vigínti septem annis. A Sara żyła sto dwadzieścia siedm lat.
2
Et mórtua est in civitáte Arbée, quæ est Hebron, in terra Chánaan: venítque Abraham ut plángeret, et fleret eam. I umarła w mieście Arbee, które jest Hebron, w ziemi Chananejskiej: i przyszedł Abraham aby żałował, i płakał jej.
3
Cumque surrexísset ab offício fúneris, locútus est ad fílios Heth, dicens: A wstawszy od posługi ciała, mówił do synów Hethowych, mówiąc:
4
Advena sum et peregrínus apud vos: date mihi ius sepúlcri vobíscum, ut sepéliam mórtuum meum. Jestem przychodniem i gościem u was: dajcie mi prawo pogrzebu z wami, abych pogrzebł umarłego mego.
5
Respondérunt fílii Heth, dicéntes: Odpowiedzieli synowie Hethowi, mówiąc:
6
Audi nos dómine, princeps Dei es apud nos: in eléctis sepúlcris nostris sépeli mórtuum tuum, nullúsque te prohibére póterit quin in monuménto eius sepélias mórtuum tuum. Słuchaj nas Panie: Książęciem Bożym jesteś u nas, w wybornych grobiech naszych pogrzeb umarłego swego: i żaden ci bronić nie będzie mógł, abyś w grobie jego nie miał pogrześć umarłego swego.
7
Surréxit Abraham, et adorávit pópulum terræ, fílios vidélicet Heth: Powstał Abraham i pokłonił się ludowi ziemie, to jest synom Hethowym:
8
dixítque ad eos: Si placet ánimæ vestræ ut sepéliam mórtuum meum, audíte me, et intercédite pro me apud Ephron fílium Seor: I rzekł do nich: Jeśli się podoba duszy waszej żebych pogrzebł umarłego mego, słuchajcie mię, a przyczyńcie się za mną do Ephrona syna Seorowego:
9
ut det mihi spelúncam dúplicem, quam habet in extréma parte agri sui: pecúnia digna tradat eam mihi coram vobis in possessiónem sepúlcri. Aby mi spuścił jaskinią dwoistą, którą ma w ostatniej części pola swego: za pieniądze słuszne niechaj mi ją spuści przed wami w osiadłość grobu.
10
Habitábat autem Ephron in médio filiórum Heth. Respondítque Ephron ad Abraham, cunctis audiéntibus qui ingrediebántur portam civitátis illíus, dicens: A Ephron mieszkał w pośrodku synów Hethowych. I odpowiedział Ephron Abrahamowi w głos przed wszystkimi, którzy wchodzili w bronę miasta onego, mówiąc:
11
Nequáquam ita fiat, dómine mi, sed tu magis auscúlta quod loquor: Agrum trado tibi, et spelúncam, quæ in eo est, præséntibus fíliis pópuli mei: sépeli mórtuum tuum. Żadną, miarą niech tak nie będzie Panie mój: ale ty raczej posłuchaj co mówię: Pole tobie daję, i jaskinią która na nim jest, przy bytności synów ludu mego, pogrzeb umarłego swego.
12
Adorávit Abraham coram pópulo terræ. Pokłonił się Abraham przed ludem onej ziemie.
13
Et locútus est ad Ephron circumstánte plebe: Quæso, ut áudias me: Dabo pecúniam pro agro: súscipe eam, et sic sepéliam mórtuum meum in eo. I rzekł do Ephrona, w kole ludu: Proszę posłuchaj mię: Dam pieniądze za pole: przyjmi je, a tak pogrzebię umarłego mego na niem,
14
Respondítque Ephron: I odpowiedział Ephron:
15
Dómine mi, audi me: terra, quam póstulas, quadringéntis siclis argénti valet: istud est prétium inter me et te: sed quantum est hoc? sépeli mórtuum tuum. Panie mój, słuchaj mię: Ziemia której żądasz, za czterysta syklów srebra stoi: tać jest cena między mną a tobą: ale zaż to wielka? pogrzeb umarłego swego.
16
Quod cum audísset Abraham, appéndit pecúniam, quam Ephron postuláverat, audiéntibus fíliis Heth, quadringéntos siclos argénti probátæ monétæ públicæ. Co gdy usłyszał Abraham, odważył pieniądze, których Ephron zażądał, gdzie słyszeli synowie Hethowi, cztery sta syklów srebra dobrej monety pospolitej.
17
Confirmatúsque est ager quondam Ephrónis, in quo erat spelúnca duplex, respíciens Mambre, tam ipse, quam spelúnca, et omnes árbores eius in cunctis términis eius per circúitum, I potwierdzone jest pole niekiedy Ephronowe, na którem była jaskinia dwoista na przeciwko Mambre, tak samo jako i jaskinia, i wszystkie drzewa jego, we wszystkich granicach jego w około,
18
Abrahæ in possessiónem, vidéntibus fíliis Heth, et cunctis qui intrábant portam civitátis illíus. A Abrahamowi w osiadłość, na co patrzali synowie Hethowi, i wszyscy którzy wchodzili w bramę miasta onego.
19
Atque ita sepelívit Abraham Saram uxórem suam in spelúnca agri dúplici, quæ respiciébat Mambre. Hæc est Hebron in terra Chánaan. I tak pogrzebł Abraham Sarę żonę swą w jaskini pola dwoistej, która leżała przeciwko Mambre. To jest Hebron w ziemi Chananejskiej.
20
Et confirmátus est ager, et antrum, quod erat in eo, Abrahæ in possessiónem monuménti a fíliis Heth. I potwierdzone jest pole i jaskinia, która była na niem, Abrahamowi w osiadłość grobu od synów Hethowyeh.
24
1
Erat autem Abraham senex, dierúmque multórum: et Dóminus in cunctis benedíxerat ei. A Abraham był stary i podeszły w leciech: a Pan mu we wszystkiem błogosławił:
2
Dixítque ad servum seniórem domus suæ, qui prǽerat ómnibus quæ habébat: Pone manum tuam subter femur meum, I rzekł do starszego sługi domu swego, który władał wszystkiem co miał: Połóż rękę twoję pod biodrę moję.
3
ut adiúrem te per Dóminum Deum cæli et terræ, ut non accípias uxórem fílio meo de filiábus Chananæórum, inter quos hábito: Abych cię poprzysiągł przez Pana Boga nieba i ziemie, żebyś nie brał żony synowi memu z córek Chananejskich, między któremi mieszkam:
4
sed ad terram et cognatiónem meam proficiscáris, et inde accípias uxórem fílio meo Isaac. Ale żebyś do ziemie i do rodziny mojej jechał, i ztamtąd wziął żonę synowi memu Isaakowi.
5
Respóndit servus: Si nolúerit múlier veníre mecum in terram hanc, numquid redúcere débeo fílium tuum ad locum, de quo egréssus es? Odpowiedział sługa: Jeśli białagłowa nie będzie chciała iść zemną do tej ziemie, izaż odprowadzić mam syna twego na miejsce z któregoś ty wyszedł?
6
Dixítque Abraham: Cave nequándo redúcas fílium meum illuc. I rzekł Abraham: Strzeż abyś tam kiedy nie odprowadzał syna mego.
7
Dóminus Deus cæli, qui tulit me de domo patris mei, et de terra nativitátis meæ, qui locútus est mihi, et iurávit mihi, dicens: Sémini tuo dabo terram hanc: ipse mittet ángelum suum coram te, et accípies inde uxórem fílio meo: Pan Bóg niebieski, który mię wziął z domu ojca mego, i z ziemie urodzenia mego, który mówił zemną, i przysiągł mi mówiąc: Nasieniu twemu dam tę ziemię: on pośle Anioła swego przed tobą, i weźmiesz z tamtąd żonę synowi memu.
8
sin autem múlier nolúerit sequi te, non tenéberis iuraménto: fílium meum tantum ne redúcas illuc. A jeśli niezechce białagłowa jachać z tobą, tedy nie będziesz obowiązany przysięgą: tylko syna mego nie odprowadzaj tam.
9
Pósuit ergo servus manum sub fémore Abraham dómini sui, et iurávit illi super sermóne hoc. Podłożył tedy sługa rękę swoję pod biodrę pana swego, i przysiągł mu na tę mowę.
10
Tulítque decem camélos de grege dómini sui, et ábiit, ex ómnibus bonis eius portans secum, profectúsque perréxit in Mesopotámiam ad urbem Nachor. I wziął dziesięć wielbłądów z stada i poszedł, niosąc z sobą ze wszystkich dóbr jego, a pojechawszy udał się do Mezopotamiej, do miasta Nachor.
11
Cumque camélos fecísset accúmbere extra óppidum iuxta púteum aquæ véspere, témpore quo solent mulíeres égredi ad hauriéndam aquam, dixit: I postawiwszy wielbłądy przed miastem u studnie w wieczór, o czasie którego zwykły wychodzić niewiasty czerpać wodę rzekł:
12
Dómine Deus dómini mei Abraham, occúrre, óbsecro, mihi hódie, et fac misericórdiam cum dómino meo Abraham. Panie Boże Pana mojego Abrahama, proszę potkaj mię dziś, a uczyń miłosierdzie z Panem moim Abrahamem.
13
Ecce ego sto prope fontem aquæ, et fíliæ habitatórum huius civitátis egrediéntur ad hauriéndam aquam. Oto ja stoję blizko studnie, a córki obywatelów tego miasta wynidą czerpać wodę.
14
Igitur puélla, cui ego díxero: Inclína hýdriam tuam ut bibam: et illa respónderit: Bibe, quin et camélis tuis dabo potum: ipsa est, quam præparásti servo tuo Isaac: et per hoc intélligam quod féceris misericórdiam cum dómino meo. Przetoż panienka, której ja rzekę: Nachyl wiadra twego, że się napiję: a ona odpowie: Pij, i owszem i wielbłądy twoje napoję: ta jest, którąś zgotował słudze swemu Isaakowi: i przez to zrozumiem, żeś uczynił miłosierdzie z Panem moim.
15
Necdum intra se verba compléverat, et ecce Rebécca egrediebátur, fília Báthuel, fílii Melchæ uxóris Nachor fratris Abraham, habens hýdriam in scápula sua: Jeszcze był w sobie słów nie dokończył, a oto Rebeka wychodziła, córka Bathuela, syna Melchy, żony Nachora brata Abrahamowego, mając wiadro na ramieniu swojem:
16
puélla decóra nimis, virgóque pulchérrima, et incógnita viro: descénderat autem ad fontem, et impléverat hýdriam, ac revertebátur. Dzieweczka zbytnie śliczna i panna barzo piękna, i niepoznana od męża. A zeszła była do studniej, i napełniła była wiadro, i wracała się.
17
Occurrítque ei servus, et ait: Pauxíllum aquæ mihi ad bibéndum præbe de hýdria tua. I zabieżał jej sługa, i rzekł: Trochę wody, abym się napił daj mi z wiadra twego.
18
Quæ respóndit: Bibe dómine mi: celeritérque depósuit hýdriam super ulnam suam, et dedit ei potum. Która odpowiedziała: Pij Panie mój, i prędziuchno złożyła wiadro na rękę swoję, i dała mu pić.
19
Cumque ille bibísset, adiécit: Quin et camélis tuis háuriam aquam, donec cuncti bibant. A gdy się napił, przydała: I owszem i wielbłądom twoim naczerpam wody, aż się wszyscy napiją.
20
Effundénsque hýdriam in canálibus, recúrrit ad púteum ut hauríret aquam: et haustam ómnibus camélis dedit. I wylawszy wiadro w koryta, bieżała zasię do studnie czerpać wody: i naczerpawszy, wszystkim wielbłądom dała.
21
Ipse autem contemplabátur eam tácitus, scire volens utrum prósperum iter suum fecísset Dóminus, an non. A on milcząc przypatrował się jej, chcąc wiedzieć jeśliby zdarzył Pan drogę jego, czy nie,
22
Postquam autem bibérunt caméli, prótulit vir ináures áureas, appendéntes siclos duos, et armíllas tótidem pondo siclórum decem. A gdy się napili wielbłądowie, dobył mąż nausznic złotych, które ważyły dwa sykla, i manelli tyleż ważących syklów dziesięć.
23
Dixítque ad eam: Cuius es fília? índica mihi: est in domo patris tui locus ad manéndum? I rzekł do niej: Czyjaś ty córka? powiedz mi: jestli w domu ojca twego miejsce ku staniu?
24
Quæ respóndit: Fília sum Bathuélis, fílii Melchæ, quem péperit ipsi Nachor. Która odpowiedziała: Jestem córka Bathuela syna Melchy, którego urodziła Nachorowi.
25
Et áddidit, dicens: Paleárum quoque et fœni plúrimum est apud nos, et locus spatiósus ad manéndum. I przydała mówiąc: Plew też i siana dostatek jest u nas, i miejsce przestrone do stania.
26
Inclinávit se homo, et adorávit Dóminum, I nachylił się człowiek, i pokłonił się Panu,
27
dicens: Benedíctus Dóminus Deus dómini mei Abraham, qui non ábstulit misericórdiam et veritátem suam a dómino meo, et recto itínere me perdúxit in domum fratris dómini mei. Mówiąc: Błogosławiony Pan Bóg Pana mego Abrahama, który nie oddalił miłosierdzia i prawdy swej od Pana mego, i prostą drogą przywiódł mię w dom brata Pana mego.
28
Cucúrrit ítaque puélla, et nuntiávit in domum matris suæ ómnia quæ audíerat. Bieżała tedy dzieweczka, i powiedziała w domu matki swej wszystko co słyszała.
29
Habébat autem Rebécca fratrem nómine Laban, qui festínus egréssus est ad hóminem, ubi erat fons. A Rebeka miała brata imieniem Labana, który prędko wyszedł do człowieka, kędy była studnia.
30
Cumque vidísset ináures et armíllas in mánibus soróris suæ, et audísset cuncta verba referéntis: Hæc locútus est mihi homo: venit ad virum, qui stabat iuxta camélos, et prope fontem aquæ: A gdy ujrzał nausznice i manelle na ręku siostry swej, i usłyszał wszystkie słowa powiadającej: To mi mówił człowiek: przyszedł do męża, któryś stał u wielbłądów, i blisko studnie wody:
31
dixítque ad eum: Ingrédere, benedícte Dómini: cur foris stas? præparávi domum, et locum camélis. I rzekł do niego: Wnidź błogosławiony Pański: przecz na dworze stoisz? nagotowałem dom i miejsce wielbłądom.
32
Et introdúxit eum in hospítium: ac destrávit camélos, dedítque páleas et fœnum, et aquam ad lavándos pedes eius, et virórum qui vénerant cum eo. I doprowadził go do gospody, i rozsiodłał wielbłądy, i dał plew i siana, i wody na umycie nóg jego, i mężów, którzy z nim przyjechali.
33
Et appósitus est in conspéctu eius panis. Qui ait: Non cómedam, donec loquar sermónes meos. Respóndit ei: Lóquere. I położono przed nim chleba, który rzekł: Nie będę jadł, aż odmówię rzecz swoję. Odpowiedział mu: Mów.
34
At ille: Servus, inquit, Abraham sum: A on rzekł: Jestem sługa Abrahamów.
35
et Dóminus benedíxit dómino meo valde, magnificatúsque est: et dedit ei oves et boves, argéntum et aurum, servos et ancíllas, camélos et ásinos. A Pan błogosławił panu memu barzo, i uwielmożony jest: i nadał mu owiec i wołów, srebra i złota, niewolników i niewolnic, wielbłądów i osłów.
36
Et péperit Sara uxor dómini mei fílium dómino meo in senectúte sua, dedítque illi ómnia quæ habúerat. I urodziła Sara żona Pana mego syna Panu memu w starości swojej, i dał mu wszystko co miał.
37
Et adiurávit me dóminus meus, dicens: Non accípies uxórem fílio meo de filiábus Chananæórum, in quorum terra hábito: I poprzysiągł mię Pan mój mówiąc: Nie weźmiesz żony synowi memu z córek Chananejskich, w których ziemi mieszkam:
38
sed ad domum patris mei perges, et de cognatióne mea accípies uxórem fílio meo. Ale do domu ojca mego pojedziesz, i z rodziny mojej weźmiesz żonę synowi memu.
39
Ego vero respóndi dómino meo: Quid si nolúerit veníre mecum múlier? A jam odpowiedział Panu memu: A jeśli nie będzie chciała zemną jachać białagłowa?
40
Dóminus, ait, in cuius conspéctu ámbulo, mittet ángelum suum tecum, et díriget viam tuam: accipiésque uxórem fílio meo de cognatióne mea, et de domo patris mei. Pan, prawi, przed którego oblicznością chodzę, pośle Anioła swego z tobą, i zdarzy drogę twoje: i weźmiesz żonę synowi memu z rodziny mojej i z domu ojca mego.
41
Innocens eris a maledictióne mea, cum véneris ad propínquos meos, et non déderint tibi. Nie winien będziesz zaklęcia mego, gdy przyjdziesz do powinowatych moich, a nie danoćby.
42
Veni ergo hódie ad fontem aquæ, et dixi: Dómine Deus dómini mei Abraham, si direxísti viam meam, in qua nunc ámbulo, Przyszedłem tedy dzisia do studnie wody i rzekłem: Panie Boże Pana mego Abrahama, jeśliś zdarzył drogę moję, po której teraz, chodzę:
43
ecce sto iuxta fontem aquæ, et virgo, quæ egrediétur ad hauriéndam aquam, audíerit a me: Da mihi pauxíllum aquæ ad bibéndum ex hýdria tua: Oto stoję u studniej wody, a panna, która wynidzie czerpać wody, usłyszy odemnie: Daj mi trochę wody pić z wiadra twego:
44
et díxerit mihi: Et tu bibe, et camélis tuis háuriam: ipsa est múlier, quam præparávit Dóminus fílio dómini mei. A rzecze mi: i ty pij, i wielbłądom twoim naczerpam, ta jest białagłowa, którą zgotował Pan synowi Pana mego.
45
Dumque hæc tácitus mecum vólverem, appáruit Rebécca véniens cum hýdria, quam portábat in scápula: descendítque ad fontem, et hausit aquam. Et aio ad eam: Da mihi páululum bíbere. A gdym to z sobą milcząc rozbierał: ukazała się Rebeka idąc z wiadrem, które niosła na ramieniu: i zeszła do studniej, i naczerpała wody. I rzekę do niej: Daj mi trochę pić.
46
Quæ festínans depósuit hýdriam de húmero, et dixit mihi: Et tu bibe, et camélis tuis tríbuam potum. Bibi, et adaquávit camélos. Która spiesznie złożyła wiadro z ramienia, i rzekła mi: I ty pij, i wielbłądom twoim dam pić: i piłem, i napoiła wielbłądy.
47
Interrogavíque eam, et dixi: Cuius es fília? Quæ respóndit: Fília Bathuélis sum, fílii Nachor, quem péperit ei Melcha. Suspéndi ítaque ináures ad ornándam fáciem eius, et armíllas pósui in mánibus eius. I spytałem jej, i rzekłem: Czyjaś córka? Która odpowiedziała: Jestem córka Bathuela syna Nachorowego, którego mu urodziła Melcha. Zawiesiłem tedy nausznice na ozdobę oblicza jej, i manelle włożyłem na ręce jej.
48
Pronúsque adorávi Dóminum, benedícens Dómino Deo dómini mei Abraham, qui perdúxit me recto itínere, ut súmerem fíliam fratris dómini mei fílio eius. I nachyliwszy się pokłoniłem się Panu, błogosławiąc Pana Boga pana mego Abrahama, który mię przywiódł prostą drogą, abym wziął córkę brata pana niego synowi jego.
49
Quamóbrem si fácitis misericórdiam et veritátem cum dómino meo, indicáte mihi: sin autem áliud placet, et hoc dícite mihi, ut vadam ad déxteram, sive ad sinístram. A przetoż jeśliż czynicie miłosierdzie i prawdę z Panem moim, oznajmicie mi: a jeśli się co inszego podoba, i to mi powiedzcie, abym poszedł w prawo abo w lewo.
50
Responderúntque Laban et Báthuel: A Dómino egréssus est sermo: non póssumus extra plácitum eius quidquam áliud loqui tecum. I odpowiedzieli Laban i Bathuel: Od Pana wyszła mowa: nie możemy nad wolą jego co innego mówić z tobą.
51
En Rebécca coram te est, tolle eam, et proficíscere, et sit uxor fílii dómini tui, sicut locútus est Dóminus. Oto Rebeka przed tobą jest, weźnii ją, a jedź, a niech będzie żoną syna pana twego, jako rzekł Pan.
52
Quod cum audísset puer Abraham, prócidens adorávit in terram Dóminum. Co gdy usłyszał sługa Abrahamów, padłszy pokłonił się do ziemie Panu.
53
Prolatísque vasis argénteis, et áureis, ac véstibus, dedit ea Rebéccæ pro múnere: frátribus quoque eius, et matri dona óbtulit. I dobywszy naczynia srebrnego i złotego, i szat, dał je Rebece za dar: braciej także jej, i matce dał upominki.
54
Inito convívio, vescéntes páriter et bibéntes mansérunt ibi. Surgens autem mane, locútus est puer: Dimíttite me, ut vadam ad dóminum meum. I sprawiwszy gody jedząc i pijąc pospołu, zostali tam. A rano wstawszy sługa rzekł: Puśćcie mię, abym pojachał do Pana mego.
55
Responderúntque fratres eius, et mater: Máneat puélla saltem decem dies apud nos, et póstea proficiscétur. I odpowiedzieli bracia jej i matka: Niech zmieszka panienka aby dziesięć dni u nas, a potem pojedzie.
56
Nolíte, ait, me retinére, quia Dóminus diréxit viam meam: dimíttite me ut pergam ad dóminum meum. A on rzekł: Nie zatrzymawajcie mię, gdyż Pan zdarzył drogę moję: puśćcie mię, abym jachał do Pana mego.
57
Et dixérunt: Vocémus puéllam, et quærámus ipsíus voluntátem. I rzekli: Zawołajmy panny, a dowiedzmy się jej wolej.
58
Cumque vocáta venísset, sciscitáti sunt: Vis ire cum hómine isto? Quæ ait: Vadam. A gdy przyzwana przyszła, spytali: Chcesz jachać z tym człowiekiem? Która rzekła: pojadę.
59
Dimisérunt ergo eam, et nutrícem illíus, servúmque Abraham, et cómites eius, A tak puścili ją, i mamkę jej, i sługę Abrahamowego, i towarzystwo jego.
60
imprecántes próspera soróri suæ, atque dicéntes: Soror nostra es, crescas in mille míllia, et possídeat semen tuum portas inimicórum suórum. Winszując szczęścia siestrze swej, i mówiąc: Siostraś nasza jest: rozmnóż się w tysiąc tysięcy, i niech posiędzie nasienie twoje brony nieprzyjaciół swoich,
61
Igitur Rebécca, et puéllæ illíus, ascénsis camélis, secútæ sunt virum: qui festínus revertebátur ad dóminum suum. Rebeka tedy i dziewki jej wsiadszy na wielbłądy, jachały za onym mężem: który się spieszno wracał do Pana swego.
62
Eo autem témpore deambulábat Isaac per viam, quæ ducit ad púteum, cuius nomen est Vivéntis, et Vidéntis: habitábat enim in terra austráli: A tego czasu przechadzał się Isaak po drodze która wiedzie do studnie, której imię jest żywiącego I widzącego: mieszkał bowiem w ziemi ku południowi.
63
et egréssus fúerat ad meditándum in agro, inclináta iam die: cumque elevásset óculos, vidit camélos veniéntes procul. A wyszedł był dla rozmyślania na polu, już ku wieczorowi: a podniósszy oczy swe, ujrzał wielbłądy idące z daleka.
64
Rebécca quoque, conspécto Isaac, descéndit de camélo, Rebeka też ujrzawszy Isaaka zsiadła z wielbłąda,
65
et ait ad púerum: Quis est ille homo qui venit per agrum in occúrsum nobis? Dixítque ei: Ipse est dóminus meus. At illa tollens cito pállium, opéruit se. I rzekła do sługi: Co ono za człowiek, który idzie przez pole przeciwko nam? i rzekł jej: To jest Pan mój. A ona wziąwszy prędko płaszcz nakryła się.
66
Servus autem cuncta, quæ gésserat, narrávit Isaac. A sługa wszystko co sprawił, powiedział Isaakowi.
67
Qui introdúxit eam in tabernáculum Saræ matris suæ, et accépit eam uxórem: et in tantum diléxit eam, ut dolórem, qui ex morte matris eius accíderat, temperáret. Który wprowadził ją do namiotu Sary matki swej, i wziął ją za żonę: i tak barzo ja miłował, że żalu, który był przypadł z śmierci matki jego, ulżył.
25
1
Abraham vero áliam duxit uxórem nómine Cetúram: A Abraham pojął drugą żonę imieniem Ceturę.
2
quæ péperit ei Zamran et Iecsan, et Madan, et Mádian, et Iesboc, et Sue. Która mu urodziła Zamrana i Jeksana i Madana i Madiana, i Jesboka i Suego.
3
Iecsan quoque génuit Saba, et Dadan. Fílii Dadan fuérunt Assurim, et Latúsim, et Lóomim. Jeksan tez zrodził Sabę i Dadana: synowie Dadanowi byli Asurymowie i Latusymowie i Loomimowie.
4
At vero ex Mádian ortus est Epha, et Opher, et Henoch, et Abída, et Eldaa: omnes hi fílii Cetúræ. Z Madiana lepak poszedł Epha i Opher, i Henoch, i Abida I Eldaa: wszyscy ci synowie Cetury.
5
Dedítque Abraham cuncta quæ posséderat, Isaac: I dał Abraham wszystko co posiadł, Isaakowi:
6
fíliis autem concubinárum largítus est múnera, et separávit eos ab Isaac fílio suo, dum adhuc ipse víveret, ad plagam orientálem. A synom nałożnic dał dary, i oddzielił je od Isaaka syna. swego, póki jeszcze sam był żyw, ku schodowej części.
7
Fuérunt autem dies vitæ Abrahæ, centum septuagínta quinque anni. A Abrahamowi było dni żywota sto siedmdziesiąt i pięć lat.
8
Et defíciens mórtuus est in senectúte bona, provectǽque ætátis, et plenus diérum: congregatúsque est ad pópulum suum. I ustając umarł w starości dobrej, i w zeszłym wieku i pełen dni, i zgromadzony jest do ludu swego.
9
Et sepeliérunt eum Isaac et Ismael fílii sui in spelúnca dúplici, quæ sita est in agro Ephron fílii Seor Hethǽi, e regióne Mambre, I pogrzebli go Isaak i Ismael synowie jego w jaskini dwoistej, która leży na polu Ephrona syna Seorowego Hetejczyka. na przeciwko Mambre.
10
quem émerat a fíliis Heth: ibi sepúltus est ipse, et Sara uxor eius. Które był kupił od synów Hethowych: tam pogrzebion jest sam i Sara żona jego.
11
Et post óbitum illíus benedíxit Deus Isaac fílio eius, qui habitábat iuxta púteum nómine Vivéntis et Vidéntis. A po, śmierci jego błogosławił Bóg Isaakowi synowi jego, który mieszkał u studnie nazwanej żywiącego i widzącego.
12
Hæ sunt generatiónes Ismael fílii Abrahæ, quem péperit ei Agar Ægýptia, fámula Saræ: Te są rodzaje Ismaela syna Abrahamowego, którego mu urodziła Agar Egiptyanka, służebnica Sary:
13
et hæc nómina filiórum eius in vocábulis et generatiónibus suis. Primogénitus Ismaélis Nábaioth, deínde Cedar, et Adbeel, et Mabsam, I te imiona synów jego w nazwiskach i w rodzajach ich. Pierworodny Ismaelów Nabaioth, potem Cedar, i Adbeel i Mabsam.
14
Masma quoque, et Duma, et Massa, Masma też, i Duma i Masza,
15
Hadar, et Thema, et Iethur, et Naphis, et Cedma. Hadar i Thema, i Jethur, i Naphis i Kedma.
16
Isti sunt fílii Ismaélis: et hæc nómina per castélla et óppida eórum, duódecim príncipes tríbuum suárum. Ci są synowie Ismaelowi: i te imiona po zamkach i miasteczkach ich, dwanaście książąt pokolenia ich.
17
Et facti sunt anni vitæ Ismaélis centum trigínta septem, deficiénsque mórtuus est, et appósitus ad pópulum suum. I stało się lat żywota Ismaelowego sto trzydzieści i siedm, i ustając umarł, i przyłożon do ludu swego.
18
Habitávit autem ab Hevíla usque Sur, quæ réspicit Ægýptum introeúntibus Assýrios: coram cunctis frátribus suis óbiit. A mieszkał od Hewili, aż do Sur, która leży naprzeciwko Egiptowi wchodzącym do Assyryiej: przed obliczem wszystkiej braciej swej umarł.
19
Hæ quoque sunt generatiónes Isaac fílii Abraham: Abraham génuit Isaac: Te też są rodzaje Isaaka syna Abrahamowego:Abraham zrodził Isaaka,
20
qui cum quadragínta esset annórum, duxit uxórem Rebéccam fíliam Bathuélis Syri de Mesopotámia, sorórem Laban. Który mając lat czterdzieści pojął żonę Rebekę, córkę Bathuela Syryjczyka z Mezopotamiej, siostrę Labanowę.
21
Deprecatúsque est Isaac Dóminum pro uxóre sua, eo quod esset stérilis: qui exaudívit eum, et dedit concéptum Rebéccæ. I prosił Isaak Pana za żoną swą, iż była niepłodną, który wysłuchał go, i dał poczęcie Rebece.
22
Sed collidebántur in útero eius párvuli: quæ ait: Si sic mihi futúrum erat, quid necésse fuit concípere? perrexítque ut consúleret Dóminum. Ale się tłukły w żywocie jej dziatki, która rzekła: Jeśliż mi tak być miało, co było potem żem poczęła? I poszła, aby się poradziła Pana.
23
Qui respóndens ait: Duæ gentes sunt in útero tuo, et duo pópuli ex ventre tuo dividéntur, populúsque pópulum superábit, et maior sérviet minóri. Który odpowiadając rzekł: Dwa narodowie są w żywocie twoim, i dwoi ludzie z żywota twego rozdzielą się, a jeden lud zwycięży drugi lud, i starszy będzie służył młodszemu.
24
Iam tempus pariéndi advénerat, et ecce gémini in útero eius repérti sunt. Już był przyszedł czas porodzenia, a oto bliźnięta nalazły się w żywocie jej.
25
Qui prior egréssus est, rufus erat, et totus in morem pellis híspidus: vocatúmque est nomen eius Esau. Prótinus alter egrédiens, plantam fratris tenébat manu: et idcírco appellávit eum Iacob. Który pierwej wyszedł, lisowaty był, i wszystek jako skora kosmaty: i nazwane jest imię jego Ezaw. Z razu drugi wychodząc, piętę brata trzymał ręką: i dla tego nazwał go Jakóbem.
26
Sexagenárius erat Isaac quando nati sunt ei párvuli. Sześćdziesiąt lat było Isaakowi, gdy mu się dziatki narodziły.
27
Quibus adúltis, factus est Esau vir gnarus venándi, et homo agrícola: Iacob autem vir simplex habitábat in tabernáculis. Które gdy urosły, stał się Ezaw mąż biegły w myślistwie i człowiek oracz: A Jakób mąż prosty mieszkał w namieciech.
28
Isaac amábat Esau, eo quod de venatiónibus illíus vescerétur: et Rebécca diligébat Iacob. Isaak miłował Ezawa ztąd, iż jadał z łowu jego: a Rebeka miłowała Jakóba.
29
Coxit autem Iacob pulméntum: ad quem cum venísset Esau de agro lassus, I uwarzył Jakób kaszę: do którego przyszedłszy Ezaw z pola spracowany,
30
ait: Da mihi de coctióne hac rufa, quia óppido lassus sum. Quam ob causam vocátum est nomen eius Edom. Rzekł: Daj mi z warzywa tego czerwonego, bom się barzo spracował. I z tejże przyczyny nazwano imię jego Edom.
31
Cui dixit Iacob: Vende mihi primogénita tua. Któremu rzekł Jakób: Przedaj mi pierworodztwo twoje.
32
Ille respóndit: En mórior, quid mihi próderunt primogénita? A on odpowiedział: Oto umieram, cóż mi pomoże pierworodztwo?
33
Ait Iacob: Iura ergo mihi. Iurávit ei Esau, et véndidit primogénita. Rzekł Jakób: przysiężże mi. I przysiągł mu Ezaw, i przedał pierworodztwo.
34
Et sic accépto pane et lentis edúlio, comédit et bibit, et ábiit: parvipéndens quod primogénita vendidísset. I tak wziąwszy chleb i potrawę soczewice, jadł i pił i poszedł, lekce sobie ważąc, że pierworodztwo przedał.
26
1
Orta autem fame super terram post eam sterilitátem, quæ accíderat in diébus Abraham, ábiit Isaac ad Abímelech regem Palæstinórum in Gerára. A gdy był głód w ziemi po onym nieurodzaju, który był za czasów Abrahamowych, poszedł Isaak do Abimelecha Króla Palestyńskiego do Gerary.
2
Apparuítque ei Dóminus, et ait: Ne descéndas in Ægýptum, sed quiésce in terra, quam díxero tibi. I ukazał mu się Pan, i rzekł: Nie zstępuj do Egiptu, ale mieszkaj w ziemi, którą ja tobie powiem.
3
Et peregrináre in ea: eróque tecum, et benedícam tibi: tibi enim et sémini tuo dabo univérsas regiónes has, complens iuraméntum quod spopóndi Abraham patri tuo. I bądź gościem w niej, a będę z tobą, i będęć błogosławił: tobie bowiem i nasieniu twemu dam te wszystkie kraje pełniąc przysięgę, którąmem przyrzekł Abrahamowi ojcu twemu.
4
Et multiplicábo semen tuum sicut stellas cæli: dabóque pósteris tuis univérsas regiónes has: et benedicéntur in sémine tuo omnes gentes terræ, I rozmnożę nasienie twoje jako gwiazdy niebieskie: i dam potomkom twoim wszystkie te krainy. I BĘDĄ BŁOGOSŁAWIONE w nasieniu twojem wszystkie narody ziemie:
5
eo quod obedíerit Abraham voci meæ, et custodíerit præcépta et mandáta mea, et cæremónias legésque serváverit. Dla tego iż był posłuszny Abraham głosu mego, i strzegł przykazania i mandatów moich, i zachował ceremonie i prawa moje.
6
Mansit ítaque Isaac in Geráris. Mieszkał tedy Isaak w Gerarach.
7
Qui cum interrogarétur a viris loci illíus super uxóre sua, respóndit: Soror mea est: timúerat enim confitéri quod sibi esset sociáta coniúgio, réputans ne forte interfícerent eum propter illíus pulchritúdinem. Którego gdy pytali mężowie miejsca onego o żenie jego, odpowiedział: Siostra moja jest: bo się bał wyznać że mu była złączona małżeństwem: mniemając by go snać nie zabili dla jej piękności.
8
Cumque pertransíssent dies plúrimi, et ibídem morarétur, prospíciens Abímelech rex Palæstinórum per fenéstram, vidit eum iocántem cum Rebécca uxóre sua. A gdy minęło dni wiele, a tamże mieszkał: wyglądając Abimelech Król Palestyński oknem, ujrzał go żartującego z Rebeką żoną swoją.
9
Et accersíto eo, ait: Perspícuum est quod uxor tua sit: cur mentítus es eam sorórem tuam esse? Respóndit: Tímui ne mórerer propter eam. A przyzwawszy go rzekł: Jasna rzecz jest że to żona twoja: Czemużeś skłamał żeby to była siostra twoja? Odpowiedział: Bałem się abych nie zginął dla niej.
10
Dixítque Abímelech: Quare imposuísti nobis? pótuit coíre quíspiam de pópulo cum uxóre tua, et indúxeras super nos grande peccátum. Præcepítque omni pópulo, dicens: I rzekł Abimelech: Czemuś nas oszukał? Mógłby się był kto z ludu zejść z żoną twoją, i przywiódłbyś był na nas grzech wielki.
11
Qui tetígerit hóminis huius uxórem, morte moriétur. I przykazał wszystkiemu ludowi mówiąc: Ktoby się dotknął żony człowieka tego, śmiercią umrze.
12
Sevit autem Isaac in terra illa, et invénit in ipso anno céntuplum: benedixítque ei Dóminus. I siał Isaak w onej ziemi, i nalazł onego roku tyle sto kroć: I błogosławił mu Pan.
13
Et locupletátus est homo, et ibat profíciens atque succréscens, donec magnus veheménter efféctus est: I zbogacił się człowiek, i postępował mnożąc się i rosnąc, aż został zbytnie wielkim.
14
hábuit quoque possessiónes óvium et armentórum, et famíliæ plúrimum. Ob hoc invidéntes ei Palæstíni, Miał też stada owiec i bydła, i czeladzi mnóstwo. Przeto zajrząc mu Palestynowie,
15
omnes púteos, quos fóderant servi patris illíus Abraham, illo témpore obstruxérunt, impléntes humo: Wszystkie studnie, które byli wykopali słudzy ojca jego Abrahama, na on czas zasypali, napełniwszy ziemią:
16
in tantum, ut ipse Abímelech díceret ad Isaac: Recéde a nobis, quóniam poténtior nobis factus es valde. Tak iż i sam Abimelech mówił do Isaaka: odejdź od nas, stałeś się bowiem daleko od nas możniejszym.
17
Et ille discédens, ut veníret ad torréntem Geráræ, habitarétque ibi, A on odchodząc żeby przyszedł do potoku Gerary, i tam mieszkał.
18
rursum fodit álios púteos, quos fóderant servi patris sui Abraham, et quos, illo mórtuo, olim obstrúxerant Philísthiim: appellavítque eos eísdem nomínibus quibus ante pater vocáverat. Wykopał zasię drugie studnie, które ukopali byli słudzy ojca jego Abrahama, i które po śmierci jego niegdy Filistynowie byli zasypali, i nazwał je temiż imiony, któremi przedtem nazwał był ociec.
19
Foderúntque in Torrénte, et reperérunt aquam vivam. I kopali na strumieniu, i naleźli wodę żywą.
20
Sed et ibi iúrgium fuit pastórum Geráræ advérsus pastóres Isaac, dicéntium: Nostra est aqua: quam ob rem nomen pútei ex eo, quod accíderat, vocávit Calúmniam. Ale i tam był poswarek pasterzów Gerary przeciw pasterzom Isaakowym, mówiących: Nasza to woda: prze co imię studnie, z tego co się stało, nazwał Potwarzą,
21
Fodérunt autem et álium: et pro illo quoque rixáti sunt, appellavítque eum Inimicítias. Wykopali jeszcze i inszą: i o tę także swarzyli się, i nazwał ją Nieprzyjaźnią.
22
Proféctus inde fodit álium púteum, pro quo non contendérunt: ítaque vocávit nomen eius Latitúdo, dicens: Nunc dilatávit nos Dóminus, et fecit créscere super terram. A odszedszy ztamtąd, ukopał inszą studnią, o którą już sporu nie wiedli: a tak nazwał imię jej, Rozszerzenie, mówiąc: Teraz rozszerzył nas Pan, i dał rość na ziemi.
23
Ascéndit autem ex illo loco in Bersabée, I wstąpił z onego miejsca do Bersabei,
24
ubi appáruit ei Dóminus in ipsa nocte, dicens: Ego sum Deus Abraham patris tui: noli timére, quia ego tecum sum: benedícam tibi, et multiplicábo semen tuum propter servum meum Abraham. Gdzie mu się Pan ukazał tejże nocy, mówiąc: Jam jest Bóg Abrahama ojca twego, nie bój się, bo ja z tobą jestem: będęć błogosławił, i rozmnożę nasienie twoje dla sługi mego Abrahama.
25
Itaque ædificávit ibi altáre: et invocáto nómine Dómini, exténdit tabernáculum, præcepítque servis suis ut fóderent púteum. Przetoż tam zbudował ołtarz: a wzywając imienia Pańskiego rozbił namiot: i rozkazał sługam swym, aby kopali studnią.
26
Ad quem locum cum veníssent de Geráris Abímelech, et Ochozath amícus illíus, et Phicol dux mílitum, Na które miejsce gdy przyszli z Gerary Abimelech, i Ochozath przyjaciel jego, i Phikol Hetman żołnierstwa,
27
locútus est eis Isaac: Quid venístis ad me hóminem quem odístis, et expulístis a vobis? Rzekł do nich Isaak: Przeczeście przyszli do mnie, człowieka, którego nienawidzicie, i wypędziliście od siebie?
28
Qui respondérunt: Vídimus tecum esse Dóminum, et idcírco nos díximus: Sit iuraméntum inter nos, et ineámus fœdus, A oni odpowiedzieli: Widzieliśmy iż Pan jest z tobą, i dla tegośmy rzekli: Niech będzie przysięga między nami, i uczyńmy przymierze,
29
ut non fácias nobis quidquam mali, sicut et nos nihil tuórum attígimus, nec fécimus quod te lǽderet: sed cum pace dimísimus auctum benedictióne Dómini. Abyś nam nie czynił nic złego, jako i my niceśmy twego nie ruszyli, aniśmy czynili coby cię obraziło: aleśmy cię w pokoju puścili rozmnożonego błogosławieństwem Pańskiem.
30
Fecit ergo eis convívium, et post cibum et potum I sprawił im ucztę. A gdy się najedli i napili,
31
surgéntes mane, iuravérunt sibi mútuo: dimisítque eos Isaac pacífice in locum suum. Wstawszy rano przysięgli sobie spólnie: i puścił je Isaak w pokoju na miejsce ich.
32
Ecce autem venérunt in ipso die servi Isaac annuntiántes ei de púteo, quem fóderant, atque dicéntes: Invénimus aquam. Alić oto przyszli tegoż dnia słudzy lsaakowi, powiadając mu o studniej którą wykopali, i mówiąc: Naleźliśmy wodę.
33
Unde appellávit eum Abundántiam: et nomen urbi impósitum est Bersabée, usque in præséntem diem. Zkąd nazwał ją Dostatkiem: a imię miastu dano Bersabee aż do dnia dzisiejszego.
34
Esau vero quadragenárius duxit uxóres, Iudith fíliam Beéri Hethǽi, et Básemath fíliam Elon eiúsdem loci: A Ezaw mając czterdzieści lat pojął żony: Judith, córkę Beery Hetejczyka, i Basemath córkę Elon z tegoż miejsca.
35
quæ ambæ offénderant ánimum Isaac et Rebéccæ. Które obie obraziły serce Isaaka i Rebeki.
27
1
Sénuit autem Isaac, et caligavérunt óculi eius, et vidére non póterat: vocavítque Esau fílium suum maiórem, et dixit ei: Fili mi? Qui respóndit: Adsum. Zstarzał się tedy Isaak, i zaćmiły się oczy jego, i widzieć niemógł, i zawołał Ezawa syna swego starszego, i rzekł mu: Synu mój: Który odpowiedział: Owom ja.
2
Cui pater: Vides, inquit, quod senúerim, et ignórem diem mortis meæ. Któremu ociec: Widzisz (rzekł) żem się zstarzał, a niewiem dnia śmierci mojej.
3
Sume arma tua, pháretram, et arcum, et egrédere foras: cumque venátu áliquid apprehénderis, Weźmi broń twoje, sajdak i łuk, a wynidź na pole:a gdy polując co ugonisz,
4
fac mihi inde pulméntum sicut velle me nosti, et affer ut cómedam: et benedícat tibi ánima mea ántequam móriar. Uczyń mi ztąd potrawę jako wiesz wolą moję, i przynieś abym jadł: aby błogosławiła tobie dusza moja, niż umrę.
5
Quod cum audísset Rebécca, et ille abiísset in agrum ut iussiónem patris impléret, Co gdy usłyszała Rebeka, on też odszedł na pole, aby rozkazaniu ojcowskiemu dosyć uczynił.
6
dixit fílio suo Iacob: Audívi patrem tuum loquéntem cum Esau fratre tuo, et dicéntem ei: Rzekła synowi swemu Jakóbowi: Słyszałam ojca twego gadającego z Ezawem bratem twoim, i mówiącego mu:
7
Affer mihi de venatióne tua, et fac cibos ut cómedam, et benedícam tibi coram Dómino ántequam móriar. Przynieś mi z łowu twego, a uczyń potrawę abym jadł i błogosławił ci przed Panem pierwej niźli umrę.
8
Nunc ergo fili mi, acquiésce consíliis meis: Teraz tedy synu mój, przestań na radzie mojej:
9
et pergens ad gregem, affer mihi duos hædos óptimos, ut fáciam ex eis escas patri tuo, quibus libénter véscitur: A szedszy do trzody, przynieś mi dwoje koźląt co lepszych, abych z nich uczyniła potrawy ojcu twemu, których rad pożywa:
10
quas cum intúleris, et coméderit, benedícat tibi priúsquam moriátur. Które gdy mu przyniesiesz, a naje się, abyć błogosławił pierwej niźli umrze.
11
Cui ille respóndit: Nosti quod Esau frater meus homo pilósus sit, et ego lenis: Której on odpowiedział: Wiesz iż Ezaw brat mój jest człowiek kosmaty, a ja goły:
12
si attrectáverit me pater meus, et sénserit, tímeo ne putet me sibi voluísse illúdere, et indúcam super me maledictiónem pro benedictióne. Jeśli się mnie dotknie ociec mój, a poczuje, boję się aby nie mniemał, żem chciał z niego szydzić, i przywiodę na się przeklęctwo miasto błogosławieństwa.
13
Ad quem mater: In me sit, ait, ista maledíctio, fili mi: tantum audi vocem meam, et pergens affer quæ dixi. Do którego matka: Na mnie, pry, niech będzie to przeklęctwo synu mój: tylko słuchaj głosu mego, a szedszy przynieś com rzekła.
14
Abiit, et áttulit, dedítque matri. Parávit illa cibos, sicut velle nóverat patrem illíus. Poszedł i przyniósł, i dał matce. Zgotowała ona potrawy, jako wiedziała że chciał ociec jego.
15
Et véstibus Esau valde bonis, quas apud se habébat domi, índuit eum: A w szaty Ezawowe, barzo dobre, które u siebie miała doma, oblokła go:
16
pelliculásque hædórum circúmdedit mánibus, et colli nuda protéxit: I skórki koźlęce obwinęła w koło ręku, i gołość szyje jego okryła.
17
dedítque pulméntum, et panes, quos cóxerat, trádidit. I dała potrawę, i chleb którego była napiekła oddała;
18
Quibus illátis, dixit: Pater mi? At ille respóndit: Audio. Quis es tu fili mi? Które on wniósszy rzekł: Ojcze mój? A on odpowiedział: Słyszę. Ktoś ty jest, synu mój?
19
Dixítque Iacob: Ego sum primogénitus tuus Esau: feci sicut præcepísti mihi: surge, sede, et cómede de venatióne mea, ut benedícat mihi ánima tua. I rzekł Jakób: Jam jest pierworodny twój Ezaw: uczyniłem jakoś mi rozkazał: wstań, siądź, a jedz z łowu mego, aby mi błogosławiła dusza twoja.
20
Rursúmque Isaac ad fílium suum: Quómodo, inquit, tam cito inveníre potuísti, fili mi? Qui respóndit: Volúntas Dei fuit ut cito occúrreret mihi quod volébam. Isaak zasię rzekł do syna swego: Jakożeś tak rychło naleźć mógł synu mój? Który odpowiedział: Wola Boża była, że mię się prędko nagodziło czegom chciał:
21
Dixítque Isaac: Accéde huc, ut tangam te, fili mi, et probem utrum tu sis fílius meus Esau, an non. I rzekł Isaak: Przystąp sam, żebym się ciebie dotknął, synu mój, a doznał jeśliś ty jest syn mój Ezaw, czyli nie.
22
Accéssit ille ad patrem, et palpáto eo, dixit Isaac: Vox quidem, vox Iacob est: sed manus, manus sunt Esau. Przystąpił on do ojca, a pomacawszy go rzekł Isaak: Głos wprawdzie głos Jakóbów jest: ale ręce są ręce Ezawowe.
23
Et non cognóvit eum, quia pilósæ manus similitúdinem maióris exprésserant. Benedícens ergo illi, I nie poznał go, iż kosmate ręce podobieństwo starszego wyrażały. A tak błogosławiąc mu,
24
ait: Tu es fílius meus Esau? Respóndit: Ego sum. Rzekł: Tyżeś jest syn mój Ezaw? Odpowiedział: Jam jest.
25
At ille: Affer mihi, inquit, cibos de venatióne tua, fili mi, ut benedícat tibi ánima mea. Quos cum oblátos comedísset, óbtulit ei étiam vinum. Quo hausto, A on: podaj mi, prawi, potrawy z łowu twego, synu mój, abyć błogosławiła dusza moja. Które gdy podane jadł, podał mu też i wina, którego napiwszy się,
26
dixit ad eum: Accéde ad me, et da mihi ósculum, fili mi. Rzekł do niego: Przystąpże do mnie, a całuj mię synu mój.
27
Accéssit, et osculátus est eum. Statímque ut sensit vestimentórum illíus fragrántiam, benedícens illi, ait: Ecce odor fílii mei sicut odor agri pleni, cui benedíxit Dóminus. Przystąpił i całował go. I wnet skoro poczuł wonność szat jego, błogosławiąc mu rzekł: Oto wonność syna mego jako wonność poła pełnego, któremu błogosławił Pan.
28
Det tibi Deus de rore cæli, et de pinguédine terræ abundántiam fruménti et vini. Dajżeć Boże z rosy niebieskiej, i z tłustości ziemskiej obfitość zboża i wina.
29
Et sérviant tibi pópuli, et adórent te tribus: esto dóminus fratrum tuórum, et incurvéntur ante te fílii matris tuæ: qui maledíxerit tibi, sit ille maledíctus: et qui benedíxerit tibi, benedictiónibus repleátur. I niech ci służą narodowie, i niech ci się kłaniają pokolenia: bądź Panem braciej twojej, a niech się pochylają przed tobą synowie matki twojej. Ktoby cię przeklinał, niech ten przeklętym będzie: a ktoby cię błogosławił, niech będzie błogosławieństwa pełen.
30
Vix Isaac sermónem impléverat, et egrésso Iacob foras, venit Esau, Ledwie był Isaak rzeczy dokonał: a skoro od niego wyszedł Jakób, przyszedł Ezaw,
31
coctósque de venatióne cibos íntulit patri, dicens: Surge, pater mi, et cómede de venatióne fílii tui, ut benedícat mihi ánima tua. I uwarzone z łowu potrawy przyniósł ojcu, mówiąc: Wstań ojcze mój, a jedz z łowu syna twego: aby mi błogosławiła dusza twoja.
32
Dixítque illi Isaac: Quis enim es tu? Qui respóndit: Ego sum fílius tuus primogénitus Esau. I rzekł mu Isaak: Któżeś ty jest? który odpowiedział: Jam jest syn twój pierworodny Ezaw.
33
Expávit Isaac stupóre veheménti: et ultra quam credi potest admírans, ait: Quis ígitur ille est qui dudum captam venatiónem áttulit mihi, et comédi ex ómnibus priúsquam tu veníres? Benedixíque ei, et erit benedíctus. Uląkł się Isaak zdumieniem wielkiem: a bardziej niż kto wierzyć może, dziwując się rzekł: Któż tedy ono jest, który mi dawno łów ugoniony przyniósł, i jadłem ze wszystkiego pierwej niźliś ty przyszedł: i błogosławiłem mu, i będzie błogosławionym?
34
Audítis Esau sermónibus patris, irrúgiit clamóre magno: et consternátus, ait: Bénedic étiam et mihi, pater mi. Usłyszawszy Ezaw słowa ojcowskie zaryczał głosem wielkim: a ciężko zfrasowany, rzekł: Błogosław też i mnie ojcze mój.
35
Qui ait: Venit germánus tuus fraudulénter, et accépit benedictiónem tuam. Który rzekł: Przyszedł rodzony twój zdradliwie, i wziął błogosławieństwo twoje.
36
At ille subiúnxit: Iuste vocátum est nomen eius Iacob: supplantávit enim me en áltera vice: primogénita mea ante tulit, et nunc secúndo surrípuit benedictiónem meam. Rursúmque ad patrem: Numquid non reservásti, ait, et mihi benedictiónem? A on zatem przydał: Słusznieć nazwano jest imię jego Jakób: podszedł mię bowiem już oto drugi raz: pierworodzeństwo moje przedtem wziął, a teraz powtóre podchwycił błogosławieństwo moje. I zaś do ojca: Izali, prawi, niezostawiłeś i mnie błogosławieństwa?
37
Respóndit Isaac: Dóminum tuum illum constítui, et omnes fratres eius servitúti illíus subiugávi: fruménto et vino stabilívi eum, et tibi post hæc, fili mi, ultra quid fáciam? Odpowiedział Isaak: Panemem go twoim postanowił, i wszystkę bracią jego poddałem mu w niewolą, zbożem i winem umocniłem go: a tobie potem synu mój co dalej czynić mam?
38
Cui Esau: Num unam, inquit, tantum benedictiónem habes, pater? mihi quoque óbsecro ut benedícas. Cumque eiulátu magno fleret, Któremu Ezaw: Izali, pry, jedno tylko masz błogosławieństwo ojcze? mnie też proszę abyś błogosławił. A gdy łkaniem wielkiem płakał,
39
motus Isaac, dixit ad eum: In pinguédine terræ, et in rore cæli désuper Wzruszony Isaak, rzekł do niego: W tłustości ziemie, a w rosie niebieskiej z wierzchu,
40
erit benedíctio tua. Vives in gládio, et fratri tuo sérvies: tempúsque véniet, cum excútias, et solvas iugum eius de cervícibus tuis. Będzie błogosławieństwo twoje. Z miecza żyć będziesz, a będziesz służył bratu twemu: ale przydzie czas, kiedy rzucisz i rozwiążesz jarzmo jego z szyje twojej.
41
Oderat ergo semper Esau Iacob pro benedictióne qua benedíxerat ei pater: dixítque in corde suo: Vénient dies luctus patris mei, et occídam Iacob fratrem meum. Nienawidział tedy zawsze Ezaw Jakóba, dla błogosławieństwa, którem mu błogosławił ociec: i rzekł w sercu swojem: Przyjdąć dni żałoby ojca mego, i zabiję Jakóba brata mego.
42
Nuntiáta sunt hæc Rebéccæ: quæ mittens et vocans Iacob fílium suum, dixit ad eum: Ecce Esau frater tuus minátur ut occídat te. Powiedziano to Rebece: która posławszy i wezwawszy Jakóba syna swego, rzekła do niego: Oto Ezaw brat twój grozi aby cię zabił.
43
Nunc ergo, fili mi, audi vocem meam, et consúrgens fuge ad Laban fratrem meum in Haran: Przeto teraz synu mój, słuchaj głosu mego, a wstawszy uciecz do Labana brata mego do Haran:
44
habitabísque cum eo dies paucos, donec requiéscat furor fratris tui, I pomieszkasz z nim przez mały czas, aż się uspokoi zapalczywość brata twego,
45
et cesset indignátio eius, obliviscatúrque eórum quæ fecísti in eum: póstea mittam, et addúcam te inde huc: cur utróque orbábor fílio in uno die? I przestanie rozgniewanie jego, i zapomni tego coś mu uczynił: potem poszlę a przyprowadzę cię tu ztamtąd. Przecz obudwu synów dnia jednego mam postradać?
46
Dixítque Rebécca ad Isaac: Tædet me vitæ meæ propter fílias Heth: si accéperit Iacob uxórem de stirpe huius terræ, nolo vívere. I rzekła Rebeka do Isaaka: Tęskno mię żyć dla córek Hetejskich, jeśliże pojmie Jakób żonę z narodu tej ziemie, żyć niechcę.
28
1
Vocávit ítaque Isaac Iacob, et benedíxit eum, præcepítque ei dicens: Noli accípere cóniugem de génere Chánaan: Wezwał tedy Isaak Jakóba, i błogosławił go, i rozkazał mu mówiąc: Nie pojmuj żony z narodu Chananejskiego,
2
sed vade, et proficíscere in Mesopotámiam Sýriæ, ad domum Báthuel patris matris tuæ, et áccipe tibi inde uxórem de filiábus Laban avúnculi tui. Ale idź, a udaj się do Mezopotamiej Syryjskiej, do domu Bathuela ojca matki twojej, i weźmi sobie z tamtąd żonę z córek Labana wuja twego.
3
Deus autem omnípotens benedícat tibi, et créscere te fáciat, atque multíplicet, ut sis in turbas populórum. A Bóg wszechmogący niech ci błogosławi, i niech cię rozrodzi i rozmnoży: abyś był na mnóstwo ludzi.
4
Et det tibi benedictiónes Abrahæ, et sémini tuo post te: ut possídeas terram peregrinatiónis tuæ, quam pollícitus est avo tuo. A niech ci da błogosławieństwa Abrahamowe i nasieniu twemu po tobie: abyś osiadł ziemię pielgrzymowania twego, którą obiecał dziadowi twemu.
5
Cumque dimisísset eum Isaac, proféctus venit in Mesopotámiam Sýriæ ad Laban fílium Báthuel Syri, fratrem Rebéccæ matris suæ. A gdy go wysłał Isaak, poszedłszy przyszedł do Mezopotamiej Syryjskiej, do Labana syna Bathuelowego Syryjczyka, brata Rebeki matki swej.
6
Videns autem Esau quod benedixísset pater suus Iacob, et misísset eum in Mesopotámiam Sýriæ, ut inde uxórem dúceret: et quod post benedictiónem præcepísset ei, dicens: Non accípies uxórem de filiábus Chánaan: A widząc Ezaw, że błogosławił ociec jego Jakóbowi, i posłał go do Mezopotamiej Syryjskiej, aby z tamtąd pojął żonę: a iż po błogosławieństwie przykazał mu mówiąc: Nie weźmiesz żony z córek Chananejskich:
7
quodque obédiens Iacob paréntibus suis isset in Sýriam: A iż Jakób posłuszny rodziców swych poszedł do Syryej.
8
probans quoque quod non libénter aspíceret fílias Chánaan pater suus: Doznawszy też że ociec jego nie rad widział córek Chananejskich:
9
ivit ad Ismaélem, et duxit uxórem absque iis, quas prius habébat, Máheleth fíliam Ismael fílii Abraham, sorórem Nábaioth. Szedł do Ismaela, i pojął żonę, prócz tych które pierwej miał, Mahelethę córkę Ismaela syna Abrahamowego, siostrę Nabajotowę.
10
Igitur egréssus Iacob de Bersabée, pergébat Haran. A tak wyszedszy Jakób z Bersabei, szedł do Haran.
11
Cumque venísset ad quemdam locum, et vellet in eo requiéscere post solis occúbitum, tulit de lapídibus qui iacébant, et suppónens cápiti suo, dormívit in eódem loco. A gdy przyszedł do niejakiegoś miejsca, i chciał na niem odpoczynąć po zachodu słońca, wziął z kamieni które leżały, a podłożywszy pod głowę swoję, spał na temże miejscu.
12
Vidítque in somnis scalam stantem super terram, et cacúmen illíus tangens cælum: ángelos quoque Dei ascendéntes et descendéntes per eam, I ujrzał we śnie drabinę stojącą na ziemi, a wierzch jej dosięgający nieba: i Anioły Boże wstępujące i zstępujące po niej,
13
et Dóminum inníxum scalæ dicéntem sibi: Ego sum Dóminus Deus Abraham patris tui, et Deus Isaac: terram, in qua dormis, tibi dabo et sémini tuo. A Pana wspierającego się na drabinie, i mówiącego jemu: Jam jest Pan Bóg Abrahama ojca twego, i Bóg Isaaka: ziemię, na której spisz, tobie dam i nasieniu twemu.
14
Erítque semen tuum quasi pulvis terræ: dilatáberis ad occidéntem, et oriéntem, et septentriónem, et merídiem: et benedicéntur in te et in sémine tuo cunctæ tribus terræ. I będzie nasienie twe jako proch ziemie: rozszerzysz się na zachód i na wschód, na północy i na południe: i BĘDĄ BŁOGOSŁAWIONE W TOBIE i w nasieniu twojem wszystkie pokolenia ziemie.
15
Et ero custos tuus quocúmque perréxeris, et redúcam te in terram hanc: nec dimíttam nisi complévero univérsa quæ dixi. I będę stróżem twoim gdziekolwiek pójdziesz, i przywrócę cię do tej ziemie, i nie opuszczę aż wypełnię wszystko com rzekł.
16
Cumque evigilásset Iacob de somno, ait: Vere Dóminus est in loco isto, et ego nesciébam. A gdy się ocknął Jakób ze snu, rzekł: Prawdziwie Pan jest na tem miejscu, a jam niewiedział.
17
Pavénsque: Quam terríbilis est, inquit, locus iste! non est hic áliud nisi domus Dei, et porta cæli. I zlęknąwszy się: O jako, prawi, to miejsce jest straszne. Nie jest tu inszego nic, jedno dom Boży a brona niebieska.
18
Surgens ergo Iacob mane, tulit lápidem quem supposúerat cápiti suo, et eréxit in títulum, fundens óleum désuper. Wstawszy tedy rano Jakób, wziął kamień, który był podłożył pod głowę swą, i postawił go na znak, nalawszy oliwy na wierzch.
19
Appellavítque nomen urbis Bethel, quæ prius Luza vocabátur. I nazwał imię Miastu Bethel, które pierwej Luzą nazywano.
20
Vovit étiam votum, dicens: Si fúerit Deus mecum, et custodíerit me in via, per quam ego ámbulo, et déderit mihi panem ad vescéndum, et vestiméntum ad induéndum, Uczynił też ślub mówiąc: Jeśliż będzie Bóg zemną, a będzie mię strzegł na drodze którą ja idę, i da mi chleba ku jedzeniu, a odzienie ku obleczeniu,
21
reversúsque fúero próspere ad domum patris mei: erit mihi Dóminus in Deum, I jeśli się zwrócę szczęśliwie do domu ojca mego: będzie mi Pan za Boga.
22
et lapis iste, quem eréxi in títulum, vocábitur Domus Dei: cunctorúmque quæ déderis mihi, décimas ófferam tibi. A kamień ten którym postawił na znak, będzie zwan Domem Bożym: a ze wszystkiego co mi dasz, dziesięciny ofiaruję tobie.
29
1
Proféctus ergo Iacob venit in terram orientálem. Poszedszy tedy Jakób, przyszedł do ziemie na wschód słońca.
2
Et vidit púteum in agro, tres quoque greges óvium accubántes iuxta eum: nam ex illo adaquabántur pécora, et os eius grandi lápide claudebátur. I ujrzał studnią na polu, troje też stada owiec, leżące przy niej: bo z niej napawano bydło, a wierzch jej wielkim kamieniem zawierano.
3
Morísque erat ut cunctis óvibus congregátis devólverent lápidem, et reféctis grégibus rursum super os pútei pónerent. A był obyczaj, iż gdy się wszystkie owce zeszły, tedy odwalali kamień, a napoiwszy stada, zasię na wierzch studnie kładli.
4
Dixítque ad pastóres: Fratres, unde estis? Qui respondérunt: De Haran. I rzekł do pasterzów: Bracia, zkądeście? którzy odpowiedzieli, z Haran.
5
Quos intérrogans, Numquid, ait, nostis Laban fílium Nachor? Dixérunt: Nóvimus. Których pytając, rzekł: Znacieli Labana syna Nachorowego? odpowiedzieli: Znamy.
6
Sanúsne est? inquit. Valet, ínquiunt: et ecce Rachel fília eius venit cum grege suo. Rzekł: Zdrówli? Odpowiedzieli: Zdrów: a oto Rachel córka jego idzie z stadem swoim.
7
Dixítque Iacob: Adhuc multum diéi súperest, nec est tempus ut reducántur ad caulas greges: date ante potum óvibus, et sic eas ad pastum redúcite. I rzekł Jakób: jeszczeć daleko do wieczora, a jeszcze nie czas gnać stada do owczarniej: napójcie pierwej owce, a tak je zasię na paszą żencie.
8
Qui respondérunt: Non póssumus, donec ómnia pécora congregéntur, et amoveámus lápidem de ore pútei, ut adaquémus greges. Którzy odpowiedzieli: Niemożemy, aż się wszystkie stada zgromadzą, i odwalimy kamień z wierzchu studnie, abyśmy napoili stada.
9
Adhuc loquebántur, et ecce Rachel veniébat cum óvibus patris sui: nam gregem ipsa pascébat. Jeszcze mówili, a oto Rachel przychodziła z owcami ojca swego: bo sama pasła trzodę.
10
Quam cum vidísset Iacob, et sciret consobrínam suam, ovésque Laban avúnculi sui, amóvit lápidem quo púteus claudebátur. Którą ujrzawszy Jakób, a wiedząc iż była wujeczna siostra jego, i owce Labana wują jego: odwalił kamień którym się studnia zawierała.
11
Et adaquáto grege, osculátus est eam: et eleváta voce flevit, I napoiwszy trzodę pocałował ją: i podniósszy głos płakał.
12
et indicávit ei quod frater esset patris sui, et fílius Rebéccæ: at illa festínans nuntiávit patri suo. I oznajmił jej, iż był bratem ojca jej, a synem Rebeki: a ona pospieszywszy się powiedziała to ojcu swemu.
13
Qui cum audísset venísse Iacob fílium soróris suæ, cucúrrit óbviam ei: complexúsque eum, et in óscula ruens, duxit in domum suam. Audítis autem causis itíneris, Który usłyszawszy iż przyszedł Jakób syn siostry jego, wybieżał przeciw jemu, i obłapiwszy go i pocałowawszy wwiódł do domu swego. A usłyszawszy przyczyny drogi,
14
respóndit: Os meum es, et caro mea. Et postquam impléti sunt dies mensis uníus, Odpowiedział: Jesteś kość moja i ciało moje. A gdy się wypełniły dni Miesiąca jednego,
15
dixit ei: Num quia frater meus es, gratis sérvies mihi? dic quid mercédis accípias. Rzekł mu: Izaż, żeś mi brat, darmo mi służyć będziesz? powiedz co za wysługę chcesz wziąć.
16
Habébat vero duas fílias: nomen maióris Lia, minor vero appellabátur Rachel. A miał dwie córce, imię starszej Lia: a młodszą zwano Rachel.
17
Sed Lia lippis erat óculis: Rachel decóra fácie, et venústo aspéctu. Ale Lia była ciekących oczu: Rachel oblicza pięknego, i wejrzenia wdzięcznego.
18
Quam díligens Iacob, ait: Sérviam tibi pro Rachel fília tua minóre, septem annis. Którą miłując Jakób, rzekł: Będęć służył za Rachelę córkę twoją młodszą, siedm lat.
19
Respóndit Laban: Mélius est ut tibi eam dem quam álteri viro, mane apud me. Odpowiedział Laban: Lepiejci żeć ją tobie dam, niż inszemu mężowi, mieszkaj u mnie.
20
Servívit ergo Iacob pro Rachel septem annis: et videbántur illi pauci dies præ amóris magnitúdine. Służył tedy Jakób za Rachelę siedm lat: a zdały mu się kilka dni dla wielkiej miłości.
21
Dixítque ad Laban: Da mihi uxórem meam: quia iam tempus implétum est, ut ingrédiar ad illam. I rzekł do Labana: Daj mi żonę moję gdyż się już czas wypełnił, abych wszedł do niej.
22
Qui vocátis multis amicórum turbis ad convívium, fecit núptias. Który wezwawszy wiele gromad przyjaciół na gody sprawił wesele.
23
Et véspere Liam fíliam suam introdúxit ad eum, A w wieczór Lią córkę swą wwiódł do niego,
24
dans ancíllam fíliæ, Zelpham nómine. Ad quam cum ex more Iacob fuísset ingréssus, facto mane vidit Liam: Dawszy sługę córce imieniem Zelphę. Do której według obyczaju wszedszy Jakób, gdy było rano ujrzał Lią:
25
et dixit ad sócerum suum: Quid est quod fácere voluísti? nonne pro Rachel servívi tibi? quare imposuísti mihi? I rzekł do Świekra swego: Cóż jest, coś chciał uczynić? Izalim nie za Rachelę tobie służył? Czemuś mię oszukał?
26
Respóndit Laban: Non est in loco nostro consuetúdinis, ut minóres ante tradámus ad núptias. Odpowiedział Laban: Nie jest to w zwyczaju u nas, abyśmy pierwej młodsze za mąż wydawali.
27
Imple hebdómadam diérum huius cópulæ: et hanc quoque dabo tibi pro ópere quo servitúrus es mihi septem annis áliis. Wypełni tydzień dni tego złączenia: a damci i tę drugą za pracą, którą mi będziesz służył drugie siedm lat.
28
Acquiévit plácito: et hebdómada transácta, Rachel duxit uxórem: Przestał na zdaniu: a gdy tydzień minął, pojął Rachelę za żonę:
29
cui pater servam Balam tradíderat. Której ociec dał za służebnicę Balę.
30
Tandémque potítus optátis núptiis, amórem sequéntis prióri prǽtulit, sérviens apud eum septem annis áliis. I tak dostąpiwszy pożądanego wesela, miłość wtórej przekładał nad pierwszą, służąc u niego drugą siedm lat.
31
Videns autem Dóminus quod despíceret Liam, apéruit vulvam eius, soróre stérili permanénte. A widząc Pan, iż niedbał o Lią, otworzył żywot jej, a siostra niepłodną została.
32
Quæ concéptum génuit fílium, vocavítque nomen eius Ruben, dicens: Vidit Dóminus humilitátem meam: nunc amábit me vir meus. Która począwszy porodziła syna, i nazwała imię jego Ruben, mówiąc: Ujrzał Pan uniżenie moje, teraz mię będzie miłował małżonek mój.
33
Rursúmque concépit et péperit fílium, et ait: Quóniam audívit me Dóminus habéri contémptui, dedit étiam istum mihi: vocavítque nomen eius Símeon. I zasię poczęła i porodziła syna i rzekła: Iż usłyszał Pan żem pogardzona, dał mi też i tego, i nazwała imię jego Symeon.
34
Concepítque tértio, et génuit álium fílium: dixítque: Nunc quoque copulábitur mihi marítus meus: eo quod pepérerim ei tres fílios: et idcírco appellávit nomen eius Levi. I poczęła trzeci raz i urodziła innego syna i rzekła: I tą razą przyłączy się ku mnie małżonek mój, gdyżem mu trzech synów urodziła: i dla tego nazwała imię jego Lewi.
35
Quarto concépit, et péperit fílium, et ait: Modo confitébor Dómino, et ob hoc vocávit eum Iudam: cessavítque párere. Po czwarte poczęła i porodziła syna, i rzekła: Teraz już będę wyznawać Panu, i przetoż nazwała go Juda, i przestała rodzić.
30
1
Cernens autem Rachel quod infecúnda esset, invídit soróri suæ, et ait maríto suo: Da mihi líberos, alióquin móriar. Widząc tedy Rachel że niepłodną była, zajrzała siestrze swej, i rzekła mężowi swemu: Daj mi dzieci, Inaczej umrę,
2
Cui irátus respóndit Iacob: Num pro Deo ego sum, qui privávit te fructu ventris tui? Której Jakób rozgniewany odpowiedział: Zażem ja za Boga który cię zbawił owocu żywota twojego?
3
At illa: Hábeo, inquit, fámulam Balam: ingrédere ad illam, ut páriat super génua mea, et hábeam ex illa fílios. A ona: Mam, powiada, służebnicę Balę: wnidź do niej, aby porodziła na kolanach moich, ażebym miała syny z niej.
4
Dedítque illi Balam in coniúgium: quæ, I dała mu Bale w małżeństwo: która,
5
ingrésso ad se viro, concépit, et péperit fílium. Gdy wszedł mąż do niej, poczęła i porodziła syna,
6
Dixítque Rachel: Iudicávit mihi Dóminus, et exaudívit vocem meam, dans mihi fílium, et idcírco appellávit nomen eius Dan. I rzekła Rachel: Przysądził mi Pan, i wysłuchał głos mój, dawszy mi syna. I dla tego dała mu imię Dan.
7
Rursúmque Bala concípiens, péperit álterum, I zasię Bala począwszy urodziła drugiego,
8
pro quo ait Rachel: Comparávit me Deus cum soróre mea, et inválui: vocavítque eum Néphthali. Za którego rzekła Rachel: Zrównał mię Bóg z siostrą moją, i przemogłam, i nazwala go Nephtalim.
9
Séntiens Lia quod párere desiísset, Zelpham ancíllam suam maríto trádidit. A poczuwszy Lia iż przestała rodzić, Zelphę sługę swą mężowi oddała.
10
Qua post concéptum edénte fílium, Która gdy po poczęciu porodziła syna,
11
dixit: Felíciter, et idcírco vocávit nomen eius Gad. Rzekła: Szczęśliwie, i dla tego przezwała imię jego Gad.
12
Péperit quoque Zelpha álterum. Porodziła też Zelpha drugiego.
13
Dixítque Lia: Hoc pro beatitúdine mea: beátam quippe me dicent mulíeres: proptérea appellávit eum Aser. I rzekła Lia: To na błogosławieństwo moje: Błogosławioną bowiem zwać mię będą niewiasty. I dla tego nazwała go Aser.
14
Egréssus autem Ruben témpore messis tritíceæ in agrum, réperit mandrágoras, quas matri Liæ détulit. Dixítque Rachel: Da mihi partem de mandrágoris fílii tui. A Ruben wyszedszy czasu żniwa pszenicznego na pole, nalazł mandragory: które matce Liej przyniósł. I rzekła Rachel: Daj mi część z mandragor syna twego.
15
Illa respóndit: Parúmne tibi vidétur quod præripúeris marítum mihi, nisi étiam mandrágoras fílii mei túleris? Ait Rachel: Dórmiat tecum hac nocte pro mandrágoris fílii tui. Ona odpowiedziała: Małoć się jeszcze zda żeś mi odwabiła męża, aż jeszcze mandragory syna mego chcesz pobrać. Rzekła Rachel: Niechajże śpi z tobą tej nocy za mandragory syna twego.
16
Redeuntíque ad vésperam Iacob de agro, egréssa est in occúrsum eius Lia, et ad me, inquit, intrábis: quia mercéde condúxi te pro mandrágoris fílii mei. Dormivítque cum ea nocte illa. A gdy się Jakób wracał pod wieczór z pola, wyszła przeciw jemu Lia, i rzekła: Masz wniść i do mnie: bom cię zapłatą zjednała sobie za mandragory syna mego. I spał z nią onej nocy.
17
Et exaudívit Deus preces eius, concepítque et péperit fílium quintum, I wysłuchał Bóg prośby jej: i poczęła i porodziła syna piątego,
18
et ait: Dedit Deus mercédem mihi, quia dedi ancíllam meam viro meo: appellavítque nomen eius Issachar. I rzekła: Dał mi Bóg zapłatę, iżem dała sługę moję mężowi memu, i nazwała imię jego Issachar.
19
Rursum Lia concípiens, péperit sextum fílium, I zasię Lia począwszy porodziła szóstego syna,
20
et ait: Dotávit me Deus dote bona: étiam hac vice mecum erit marítus meus, eo quod genúerim ei sex fílios: et idcírco appellávit nomen eius Zábulon. I rzekła: Uposażył mię Bóg posagiem dobrym: już i tym razem będzie ze mną małżonek mój, przeto żem mu urodziła sześć synów: i dla tego nazwała imię jego Zabulon.
21
Post quem péperit fíliam, nómine Dinam. Po którym urodziła córkę imieniem Dynę.
22
Recordátus quoque Dóminus Rachélis, exaudívit eam, et apéruit vulvam eius. Wspomniał też Pan na Rachelę, i wysłuchał ją, i otworzył żywot jej.
23
Quæ concépit, et péperit fílium, dicens: Abstulit Deus oppróbrium meum. Która poczęła i porodziła syna, mówiąc: odjął Bóg zelżywość moję.
24
Et vocávit nomen eius Ioseph, dicens: Addat mihi Dóminus fílium álterum. I nazwała imię jego Józef, mówiąc: Niech mi przyda Pan syna drugiego.
25
Nato autem Ioseph, dixit Iacob sócero suo: Dimítte me ut revértar in pátriam, et ad terram meam. A gdy się urodził Józef, rzekł Jakób do świekra swego: Puść mię abych się wrócił do ojczyzny i do ziemie mojej.
26
Da mihi uxóres, et líberos meos, pro quibus servívi tibi, ut ábeam: tu nosti servitútem qua servívi tibi. Daj mi żony i dzieci moje, za któremci służył, że pójdę: ty wiesz pasługę moję którąmci służył.
27
Ait illi Laban: Invéniam grátiam in conspéctu tuo: experiménto dídici, quia benedíxerit mihi Deus propter te: Rzekł mu Laban: Niechaj najdę łaskę przed obliczem twojem: Skutkiemem doznał tego, iż mi błogosławił Bóg dla ciebie:
28
constítue mercédem tuam quam dem tibi. Postanów zapłatę twoje, którąć dać mam.
29
At ille respóndit: Tu nosti quómodo servíerim tibi, et quanta in mánibus meis fúerit posséssio tua. A on odpowiedział: Ty wiesz jakom ci służył, a jako wielka była w rękach moich majętność twoja,
30
Módicum habuísti ántequam venírem ad te, et nunc dives efféctus es: benedixítque tibi Dóminus ad intróitum meum. Iustum est ígitur ut aliquándo provídeam étiam dómui meæ. Małoś miał pierwej, niżem przyszedł do ciebie: a teraz stałeś się bogatym, i błogosławił ci Pan na przyście moje. Słuszna tedy rzecz jest, abych też kiedy swój dom opatrzył.
31
Dixítque Laban: Quid tibi dabo? At ille ait: Nihil volo: sed si féceris quod póstulo, íterum pascam, et custódiam pécora tua. I rzekł Laban: Cóż ci mam dać? A on rzekł: Nie chcę nic, ale jeśli uczynisz czego żądam, będę jeszcze pasł, I strzegł bydła twego.
32
Gyra omnes greges tuos, et sépara cunctas oves várias, et sparso véllere: et quodcúmque furvum, et maculósum, variúmque fúerit, tam in óvibus quam in capris, erit merces mea. Obejdź wszystkie trzody swoje, a odłącz wszystkie owce pstre nakrapianej wełny: a cokolwiek płowego, blachowanego i pstrego będzie, tak między owcami jako i między kozami, będzie zapłata moja.
33
Respondebítque mihi cras iustítia mea, quando pláciti tempus advénerit coram te: et ómnia quæ non fúerint vária, et maculósa, et furva, tam in óvibus quam in capris, furti me árguent. I odpowie mi jutro sprawiedliwość moja, kiedy umowy czas przyjdzie przed tobą: A wszystko co nie będzie pstre ani blachowane, ani płowe, tak między owcami jako i kozami, złodziejstwo mi zadadzą.
34
Dixítque Laban: Gratum hábeo quod petis. I rzekł Laban: Wdzięcznie przyjmuję czego żądasz.
35
Et separávit in die illa capras, et oves, et hircos, et aríetes vários, atque maculósos: cunctum autem gregem unicolórem, id est albi, et nigri vélleris, trádidit in manu filiórum suórum. I odłączył onego dnia kozy i owce i barany pstre i blachowane: a wszystkę trzodę jednostajnej barwy, to jest białej albo czarnej wełny, oddał w ręce synom swoim.
36
Et pósuit spátium itíneris trium diérum inter se et génerum, qui pascébat réliquos greges eius. I uczynił plac drogi na trzy dni, między sobą a między zięciem, który pasł inne trzody jego.
37
Tollens ergo Iacob virgas popúleas vírides, et amygdálinas, et ex plátanis, ex parte decorticávit eas: detractísque cortícibus, in his, quæ spoliáta fúerant, candor appáruit: illa vero quæ íntegra fúerant, virídia permansérunt: atque in hunc modum color efféctus est várius. Jakób tedy nabrawszy prętów topolowych zielonych, i migdałowych, i jaworowych, obłupił je miejscami: i odarłszy skórki, w tych które odarte były białość się pokazała: owe zaś lepak które całe były zielone zostały: i tak tym sposobem stała się barwa odmienna.
38
Posuítque eas in canálibus, ubi effundebátur aqua: ut cum veníssent greges ad bibéndum, ante óculos habérent virgas, et in aspéctu eárum concíperent. I nakładł ich do koryt, gdzie lano wodę, aby przyszedszy pić trzody, miały przed oczyma pręty, a patrząc na nie poczynały.
39
Factúmque est ut in ipso calóre cóitus, oves intueréntur virgas, et párerent maculósa, et vária, et divérso colóre respérsa. I stało się w onem zagrzaniu złączenia że owce patrzały na pręty i rodziły blachowane, i pstre, i różną farbą nakrapiane.
40
Divisítque gregem Iacob, et pósuit virgas in canálibus ante óculos aríetum: erant autem alba et nigra quæque, Laban: cétera vero, Iacob, separátis inter se grégibus. l rozdzielił stado Jakób, i położył pręty w koryta przed oczy baranów: a wszystkie były białe i czarne Labanowe: insze zaś wszystkie Jakóbowe, rozdzieliwszy między sobą trzody.
41
Igitur quando primo témpore ascendebántur oves, ponébat Iacob virgas in canálibus aquárum ante óculos aríetum et óvium, ut in eárum contemplatióne concíperent: Gdy tedy pierwsze przypuszczenie do owiec bywało, kładł Jakób pręty w koryta wód przed oczy baranów i owiec, aby zapatrzywszy się na nie poczynały:
42
quando vero serótina admissúra erat, et concéptus extrémus, non ponébat eas. Factáque sunt ea quæ erant serótina, Laban: et quæ primi témporis, Iacob. Ale kiedy pozdne przypuszczanie było, i poczęcie poślednie, nie kładł ich. I dostały się które były pozdne Labanowi, a ranne Jakóbowi.
43
Ditatúsque est homo ultra modum, et hábuit greges multos, ancíllas et servos, camélos et ásinos. I zbogacił się on człowiek niezmiernie, i miał trzód wiele, służebnic i sług, wielbłądów i osłów.
31
1
Postquam autem audívit verba filiórum Laban dicéntium: Tulit Iacob ómnia quæ fuérunt patris nostri, et de illíus facultáte ditátus, factus est ínclytus: Potem gdy usłyszał słowa synów Labanowych mówiących: Pobrał Jakób wszystko co miał ociec nasz, a z jego majętności zbogaciwszy się, stał się zacnym:
2
animadvértit quoque fáciem Laban, quod non esset erga se sicut heri et nudiustértius, K temu obaczył twarz Labanową że niebyła przeciw niemu jako wczora i dziś trzeci dzień,
3
máxime dicénte sibi Dómino: Revértere in terram patrum tuórum, et ad generatiónem tuam, eróque tecum. A nawięcej że mu Pan mówił: Wróć się do ziemie ojców twoich, i do rodziny twojej, a będę z tobą.
4
Misit, et vocávit Rachel et Liam in agrum, ubi pascébat greges, Posłał i wyzwał Rachelę i Lią na pole, gdzie pasł trzody,
5
dixítque eis: Vídeo fáciem patris vestri quod non sit erga me sicut heri et nudiustértius: Deus autem patris mei fuit mecum. I rzekł im: Widzę twarz ojca waszego że nie jest przeciw mnie jako wczora i dziś trzeci dzień: lecz Bóg ojca niego był ze mną.
6
Et ipsæ nostis quod totis víribus meis servíerim patri vestro. I same wiecie, iżem ze wszystkich sił moich służył ojcu waszemu.
7
Sed et pater vester circumvénit me, et mutávit mercédem meam decem vícibus: et tamen non dimísit eum Deus ut nocéret mihi. Ale i ociec wasz oszukał mię, I odmienił zapłatę moję po dziesięćkroć: a przedsię nie dopuścił mu Bóg, aby mi szkodził.
8
Si quando dixit: Váriæ erunt mercédes tuæ: pariébant omnes oves vários fœtus: quando vero e contrário ait: Alba quæque accípies pro mercéde: omnes greges alba peperérunt. Jeśli kiedy rzekł: Pstre będą zapłatą twoją, wszystkie owce rodziły pstre przypłodki: kiedy zaś przeciwnym obyczajem mówił: Białe wszystkie weźmiesz za myto: wszystkie trzody rodziły białe.
9
Tulítque Deus substántiam patris vestri, et dedit mihi. I odjął Bóg wszystek dobytek ojca waszego, a dał mi.
10
Postquam enim concéptus óvium tempus advénerat, levávi óculos meos, et vidi in somnis ascendéntes mares super féminas, vários et maculósos, et diversórum colórum. Gdy bowiem czas poczynania owiec przyszedł, podniosłem oczy swe, i widziałem przez sen wstępujące samce na samice pstre, i blachowane, i rozmaitej barwy.
11
Dixítque ángelus Dei ad me in somnis: Iacob? Et ego respóndi: Adsum. I rzekł Anioł Boży we śnie do mnie: Jakóbie! A jam odpowiedział: Owom ja.
12
Qui ait: Leva óculos tuos, et vide univérsos másculos ascendéntes super féminas, vários, maculósos, atque respérsos. Vidi enim ómnia quæ fecit tibi Laban. Który rzekł: Podnieś oczy twoje, a obacz wszystkie samce wstępujące na samice, pstre, blachowane, i nakrapiane. Bom widział wszystko coć Laban uczynił.
13
Ego sum Deus Bethel, ubi unxísti lápidem, et votum vovísti mihi. Nunc ergo surge, et egrédere de terra hac, revértens in terram nativitátis tuæ. Jamci jest Bóg Bethel, gdzieś namazał kamień, i ślubiłeś mi ślub. Teraz tedy wstań, a wynidź z tej ziemie wracając się do ziemie narodzenia twego.
14
Responderúntque Rachel et Lia: Numquid habémus resídui quidquam in facultátibus et hereditáte domus patris nostri? I odpowiedziały Rachei i Lia: Izaż jeszcze mamy jaka cząstkę w majętności i w dziedzictwie domu ojca naszego?
15
Nonne quasi aliénas reputávit nos, et véndidit, comedítque prétium nostrum? Izaż nas za obce nie poczytał, i przedał, i zjadł zapłatę naszę?
16
Sed Deus tulit opes patris nostri, et eas trádidit nobis, ac fíliis nostris: unde ómnia quæ præcépit tibi Deus, fac. Ale Bóg odjął majętności ojca naszego, i podał je nam i synom naszym: a tak wszystko uczyń coć Bóg przykazał.
17
Surréxit ítaque Iacob, et impósitis líberis ac coniúgibus suis super camélos, ábiit. Wstał tedy Jakób, a wsadziwszy dzieci i żony swe na wielbłądy, poszedł.
18
Tulítque omnem substántiam suam, et greges, et quidquid in Mesopotámia acquisíerat, pergens ad Isaac patrem suum in terram Chánaan. I zabrał wszystkę majętność swoję, i trzody, i czego jedno w Mezopotamiej nabył, idąc do Isaaka ojca swego, do ziemie Chananejskiej.
19
Eo témpore íerat Laban ad tondéndas oves, et Rachel furáta est idóla patris sui. Na ten czas poszedł był Laban strzydz owce, a Rachel ukradła bałwany ojca swego.
20
Noluítque Iacob confitéri sócero suo quod fúgeret. A Jakób niechciał oznajmić świekrowi swemu że uciekał.
21
Cumque abiísset tam ipse quam ómnia quæ iuris sui erant, et amne transmísso pérgeret contra montem Gálaad, A gdy poszedł tak sam, jako wszystko do czego miał prawo, i przeprawiwszy się przez rzekę, ciągnął ku górze Galaad,
22
nuntiátum est Laban die tértio quod fúgeret Iacob. Dano znać Labanowi dnia trzeciego, że uciekał Jakób.
23
Qui, assúmptis frátribus suis, persecútus est eum diébus septem: et comprehéndit eum in monte Gálaad. Który wziąwszy bracią swoję, gonił go przez siedm dni: i poścignął go na górze Galaad.
24
Vidítque in somnis dicéntem sibi Deum: Cave ne quidquam áspere loquáris contra Iacob. I widział we śnie Boga mówiącego do siebie: Strzeż abyś nic przykro nie mówił przeciw Jakóbowi.
25
Iamque Iacob exténderat in monte tabernáculum: cumque ille consecútus fuísset eum cum frátribus suis, in eódem monte Gálaad fixit tentórium. I już był Jakób rozbił namiot na górze: i gdy go on dogonił, z bracią swą, na tejże górze Galaad rozbił namiot.
26
Et dixit ad Iacob: Quare ita egísti, ut clam me abígeres fílias meas quasi captívas gládio? I rzekł do Jakóba: Czemuś tak uczynił, żeś krom wiedzenia mego zabrał córki moje, jakoby mieczem pojmane?
27
Cur ignoránte me fúgere voluísti, nec indicáre mihi, ut proséquerer te cum gáudio, et cánticis, et týmpanis, et cítharis? Przecześ bez wiadomości mojej chciał uciec, ani dać mi znać, żebym cię był odprowadził z weselem i z pieśniami, i z bębny, i z cytrami?
28
Non es passus ut osculárer fílios meos et fílias: stulte operátus es: et nunc quidem Nie dopuściłeś abym pocałował syny moje i córki: głupieś uczynił: a teraz wprawdzie możeć ręka moja złem oddać:
29
valet manus mea réddere tibi malum: sed Deus patris vestri heri dixit mihi: Cave ne loquáris contra Iacob quidquam dúrius. Ale Bóg ojca waszego wczora mi rzekł: Strzeż abyś nie mówił przeciw Jakóbowi nic przykrego.
30
Esto, ad tuos ire cupiébas, et desidério erat tibi domus patris tui: cur furátus es deos meos? Niech tak będzie, chciałoć się jachać do swoich, i pragnąłeś domu ojca twego: Czemużeś pokradł Bogi moje?
31
Respóndit Iacob: Quod ínscio te proféctus sum, tímui ne violénter auférres fílias tuas. Odpowiedział Jakób: Żem odjachał bez wiadomości twojej, bałem się byś mi mocą nie pobrał córek twoich.
32
Quod autem furti me árguis: apud quemcúmque invéneris deos tuos, necétur coram frátribus nostris: scrutáre, quidquid tuórum apud me invéneris, et aufer. Hæc dicens, ignorábat quod Rachel furáta esset idóla. A co mię w złodziejstwie pomawiasz: u kogokolwiek najdziesz Bogi twoje, niech zabit będzie przed bracią naszą. Szukaj, cokolwiek twego u mnie najdziesz, to weźmi. To mówiąc, niewiedział żeby Rachel ukradła bałwany.
33
Ingréssus ítaque Laban tabernáculum Iacob et Liæ, et utriúsque fámulæ, non invénit. Cumque intrásset tentórium Rachélis, Wszedszy tedy Laban do namiotu Jakóba i Liej, i obu służebnic, nie nalazł. A gdy wchodził do namiotu Rachele,
34
illa festínans abscóndit idóla subter straménta caméli, et sedit désuper: scrutantíque omne tentórium, et nihil inveniénti, Ona spieszno bałwany skryła pod mierzwę wielbłądowę, i siadła na niej: a gdy wszystek namiot zmacał, a nic nieznalazł:
35
ait: Ne irascátur dóminus meus quod coram te assúrgere néqueo: quia iuxta consuetúdinem feminárum nunc áccidit mihi: sic delúsa sollicitúdo quæréntis est. Rzekła mu: Niech się nie gniewa Pan mój, żeć przed tobą powstać niemogę: bo według obyczaju niewieściego teraz na mię przypadło: i tak oszukana jest pilność szukającego.
36
Tuménsque Iacob, cum iúrgio ait: Quam ob culpam meam, et ob quod peccátum meum sic exarsísti post me, A nadąwszy się Jakób z fukiem rzekł: Prze którą winę moję i który grzech mój, takeś się zapalił za mną,
37
et scrutátus es omnem supelléctilem meam? quid invenísti de cuncta substántia domus tuæ? pone hic coram frátribus meis, et frátribus tuis, et iúdicent inter me et te. I wymacałeś wszystek sprzęt mój? Cóżeś nalazł ze wszystkiej majętności domu twego? połóż tu przed bracią moją i przed twoją, a niech rozsądzą między mną a tobą.
38
Idcírco vigínti annis fui tecum? oves tuæ et capræ stériles non fuérunt, aríetes gregis tui non comédi: I przetożem przez dwadzieścia lat był z tobą? owce twoje i kozy nie były nie płodne, nie jadłem baranów trzody twojej:
39
nec captum a béstia osténdi tibi, ego damnum omne reddébam: quidquid furto períbat, a me exigébas: Anim ci porwanego od zwierza pokazował, jam wszystką szkodę nadgradzał: cokolwiek kradzieżą ginęło, na mnieś tego ścigał.
40
die noctúque æstu urébar, et gelu, fugiebátque somnus ab óculis meis. We dnie i w nocy cierpiałem gorąco i zimno, i niepostawał sen na oczach moich.
41
Sicque per vigínti annos in domo tua servívi tibi, quatuórdecim pro filiábus, et sex pro grégibus tuis: immutásti quoque mercédem meam decem vícibus. I takem ci przez dwadzieścia lat w domu twym służył: czternaście za córki, a sześć za trzody twoje: Odmieniałeś też po dziesięć kroć zapłatę moję.
42
Nisi Deus patris mei Abraham, et timor Isaac affuísset mihi, fórsitan modo nudum me dimisísses: afflictiónem meam et labórem mánuum meárum respéxit Deus, et árguit te heri. By był Bóg ojca mego Abrahama, a bojaźń Isaaka nie była przy mnie, snadźbyś mię był teraz puścił nagiego: na utrapienie moje, i na pracę rąk moich, wejrzał Bóg, i strofował cię wczora.
43
Respóndit ei Laban: Fíliæ meæ et fílii, et greges tui, et ómnia quæ cernis, mea sunt: quid possum fácere fíliis et nepótibus meis? Odpowiedział mu Laban: Córki moje i synowie, i trzody twoje i wszystko to co widzisz, moje jest: Cóż mam czynić synom i wnukom moim?
44
Veni ergo, et ineámus fœdus: ut sit in testimónium inter me et te. Pódźże tedy, a uczyńmy przymierze: aby było na świadectwo między mną a tobą.
45
Tulit ítaque Iacob lápidem, et eréxit illum in títulum: Wziął tedy Jakób kamień; i postawił ji na znak:
46
dixítque frátribus suis: Afférte lápides. Qui congregántes fecérunt túmulum, comederúntque super eum: I rzekł braciej swojej: Nanoście kamienia: którzy nanosiwszy uczynili kupę, i jedli na niej:
47
quem vocávit Laban Túmulum testis: et Iacob, Acérvum testimónii, utérque iuxta proprietátem linguæ suæ. Którą nazwał Laban kupą świadka: a Jakób, kupą świadectwa, oba według własności języka swego.
48
Dixítque Laban: Túmulus iste erit testis inter me et te hódie, et idcírco appellátum est nomen eius Gálaad, id est, Túmulus testis. I rzekł Laban: Kupa ta będzie świadkiem między mną a tobą dzisia i dla tego nazwane jest imię jej Galaad, to jest, kupa świadka.
49
Intueátur et iúdicet Dóminus inter nos quando recessérimus a nobis, Niechaj widzi i sądzi Pan między nami, gdy odejdziemy od siebie,
50
si afflíxeris fílias meas, et si introdúxeris álias uxóres super eas: nullus sermónis nostri testis est absque Deo, qui præsens réspicit. Jeśli będziesz trapił córki moje, i jeśli pojmiesz insze żony nad nie: Niemasz tu inszego świadka mowy naszej oprócz Boga, który obecnie patrzy.
51
Dixítque rursus ad Iacob: En túmulus hic, et lapis quem eréxi inter me et te, I rzekł zasię do Jakóba: oto kupa ta i kamień, który postawił między mną a tobą,
52
testis erit: túmulus, inquam, iste et lapis sint in testimónium, si aut ego transíero illum pergens ad te, aut tu præteríeris, malum mihi cógitans. Świadkiem będzie: kupa ta mówię i kamień niech będzie na świadectwo, jeślibym abo ja przeszedł ją idąc do ciebie, abo ty przeszedłbyś ją myśląc mi co złego.
53
Deus Abraham, et Deus Nachor, iúdicet inter nos, Deus patris eórum. Iurávit ergo Iacob per timórem patris sui Isaac: Bóg Abrahamów i Bóg Nachorów niech rozsądzi między nami Bóg ojca ich. Przysiągł tedy Jakób przez bojaźń ojca swego Isaaka:
54
immolatísque víctimis in monte, vocávit fratres suos ut éderent panem. Qui cum comedíssent, mansérunt ibi. I ofiarowawszy ofiary na górze, wezwał bracie swej, aby jedli chleb. Którzy najadszy się zostali tam.
55
Laban vero de nocte consúrgens, osculátus est fílios, et fílias suas, et benedíxit illis: reversúsque est in locum suum. A Laban w nocy wstawszy pocałował syny i córki swe i błogosławił im: i wrócił się na miejsce swoje.
32
1
Iacob quoque ábiit itínere quo cœ́perat: fuerúntque ei óbviam ángeli Dei. Jakób też szedł zaczętą drogą: i potkali go Aniołowie Boży.
2
Quos cum vidísset, ait: Castra Dei sunt hæc: et appellávit nomen loci illíus Mahanáim, id est, Castra. Które ujrzawszy, rzekł: Obóz to Boży: i nazwał imię miejsca onego Mahanaim, to jest Obóz:
3
Misit autem et núntios ante se ad Esau fratrem suum in terram Seir, in regiónem Edom: Posłał też i posły przed sobą do Ezawa brata swego do ziemie Seir do krainy Edom.
4
præcepítque eis, dicens: Sic loquímini dómino meo Esau: Hæc dicit frater tuus Iacob: Apud Laban peregrinátus sum, et fui usque in præséntem diem. I przykazał im mówiąc: Tak rzeczecie panu memu Ezawowi: To mówi brat twój Jakób: u Labana, byłem gościem, i mieszkałem aż do dzisiejszego dnia.
5
Hábeo boves, et ásinos, et oves, et servos, et ancíllas: mittóque nunc legatiónem ad dóminum meum, ut invéniam grátiam in conspéctu tuo. Mam woły, i osły, i owce, i sługi, służebnice, i szlę teraz poselstwo do pana niego, abych nalazł łaskę przed obliczem twojem.
6
Reversíque sunt núntii ad Iacob, dicéntes: Vénimus ad Esau fratrem tuum, et ecce próperat tibi in occúrsum cum quadringéntis viris. I wrócili się posłowie do Jakóba, mówiąc: Przyszliśmy do Ezawa brata twego, a oto pospiesza zabieżeć ci ze cztermi sty mężów.
7
Tímuit Iacob valde: et pertérritus divísit pópulum qui secum erat, greges quoque et oves et boves, et camélos, in duas turmas, Zlękł się Jakób barzo: i przestraszony rozdzielił lud który z nim był: także trzody, i owce, i woły, i wielbłądy na dwa hufca,
8
dicens: Si vénerit Esau ad unam turmam, et percússerit eam, ália turma, quæ relícta est, salvábitur. Mówiąc: Jeśli przyjdzie Ezaw do jednego hufca, a porazi ji, tedy hufiec drugi, który zostanie będzie zachowany.
9
Dixítque Iacob: Deus patris mei Abraham, et Deus patris mei Isaac: Dómine qui dixísti mihi: Revértere in terram tuam, et in locum nativitátis tuæ, et benefáciam tibi: I rzekł Jakób: Boże ojca mego Abrahama, i Boże ojca mego Isaaka: Panie, któryś mi rzekł: Wróć się do ziemie twojej, i na miejsce narodzenia twego, a uczynięć dobrze:
10
minor sum cunctis miseratiónibus tuis, et veritáte tua quam explevísti servo tuo. In báculo meo transívi Iordánem istum: et nunc cum duábus turmis regrédior. Mniejszy jestem niż wszystkie zmiłowania twoje, i prawda twoja którąś wypełnił słudze twemu. O lasce mojej przeszedłem ten Jordan: a teraz ze dwiema hufcami się wracam.
11
Erue me de manu fratris mei Esau, quia valde eum tímeo: ne forte véniens percútiat matrem cum fíliis. Wyrwi mię z ręki brata mego Ezawa, boć się go barzo boję: by snadź przyszedszy nie pobił matki z synami.
12
Tu locútus es quod benefáceres mihi, et dilatáres semen meum sicut arénam maris, quæ præ multitúdine numerári non potest. Tyś rzekł, żeś mi miał dobrze czynić i rozmnożyć nasienie moje jako piasek morski, który prze mnóstwo zliczon być niemoże.
13
Cumque dormísset ibi nocte illa, separávit de his quæ habébat, múnera Esau fratri suo, A gdy tam spał onej nocy, oddzielił z tego co miał dary Ezawowi bratu swemu.
14
capras ducéntas, hircos vigínti, oves ducéntas, et aríetes vigínti, Kóz dwieście, kozłów dwadzieścia, owiec dwieście, i baranów dwadzieścia.
15
camélos fœtas cum pullis suis trigínta, vaccas quadragínta, et tauros vigínti, ásinas vigínti et pullos eárum decem. Wielbłądzic źrebnych ze źrebięty ich trzydzieści, krów czterdzieści, i byków dwadzieścia, oślic dwadzieścia, i ośląt ich dziesięć.
16
Et misit per manus servórum suórum síngulos seórsum greges, dixítque púeris suis: Antecédite me, et sit spátium inter gregem et gregem. I posłał przez ręce sług swoich każdą trzodę zosobna, i rzekł sługom swoim: Idźcie przede mną: a niech będzie plac między stadem i stadem.
17
Et præcépit prióri, dicens: Si óbvium habúeris fratrem meum Esau, et interrogáverit te: Cuius es? aut, Quo vadis? aut, Cuius sunt ista quæ séqueris? I przykazał pierwszemu, mówiąc: Jeśli potkasz brata mego Ezawa: a zapyta cię czyjeś ty? abo, gdzie idziesz? abo, czyje to co żeniesz?
18
respondébis: Servi tui Iacob, múnera misit dómino meo Esau: ipse quoque post nos venit. Odpowiesz: sługi twego Jakóba, dary to posłał panu memu Ezawowi, sam też za nami idzie.
19
Simíliter dedit mandáta secúndo, et tértio, et cunctis qui sequebántur greges, dicens: Iísdem verbis loquímini ad Esau cum invenéritis eum. Także dał rozkazanie wtóremu i trzeciemu, i wszystkim którzy gnali stada mówiąc: Temiż słowy mówcie do Ezawa gdy go znajdziecie.
20
Et addétis: Ipse quoque servus tuus Iacob iter nostrum inséquitur. Dixit enim: Placábo illum munéribus quæ præcédunt, et póstea vidébo illum: fórsitan propitiábitur mihi. I przydacie: Sam też sługa twój Jakób idzie za nami, mówił bowiem, ubłagam go darami, które uprzedzają, a potem go ujrzę, owa się zmiłuje nademną.
21
Præcessérunt ítaque múnera ante eum, ipse vero mansit nocte illa in castris. Uprzedziły tedy przed nim dary, a sam został onej nocy w obozie.
22
Cumque matúre surrexísset, tulit duas uxóres suas, et tótidem fámulas cum úndecim fíliis, et transívit vadum Iaboc. A wstawszy w czas, wziął dwie żenie swe, i tyleż służebnic z jedenaścią synów, i przeprawił się przez bród Jakób.
23
Traductísque ómnibus quæ ad se pertinébant, I przeprowadziwszy wszystko, co do niego należało,
24
mansit solus: et ecce vir luctabátur cum eo usque mane. Został sam: a oto mąż biedził się z nim aż do zarania.
25
Qui cum vidéret quod eum superáre non posset, tétigit nervum fémoris eius, et statim emárcuit. Który widząc, iż go nie mógł przemódz, dotknął się żyły biodry jego, a natychmiast uschła:
26
Dixítque ad eum: Dimítte me: iam enim ascéndit auróra. Respóndit: Non dimíttam te, nisi benedíxeris mihi. I rzekł do niego: Puść mię, bo już wschodzi zorza. Odpowiedział: Niepuszczę cię aż mi błogosławisz.
27
Ait ergo: Quod nomen est tibi? Respóndit: Iacob. I rzekł: Co za imię twoje? odpowiedział: Jakób.
28
At ille: Nequáquam, inquit, Iacob appellábitur nomen tuum, sed Israel: quóniam si contra Deum fortis fuísti, quanto magis contra hómines prævalébis? A on rzekł: Żadną miarą nie będzie nazwane imię twoje Jakób, ale Izrael: bo jeźliś przeciw Bogu był mocnym, daleko więcej przeciw ludziom przemożesz.
29
Interrogávit eum Iacob: Dic mihi, quo appelláris nómine? Respóndit: Cur quæris nomen meum? Et benedíxit ei in eódem loco. Spytał go Jakób: Powiedz mi, jakiem cię imieniem zową? Odpowiedział: Przecz się pytasz o imieniu mojem? I błogosławił mu na onemże miejscu:
30
Vocavítque Iacob nomen loci illíus Phánuel, dicens: Vidi Deum fácie ad fáciem, et salva facta est ánima mea. I nazwał Jakób imię onego miejsca Phanuel, mówiąc: Widziałem Boga twarzą w twarz, a zbawiona jest dusza moja.
31
Ortúsque est ei statim sol, postquam transgréssus est Phánuel: ipse vero claudicábat pede. I wnet mu wzeszło słońce skoro przeszedł Phanuel: a on chramał na nogę.
32
Quam ob causam non cómedunt nervum fílii Israel, qui emárcuit in fémore Iacob, usque in præséntem diem: eo quod tetígerit nervum fémoris eius, et obstupúerit. Dla której przyczyny nie jadają żyły synowie Izrael, która uschnęła w biedrze Jakóbowej, aż do dnia dzisiejszego: iż się dotknął żyły biodry jego i zmartwiała.
33
1
Elevans autem Iacob óculos suos, vidit veniéntem Esau, et cum eo quadringéntos viros: divisítque fílios Liæ et Rachel, ambarúmque famulárum: A podniósszy Jakób oczy swe, ujrzał Ezawa jadącego, a z nim czterysta mężów: i rozdzielił syny Liej i Rachel, i obu służebnic:
2
et pósuit utrámque ancíllam, et líberos eárum, in princípio: Liam vero, et fílios eius, in secúndo loco: Rachel autem et Ioseph novíssimos. I postawił obie służebnice i dzieci ich na przodku:a Lią i syny jej na wtórem miejscu: Rachelę zaś i Józefa na ostatku.
3
Et ipse progrédiens adorávit pronus in terram sépties, donec appropinquáret frater eius. A sam wprzód idąc pokłonił się aż do ziemie siedm kroć, aż nadjachał brat jego.
4
Currens ítaque Esau óbviam fratri suo, amplexátus est eum: stringénsque collum eius, et ósculans flevit. Bieżąc tedy Ezaw przeciw bratu swemu, obłapił go: i ściskając szyję jego, i całując płakał.
5
Levatísque óculis, vidit mulíeres et párvulos eárum, et ait: Quid sibi volunt isti? et si ad te pértinent? Respóndit: Párvuli sunt, quos donávit mihi Deus servo tuo. A podniósszy oczy, ujrzał niewiasty i dzieci ich, i rzekł: A ci, co zacz są? a jeśli do ciebie należą? Odpowiedział: Drobióżdżek jest, który darował Bóg mnie słudze twemu.
6
Et appropinquántes ancíllæ et fílii eárum, incurváti sunt. A przybliżywszy się służebnice i synowie ich, nakłonili się.
7
Accéssit quoque Lia cum púeris suis: et cum simíliter adorássent, extrémi Ioseph et Rachel adoravérunt. Przystąpiła też Lia z dziećmi swymi: a gdy się takież pokłonili, ostateczni Józef i Rachel pokłon uczynili.
8
Dixítque Esau: Quænam sunt istæ turmæ quas óbviam hábui? Respóndit: Ut invenírem grátiam coram dómino meo. I rzekł Ezaw: Cóż to za hufy którem potkał? Odpowiedział: Abych znalazł łaskę przed panem moim.
9
At ille ait: Hábeo plúrima, frater mi, sint tua tibi. A on rzekł: Mam dosyć bracie mój, miej ty swoje.
10
Dixítque Iacob: Noli ita, óbsecro: sed si invéni grátiam in óculis tuis, áccipe munúsculum de mánibus meis. Sic enim vidi fáciem tuam, quasi víderim vultum Dei: esto mihi propítius, I rzekł Jakób: Niechciej tak proszę: ale jeślim znalazł łaskę w oczach twoich, przyjmij mały dar z ręku moich: bom tak widział oblicze twoje, jakobym widział oblicze Boże. Bądź mi litościw,
11
et súscipe benedictiónem quam áttuli tibi, et quam donávit mihi Deus tríbuens ómnia. Vix fratre compellénte, suscípiens, A przyjmi błogosławieństwo, którem ci przyniósł, i które mi darował Bóg dający wszystko. Ledwie za przymuszeniem braterskiem, przyjmując,
12
ait: Gradiámur simul, eróque sócius itíneris tui. Rzekł: Jedźmy pospołu, a będę towarzyszem drogi twojej.
13
Dixítque Iacob: Nosti dómine mi quod párvulos hábeam téneros, et oves, et boves fœtas mecum: quas si plus in ambulándo fécero laboráre, moriéntur una die cuncti greges. I rzekł Jakób: Wiesz panie mój, że drobióżdżek młodziusieńki, owce też i krowy cielne mam z sobą: którym jeśli gwałt uczynię w chodzeniu, odejdą mi jednego dnia wszystkie stada.
14
Præcédat dóminus meus ante servum suum: et ego sequar paulátim vestígia eius, sicut vídero párvulos meos posse, donec véniam ad dóminum meum in Seir. Niech wprzód jedzie Pan mój przed sługą swoim: a ja pójdę z lekka za nim w tropy jego, jako obaczę, że nadęży mój drobióżdżek, aż przyjdę do Pana mego do Seir.
15
Respóndit Esau: Oro te, ut de pópulo qui mecum est, saltem sócii remáneant viæ tuæ. Non est, inquit, necésse: hoc uno tantum indígeo, ut invéniam grátiam in conspéctu tuo dómine mi. Odpowiedział Ezaw: Proszę cię, niechaj wżdy z ludu który jest zemną, zostaną towarzysze drogi twojej. A on rzekł: Nie potrzeba tego: tylko mi tego trzeba, abym nalazł łaskę przedobliczem twojem panie mój.
16
Revérsus est ítaque illo die Esau itínere quo vénerat in Seir. Wrócił się tedy onego dnia Ezaw drogą, którą był przyjachał, do Seir.
17
Et Iacob venit in Socoth: ubi ædificáta domo et fixis tentóriis appellávit nomen loci illíus Socoth, id est, Tabernácula. A Jakób przyszedł do Sochot: gdzie zbudowawszy dom a rozbiwszy namioty, nazwał imię miejsca Onego Sochot, to jest Namioty.
18
Transivítque in Salem urbem Sichimórum, quæ est in terra Chánaan, postquam revérsus est de Mesopotámia Sýriæ: et habitávit iuxta óppidum. I przeszedł do Salem miasta Sichimczyków, które jest w ziemi Chananejskiej, potem jako się zwrócił z Mezopotamiej Syryjskiej, i mieszkał przy miasteczku.
19
Emítque partem agri, in qua fíxerat tabernácula, a fíliis Hemor patris Sichem centum agnis. I kupił sztukę pola, na której był rozbił namiot, od synów Hemora ojca Sichemowego, za sto jagniąt.
20
Et erécto ibi altári, invocávit super illud fortíssimum Deum Israel. I zbudowawszy tam ołtarz, wzywał na nim namocniejszego Boga Izraelowego.
34
1
Egréssa est autem Dina fília Liæ ut vidéret mulíeres regiónis illíus. I wyszła Dyna córka Liej, aby oglądała niewiasty onej krainy,
2
Quam cum vidísset Sichem fílius Hemor Hevǽi, princeps terræ illíus, adamávit eam: et rápuit, et dormívit cum illa, vi ópprimens vírginem. Którą ujrzawszy Sichem syn Hemora Hewejskiego książę onej ziemie, rozmiłował się jej: i porwał, i spał z nią, gwałt uczyniwszy pannie.
3
Et conglutináta est ánima eius cum ea, tristémque delinívit blandítiis. I spoiła się z nią dusza jego, a smutną ubłagał łagodnemi słowy.
4
Et pergens ad Hemor patrem suum: Accipe, inquit, mihi puéllam hanc cóniugem. I szedszy do Hemora ojca swego, rzekł: Weźmi mi tę dzieweczkę za żonę.
5
Quod cum audísset Iacob abséntibus fíliis, et in pastu pécorum occupátis, síluit donec redírent. Co gdy usłyszał Jakób w niebytności synów, i około pasze bydła zabawionych, milczał aż się wrócili.
6
Egrésso autem Hemor patre Sichem ut loquerétur ad Iacob, A gdy wyszedł Hemor ociec Sichemów, aby mówił z Jakóbem,
7
ecce fílii eius veniébant de agro: auditóque quod accíderat, iráti sunt valde, eo quod fœdam rem operátus esset in Israel et, violáta fília Iacob, rem illícitam perpetrásset. Oto synowie jego przychodzili z pola: i usłyszawszy co się stało, rozgniewali się barzo, przeto że sprośną rzecz uczynił w Izraelu, a zgwałciwszy córkę Jakóbowę, nieprzystojną rzecz zbroił.
8
Locútus est ítaque Hemor ad eos: Sichem fílii mei adhǽsit ánima fíliæ vestræ: date eam illi uxórem: Mówił tedy Hemor do nich: Dusza Sichem syna mego spoiła się z córką waszą: dajcie mu ją za żonę:
9
et iungámus vicíssim connúbia: fílias vestras trádite nobis, et fílias nostras accípite, A pojmujmy się z obu stron: córki wasze wydajcie za nas, a córki nasze pojmujcie.
10
et habitáte nobíscum: terra in potestáte vestra est, exercéte, negotiámini, et possidéte eam. A mieszkajcie z nami. Ziemia w mocy waszej jest, sprawujcie, handlujcie, a osadzajcie ją.
11
Sed et Sichem ad patrem et ad fratres eius ait: Invéniam grátiam coram vobis: et quæcúmque statuéritis, dabo: Ale i Sichem rzekł do ojca, i do braciej jej: Niech najdę łaskę u was: a co jedno postanowicie to dam:
12
augéte dotem, et múnera postuláte, et libénter tríbuam quod petiéritis: tantum date mihi puéllam hanc uxórem. Podwyżcie wiana, i darów żądajcie a chętnie dam co zachcecie, tylko mi dajcie dzieweczkę za żonę.
13
Respondérunt fílii Iacob Sichem et patri eius in dolo, sæviéntes ob stuprum soróris: Odpowiedzieli synowie Jakóba Sichemowi i ojcu jego na zdradzie, rozjadszy się o zgwałcenie siostry:
14
Non póssumus fácere quod pétitis, nec dare sorórem nostram hómini incircumcíso: quod illícitum et nefárium est apud nos. Niemożemy uczynić czego żądacie, ani dać siostry naszej człowiekowi nieobrzezanemu: co się niegodzi, niesłuszna i obrzydła rzecz u nas.
15
Sed in hoc valébimus fœderári, si voluéritis esse símiles nostri, et circumcidátur in vobis omne masculíni sexus: Ale tak się możem porównać, jeśli zechcecie być nam podobni, a obrzeże się między wami każdy mężczyzna:
16
tunc dábimus et accipiémus mútuo fílias vestras ac nostras: et habitábimus vobíscum, erimúsque unus pópulus. Tedy damy, i weźmiemy wzajem córki wasze i nasze: i będziem mieszkać z wami, i będziemy ludem jednym:
17
Si autem circumcídi noluéritis, tollémus fíliam nostram, et recedémus. Lecz jeśli się obrzezać nie będziecie chcieli, weźmiemy córkę naszę, i odejdziemy.
18
Plácuit oblátio eórum Hemor, et Sichem fílio eius, Podobało się podanie ich Hemorowi i Sichemowi synowi jego:
19
nec dístulit adoléscens quin statim quod petebátur expléret: amábat enim puéllam valde, et ipse erat ínclytus in omni domo patris sui. I nie odłożył młodzieniec żeby niemiał zaraz uczynić, o co proszono: miłował bowiem barzo one dzieweczkę, a sani był zacny we wszystkim domu ojca swego.
20
Ingressíque portam urbis, locúti sunt ad pópulum: I wszedszy w bronę miejską mówili do ludu:
21
Viri isti pacífici sunt, et volunt habitáre nobíscum: negotiéntur in terra, et exérceant eam, quæ spatiósa et lata cultóribus índiget: fílias eórum accipiémus uxóres, et nostras illis dábimus. Mężowie ci spokojni są, a chcą mieszkać z nami: niech handlują w ziemi, i niechaj ją sprawują, która będąc szeroka i przestrona, sprawców potrzebuje: córki ich będziemy brać za żony, a nasze im dawać będziemy.
22
Unum est quo différtur tantum bonum: si circumcidámus másculos nostros, ritum gentis imitántes. Jedna rzecz jest, którą się nam odwłóczy rzecz tak dobra: jeśli obrzeżemy mężczyzny nasze, narodu obyczaju naśladując:
23
Et substántia eórum, et pécora, et cuncta quæ póssident, nostra erunt: tantum in hoc acquiescámus, et habitántes simul, unum efficiémus pópulum. I majętność ich, i bydła, i co jedno mają, nasze będą: na to tylko pozwólmy, a mieszkając społem, jeden lud uczynimy.
24
Assensíque sunt omnes, circumcísis cunctis máribus. I zezwolili wszyscy, obrzezawszy wszystkie mężczyzny.
25
Et ecce, die tértio, quando gravíssimus vúlnerum dolor est: arréptis duo fílii Iacob, Símeon et Levi fratres Dinæ, gládiis, ingréssi sunt urbem confidénter: interfectísque ómnibus másculis, Ali oto dnia trzeciego, gdy nacięższa boleść z ran bywa: porwawszy dwa synowie Jakóbowi, Symeon i Lewi bracia Dyny miecze, weszli do miasta śmiele: i pobiwszy wszystkę mężczyznę.
26
Hemor et Sichem páriter necavérunt, tolléntes Dinam de domo Sichem sorórem suam. Hemora i Sichema wespół zamordowali, wziąwszy z domu Sichema Dynę siostrę swoję.
27
Quibus egréssis, irruérunt super occísos céteri fílii Iacob: et depopuláti sunt urbem in ultiónem stupri. A gdy oni wyszli, przypadli na pobite drudzy synowie Jakóbowi: i splądrowali miasto na pomstę zgwałcenia.
28
Oves eórum, et arménta, et ásinos, cunctáque vastántes quæ in dómibus et in agris erant, Owce ich i rogate bydła i osły, i wszystko pustosząc co w domiech i na polach było.
29
párvulos quoque eórum et uxóres duxérunt captívas. Dziatki też ich i żony w niewolą zabrali.
30
Quibus patrátis audácter, Iacob dixit ad Símeon et Levi: Turbástis me, et odiósum fecístis me Chananǽis, et Pherezǽis habitatóribus terræ huius: nos pauci sumus: illi congregáti percútient me, et delébor ego, et domus mea. Co gdy zbroili śmiele, Jakób rzekł do Symeona i Lewi: Zafrasowaliście mię, i przywiedliście mię w ohydę Chananejczykom i Pherezejczykom, obywatelom tej ziemie: Nas niewiele, oni zgromadziwszy się porażą mię, i zginę ja, i dom mój:
31
Respondérunt: Numquid ut scorto abúti debuére soróre nostra? A oni odpowiedzieli: Izali jako wszetecznice mieli źle używać siostry naszej?
35
1
Intérea locútus est Deus ad Iacob: Surge, et ascénde Bethel, et hábita ibi, facque altáre Deo qui appáruit tibi quando fugiébas Esau fratrem tuum. Tym czasem mówił Bóg do Jakóba: Wstań a wstąp do Bethel, i mieszkaj tam, a uczyń ołtarz Bogu, któryć się ukazał, kiedyś uciekał przed Ezawem bratem twoim.
2
Iacob vero convocáta omni domo sua, ait: Abícite deos aliénos qui in médio vestri sunt, et mundámini, ac mutáte vestiménta vestra. Jakób tedy zezwawszy dom wszystek swój, rzekł: Odrzućcie Bogi cudze, którzy w pośrodku was są, a oczyśćcie się, i odmieńcie szaty wasze.
3
Súrgite, et ascendámus in Bethel, ut faciámus ibi altáre Deo: qui exaudívit me in die tribulatiónis meæ, et sócius fuit itíneris mei. Wstańcie, a wstąpmy do Bethel, abyśmy tam uczynili ołtarz Bogu, który mię wysłuchał w dzień utrapienia mego, i był mi towarzyszem drogi mojej.
4
Dedérunt ergo ei omnes deos aliénos quos habébant, et ináures quæ erant in áuribus eórum: at ille infódit ea subter terebínthum, quæ est post urbem Sichem. Oddali mu tedy wszystkie Bogi cudze które mieli, i nausznice które na uszach ich były: a on wkopał je pod Terebintem, który jest za miastem Sichem.
5
Cumque profécti essent, terror Dei invásit omnes per circúitum civitátes, et non sunt ausi pérsequi recedéntes. A gdy wyjachali, strach Boży napadł wszystkie okoliczne miasta, że nie śmieli gonić odchodzących.
6
Venit ígitur Iacob Luzam, quæ est in terra Chánaan, cognoménto Bethel: ipse et omnis pópulus cum eo. Przyszedł tedy Jakób do Luzy, która jest w ziemi Chananejskiej, przezwiskiem Bethel, sam i wszystek lud z nim.
7
Ædificavítque ibi altáre, et appellávit nomen loci illíus, Domus Dei: ibi enim appáruit ei Deus cum fúgeret fratrem suum. I zbudował tam ołtarz, i nazwał imię onego miejsca, Dom Boży, bo mu się tam Bóg był ukazał, gdy uciekał przed bratem swoim.
8
Eódem témpore mórtua est Débora nutrix Rebéccæ, et sepúlta est ad radíces Bethel subter quercum: vocatúmque est nomen loci illíus, Quercus fletus. Tegoż czasu umarła Debora mamka Rebeczyna, i pogrzebiona jest na dole Bethel pod dębem: I nazwano imię onego miejsca Dąb płaczu.
9
Appáruit autem íterum Deus Iacob postquam revérsus est de Mesopotámia Sýriæ, benedixítque ei, I ukazał się powtóre Bóg Jakóbowi, gdy się wrócił z Mezopotamiej Syryjskiej, i błogosławił mu,
10
dicens: Non vocáberis ultra Iacob, sed Israel erit nomen tuum. Et appellávit eum Israel, Mówiąc: Nie będziesz więcej zwan Jakóbem: ale Israel będzie imię twoje. I nazwał go Israelem,
11
dixítque ei: Ego Deus omnípotens: cresce, et multiplicáre: gentes et pópuli natiónum ex te erunt, reges de lumbis tuis egrediéntur, I rzekł mu: jam Bóg wszechmogący, rozradzaj się I mnóż się, narody i ludzie narodów będą z ciebie, królowie z biódr twoich wynidą.
12
terrámque quam dedi Abraham et Isaac, dabo tibi et sémini tuo post te. I ziemię, którąm dał Abrahamowi i Isaakowi dam tobie, i nasieniu twemu po tobie.
13
Et recéssit ab eo. I odszedł od niego.
14
Ille vero eréxit títulum lapídeum in loco quo locútus fúerat ei Deus: libans super eum libámina, et effúndens óleum: A on postawił znak kamienny na miejscu gdzie z nim Bóg mówił: ofiarując na nim mokre ofiary, i lejąc oliwę,
15
vocánsque nomen loci illíus Bethel. I nazywając imię onego miejsca Bethel.
16
Egréssus autem inde, venit verno témpore ad terram quæ ducit Ephratam: in qua cum parturíret Rachel, A odszedłszy z tamtąd, przyszedł czasu wiosny do ziemie, która wiedzie do Ephraty: w której gdy się Rachel rodząc pracowała,
17
ob difficultátem partus periclitári cœpit. Dixítque ei óbstetrix: Noli timére, quia et hunc habébis fílium. Dla trudności porodzenia, poczęła w niebezpieczeństwie być: i rzekła jej baba: Nie bój się, bo i tego syna będziesz miała.
18
Egrediénte autem ánima præ dolóre, et imminénte iam morte, vocávit nomen fílii sui Bénoni, id est, Fílius dolóris mei: pater vero appellávit eum Béniamin, id est, Fílius dextræ. A gdy wychodziła dusza jej od boleści, i gdy już śmierć nadchodziła, nazwała imię syna swego Benoni, to jest, syn boleści mojej: a ociec nazwał go Beniamin to jest syn prawice.
19
Mórtua est ergo Rachel, et sepúlta est in via quæ ducit Ephratam, hæc est Béthlehem. Umarła tedy Rachel, i pogrzebiona jest na drodze, która wiedzie do Ephraty, ta jest Bethlehem.
20
Erexítque Iacob títulum super sepúlcrum eius: hic est títulus monuménti Rachel, usque in præséntem diem. I postawił Jakób znak na grobie jej: tenci jest znak grobu Rachel, aż do dnia dzisiejszego.
21
Egréssus inde, fixit tabernáculum trans Turrem gregis. A wyszedszy z tamtąd, rozbił namiot, za Wieżą stada.
22
Cumque habitáret in illa regióne, ábiit Ruben, et dormívit cum Bala concubína patris sui: quod illum mínime látuit. Erant autem fílii Iacob duódecim. A gdy mieszkał w onej krainie, poszedł Ruben I spał z Bala nałożnicą ojca swego: co jemu nie tajno było. A było synów Jakóbowych dwanaście.
23
Fílii Liæ: primogénitus Ruben, et Símeon, et Levi, et Iudas, et Issachar, et Zábulon. Synowie Liej: pierworodny Ruben, i Symeon, i Lewi, i Judas, i Isachar, i Zabulon.
24
Fílii Rachel: Ioseph et Béniamin. Synowie Rachel: Józef, i Beniamin.
25
Fílii Balæ ancíllæ Rachélis: Dan et Néphthali. Synowie Bale sługi Rachel: Dan, i Nephtali.
26
Fílii Zelphæ ancíllæ Liæ: Gad et Aser: hi sunt fílii Iacob, qui nati sunt ei in Mesopotámia Sýriæ. Synowie Zelphy, sługi Liej: Gad i Aser: ci są synowie Jakóbowi, którzy mu urodzili się w Mezopotamiej Syrijskiej.
27
Venit étiam ad Isaac patrem suum in Mambre, civitátem Arbée, hæc est Hebron, in qua peregrinátus est Abraham et Isaac. Przyszedł też do Isaaka ojca swego do Mambre Arbee, to jest Hebron: gdzie był gościem Abraham i Isaak.
28
Et compléti sunt dies Isaac centum octogínta annórum. I spełniło się dni Isaakowych sto ośmdziesiąt lat.
29
Consumptúsque ætáte mórtuus est: et appósitus est pópulo suo senex et plenus diérum: et sepeliérunt eum Esau et Iacob fílii sui. I starzawszy się umarł, i przyłożon jest do ludu swego stary i dni pełen: i pogrzebli go Ezaw i Jakób synowie jego.
36
1
Hæ sunt autem generatiónes Esau, ipse est Edom. A te są rodzaje Ezawowe, ten jest Edom.
2
Esau accépit uxóres de filiábus Chánaan: Ada fíliam Elon Hethǽi, et Oolíbama fíliam Anæ fíliæ Sébeon Hevǽi: Ezaw pojął żony z córek Chananejskich: Adę córkę. Elona Hethejskiego, i Oolibamę córkę Any, córki Sebeona Hewejskłego:
3
Básemath quoque fíliam Ismael sorórem Nábaioth. I Basemath córkę Ismaelowę siostrę Nabajathowę.
4
Péperit autem Ada Eliphaz: Básemath génuit Ráhuel: I urodziła Ada Eliphaza: a Basemath urodziła Rahuela:
5
Oolíbama génuit Iehus et Ihelon et Core: hi fílii Esau qui nati sunt ei in terra Chánaan. Oolibama urodziła Jehus i Ihelon i Korę. Ci synowie Ezawowi: którzy się urodzili w ziemi Chananejskiej.
6
Tulit autem Esau uxóres suas et fílios et fílias, et omnem ánimam domus suæ, et substántiam, et pécora, et cuncta quæ habére póterat in terra Chánaan: et ábiit in álteram regiónem, recessítque a fratre suo Iacob. I wziął Ezaw żony swoje, i syny i córki, i wszystkie dusze domu swego, i majętność, i bydło, i wszystko co mógł mieć w ziemi Chananejskiej: i poszedł do inszej krainy i odszedł od brata swego Jakóba.
7
Dívites enim erant valde, et simul habitáre non póterant: nec sustinébat eos terra peregrinatiónis eórum præ multitúdine gregum. Bo byli barzo majętni, a mieszkać pospołu nie mogli: i nie mogła ich znieść ziemia pielgrzymowania ich, dla mnóstwa trzód.
8
Habitavítque Esau in monte Seir, ipse est Edom. I mieszkał Ezaw na górze Seir, ten jest Edom.
9
Hæ autem sunt generatiónes Esau patris Edom in monte Seir, A te są pokolenia Ezawa ojca Edom na górze Seir,
10
et hæc nómina filiórum eius: Eliphaz fílius Ada uxóris Esau: Ráhuel quoque fílius Básemath uxóris eius. I te imiona synów jego: Eliphaz syn Ady żony Ezaw: Rahuel zaś syn Basemath żony jego.
11
Fuerúntque Eliphaz fílii: Theman, Omar, Sepho, et Gatham, et Cenez. I byli synowie Eliphazowi: Theman, Omar, Sepho, i Gathani, i Cenez.
12
Erat autem Thamna concubína Eliphaz fílii Esau: quæ péperit ei Amalech. Hi sunt fílii Ada uxóris Esau. A Thamna była nałożnica Eliphaza syna Ezaw: która mu urodziła Amalecha. Ci są synowie Ady żony Ezawowej.
13
Fílii autem Ráhuel: Nahath et Zara, Samma et Meza: hi fílii Básemath uxóris Esau. A synowie Rahuel: Nahath, i Zara, Samma, i Meza. To synowie Basemath żony Ezawowej.
14
Isti quoque erant fílii Oolíbama fíliæ Anæ fíliæ Sébeon, uxóris Esau, quos génuit ei, Iehus et Ihelon et Core. Ci też byli synowie Oolibamy córki Any córki Sebeonowej żony Ezawowej, które mu urodziła, Jehus, i Ihelon, i Kore:
15
Hi duces filiórum Esau: fílii Eliphaz primogéniti Esau: dux Theman, dux Omra, dux Sepho, dux Cenez, Te książęta synów Ezawowych: synowie Eliphaza pierworodnego Ezawowego: książę Theman: książę Omar: książę Sepho: książę Kenez,
16
dux Core, dux Gathan, dux Amalech. Hi fílii Eliphaz in terra Edom, et hi fílii Ada. Książę Kore, książę Gatham, książę Amalech. Ci synowie Eliphaz w ziemi Edomskiej, i ciż synowie Ady.
17
Hi quoque fílii Ráhuel fílii Esau: dux Nahath, dux Zara, dux Samma, dux Meza: hi autem duces Ráhuel in terra Edom: isti fílii Básemath uxóris Esau. Ci zaś synowie Rahuela syna Ezawowego: książę Nahath, książę Zara, książę Samma, książę Meza. A te książęta Rahuela w ziemi Edomskiej. Ci synowie Basemath żony Ezawowej.
18
Hi autem fílii Oolíbama uxóris Esau: dux Iehus, dux Ihelon, dux Core: hi duces Oolíbama fíliæ Anæ uxóris Esau. Ci lepak synowie Oolibamy żony Ezawowej: Książę Jehus, książę Ihelon, książę Kore, te książęta Oolibamy córki Anei żony Ezawowej.
19
Isti sunt fílii Esau, et hi duces eórum: ipse est Edom. Ci są synowie Ezawowi, i ci książęta ich: Ten jest Edom.
20
Isti sunt fílii Seir Horrǽi, habitatóres terræ: Lotan, et Sobal, et Sébeon, et Ana, Ci zaś, synowie Seir Horrejczyka mieszkańcy w ziemi: Lotan, i Sobal, i Sebeon, i Ana.
21
et Dison, et Eser, et Disan: hi duces Horrǽi, fílii Seir in terra Edom. I Dison, i Eser, i Disan. Te książęta Horrejskie, synowie Seir w ziemi Edom.
22
Facti sunt autem fílii Lotan: Hori et Heman. Erat autem soror Lotan, Thamna. I byli synowie Lotan: Hory, i Heman. A siostra Lotanowa była Thamna.
23
Et isti fílii Sobal: Alvan et Mánahat et Ebal, et Sepho et Onam. A ci synowie Sobalowi: Alwan i Manahat, i Ebal, i Sepho, i Onam.
24
Et hi fílii Sébeon: Aia et Ana. Iste est Ana qui invénit aquas cálidas in solitúdine, cum pásceret ásinos Sébeon patris sui: Ci zaś synowie Sebeon: Aia i Ana. Ten jest Ana, który wynalazł cieplice na puszczy, gdy pasł osły Sebeona ojca swego.
25
habuítque fílium Dison, et fíliam Oolíbama. A miał syna Dysona i córkę Oolibamę:
26
Et isti fílii Dison: Hamdan, et Eseban, et Iethram, et Charan. A ci synowie Dyson: Hamdan, i Eseban, i Jethram i Charan.
27
Hi quoque fílii Eser: Bálaan, et Zavan, et Acan. Ci zaś synowie Eserowi: Balaan, i Zawan, i Akan.
28
Hábuit autem fílios Disan: Hus et Aram. A Dysan miał syny: Husa i Arama.
29
Hi duces Horræórum: dux Lotan, dux Sobal, dux Sébeon, dux Ana, Te książęta Horrejczyków: książę Lotan, książę Sobal, książę Sebeon, książę Ana.
30
dux Dison, dux Eser, dux Disan: isti duces Horræórum qui imperavérunt in terra Seir. Książę Dison, książę Eser, książę Disan: te książęta Horrejczyków, którzy rozkazowali w ziemi Seir.
31
Reges autem qui regnavérunt in terra Edom ántequam habérent regem fílii Israel, fuérunt hi: A Królowie, którzy królowali w ziemi Edom, pierwej niźli mieli króla synowie Israelscy, byli ci:
32
Bela fílius Beor, noménque urbis eius Dénaba. Bela syn Beorów, a imię miasta jego Denaba.
33
Mórtuus est autem Bela, et regnávit pro eo Iobab fílius Zaræ de Bosra. A umarł Bela, I królował miasto niego Jobab, syn Zarego z Bosry.
34
Cumque mórtuus esset Iobab, regnávit pro eo Husam de terra Themanórum. A gdy umarł Jobab, królował miasto niego Husam z ziemie Themańczyków.
35
Hoc quoque mórtuo, regnávit pro eo Adad fílius Badad, qui percússit Mádian in regióne Moab: et nomen urbis eius Avith. Po tego też śmierci, królował miasto niego Adad syn Badadów, który poraził Madiana w krainie Moab; a imię miasta jego Awith.
36
Cumque mórtuus esset Adad, regnávit pro eo Semla de Másreca. I gdy umarł Adad, królował miasto niego Semla z Masreki.
37
Hoc quoque mórtuo regnávit pro eo Saul de flúvio Róhoboth. A po tego też śmierci, królował miasto niego Saul od rzeki Rohoboth.
38
Cumque et hic obiísset, succéssit in regnum Bálanan fílius Achobor. A gdy i ten umarł, nastąpił na królestwo Balanan Syn Achoborów.
39
Isto quoque mórtuo regnávit pro eo Adar, noménque urbis eius Phau: et appellabátur uxor eius Meétabel, fília Matred fíliæ Mézaab. A po jego też śmierci królował miasto niego Adar, a imię miasta jego Phau: a żonę jego zwano Meetabel, córka Matred córki Mezaab.
40
Hæc ergo nómina ducum Esau in cognatiónibus, et locis, et vocábulis suis: dux Thamna, dux Alva, dux Ietheth, Te tedy imiona książąt Ezaw według rodzajów i miejsc i imion ich: książę Thamna, książę Alua, książę Jetheth,
41
dux Oolíbama, dux Ela, dux Phinon, Książę Oolibama, książę Ela, książę Phinon,
42
dux Cenez, dux Theman, dux Mabsar, Książę Kenes, książę Theman, książę Mabsar,
43
dux Mágdiel, dux Hiram: hi duces Edom habitántes in terra impérii sui, ipse est Esau pater Idumæórum. Książę Magdiel, książę Hiram: te książęta Edomskie, mieszkające w ziemi panowania swego, ten jest Ezaw ociec Idumejczyków.
37
1
Habitávit autem Iacob in terra Chánaan, in qua pater suus peregrinátus est. A Jakób mieszkał w ziemi Chananejskiej, w której ociec jego był gościem.
2
Et hæ sunt generatiónes eius: Ioseph cum sédecim esset annórum, pascébat gregem cum frátribus suis adhuc puer: et erat cum fíliis Balæ et Zelphæ uxórum patris sui: accusavítque fratres suos apud patrem crímine péssimo. A te są pokolenia jego: Józef gdy miał szesnaście lat, pasł trzodę z bracią swą jeszcze pacholęciem: i był z synami Bali i Zelphy, żon ojca swego: i oskarżył bracią swą przed ojcem o grzech bardzo sprośny.
3
Israel autem diligébat Ioseph super omnes fílios suos, eo quod in senectúte genuísset eum: fecítque ei túnicam polýmitam. A Israel miłował Józefa nad wszystkie syny swe, przeto, iż go był w starości swej urodził: i uczynił mu suknią wzorzystą.
4
Vidéntes autem fratres eius quod a patre plus cunctis fíliis amarétur, óderant eum, nec póterant ei quidquam pacífice loqui. I widząc bracia jego, że go miłował ociec nadewszystkie syny, nienawidzieli go, i niemogli nic łaskawie z nim mówić.
5
Accidit quoque ut visum sómnium reférret frátribus suis: quæ causa maióris ódii seminárium fuit. Przydało się też, iż sen który widział, powiedał braciej swej: co było przyczyną więtszej nienawiści.
6
Dixítque ad eos: Audíte sómnium meum quod vidi: I rzekł do nich: słuchajcie snu mego, którym widział.
7
putábam nos ligáre manípulos in agro: et quasi consúrgere manípulum meum, et stare, vestrósque manípulos circumstántes adoráre manípulum meum. Zdało mi się żeśmy wiązali snopy na polu: a snop mój jakoby powstał i stanął, a wasze snopy około stojące kłaniały się snopowi memu.
8
Respondérunt fratres eius: Numquid rex noster eris? aut subiciémur ditióni tuæ? Hæc ergo causa somniórum atque sermónum, invídiæ et ódii fómitem ministrávit. Odpowiedzieli bracia jego: Izali królem naszym będziesz? abo poddani będziemy państwu twemu? Ta tedy przyczyna snów i mów, zazdrości i nienawiści żagwie przydawała,
9
Aliud quoque vidit sómnium, quod narrans frátribus, ait: Vidi per sómnium, quasi solem, et lunam, et stellas úndecim adoráre me. Widział też i drugi sen, który powiadając braciej, mówił: Widziałem przez sen, jakoby mi się słońce i księżyc i jedenaście gwiazd kłaniało.
10
Quod cum patri suo, et frátribus retulísset, increpávit eum pater suus, et dixit: Quid sibi vult hoc sómnium quod vidísti? num ego et mater tua, et fratres tui adorábimus te super terram? Co gdy ojcu swemu i braciej swej powiedział, złajał go ociec jego i rzekł: Cóż się rozumie przez ten sen któryś widział? Izali ja i matka twoja i bracia twoi kłaniać ci się będziemy do ziemie?
11
Invidébant ei ígitur fratres sui: pater vero rem tácitus considerábat. Zajrzeli mu tedy bracia jego: a ociec milcząc rzecz uważał.
12
Cumque fratres illíus in pascéndis grégibus patris moraréntur in Sichem, A gdy bracia jego, pasąc bydło ojca swego, mieszkali w Sichem,
13
dixit ad eum Israel: Fratres tui pascunt oves in Síchimis: veni, mittam te ad eos. Quo respondénte, Rzekł do niego Israel: Bracia twoi pasą owce w Sichimie: pódź, poślę cię do nich.
14
Præsto sum, ait ei: Vade, et vide si cuncta próspera sint erga fratres tuos, et pécora: et renúntia mihi quid agátur. Missus de valle Hebron, venit in Sichem: Który gdy odpowiedział: Gotówem, rzekł mu: Idź, a obacz, jeśli się wszystko szczęśliwie powodzi braciej twojej i bydłu: a daj mi znać co się dzieje.
15
invenítque eum vir errántem in agro, et interrogávit quid quǽreret. Posłany z doliny Hebron przyszedł do Sichem: i nadszedł go jeden mąż błądzącego po polu, i spytał czegoby szukał:
16
At ille respóndit: Fratres meos quæro: índica mihi ubi pascant greges. A on odpowiedział: Braciej mojej szukam: powiedz mi kędy pasą trzody.
17
Dixítque ei vir: Recessérunt de loco isto: audívi autem eos dicéntes: Eámus in Dóthain. Perréxit ergo Ioseph post fratres suos, et invénit eos in Dóthain. I rzekł mu mąż: Odeszli z miejsca tego, a słyszałem je mówiące: Pódźmy do Dothain. Poszedł tedy Józef za bracią swoją i nalazł je w Dothain.
18
Qui cum vidíssent eum procul, ántequam accéderet ad eos, cogitavérunt illum occídere: Którzy ujrzawszy go z daleka, niźli przyszedł do nich, myślili go zabić:
19
et mútuo loquebántur: Ecce somniátor venit: I mówili do siebie: Onoć idzie widosen:
20
veníte, occidámus eum, et mittámus in cistérnam véterem: dicemúsque: Fera péssima devorávit eum: et tunc apparébit quid illi prosint sómnia sua. Pódźcie zabijmy go i wrzućmy do studnie starej: i rzeczem: zły zwierz go pożarł: a tam się pokaże, co mu pomogą sny jego.
21
Audiens autem hoc Ruben, nitebátur liberáre eum de mánibus eórum, et dicébat: Co usłyszawszy Ruben, starał się wybawić go z rąk ich, i mówił:
22
Non interficiátis ánimam eius, nec effundátis sánguinem: sed proícite eum in cistérnam hanc, quæ est in solitúdine, manúsque vestras serváte innóxias: hoc autem dicébat, volens erípere eum de mánibus eórum, et réddere patri suo. Nie zabijajcie dusze jego, ani wylewajcie krwie, ale wrzućcie go do studnie tej, która jest na puszczy, a ręce wasze zachowajcie niewinne, a to mówił, chcąc go wyrwać z ręku ich i wrócić ojcu swemu.
23
Conféstim ígitur ut pervénit ad fratres suos, nudavérunt eum túnica talári, et polýmita: Wnet tedy skoro przyszedł do braciej swej, zewlekli go z onej suknie długiej i wzorzystej,
24
miserúntque eum in cistérnam véterem, quæ non habébat aquam. I wpuścili go do studnie starej, która nie miała wody.
25
Et sedéntes ut coméderent panem, vidérunt Ismaelítas viatóres veníre de Gálaad, et camélos eórum portántes arómata, et resínam, et stacten in Ægýptum. A usiadszy aby jedli chleb, ujrzeli Ismaelity podróżne jadąc z Galaad, i wielbłądy ich niosące korzenie, i Resinę, i staktę do Egiptu.
26
Dixit ergo Iudas frátribus suis: Quid nobis prodest si occidérimus fratrem nostrum, et celavérimus sánguinem ipsíus? Rzekł tedy Judas do braciej swej: Cóż nam pomoże jeśli zabijemy brata naszego i zatajemy krew jego?
27
Mélius est ut venumdétur Ismaelítis, et manus nostræ non polluántur: frater enim, et caro nostra est. Acquievérunt fratres sermónibus illíus. Lepiej że go przedamy Ismaelitom, a ręce nasze niech się nie mażą, brat bowiem i ciało nasze jest: i przyzwolili bracia na mowy jego.
28
Et prætereúntibus Madianítis negotiatóribus, extrahéntes eum de cistérna, vendidérunt eum Ismaelítis, vigínti argénteis: qui duxérunt eum in Ægýptum. A gdy mijali Madianitowie kupcy, wyciągnąwszy go z studnie, przedali go Ismaelitom za dwadzieścia srebrników, którzy go zawieźli do Egiptu.
29
Reversúsque Ruben ad cistérnam, non invénit púerum: I wróciwszy się Ruben do studnie nie nalazł chłopięcia:
30
et scissis véstibus pergens ad fratres suos, ait: Puer non compáret, et ego quo ibo? I rozdarszy odzienie, idąc do braciej swej rzekł: Chłopięcia niewidać, a ja dokąd pójdę?
31
Tulérunt autem túnicam eius, et in sánguine hædi, quem occíderant, tinxérunt: I wzięli suknię jego, i we krwi koźlęcej, które byli zabili, omoczyli.
32
mitténtes qui ferrent ad patrem, et dícerent: Hanc invénimus: vide utrum túnica fílii tui sit, an non. Posławszy którzyby ją donieśli do ojca, i mówili: Tęśmy naleźli: oglądaj jeśli jest suknia syna twego czy nie.
33
Quam cum agnovísset pater, ait: Túnica fílii mei est, fera péssima comédit eum, béstia devorávit Ioseph. Którą poznawszy ociec, rzekł: Suknia syna mego jest, zwierz okrutny zjadł go, bestya pożarła Józefa.
34
Scissísque véstibus, indútus est cilício, lugens fílium suum multo témpore. I rozdarszy szaty, oblókł się w włosienicę, płacząc syna swego przez długi czas.
35
Congregátis autem cunctis líberis eius ut lenírent dolórem patris, nóluit consolatiónem accípere, sed ait: Descéndam ad fílium meum lugens in inférnum. Et illo perseveránte in fletu, A gdy się zeszły wszystkie dzieci jego, aby ulżyli żalu ojcowskiego, niechciał przypuścić pocieszenia, ale rzekł: Zstąpię do syna mego płacząc do piekła: A gdy on tak trwał w żałobie,
36
Madianítæ vendidérunt Ioseph in Ægýpto Putíphari eunúcho Pharaónis, magístro mílitum. Madianitowie przedali Józefa w Egipcie Putipharowi trzebieńcowi Pharaona, hetmanowi żołnierstwa.
38
1
Eódem témpore descéndens Iudas a frátribus suis, divértit ad virum Odollamítem, nómine Hiram. Tegoż czasu odszedłszy Judas od braciej swej, zstąpił do męża Odollamitskiego na imię Hiram.
2
Vidítque ibi fíliam hóminis Chananǽi, vocábulo Sue: et accépta uxóre, ingréssus est ad eam. I ujrzał tam córkę człowieka Chananejskiego imieniem Sue: i pojąwszy za żonę, wszedł do niej.
3
Quæ concépit, et péperit fílium, et vocávit nomen eius Her. Która poczęła i porodziła syna, i nazwał imię jego Her.
4
Rursúmque concépto fœtu, natum fílium vocávit Onan. I zasię począwszy płód narodzonego syna nazwała Onan.
5
Tértium quoque péperit: quem appellávit Sela: quo nato, párere ultra cessávit. Porodziła też trzeciego: którego nazwała Sela, po którego narodzeniu więcej rodzić przestała.
6
Dedit autem Iudas uxórem primogénito suo Her, nómine Thamar. A Judas dał żonę pierworodnemu swemu Her, imieniem Thamar.
7
Fuit quoque Her primogénitus Iudæ nequam in conspéctu Dómini: et ab eo occísus est. A Her był pierworodny Judy złośliwy przed oblicznością Pańską: i od niego zabit jest.
8
Dixit ergo Iudas ad Onan fílium suum: Ingrédere ad uxórem fratris tui, et sociáre illi, ut súscites semen fratri tuo. Rzekł tedy Judas do Onana syna swego: Wnidź do żony brata twego, a złącz się z nią, abyś wzbudził nasienie bratu twemu.
9
Ille sciens non sibi nasci fílios, intróiens ad uxórem fratris sui, semen fundébat in terram, ne líberi fratris nómine nasceréntur. On widząc, że się nie jemu synowie rodzić mieli, gdy wchodził do żony brata swego, wypuszczał nasienie na ziemię, aby się dzieci imieniem brata jego nie rodziły.
10
Et idcírco percússit eum Dóminus, quod rem detestábilem fáceret. I z tej przyczyny zabił go Pan, że rzecz obrzydliwą czynił.
11
Quam ob rem dixit Iudas Thamar núrui suæ: Esto vídua in domo patris tui, donec crescat Sela fílius meus: timébat enim ne et ipse morerétur, sicut fratres eius. Quæ ábiit, et habitávit in domo patris sui. I przetoż rzekł Judas Thamarze niewiastce swojej: Bądź wdową w domu ojca twego aż uroście Sela syn mój: bał się bowiem by i on nie umarł, jako bracia jego. Która poszła, i mieszkała w domu ojca swego.
12
Evolútis autem multis diébus, mórtua est fília Sue uxor Iudæ: qui, post luctum consolatióne suscépta, ascendébat ad tonsóres óvium suárum, ipse et Hiras opílio gregis Odollamítes, in Thamnas. A gdy minęło wiele dni, umarła córka Suego żona Judasowa: który po żałobie wziąwszy pocieszenie, szedł do strzygących owce swe sam i Hiras owcarz trzody Odollamita, do Thamnas.
13
Nuntiatúmque est Thamar quod socer illíus ascénderet in Thamnas ad tondéndas oves. I powiedziano Thamarze, że świekier jej idzie do Thamnas na strzyżenie owiec.
14
Quæ, depósitis viduitátis véstibus, assúmpsit therístrum: et mutáto hábitu, sedit in bívio itíneris, quod ducit Thamnam: eo quod crevísset Sela, et non eum accepísset marítum. Która złożywszy szaty wdowstwa, wzięła na się rąbek a odmieniwszy szaty, usiadła na rozstaju drogi, która wiedzie do Thamnas: dla tego, że już był dorósł Sela, a nie wzięła go za męża.
15
Quam cum vidísset Iudas, suspicátus est esse meretrícem: operúerat enim vultum suum, ne agnoscerétur. Która ujrzawszy Judas, mniemał, żeby była wszetecznica: bo była nakryła twarz swoję, aby jej niepoznano.
16
Ingrediénsque ad eam, ait: Dimítte me ut cóeam tecum: nesciébat enim quod nurus sua esset. Qua respondénte: Quid dabis mihi ut fruáris concúbitu meo? I wszedszy do niej, rzekł: Dopuść mi abym miał sprawę z tobą: bo nie wiedział, żeby jego niewiastka była.
17
dixit: Mittam tibi hædum de grégibus. Rursúmque illa dicénte: Pátiar quod vis, si déderis mihi arrhabónem, donec mittas quod pollicéris. Która gdy odpowiedziała: Co mi dasz, żebyś zażył obcowania mego? Rzekł: Poślęć koziełka z trzód. A gdy zaś ona rzekła: Dopuszczę czego chcesz, jeśli mi dasz zastawę aż przyszlesz co obiecujesz.
18
Ait Iudas: Quid tibi vis pro arrhabóne dari? Respóndit: Annulum tuum, et armíllam, et báculum quem manu tenes. Ad unum ígitur cóitum múlier concépit, Rzekł Judas: Co chcesz żebym ci dał w zastawie? Odpowiedziała: Pierścień twój, i manelle i laskę, którą w ręce trzymasz. Na jedno tedy zejście niewiasta poczęła.
19
et surgens ábiit: depositóque hábitu quem súmpserat, indúta est viduitátis véstibus. I powstawszy poszła: i złożywszy odzienie, które na sobie miała, oblokła się w szaty wdowstwa.
20
Misit autem Iudas hædum per pastórem suum Odollamítem, ut recíperet pignus quod déderat mulíeri: qui cum non invenísset eam, I posłał Judas koziełka przez pasterza swego Odollamitę, aby odebrał zastawę, którą był dał niewieście, który nie nalazszy jej,
21
interrogávit hómines loci illíus: Ubi est múlier quæ sedébat in bívio? Respondéntibus cunctis: Non fuit in loco isto méretrix, Pytał ludzi miejsca onego: Gdzie jest niewiasta, która siedziała na rozstaju. A gdy wszyscy odpowiedzieli, że nie była na tem miejscu nierządnica:
22
revérsus est ad Iudam, et dixit ei: Non invéni eam: sed et hómines loci illíus dixérunt mihi, numquam sedísse ibi scortum. Wrócił się do Judy i rzekł mu: Nie nalazłem jej: lecz i ludzie miejsca onego powiedali mi, że tam nigdy nie siedziała wszetecznica.
23
Ait Iudas: Hábeat sibi, certe mendácii argúere nos non potest: ego misi hædum quem promíseram, et tu non invenísti eam. Rzekł Judas: Niechże sobie ma: kłamstwa iście nam zadać niemoże, jam posłał koźlę, którem był obiecał, a tyś jej nie nalazł.
24
Ecce autem post tres menses nuntiavérunt Iudæ, dicéntes: Fornicáta est Thamar nurus tua, et vidétur úterus illíus intuméscere. Dixítque Iudas: Prodúcite eam ut comburátur. Alić po trzech miesiącach powiedziano Judzie, mówiąc: Wystąpiła Thamar niewiastka twoja, i zda się, że się żywot jej wzdyma. I rzekł Judas: Wywiedźcie ją, aby była spalona.
25
Quæ cum ducerétur ad pœnam, misit ad sócerum suum, dicens: De viro, cuius hæc sunt, concépi: cognósce cuius sit ánnulus, et armílla, et báculus. Którą gdy wiedziono na śmierć, posłała do świekra swego, mówiąc: Z tego męża, którego te rzeczy są, jam poczęła: poznaj czyj to pierścień i manella i laska.
26
Qui, ágnitis munéribus, ait: Iústior me est: quia non trádidi eam Sela fílio meo. Attamen ultra non cognóvit eam. Który poznawszy swe dary rzekł: Sprawiedliwsza nad mię, żem jej nie dał Seli synowi memu. Wszakoż więcej jej nie uznał.
27
Instánte autem partu, apparuérunt gémini in útero: atque in ipsa effusióne infántium unus prótulit manum, in qua óbstetrix ligávit cóccinum, dicens: A gdy przychodził czas porodzenia, ukazały się bliźnięta w żywocie: a w samem wychodzeniu dziatek, jeden wyścibił rękę, na której baba uwiązała nić czerwoną, mówiąc:
28
Iste egrediétur prior. Ten naprzód wynidzie.
29
Illo vero retrahénte manum, egréssus est alter: dixítque múlier: Quare divísa est propter te macéria? et ob hanc causam, vocávit nomen eius Phares. Ale gdy on zaś wciągnął rękę, wyszedł drugi: i rzekła niewiasta: Czemu przerwana jest dla ciebie przegroda? i z tej przyczyny nazwano imię jego Phares.
30
Póstea egréssus est frater eius, in cuius manu erat cóccinum: quem appellávit Zara. Potem wyszedł brat jego, na którego ręce była nić czerwona: którego nazwała Zarą.
39
1
Igitur Ioseph ductus est in Ægýptum, emítque eum Putíphar eunúchus Pharaónis, princeps exércitus, vir Ægýptius, de manu Ismaelitárum, a quibus perdúctus erat. Józef tedy był zawiedzion do Egiptu, i kupił go Putiphar, trzebieniec Pharaonów, hetman wojska, mąż Egiptyanin z ręku Ismaelitów, od których był przywiedziony.
2
Fuítque Dóminus cum eo, et erat vir in cunctis próspere agens: habitavítque in domo dómini sui, I był Pan z nim, i był mężem we wszystkiem szczęśliwie postępując: i mieszkał w domu Pana swego,
3
qui óptime nóverat Dóminum esse cum eo, et ómnia, quæ gerébat, ab eo dírigi in manu illíus. Który barzo dobrze wiedział, że Pan jest z nim, a iż wszystko co czynił, on szczęścił w ręku jego.
4
Invenítque Ioseph grátiam coram dómino suo, et ministrábat ei: a quo præpósitus ómnibus gubernábat créditam sibi domum, et univérsa quæ ei trádita fúerant: I nalazł Józef łaskę przed Panem swoim, i służył mu: od którego będąc przełożonym nad wszystkiem, rządzi dom sobie zwierzony i wszystko co mu było zlecono.
5
benedixítque Dóminus dómui Ægýptii propter Ioseph, et multiplicávit tam in ǽdibus quam in agris cunctam eius substántiam: I błogosławił Pan domowi Egiptyanina dla Józefa: i rozmnożył tak w domu, jako i na polu, wszystkę majętność jego:
6
nec quidquam áliud nóverat, nisi panem quo vescebátur. Erat autem Ioseph pulchra fácie, et decórus aspéctu. I ni o czem inszem niewiedział, jedno o chlebie, którego pożywał. A Józef był pięknej twarzy, i wdzięczny na wejrzeniu.
7
Post multos ítaque dies iniécit dómina sua óculos suos in Ioseph, et ait: Dormi mecum. Po wielu tedy dni, obróciła pani jego oczy swe na Józefa, i rzekła: Spi ze mną.
8
Qui nequáquam acquiéscens óperi nefário, dixit ad eam: Ecce dóminus meus, ómnibus mihi tráditis, ignórat quid hábeat in domo sua: Który żadnym sposobem niechcąc zezwolić na zły uczynek, rzekł do niej: Oto pan mój, dawszy mi w moc wszystko, niewie co ma w domu swoim:
9
nec quidquam est quod non in mea sit potestáte, vel non tradíderit mihi, præter te, quæ uxor eius es: quómodo ergo possum hoc malum fácere, et peccáre in Deum meum? I niemasz żadnej rzeczy, któraby nie była w mocy mojej: abo czegoby mi nie poruczył, prócz ciebie, któraś jest żoną jego: jakoż tedy mogę tę złość uczynić, i zgrzeszyć przeciw Bogu memu?
10
Huiuscémodi verbis per síngulos dies, et múlier molésta erat adolescénti: et ille recusábat stuprum. Takiemić słowy na każdy dzień, i niewiasta przykrzyła się młodzieńcowi: i on się zbraniał cudzołóztwa.
11
Accidit autem quadam die ut intráret Ioseph domum, et óperis quíppiam absque árbitris fáceret: I przydało się dnia jednego, że Józef wszedł do domu, i sprawował coś bez pomocników,
12
et illa, apprehénsa lacínia vestiménti eius, díceret: Dormi mecum. Qui relícto in manu eius pállio fugit, et egréssus est foras. A ona uchwyciwszy kraj szaty jego, rzekła: Spi ze mną. Który zostawiwszy w ręce jej płaszcz, uciekł, i wyszedł precz.
13
Cumque vidísset múlier vestem in mánibus suis, et se esse contémptam, A gdy ujrzała niewiasta szatę w rękach swoich, a iż była wzgardzona,
14
vocávit ad se hómines domus suæ, et ait ad eos: En introdúxit virum Hebrǽum, ut illúderet nobis: ingréssus est ad me, ut coíret mecum: cumque ego succlamássem, Zawołała do siebie ludzi domu swego, i rzekła do nich: Oto wprowadził męża Hebrejczyka, aby nasnaigrawał: wszedł do mnie, aby leżał ze mną: a gdym ja zakrzyknęła,
15
et audísset vocem meam, relíquit pállium quod tenébam, et fugit foras. I usłyszał głos mój: zostawił płaszcz, którym trzymała, i uciekł precz.
16
In arguméntum ergo fídei reténtum pállium osténdit maríto reverténti domum, Na znak tedy wiary, płaszcz, zatrzymany ukazała mężowi, gdy się wrócił do domu,
17
et ait: Ingréssus est ad me servus Hebrǽus quem adduxísti, ut illúderet mihi: I rzekła: Wszedł do mnie niewolnik Hebrejczyk, któregoś przywiódł aby mię naigrawał:
18
cumque audísset me clamáre, relíquit pállium quod tenébam, et fugit foras. A gdy usłyszał, żem wołała, zostawił płaszcz, którym trzymała, i uciekł precz.
19
His audítis dóminus, et nímium crédulus verbis cóniugis, irátus est valde: To gdy usłyszawszy pan, a nazbyt prędko wierząc słowam żony, rozgniewał się barzo.
20
tradidítque Ioseph in cárcerem, ubi vincti regis custodiebántur, et erat ibi clausus. I dał Józefa do ciemnice, gdzie więźniów królewskich strzeżono, i był tam w zamknieniu.
21
Fuit autem Dóminus cum Ioseph, et misértus illíus dedit ei grátiam in conspéctu príncipis cárceris. Pan jednak był z Józefem, i umiłowawszy się nad nim, dał mu łaskę przed oblicznością przełożonego nad ciemnicą.
22
Qui trádidit in manu illíus univérsos vinctos qui in custódia tenebántur: et quidquid fiébat, sub ipso erat. Który podał w rękę jego wszystkie więźnie, którzy byli w ciemnicy, a cokolwiek się działo, pod nim było.
23
Nec nóverat áliquid, cunctis ei créditis: Dóminus enim erat cum illo, et ómnia ópera eius dirigébat. I niewiedział ni o czem, zwierzywszy jemu wszystkiego: Pan bowiem był z nim, i szczęścił wszystkie sprawy jego.
40
1
His ita gestis, áccidit ut peccárent duo eunúchi, pincérna regis Ægýpti, et pistor, dómino suo. Co gdy się tak stało, trafiło się, że przewinili dwa trzebieńcy, podczaszy króla Egiptskiego, i piekarz panu swemu.
2
Iratúsque contra eos Phárao (nam alter pincérnis prǽerat, alter pistóribus), I rozgniewawszy się na nie Pharaon, (bo jeden był przełożony piwniczych, a drugi nad piekarzmi).
3
misit eos in cárcerem príncipis mílitum, in quo erat vinctus et Ioseph. Bał je do ciemnice hetmana żołnierzów, w której był więźniem i Józef.
4
At custos cárceris trádidit eos Ioseph, qui et ministrábat eis. Aliquántulum témporis flúxerat, et illi in custódia tenebántur. Ale stróż ciemnice poruczył je Józefowi, który im też służył: wyszło nieco czasu, a oni pod strażą byli.
5
Viderúntque ambo sómnium nocte una, iuxta interpretatiónem cóngruam sibi: I mieli obadwa sen nocy jednej według wykładu im przystojnego;
6
ad quos cum introísset Ioseph mane, et vidísset eos tristes, Do których gdy wszedł Józef rano, i ujrzał je smutne,
7
sciscitátus est eos, dicens: Cur trístior est hódie sólito fácies vestra? Zapytał ich mówiąc: Czemu smutniejsza jest dziś nad zwyczaj twarz wasza?
8
Qui respondérunt: Sómnium vídimus, et non est qui interpretétur nobis. Dixítque ad eos Ioseph: Numquid non Dei est interpretátio? reférte mihi quid vidéritis. Którzy odpowiedzieli: Widzieliśmy sen, a niemasz ktoby nam wyłożył. I rzekł do nich Józef: Izali nie Boży jest wykład? powiedzcie mi coście widzieli.
9
Narrávit prior, præpósitus pincernárum, sómnium suum: Vidébam coram me vitem, Powiedział pierwszy przełożony piwnicznych sen swój: Widziałem przed sobą winny szczep,
10
in qua erant tres propágines, créscere paulátim in gemmas, et post flores uvas maturéscere: Na którym były trzy gałązki, znienagła wyrastając w pąkowie, a po kwieciu jagody dostawające:
11
calicémque Pharaónis in manu mea: tuli ergo uvas, et expréssi in cálicem quem tenébam, et trádidi póculum Pharaóni. I kubek Pharaonów w ręce mojej: wziąłem tedy jagody i wycisnąłem w kubek, którym trzymał, i podałem kubek Pharaonowi.
12
Respóndit Ioseph: Hæc est interpretátio sómnii: tres propágines, tres adhuc dies sunt: Odpowiedział Józef: Ten jest snu wykład: Trzy gałązki, są jeszcze trzy dni;
13
post quos recordábitur Phárao ministérii tui, et restítuet te in gradum prístinum: dabísque ei cálicem iuxta offícium tuum, sicut ante fácere consuéveras. Po których wspomni Pharao na posługi twoje, i przywróci cię ku pierwszemu stanowi: i podasz mu kubek według urzędu twego, jakoś przedtem zwykł był czynić.
14
Tantum meménto mei, cum bene tibi fúerit, et fácias mecum misericórdiam: ut súggeras Pharaóni ut edúcat me de isto cárcere: Tylko pamiętaj na mię, gdy się będziesz miał dobrze, a uczyń ze mną miłosierdzie, abyś namienił Pharaonowi, iżby mię wywiódł z tej ciemnice:
15
quia furto sublátus sum de terra Hebræórum, et hic ínnocens in lacum missus sum. Bo kradzieżą wzięto mię z ziemie Hebrejskiej, a tu mię do tego dołu niewinnie wsadzono.
16
Videns pistórum magíster quod prudénter sómnium dissolvísset, ait: Et ego vidi sómnium: quod tria canístra farínæ habérem super caput meum: Widząc przełożony nad piekarzmi, iż mądrze sen wyłożył, rzekł: Jam też widział sen: żem trzy kosze mąki miał na głowie mojej:
17
et in uno canístro quod erat excélsius, portáre me omnes cibos qui fiunt arte pistória, avésque comédere ex eo. A w jednym koszu, który był nawyższy, niosłem wszelakie potrawy, które przemysłem piekarskim czynione bywają, a ptacy jedli z niego.
18
Respóndit Ioseph: Hæc est interpretátio sómnii: tria canístra, tres adhuc dies sunt: Odpowiedział Józef: Ten jest wykład snu. Trzy kosze, trzy dni jeszcze są:
19
post quos áuferet Phárao caput tuum, ac suspéndet te in cruce, et lacerábunt vólucres carnes tuas. Po których weźmie Pharao gardło twoje, i zawiesi cię na krzyżu, a ptacy będą obierać ciało twoje.
20
Exínde dies tértius natalítius Pharaónis erat: qui fáciens grande convívium púeris suis, recordátus est inter épulas magístri pincernárum, et pistórum príncipis. Dzień trzeci potem był narodzenia Pfaraonowego: który uczyniwszy wielką ucztę sługom swoim, wspomniał przy dobrej myśli na przełożonego piwnicznych, i na starszego nad piekarzmi.
21
Restituítque álterum in locum suum, ut porrígeret ei póculum: I przywrócił jednego na miejsce swe, aby mu kubek podawał:
22
álterum suspéndit in patíbulo, ut coniectóris véritas probarétur. A drugiego obiesił na szubienicy, aby się prawda wykładacza ziściła.
23
Et tamen succedéntibus prósperis, præpósitus pincernárum oblítus est intérpretis sui. A przedsię za szczęsnem powodzeniem przełożony piwnicznych przepomniał wykładacza swego.
41
1
Post duos annos vidit Phárao sómnium. Putábat se stare super flúvium, Po dwu lat widział Pharao sen, Zdało mu się, że stał nad rzeką,
2
de quo ascendébant septem boves, pulchræ et crassæ nimis: et pascebántur in locis palústribus. Z której wychodziło siedm krów pięknych i barzo tłustych: i pasły się na miejscach mokrych.
3
Aliæ quoque septem emergébant de flúmine, fœdæ confectǽque mácie: et pascebántur in ipsa amnis ripa in locis viréntibus: Drugie też siedm wynurzały się z rzeki szpetne i chude: i pasły się na samym brzegu rzeki na miejscach zielonych:
4
devoraverúntque eas, quarum mira spécies et habitúdo córporum erat. Expergefáctus Phárao, I pożarły one, których dziwna piękność i tłustość ciała była. Ocuciwszy się Pharaon,
5
rursum dormívit, et vidit álterum sómnium: septem spicæ pullulábant in culmo uno plenæ atque formósæ: Znowu zasnął, i widział drugi sen: siedm kłosów wychodziło z jednego źdźbła pełnych i cudnych:
6
áliæ quoque tótidem spicæ ténues, et percússæ urédine oriebántur, Drugich też także wiele kłosów szczupłych i zwarzeniem zarażonych wyrastało,
7
devorántes ómnium priórum pulchritúdinem. Evígilans Phárao post quiétem, Pożerające wszystkę cudność pierwszych. Ocuciwszy się Pharao ze snu,
8
et facto mane, pavóre pertérritus, misit ad omnes coniectóres Ægýpti, cunctósque sapiéntes, et accersítis narrávit sómnium, nec erat qui interpretarétur. I rano strachem zdjęty posłał do wszystkich wieszczków Egiptu i wszystkich mędrców: i przyzwanym powiedział sen: a nie było ktoby wyłożył.
9
Tunc demum reminíscens pincernárum magíster, ait: Confíteor peccátum meum: Tam dopiero wspomniawszy przełożony nad piwnicznemi, rzekł: Wyznawam grzech swój:
10
irátus rex servis suis, me et magístrum pistórum retrúdi iussit in cárcerem príncipis mílitum: Rozgniewany król na sługi swe, mnie i przełożonego nad piekarzami kazał wrzucić do ciemnice hetmana żołnierzów:
11
ubi una nocte utérque vídimus sómnium præságum futurórum. Gdzie jednej nocy obadwa widzieliśmy sen oznajmiający przyszłe rzeczy.
12
Erat ibi puer Hebrǽus, eiúsdem ducis mílitum fámulus: cui narrántes sómnia, Był tam młodzieniec Hebrejczyk tegoż hetmana nad żołnierzmi służebnik, któremu sny powiedziawszy,
13
audívimus quidquid póstea rei probávit evéntus: ego enim rédditus sum offício meo, et ille suspénsus est in cruce. Usłyszeliśmy, cokolwiek potem skutek rzeczy pokazał, bom ja przywrócon jest na urząd mój: a onego na krzyżu zawieszono.
14
Prótinus ad regis impérium edúctum de cárcere Ioseph totondérunt: ac veste mutáta obtulérunt ei. Natychmiast na rozkazanie królewskie wywiedzionego z ciemnice Józefa ostrzyżono: a odmieniwszy szatę stawili przed nim.
15
Cui ille ait: Vidi sómnia, nec est qui edísserat: quæ audívi te sapientíssime conícere. Któremu on rzekł: Miałem sny, a niemasz ktoby wyłożył: które słyszałem, że ty barzo mądrze wykładasz.
16
Respóndit Ioseph: Absque me Deus respondébit próspera Pharaóni. Odpowiedział Józef: Bezemnie Bóg odpowie, rzeczy szczęśliwe Pharaonowi.
17
Narrávit ergo Phárao quod víderat: Putábam me stare super ripam flúminis, Powiedział tedy Pharo co widział: Zdało mi się, stał na brzegu rzeki,
18
et septem boves de amne conscéndere, pulchras nimis, et obésis cárnibus: quæ in pastu palúdis virécta carpébant. A siedm krów z rzeki występowało barzo pięknie i tłustego ciała, które na paszej ługowiska trawę jadły,
19
Et ecce, has sequebántur áliæ septem boves, in tantum defórmes et maciléntæ, ut numquam tales in terra Ægýpti víderim: Ali po tych wyszły drugie siedm krów tak szpetne i chude, żem nigdy takich w ziemi Egiptskiej nie widział:
20
quæ, devorátis et consúmptis prióribus, Które zjadłszy i strawiwszy pierwsze,
21
nullum saturitátis dedére vestígium: sed símili mácie et squalóre torpébant. Evígilans, rursus sopóre depréssus, Żadnego znaku sytości nie dały: ale takowęż chudością i szpetnością gnuśniały. Ocknąwszy się znowu twardo zasnąwszy,
22
vidi sómnium: Septem spicæ pullulábant in culmo uno plenæ atque pulchérrimæ. Widziałem sen: siedm kłosów wyrastało ze źdźbła jednego pełnych i barzo pięknych.
23
Aliæ quoque septem ténues et percússæ urédine, oriebántur e stípula: A po nich drugie siedm cienkich i zwarzeniem zarażonych ze źdźbła wychodziło:
24
quæ priórum pulchritúdinem devoravérunt. Narrávi coniectóribus sómnium, et nemo est qui edísserat. Które pierwszych piękność pożarły. Powiedziałem wieszczkom, ale niemasz żadnego coby wyłożył.
25
Respóndit Ioseph: Sómnium regis unum est: quæ factúrus est Deus, osténdit Pharaóni. Odpowiedział Józef: sen królewski jeden jest: co Bóg ma uczynić, oznajmił Pharaonowi.
26
Septem boves pulchræ, et septem spicæ plenæ, septem ubertátis anni sunt: eamdémque vim sómnii comprehéndunt. Siedm krów pięknych i siedm kłosów pełnych: siedm lat są żyznych: i jedno znaczenie snu zamykają.
27
Septem quoque boves ténues atque maciléntæ, quæ ascendérunt post eas, et septem spicæ ténues, et vento urénte percússæ, septem anni ventúræ sunt famis. Siedm też krów chudych a szpetnych, które wyszły po nich, i siedm kłosów cienkich i wiatrem warzącym zarażonych, są, siedm lat głodu przyszłego.
28
Qui hoc órdine complebúntur: Które się tym porządkiem wypełnią.
29
ecce septem anni vénient fertilitátis magnæ in univérsa terra Ægýpti, Oto przyjdą siedm lat żyzności wielkiej po wszystkiej ziemi Egipskiej:
30
quos sequéntur septem anni álii tantæ sterilitátis, ut oblivióni tradátur cuncta retro abundántia: consumptúra est enim fames omnem terram, Po których nastąpią drugie siedm lat takiego nieurodzaju, że się zapomni wszystka obfitość przeszła, głód bowiem popsuje wszystkę ziemię,
31
et ubertátis magnitúdinem perditúra est inópiæ magnitúdo. A wielkość obfitości wygubi wielkość niedostatku.
32
Quod autem vidísti secúndo ad eámdem rem pértinens sómnium: firmitátis indícium est, eo quod fiat sermo Dei, et velócius impleátur. A żeś po wtóre widział sen ku tejże rzeczy należący: znak jest pewności, że się stanie mowa Boża, i prędko się wypełni.
33
Nunc ergo provídeat rex virum sapiéntem et indústrium, et præfíciat eum terræ Ægýpti: Teraz, tedy niech opatrzy król męża mądrego i dowcipnego, a niech go przełoży nad ziemią Egiptską:
34
qui constítuat præpósitos per cunctas regiónes: et quintam partem frúctuum per septem annos fertilitátis, Który niech postanowi urzędniki po wszystkich krainach: a piątą część urodzaju przez siedm lat żyznych,
35
qui iam nunc futúri sunt, cóngreget in hórrea: et omne fruméntum sub Pharaónis potestáte condátur, servetúrque in úrbibus. Które już teraz przyjdą, niech zbiera do gumien; a wszystko zboże pod mocą Pharaonową niech sypane i chowane będzie po mieściech:
36
Et præparétur futúræ septem annórum fami, quæ oppressúra est Ægýptum, et non consumétur terra inópia. A niech się nagotuje na siedm lat przyszłego głodu, który ma ucisnąć Egipt, a niech nie ginie ziemia od niedostatku.
37
Plácuit Pharaóni consílium et cunctis minístris eius: Podobała się rada Pharaonowi i wszystkim sługom jego.
38
locutúsque est ad eos: Num inveníre potérimus talem virum, qui spíritu Dei plenus sit? I mówił do nich: Izali możemy znaleźć takowego męża, któryby ducha Bożego pełen był?
39
Dixit ergo ad Ioseph: Quia osténdit tibi Deus ómnia quæ locútus es, numquid sapientiórem et consímilem tui inveníre pótero? I rzekł do Józefa: Ponieważci Bóg ukazał to wszystko coś mówił: izali mędrszego i podobnego tobie naleźć będę mógł?
40
Tu eris super domum meam, et ad tui oris impérium cunctus pópulus obédiet: uno tantum regni sólio te præcédam. Ty będziesz nad domem moim, a na rozkazanie ust twoich wszystek lud posłuszen będzie: samą tylko stolicą królewską przodkować ci będę,
41
Dixítque rursus Phárao ad Ioseph: Ecce, constítui te super univérsam terram Ægýpti. I rzekł jeszcze Pharaon do Józefa: Oto postawiłem cię nadewszystką ziemią Egiptską.
42
Tulítque ánnulum de manu sua, et dedit eum in manu eius: vestivítque eum stola býssina, et collo torquem áuream circumpósuit. I zdjął pierścień z ręki swej, i dał ji na rękę jego: i ubrał go w szatę Bisiorową, i włożył łańcuch złoty na szyję jego.
43
Fecítque eum ascéndere super currum suum secúndum, clamánte præcóne, ut omnes coram eo genu flécterent, et præpósitum esse scirent univérsæ terræ Ægýpti. I kazał mu wsieść na swój wtóry wóz, a woźny wołał, aby się wszyscy przed nim kłaniali, i wiedzieli że, był przełożonym nadewszystką ziemią Egiptską,
44
Dixit quoque rex ad Ioseph: Ego sum Phárao: absque tuo império non movébit quisquam manum aut pedem in omni terra Ægýpti. I rzekł jeszcze król do Józefa: Jam jest Pharaon, bez twego rozkazania niepodniesie żaden ręki abo nogi we wszystkiej ziemi Egiptskiej.
45
Vertítque nomen eius, et vocávit eum, lingua ægyptíaca, Salvatórem mundi. Dedítque illi uxórem Aseneth fíliam Putíphare sacerdótis Heliopóleos. Egréssus est ítaque Ioseph ad terram Ægýpti I odmienił imię jego, i nazwał go językiem Egiptskim, Zbawicielem świata. I dał mu za żonę córkę Putiphara kapłana Heliopolskiego. Wy jachał tedy Józef na ziemię Egiptską,
46
(trigínta autem annórum erat quando stetit in conspéctu regis Pharaónis), et circuívit omnes regiónes Ægýpti. (A trzydzieści mu lat było, gdy stanął przed oblicznością króla Pharaona) i objachał wszystkie krainy Egiptskie.
47
Venítque fertílitas septem annórum: et in manípulos redáctæ ségetes congregátæ sunt in hórrea Ægýpti. I przyszedł urodzaj siedmi lat: a zboże w snopy powiązane zwieziono do gumien Egiptskich.
48
Omnis étiam frugum abundántia in síngulis úrbibus cóndita est. Wszystka też obfitość zbóż po wszystkich mieściech sypana była.
49
Tantáque fuit abundántia trítici, ut arénæ maris coæquarétur, et cópia mensúram excéderet. I był taki dostatek pszenice, że się piaskowi morskiemu równała, a obfitość miarę przesiągała.
50
Nati sunt autem Ioseph fílii duo ántequam veníret fames: quos péperit ei Aseneth fília Putíphare sacerdótis Heliopóleos. I urodzili się Józefowi dwa synowie przedtem niż głód zaszedł: które mu urodziła Aseneth córka Putiphara kapłana Heliopolskiego.
51
Vocavítque nomen primogéniti Manásses, dicens: Oblivísci me fecit Deus ómnium labórum meórum, et domus patris mei. I nazwał imię pierworodnego Manasses, mówiąc: Zapomnieć mi dał Bóg trudności moich, i domu ojca mego.
52
Nomen quoque secúndi appellávit Ephraim, dicens: Créscere me fecit Deus in terra paupertátis meæ. A imię wtórego nazwał Ephraim, mówiąc: Dał mi Bóg urość w ziemi ubóztwa mego.
53
Igitur transáctis septem ubertátis annis, qui fúerant in Ægýpto, Gdy tedy minęło siedm lat żyzności, które były w Egiptcie:
54
cœpérunt veníre septem anni inópiæ, quos prædíxerat Ioseph: et in univérso orbe fames præváluit, in cuncta autem terra Ægýpti panis erat. Poczęły przychodzić siedm lat niedostatku, które był przepowiedział Józef: i po wszystkim świecie głód przemógł: a we wszystkiej ziemi Egiptskiej był chleb.
55
Qua esuriénte, clamávit pópulus ad Pharaónem, aliménta petens. Quibus ille respóndit: Ite ad Ioseph: et quidquid ipse vobis díxerit, fácite. Który gdy głód dokuczał, wołał lud do Pharaona żywności prosząc. Który im odpowiedział: Idźcie do Józefa, a cokolwiek on wam rzecze, czyńcie.
56
Crescébat autem quotídie fames in omni terra: aperuítque Ioseph univérsa hórrea, et vendébat Ægýptiis: nam et illos opprésserat fames. A głód brał moc co dzień po wszystkiej ziemi, i otworzył Józef wszystkie gumna, i przedawał Egiptyanom, bo i onych głód był ucisnął.
57
Omnésque provínciæ veniébant in Ægýptum, ut émerent escas, et malum inópiæ temperárent. I wszystkie Prowincye przyjeżdżały do Egiptu, aby kupowały żywność, a nędze niedostatku ulżyły.
42
1
Audiens autem Iacob quod aliménta venderéntur in Ægýpto, dixit fíliis suis: Quare neglígitis? A usłyszawszy Jakób, że żywność przedawano w Egiptcie, rzekł Synom swoim: Czemu niedbacie?
2
Audívi quod tríticum venumdétur in Ægýpto: descéndite, et émite nobis necessária, ut possímus vívere, et non consumámur inópia. Słyszałem, że pszenicę przedają w Egiptcie, jedźcie, a nakupcie nam potrzeb, abyśmy żyć mogli, a nie niszczeli niedostatkiem.
3
Descendéntes ígitur fratres Ioseph decem, ut émerent fruménta in Ægýpto, Jachawszy tedy dziesięć braciej Józefowych, aby kupili zboża w Egiptcie,
4
Béniamin domi reténto a Iacob, qui díxerat frátribus eius: Ne forte in itínere quidquam patiátur mali: A Benjamina zatrzymał doma Jakób, który był rzekł braciej jego, by snadź na drodze nie ucierpiał co złego,
5
ingréssi sunt terram Ægýpti cum áliis qui pergébant ad eméndum. Erat autem fames in terra Chánaan. Wjachali do ziemie Egiptskiej z drugimi, którzy jachali kupować: a głód był w ziemi Chananejskiej.
6
Et Ioseph erat princeps in terra Ægýpti, atque ad eius nutum fruménta pópulis vendebántur. Cumque adorássent eum fratres sui, A Józef był książęciem w ziemi Egiptskiej, i podług wolej jego ludziom przedawano zboże. A gdy mu się pokłonili bracia jego,
7
et agnovísset eos, quasi ad aliénos dúrius loquebátur, intérrogans eos: Unde venístis? Qui respondérunt: De terra Chánaan, ut emámus víctui necessária. I poznał je: jakoby do obcych przysroższym mówił, pytając ich: Zkądeście przyszli? Którzy odpowiedzieli: z ziemie Chananejskiej, żebyśmy kupili potrzeb ku żywności.
8
Et tamen fratres ipse cognóscens, non est cógnitus ab eis. A wszakże sam bracią poznawszy, od nich nie był poznany.
9
Recordatúsque somniórum, quæ aliquándo víderat, ait ad eos: Exploratóres estis: ut videátis infirmióra terræ venístis. A wspomniawszy na sny, które kiedyś widział, rzekł do nich: Szpiegowieście: przyszliście wypatrować słabsze miejsca ziemie.
10
Qui dixérunt: Non est ita, dómine, sed servi tui venérunt ut émerent cibos. Którzy rzekli: Nie tak jest, Panie, ale słudzy twoi przyszli, aby kupili żywności.
11
Omnes fílii uníus viri sumus: pacífici venímus, nec quidquam fámuli tui machinántur mali. Wszyscyśmy synowie męża jednego: spokojniśmy przyszli, a nic złego słudzy twoi nie myślą.
12
Quibus ille respóndit: Aliter est: immuníta terræ huius consideráre venístis. Którym on odpowiedział: Inaczej jest; przyszliście przypatrować się nieobronnym miejscom tej ziemie.
13
At illi: Duódecim, ínquiunt, servi tui, fratres sumus, fílii viri uníus in terra Chánaan: mínimus cum patre nostro est, álius non est super. A oni rzekli: Dwanaście słudzy twoi bracia jesteśmy, synowie męża jednego w ziemi Chananejskiej: namłodszy przy ojcu jest, a drugiego już niemasz.
14
Hoc est, ait, quod locútus sum: exploratóres estis. Toć jest, prawi, com rzekł: szpiegowieście wy.
15
Iam nunc experiméntum vestri cápiam: per salútem Pharaónis non egrediémini hinc, donec véniat frater vester mínimus. Już was teraz doświadczę przez Pharaonowe zdrowie, nie wynidziecie ztąd, aż przydzie brat wasz namniejszy.
16
Míttite ex vobis unum, et addúcat eum: vos autem éritis in vínculis, donec probéntur quæ dixístis utrum vera an falsa sint: alióquin per salútem Pharaónis exploratóres estis. Poślijcie z was jednego, a niech go przywiedzie: a wy będziecie w więzieniu, aż będzie doświadczono coście, rzekli, jeśli prawda jest abo fałsz: bo inaczej przez zdrowie Pharaonowe szpiegowie jesteście.
17
Trádidit ergo illos custódiæ tribus diébus. I dał je pod straż do trzech dni.
18
Die autem tértio edúctis de cárcere, ait: Fácite quæ dixi, et vivétis: Deum enim tímeo. A dnia trzeciego wywiedzionym z ciemnice rzekł: Uczyńcie com powiedział, a żyć będziecie: bo się Boga boję:
19
Si pacífici estis, frater vester unus ligétur in cárcere: vos autem abíte, et ferte fruménta quæ emístis, in domos vestras, Jeśliście spokojni, brat wasz jeden niech będzie związan w ciemnicy: a wy jedźcie, a wieźcie zboże, któreście kupili do domów waszych,
20
et fratrem vestrum mínimum ad me addúcite, ut possim vestros probáre sermónes, et non moriámini. Fecérunt ut díxerat, A brata waszego młodszego do mnie przywiedźcie, abym mów waszych doświadczyć mógł, ażebyście nie pomarli. Uczynili jako był rzekł,
21
et locúti sunt ad ínvicem: Mérito hæc pátimur, quia peccávimus in fratrem nostrum, vidéntes angústiam ánimæ illíus, dum deprecarétur nos, et non audívimus: idcírco venit super nos ista tribulátio. I mówili jeden do drugiego: Słusznie to cierpiemy, bośmy zgrzeszyli przeciw bratu naszemu, widząc utrapienie dusze jego, gdy się nam modlił, a niewysłuchaliśmy: dla tegoż przyszedł na nas ten kłopot.
22
E quibus unus Ruben, ait: Numquid non dixi vobis: Nolíte peccáre in púerum: et non audístis me? en sanguis eius exquíritur. Z których jeden Ruben, rzekł: Azam wam niemówił? Nie grzeszcie przeciw dziecięciu: a niesłuchaliście mię: otóż krwie jego dochodzą.
23
Nesciébant autem quod intellígeret Ioseph, eo quod per intérpretem loquerétur ad eos. A niewiedzieli, żeby rozumiał Józef: Przeto iż przez tłomacza mówił do nich.
24
Avertítque se parúmper, et flevit: et revérsus locútus est ad eos. I odwrócił się trochę i płakał: a wróciwszy się mówił do nich.
25
Tollénsque Símeon, et ligans illis præséntibus, iussit minístris ut implérent eórum saccos trítico, et repónerent pecúnias singulórum in sácculis suis, datis supra cibáriis in viam: qui fecérunt ita. I wziąwszy Symeona, i związawszy przy nich, kazał sługom, aby napełnili wory ich pszenicą, a iżby odłożyli pieniądze każdego w workach ich, dawszy nadto strawy na drogę: którzy tak uczynili.
26
At illi portántes fruménta in ásinis suis, profécti sunt. A oni niosąc zboże na osłach swoich pojachali.
27
Apertóque unus sacco, ut daret iuménto pábulum in diversório, contemplátus pecúniam in ore sácculi, A jeden otworzywszy wór, aby dał jeść bydlęciu w gospodzie, ujrzawszy pieniądze na wierzchu worka,
28
dixit frátribus suis: Réddita est mihi pecúnia, en habétur in sacco. Et obstupefácti turbatíque, mútuo dixérunt: Quidnam est hoc quod fecit nobis Deus? Rzekł braciej swej: Wrócono mi pieniądze, owo je mam w worze. I zdumiawszy się i zatrwożywszy, jeden z drugim mówił. Cóż to jest co nam Bóg uczynił?
29
Venerúntque ad Iacob patrem suum in terram Chánaan, et narravérunt ei ómnia quæ accidíssent sibi, dicéntes: I przyjachali do Jakóba ojca swego do ziemie Chananejskiej, i powiedzieli mu wszystko co się im przydało mówiąc:
30
Locútus est nobis dóminus terræ dure, et putávit nos exploratóres esse provínciæ. Mówił do nas Pan ziemie srogo, i miał nas za szpiegi krainy,
31
Cui respóndimus: Pacífici sumus, nec ullas molímur insídias. Któremuśmy odpowiedzieli: spokojni jesteśmy, ani żadnej zdrady myślimy.
32
Duódecim fratres uno patre géniti sumus: unus non est super, mínimus cum patre nostro est in terra Chánaan. Dwanaście braciej nas z jednego ojca urodzeni jesteśmy: jednego już niemasz, namłodszy przy ojcu naszym jest w ziemi Chananejskiej.
33
Qui ait nobis: Sic probábo quod pacífici sitis: fratrem vestrum unum dimíttite apud me, et cibária dómibus vestris necessária súmite, et abíte, Który nam rzekł: Tak doznam iżeście spokojni: Brata waszego jednego zostawcie u mnie, a żywności domom waszym potrzebnej nabierzcie i jedźcie,
34
fratrémque vestrum mínimum addúcite ad me, ut sciam quod non sitis exploratóres: et istum, qui tenétur in vínculis, recípere possítis: ac deínceps quæ vultis, eméndi habeátis licéntiam. A brata waszego namłodszego przywiedźcie do mnie, abych wiedział żeście nie szpiegowie: i tego który jest w więzieniu, żebyście zaś wziąć mogli: a napotem żebyście mieli wolność kupowania co chcecie.
35
His dictis, cum fruménta effúnderent, sínguli reperérunt in ore saccórum ligátas pecúnias, exterritísque simul ómnibus, To powiedziawszy, gdy zboże wysypowali, nalazł każdy na wierzchu worów zawiązane pieniądze; a gdy się wszyscy polękali,
36
dixit pater Iacob: Absque líberis me esse fecístis: Ioseph non est super, Símeon tenétur in vínculis, et Béniamin auferétis: in me hæc ómnia mala recidérunt. Rzekł ociec Jakób: Sprawiliście, żem bez dzieci: Józefa już niemasz, Symeona trzymają w więzieniu, Benjamina weźmiecie: na mię się to wszystko złe obaliło.
37
Cui respóndit Ruben: Duos fílios meos intérfice, si non redúxero illum tibi: trade illum in manu mea, et ego eum tibi restítuam. Któremu odpowiedział Ruben: Dwu synów moich zabij, jeślić go zaś nie przywiodę: daj go do ręki mojej, a ja go tobie wrócę.
38
At ille: Non descéndet, inquit, fílius meus vobíscum: frater eius mórtuus est, et ipse solus remánsit: si quid ei advérsi accíderit in terra ad quam pérgitis, deducétis canos meos cum dolóre ad ínferos. Ale on rzekł: Nie pójdzie syn mój z wami: brat jego umarł, a ten sam został, jeśli mu się co przeciwnego przyda w ziemi, do której się bierzecie, tedy doprowadzicie szedziwość moję z żałością do piekła.
43
1
Interim fames omnem terram veheménter premébat. Tym czasem głód wszystkę ziemie barzo ściskał.
2
Consumptísque cibis quos ex Ægýpto detúlerant, dixit Iacob ad fílios suos: Revertímini, et émite nobis pauxíllum escárum. A gdy strawili żywność, którą byli przywieźli z Egiptu, rzekł Jakób do synów swoich: Wróćcie się, a nakupcie nam trochę żywności.
3
Respóndit Iudas: Denuntiávit nobis vir ille sub attestatióne iurisiurándi, dicens: Non vidébitis fáciem meam, nisi fratrem vestrum mínimum adduxéritis vobíscum. Odpowiedział Judas: Wypowiedział nam mąż on oświadczając się pod przysięgą mówiąc: Nie ujrzycie oblicza mego, jeśli brata waszego namłodszego nieprzywiedziecie z sobą.
4
Si ergo vis eum míttere nobíscum, pergémus páriter, et emémus tibi necessária: Jeśli tedy chcesz go posłać z nami, pojedziemy społem i nakupiemyć potrzeb:
5
sin autem non vis, non íbimus: vir enim, ut sæpe díximus, denuntiávit nobis, dicens: Non vidébitis fáciem meam absque fratre vestro mínimo. Ale jeśli niechcesz, nie pojedziemy: Mąż bowiem jakośmy nieraz rzekli, wypowiedział nam mówiąc: Nie ujrzycie oblicza mego bez brata waszego namłodszego.
6
Dixit eis Israel: In meam hoc fecístis misériam, ut indicarétis ei et álium habére vos fratrem. Rzekł im Izrael: Na mojeście to nędzę uczynili, żeście mu powiedzieli, iż i innego macie brata.
7
At illi respondérunt: Interrogávit nos homo per órdinem nostram progéniem: si pater víveret: si haberémus fratrem: et nos respóndimus ei consequénter iuxta id quod fúerat sciscitátus: numquid scire poterámus quod dictúrus esset: Addúcite fratrem vestrum vobíscum? A oni odpowiedzieli: Pytał nas on człowiek porządnie o rodzie naszym: jeśli ociec żyw: jeśli mamy brata: a myśmy odpowiedzieli jemu porządkiem wedle tego o co pytał: Izaliśmy mogli wiedzieć że miał rzec: Przywiedźcie brata waszego z sobą?
8
Iudas quoque dixit patri suo: Mitte púerum mecum, ut proficiscámur, et possímus vívere: ne moriámur nos et párvuli nostri. Judas też rzekł ojcu swemu. Pośli dziecię ze mną, żebychmy pojechali a żyć mogli: byśmy nie pomarli my i dziatki nasze.
9
Ego suscípio púerum: de manu mea requíre illum: nisi redúxero, et reddídero eum tibi, ero peccáti reus in te omni témpore. Ja biorę dziecię, z ręki mojej dochodź go, jeślić go nie przywiodę a nie wrócę tobie, będę winien grzechu przeciw tobie na wszelki czas.
10
Si non intercessísset dilátio, iam vice áltera venissémus. By była nie przeskodziła odwłoka, jużbyśmy byli drugi raz przyjachali.
11
Igitur Israel pater eórum dixit ad eos: Si sic necésse est, fácite quod vultis: súmite de óptimis terræ frúctibus in vasis vestris, et deférte viro múnera, módicum resínæ, et mellis, et stóracis, stactes, et terebínthi, et amygdalárum. Izrael tedy ociec ich rzekł do nich: Jeśliż tak potrzeba niesie, uczyńcież co chcecie: nabierzcie co lepszych pożytków ziemie w naczynia wasze, i donieście mężowi dary, trochę resiny, i miodu, i storaku, stakty, i terebintu, i migdałów.
12
Pecúniam quoque dúplicem ferte vobíscum: et illam, quam invenístis in sácculis, reportáte, ne forte erróre factum sit: Pieniądze też dwoje nieście z sobą, i one któreście naleźli w workach odnieście, by się snać omyłką nie stało:
13
sed et fratrem vestrum tóllite, et ite ad virum. Ale i brata waszego weźmicie, a jedźcie do męża.
14
Deus autem meus omnípotens fáciat vobis eum placábilem: et remíttat vobíscum fratrem vestrum quem tenet, et hunc Béniamin: ego autem quasi orbátus absque líberis ero. A Bóg mój wszechmocny niechaj go wam uczyni łaskawym: i niech odeśle z wami brata waszego, którego trzyma: i tego Benjamina: a ja jako osierociały bez dziatek będę.
15
Tulérunt ergo viri múnera, et pecúniam dúplicem, et Béniamin: descenderúntque in Ægýptum, et stetérunt coram Ioseph. Wzięli tedy mężowie dary i dwoje pieniądze i Benjamina: i jachali do Egiptu, i stanęli przed Józefem.
16
Quos cum ille vidísset, et Béniamin simul, præcépit dispensatóri domus suæ, dicens: Intróduc viros domum, et occíde víctimas, et ínstrue convívium: quóniam mecum sunt comestúri merídie. Które on ujrzawszy i Benjamina z nimi, rozkazał szafarzowi domu swego, mówiąc: Wprowadź męże w dom, a nabij bydła, i nagotuj ucztę: bo ze mną będą w południe.
17
Fecit ille quod sibi fúerat imperátum, et introdúxit viros domum. Uczynił on jako mu rozkazano, i wwiódł męże do domu.
18
Ibíque extérriti, dixérunt mútuo: Propter pecúniam, quam retúlimus prius in saccis nostris, introdúcti sumus: ut devólvat in nos calúmniam, et violénter subíciat servitúti et nos, et ásinos nostros. I tam zlększy się, rzekli jeden do drugiego. Dla pieniędzy któreśmy z pierwu odnieśli w worzech naszych, wwiedziono nas: aby potwarz na nas zwalił, i gwałtem podbił w niewolą i nas i osły nasze.
19
Quam ob rem in ipsis fóribus accedéntes ad dispensatórem domus, Przetoż jeszcze we drzwiach przystąpiwszy do szafarza domowego,
20
locúti sunt: Orámus dómine ut áudias nos. Iam ante descéndimus ut emerémus escas: Rzekli: Prosimy cię Panie, abyś nas wysłuchał: Już przed tem przyjachaliśmy kupować żywności,
21
quibus emptis, cum venissémus ad diversórium, aperúimus saccos nostros, et invénimus pecúniam in ore saccórum: quam nunc eódem póndere reportávimus. Których nakupiwszy, gdyśmy przyjachali do gospody, otworzyliśmy wory nasze i naleźliśmy pieniądze na wierzchu worów, któreśmy teraz pod tąż wagą odnieśli.
22
Sed et áliud attúlimus argéntum, ut emámus quæ nobis necessária sunt: non est in nostra consciéntia quis posúerit eam in marsúpiis nostris. Lecz i drugie srebro przynieśliśmy, abyśmy nakupili co nam potrzeba: Niemasz w sumieniu naszem ktoby je włożył do worków naszych.
23
At ille respóndit: Pax vobíscum, nolíte timére: Deus vester, et Deus patris vestri, dedit vobis thesáuros in saccis vestris: nam pecúniam, quam dedístis mihi, probátam ego hábeo. Eduxítque ad eos Símeon. A on odpowiedział: Pokój z wami, niebójcie się: Bóg wasz, i Bóg ojca waszego dał wam skarby do worów waszych: bo pieniądze któreście mi dali, dobre ja u siebie mam. I wywiódł do nich Symeona.
24
Et introdúctis domum, áttulit aquam, et lavérunt pedes suos, dedítque pábulum ásinis eórum. A wwiódszy je w dom, przyniósł wody i umyli nogi swe: dał też i osłom ich obrok.
25
Illi vero parábant múnera, donec ingrederétur Ioseph merídie: audíerant enim quod ibi comestúri essent panem. A oni gotowali dary aż przyszedł Józef w południe: słyszeli bowiem, że tam chleba pożywać mieli.
26
Igitur ingréssus est Ioseph domum suam, obtulerúntque ei múnera, tenéntes in mánibus suis: et adoravérunt proni in terram. Wszedł tedy Józef do domu swego i ofiarowali mu dary, trzymając w rękach swoich: i pokłonili się mu aż do ziemie.
27
At ille, cleménter resalutátis eis, interrogávit eos, dicens: Salvúsne est pater vester senex, de quo dixerátis mihi? adhuc vivit? A on łaskawie je pozdrowiwszy, pytał ich, mówiąc: Zdrówże jest ociec wasz stary, o któremeściemi powiadali? żyw jeszcze?
28
Qui respondérunt: Sospes est servus tuus pater noster, adhuc vivit. Et incurváti, adoravérunt eum. Którzy odpowiedzieli: Zdrów jest sługa twój ociec nasz, jeszcze żyw. I schyliwszy się pokłonili się mu.
29
Attóllens autem Ioseph óculos, vidit Béniamin fratrem suum uterínum, et ait: Iste est frater vester párvulus, de quo dixerátis mihi? Et rursum: Deus, inquit, misereátur tui, fili mi. Tedy podniósłszy Józef oczy, ujrzał Beniamina brata swego rodzonego, i rzekł: Ten jest brat wasz maluczki o któremeście mi powiadali? I znowu: Bóg ci, pry, bądź, miłościw synu miły.
30
Festinavítque, quia commóta fúerant víscera eius super fratre suo, et erumpébant lácrymæ: et intróiens cubículum flevit. I pokwapił się: bo się wzruszyły były wnętrzności jego nad bratem swym, i łzy się mu rzucały: i wszedszy do komory płakał.
31
Rursúmque lota fácie egréssus, contínuit se, et ait: Pónite panes. I zasię umywszy twarz wyszedł, i wstrzymał się i rzekł: Kładźcie chleb.
32
Quibus appósitis, seórsum Ioseph, et seórsum frátribus, Ægýptiis quoque qui vescebántur simul, seórsum (illícitum est enim Ægýptiis comédere cum Hebrǽis, et profánum putant huiuscémodi convívium) Który położywszy, osobno Józefowi, a osobno braciej, Egiptyanom też którzy pospołu jedli, osobno (niegodzi się bowiem Egiptyanom jadać z Hebrejczyki, i mają za nieczystą takową biesiadę).
33
sedérunt coram eo, primogénitus iuxta primogénita sua, et mínimus iuxta ætátem suam. Et mirabántur nimis, Siedli przed nim, pierworodny według pierworodzeństwa swego, a namłodszy według lat swoich: I dziwowali się barzo,
34
sumptis pártibus quas ab eo accéperant: maiórque pars venit Béniamin, ita ut quinque pártibus excéderet. Biberúntque et inebriáti sunt cum eo. Wziąwszy części, które od niego brali: a więtsza część dostała się Benjaminowi: tak iż piącią części przechodziła. I pili, i popili się z nim.
44
1
Præcépit autem Ioseph dispensatóri domus suæ, dicens: Imple saccos eórum fruménto, quantum possunt cápere: et pone pecúniam singulórum in summitáte sacci. A Józef rozkazał Szafarzowi domu swego, mówiąc: Napełni wory ich zbożem, ile wziąć mogą: a włóż każdego pieniądze na wierzchu woru jego.
2
Scyphum autem meum argénteum, et prétium quod dedit trítici, pone in ore sacci iunióris. Factúmque est ita. A kubek mój srebrny i pieniądze, które dał za pszenicę, włóż na wierzch woru młodszego. I stało się tak.
3
Et orto mane, dimíssi sunt cum ásinis suis. A gdy było rano, puszczono je z osły ich.
4
Iamque urbem exíerant, et procésserant páululum: tunc Ioseph accersíto dispensatóre domus, Surge, inquit, et perséquere viros: et apprehénsis dícito: Quare reddidístis malum pro bono? I już byli z miasta wyjachali, i niedaleko odjachali: kiedy Józef zawoławszy szafarza domu, rzekł: Wstań, a goń męże: a pojmawszy ich, mów: Przeczeście oddali złe za dobre?
5
Scyphus, quem furáti estis, ipse est in quo bibit dóminus meus, et in quo augurári solet: péssimam rem fecístis. Kubek, któryście ukradli jest ten, z którego Pan mój pija, i w którym zwykł wróżyć: barzoście złą rzecz uczynili.
6
Fecit ille ut iússerat: et apprehénsis per órdinem locútus est. Uczynił on jako był kazał. I pojmawszy ich, mówił do nich od słowa do słowa.
7
Qui respondérunt: Quare sic lóquitur dóminus noster, ut servi tui tantum flagítii commíserint? Którzy odpowiedzieli: Czemu tak mówi Pan nasz, żeby słudzy twoi takiej złości dopuścić się mieli
8
Pecúniam, quam invénimus in summitáte saccórum, reportávimus ad te de terra Chánaan: et quómodo cónsequens est ut furáti simus de domo dómini tui aurum vel argéntum? Pieniądze, któreśmy naleźli na wierzchu worów, odnieśliśmy do ciebie z ziemie Chananejskiej; a jakoż zatem iśdź może, abyśmy ukraść mieli z domu pana twego złoto abo srebro?
9
Apud quemcúmque fúerit invéntum servórum tuórum quod quæris, moriátur, et nos érimus servi dómini nostri. U któregokolwiek z twoich najdzie się to czego szukasz, niech umrze, a my będziemy niewolnikami Pana naszego,
10
Qui dixit eis: Fiat iuxta vestram senténtiam: apud quemcúmque fúerit invéntus, ipse sit servus meus, vos autem éritis innóxii. Który rzekł im: Niechaj będzie według wyroku waszego: u któregokolwiek się najdzie, ten niech będzie niewolnikiem moim, a wy będziecie niewinnemi.
11
Itaque festináto deponéntes in terram saccos, aperuérunt sínguli. I tak złożywszy prędko wory na ziemię, otworzył każdy swój.
12
Quos scrutátus, incípiens a maióre usque ad mínimum, invénit scyphum in sacco Béniamin. Które przeszukawszy, począwszy od starszego aż do młodszego, nalazł kubek w worze Benjaminowym.
13
At illi, scissis véstibus, oneratísque rursum ásinis, revérsi sunt in óppidum. A oni rozdarszy szaty, i włożywszy zaś ciężar na osły, wrócili się do miasta.
14
Primúsque Iudas cum frátribus ingréssus est ad Ioseph (necdum enim de loco abíerat) omnésque ante eum páriter in terram corruérunt. I pierwszy Judas z bracią wszedł do Józefa, (bo jeszcze był nie odszedł z miejsca) i wszyscy przed nim upadli pospołu na ziemię,
15
Quibus ille ait: Cur sic ágere voluístis? an ignorátis quod non sit símilis mei in augurándi sciéntia? Którym on rzekł: Czemuście tak chcieli czynić? Izali niewiecie, że mi niemasz podobnego w nauce wieszczbiarskiej?
16
Cui Iudas: Quid respondébimus, inquit, dómino meo? vel quid loquémur, aut iuste potérimus obténdere? Deus invénit iniquitátem servórum tuórum: en omnes servi sumus dómini mei, et nos, et apud quem invéntus est scyphus. Któremu Judas: Cóż, pry, odpowiemy Panu memu? abo co rzeczemy? abo czem się sprawiedliwie zakładać? Bóg nalazł nieprawość sług twoich: otośmy wszyscy są niewolnikami Pana mego, i my, i ten, u którego naleziono kubek.
17
Respóndit Ioseph: Absit a me ut sic agam: qui furátus est scyphum, ipse sit servus meus: vos autem abíte líberi ad patrem vestrum. Odpowiedział Józef: Boże mię uchowaj, abych tak miał czynić, który ukradł kubek, ten niech będzie niewolnikiem moim, a wy odidźcie wolni do ojca waszego.
18
Accédens autem própius Iudas, confidénter ait: Oro dómine mi, loquátur servus tuus verbum in áuribus tuis, et ne irascáris fámulo tuo: tu es enim post Pharaónem I przystąpiwszy bliżej Judas śmiele rzekł: Proszę, Panie mój, niechaj przemówi niewolnik twój słowo w uszy twoje, a nie gniewaj się na sługę twego: tyś bowiem jest po Pharaonie,
19
dóminus meus. Interrogásti prius servos tuos: Habétis patrem aut fratrem? Pan mój. Spytałeś pierwej sług twoich: Macie ojca abo brata?
20
Et nos respóndimus tibi dómino meo: Est nobis pater senex, et puer párvulus, qui in senectúte illíus natus est: cuius uterínus frater mórtuus est: et ipsum solum habet mater sua, pater vero ténere díligit eum. A myśmy odpowiedzieli tobie, Panu memu: Mamy ojca starego, i chłopię małe, które się urodziło w starości jego: którego rodzony brat umarł, a tego samego matka ma, a ociec go serdecznie miłuje.
21
Dixistíque servis tuis: Addúcite eum ad me, et ponam óculos meos super illum. I rzekłeś sługom twoim: Przywiedźcie go do mnie, a położę oczy moje nań.
22
Suggéssimus dómino meo: Non potest puer relínquere patrem suum: si enim illum dimíserit, moriétur. Namieniliśmy Panu memu: Niemoże chłopię opuścić ojca swego: bo jeśli go opuści, umrze.
23
Et dixísti servis tuis: Nisi vénerit frater vester mínimus vobíscum, non vidébitis ámplius fáciem meam. I rzekłeś sługom twoim: Jeśli nie przyjdzie brat wasz namłodszy z wami, nie ujrzycie więcej oblicza mojego.
24
Cum ergo ascendissémus ad fámulum tuum patrem nostrum, narrávimus ei ómnia quæ locútus est dóminus meus. A tak, gdyśmy przyjachali do sługi twego ojca naszego, powiedzieliśmy mu wszystko co do nas Pan mój mówił.
25
Et dixit pater noster: Revertímini, et émite nobis parum trítici. I rzekł ociec nasz: Wróćcie się a kupcie nam trochę pszenice.
26
Cui díximus: Ire non póssumus: si frater noster mínimus descénderit nobíscum, proficiscémur simul: alióquin illo absénte, non audémus vidére fáciem viri. Któremuśmy rzekli: Iść niemożemy: jeśli brat nasz namłodszy pojedzie z nami, pojedziem pospołu: inaczej, bez niego nieśmiemy widzieć oblicze męża,
27
Ad quæ ille respóndit: Vos scitis quod duos genúerit mihi uxor mea. Na co on odpowiedział: Wy wiecie, iż mi dwu porodziła żona moja.
28
Egréssus est unus, et dixístis: Béstia devorávit eum: et hucúsque non compáret. Wyszedł jeden, i powiedzieliście: Zwierz go pożarł: i do tychmiast go niewidać.
29
Si tuléritis et istum, et áliquid ei in via contígerit, deducétis canos meos cum mœróre ad ínferos. Jeśli weźmiecie i tego, a stanie mu się co na drodze, doprowadzicie szedziwość moję z żałością do piekła.
30
Igitur si intrávero ad servum tuum patrem nostrum, et puer defúerit (cum ánima illíus ex huius ánima péndeat), Przetoż, jeśli wnidę do sługi twego ojca naszego, a dziecięcia nie będzie (ponieważ dusza jego zawisła na duszy tego),
31
viderítque eum non esse nobíscum, moriétur, et dedúcent fámuli tui canos eius cum dolóre ad ínferos. A ujrzy, że go niemasz z nami, umrze: i doprowadzą słudzy twoi szedziwość jego z żałością do piekła.
32
Ego próprie servus tuus sim qui in meam hunc recépi fidem, et spopóndi dicens: Nisi redúxero eum, peccáti reus ero in patrem meum omni témpore. Ja właśnie niech będę niewolnikiem twoim, którym go wziął na wiarę moję, i szlubiłem, mówiąc: Jeślić go zasię nieprzywiodę, będę winien grzechu przeciw ojcu memu po wszystek czas.
33
Manébo ítaque servus tuus pro púero in ministério dómini mei, et puer ascéndat cum frátribus suis. Zostanę tedy sługą twoim za to dziecię na posłudze Pana mego, a dziecię niech jedzie z bracią swą.
34
Non enim possum redíre ad patrem meum, absénte púero: ne calamitátis, quæ oppressúra est patrem meum, testis assístam. Niemogę się bowiem wrócić do ojca mego bez dziecięcia: abych świadkiem żałości, która uciśnie ojca mego, nie był.
45
1
Non se póterat ultra cohibére Ioseph multis coram astántibus: unde præcépit ut egrederéntur cuncti foras, et nullus interésset aliénus agnitióni mútuæ. Niemógł się dalej strzymać Józef przed wielą przy nim stojących: przeto przykazał, aby wszyscy precz wyszli, a żaden obcy nie był przy poznaniu spółecznem.
2
Elevavítque vocem cum fletu, quam audiérunt Ægýptii, omnísque domus Pharaónis. I podniósł głos z płaczem: który słyszeli Egiptyanie i wszystek dom Pharaonów.
3
Et dixit frátribus suis: Ego sum Ioseph: adhuc pater meus vivit? Non póterant respondére fratres nímio terróre pertérriti. I rzekł braciej swej: Jamci jest Józef: jeszczeli żyw ociec mój? Niemogli bracia odpowiedzieć wielką bojaźnią przestraszeni.
4
Ad quos ille cleménter: Accédite, inquit, ad me. Et cum accessíssent prope: Ego sum, ait, Ioseph, frater vester, quem vendidístis in Ægýptum. Do których on rzekł łaskawie: Przystąpcie się do mnie. A gdy przystąpili blisko, jamci jest, prawi, Józef brat wasz, któregoście przedali do Egiptu.
5
Nolíte pavére, neque vobis durum esse videátur quod vendidístis me in his regiónibus: pro salúte enim vestra misit me Deus ante vos in Ægýptum. Niebójcie się, i niech się wam niezda rzecz ciężka, żeście mię przedali do tych krajów: Dla zdrowia bowiem waszego posłał mię Bóg przed wami do Egiptu.
6
Biénnium est enim quod cœpit fames esse in terra: et adhuc quinque anni restant, quibus nec arári póterit, nec meti. Dwie lecie bowiem temu jako głód począł być na ziemi: a jeszcze pięć lat zostaje, których nie będzie się mogło orać ani żąć.
7
Præmisítque me Deus ut reservémini super terram, et escas ad vivéndum habére possítis. I Bóg mię wprzód posłał, abyście byli zachowani na ziemi, ażebyście mogli mieć pokarmy ku żywności.
8
Non vestro consílio, sed Dei voluntáte huc missum sum: qui fecit me quasi patrem Pharaónis, et dóminum univérsæ domus eius, ac príncipem in omni terra Ægýpti. Nie wasząć radą, ale za Bożą wolą tu jestem posłany: który mię uczynił jako ojcem Pharaonowym, i Panem wszystkiego domu jego, i przełożonym we wszystkiej ziemi Egiptskiej.
9
Festináte, et ascéndite ad patrem meum, et dicétis ei: Hæc mandat fílius tuus Ioseph: Deus fecit me dóminum univérsæ terræ Ægýpti: descénde ad me, ne moréris, Spieszcie się i jedźcie do ojca mego, a powiedzcie mu: Toć wskazuje syn twój Józef: Bóg mię uczynił Panem wszystkiej ziemie Egiptskiej, przyjedź do mnie, nie mieszkaj;
10
et habitábis in terra Gessen: erísque iuxta me tu, et fílii tui, et fílii filiórum tuórum, oves tuæ, et arménta tua, et univérsa quæ póssides. I będziesz mieszkał w ziemi Gessen, a będziesz przy mnie ty i synowie twoi, i synowie synów twoich, owce twoje i bydło twoje, i wszystko co masz.
11
Ibíque te pascam (adhuc enim quinque anni resídui sunt famis) ne et tu péreas, et domus tua, et ómnia quæ póssides. I tam cię będę żywił (bo jeszcze zostaje pięć lat głodu), abyś i ty nie zginął, i dom twój, i wszystko co masz.
12
En óculi vestri, et óculi fratris mei Béniamin, vident quod os meum loquátur ad vos. Oto oczy wasze i oczy brata mego Beniamina widzą, że usta moje mówią do was.
13
Nuntiáte patri meo univérsam glóriam meam, et cuncta quæ vidístis in Ægýpto: festináte, et addúcite eum ad me. Oznajmicież ojcu memu wszystkę zacność moję, i wszystko coście widzieli w Egiptcie. Spieszcież się, a przywieźcie go do mnie.
14
Cumque amplexátus recidísset in collum Béniamin fratris sui, flevit: illo quoque simíliter flente super collum eius. A gdy obłapiając padł na szyję Beajamina brata swego, płakał: a on też także płakał na szyi jego.
15
Osculatúsque est Ioseph omnes fratres suos, et plorávit super síngulos: post quæ ausi sunt loqui ad eum. I całował Józef wszystkę bracią swoję i płakał nad każdym: po tem śmieli mówić do niego.
16
Auditúmque est, et célebri sermóne vulgátum in aula regis: Venérunt fratres Ioseph: et gavísus est Phárao, atque omnis família eius. I usłyszano jest, i gęstą mową rozgłoszono na dworze królewskim: Przyjachali bracia Józefowi, i uradował się Pharao i wszystek dom jego.
17
Dixítque ad Ioseph ut imperáret frátribus suis, dicens: Onerántes iuménta, ite in terram Chánaan, I rzekł do Józefa, aby rozkazał braciej swej, mówiąc: Nakładszy na bydlęta, jedźcie do ziemie Chananejskiej,
18
et tóllite inde patrem vestrum et cognatiónem, et veníte ad me: et ego dabo vobis ómnia bona Ægýpti, ut comedátis medúllam terræ. A weźcie z tamtąd ojca waszego i rodzinę, a przyjedźcie do mnie, a ja wam dam wszystkie dobra Egiptskie abyście używali tłustości ziemie.
19
Prǽcipe étiam ut tollant plaustra de terra Ægýpti, ad subvectiónem parvulórum suórum ac cóniugum: et dícito: Tóllite patrem vestrum, et properáte quantócius veniéntes. Rozkaż też, aby wzięli wozy z ziemie Egiptskiej, dla odwiezienia dziatek i żon swych: a mów: Weźmicie ojca waszego a spieszcie się co naprędzej przyjeżdżając.
20
Nec dimittátis quidquam de supelléctili vestra: quia omnes opes Ægýpti vestræ erunt. A niezostawiajcie nic z sprzętu waszego, bo wszystkie bogactwa Egiptskie wasze będą.
21
Fecerúntque fílii Israel ut eis mandátum fúerat. Quibus dedit Ioseph plaustra, secúndum Pharaónis impérium, et cibária in itínere. I uczynili synowie Izraelowi jako im kazano. Którym dał Józef wozy, według Pharaonowego rozkazania i strawy na drogę.
22
Síngulis quoque proférri iussit binas stolas: Béniamin vero dedit trecéntos argénteos cum quinque stolis óptimis: Każdemu też kazał przynieść dwie szacie: a Beniaminowi dał trzy sta srebrników z piącią szat co nalepszych;
23
tantúmdem pecúniæ et véstium mittens patri suo, addens et ásinos decem, qui subvéherent ex ómnibus divítiis Ægýpti: et tótidem ásinas, tríticum in itínere, panésque portántes. Tak wiele też pieniędzy i szat posyłając ojcu swemu, przydawszy i ostów dziesięć, którzyby odwieźli ze wszystkich bogactw Egiptu: i także wiele oślic, niosących pszenicę i chleb w drodze.
24
Dimísit ergo fratres suos, et proficiscéntibus ait: Ne irascámini in via. Puścił tedy bracią swą: a gdy odjeżdżali, mówił im: Nie gniewajcie się w drodze.
25
Qui ascendéntes ex Ægýpto, venérunt in terram Chánaan ad patrem suum Iacob. Którzy wyjachawszy z Egiptu, przyszli do ziemie Chananejskiej do ojca swego Jakóba.
26
Et nuntiavérunt ei, dicéntes: Ioseph fílius tuus vivit: et ipse dominátur in omni terra Ægýpti. Quo audíto Iacob, quasi de gravi somno evígilans, tamen non credébat eis. I oznajmili mu, mówiąc: Józef syn twój żyw: a on panuje we wszystkiej ziemi Egiptskiej. Co usłyszawszy Jakób, jakoby z ciężkiego snu ocknąwszy, przedsię im niewierzył.
27
Illi ecóntra referébant omnem órdinem rei. Cumque vidísset plaustra et univérsa, quæ míserat, revíxit spíritus eius, Oni przedsię powiadali mu wszystek porządek rzeczy. A gdy ujrzał wozy i wszystko co posłał, ożył duch jego,
28
et ait: Súfficit mihi si adhuc Ioseph fílius meus vivit: vadam, et vidébo illum ántequam móriar. I rzekł: Dosyć mi na tem, jeśli jeszcze syn mój Józef żywie, pójdę, a oglądam go pierwej niżli umrę.
46
1
Profectúsque Israel cum ómnibus quæ habébat, venit ad Púteum iuraménti: et mactátis ibi víctimis Deo patris sui Isaac, I pojachawszy Izrael ze wszystkiem co miał, przyjachał, do studnie przysięgi, i nabiwszy tam ofiar, Bogu ojca swego Izaaka,
2
audívit eum per visiónem noctis vocántem se, et dicéntem sibi: Iacob, Iacob. Cui respóndit: Ecce adsum. Usłyszał go w widzeniu w nocy, a on go woła i mówi kniemu: Jakóbie, Jakóbie: któremu odpowiedział: Owom ja.
3
Ait illi Deus: Ego sum fortíssimus Deus patris tui: noli timére, descénde in Ægýptum, quia in gentem magnam fáciam te ibi. Rzekł mu Bóg: Jam jest namocniejszy Bóg ojca twego: nie bój się, jedź do Egiptu, bo cię tam rozmnożę w naród wielki.
4
Ego descéndam tecum illuc, et ego inde addúcam te reverténtem: Ioseph quoque ponet manus suas super óculos tuos. Ja tam z tobą zstąpię, i ja cię z tamtąd przyprowadzę wracającego się: Józef też położy ręce swe na oczy twoje.
5
Surréxit autem Iacob a Púteo iuraménti: tulerúntque eum fílii cum párvulis et uxóribus suis in plaustris quæ míserat Phárao ad portándum senem, I powstał Jakób od studnie przysięgi: i wzięli go synowie, z dziatkami i z żonami swoimi na wozy, które był posłał Pharaon aby wieziono starca,
6
et ómnia quæ posséderat in terra Chánaan: venítque in Ægýptum cum omni sémine suo, I wszystko co miał w ziemi Chananejskiej: i przyjechał do Egiptu ze wszystkiem nasieniem swojem,
7
fílii eius, et nepótes, fíliæ, et cuncta simul progénies. Synowie jego i wnukowie, córki, i wszystek ród wespół.
8
Hæc sunt autem nómina filiórum Israel, qui ingréssi sunt in Ægýptum, ipse cum líberis suis. Primogénitus Ruben. A te są imiona synów Izraelowych, którzy weszli do Egiptu, On z syny swemi. Pierworodny Ruben.
9
Fílii Ruben: Henoch et Phallu et Hesron et Charmi. Synowie Rubenowi: Henoch, i Phallu, i Hesron, i Charmi,
10
Fílii Símeon: Iámuel et Iamin et Ahod, et Iachin et Sohar, et Saul fílius Chanaanítidis. Synowie Symeonowi: Jamuel, i Jamin, i Ahod, i Jachin, i Sohar, i Saul Syn Chananejskiej niewiasty.
11
Fílii Levi: Gerson et Caath et Merári. Synowie Lewi: Gerson, i Kaath, i Merary.
12
Fílii Iuda: Her et Onan et Sela et Phares et Zara: mórtui sunt autem Her et Onan in terra Chánaan. Natíque sunt fílii Phares: Hesron et Hamul. Synowie Judy: Her, i Onan, i Sela, i Phares, i Zara. Lecz Her i Onan, umarli w ziemi Chananejskiej. l urodzili się synowie Pharesowi, Hesron, i Hamul,
13
Fílii Issachar: Thola et Phua et Iob et Semron. Synowie Issacharowi: Thola, i Phua, i Job, i Semron.
14
Fílii Zábulon: Sared et Elon et Iáhelel. Synowie Zabulonowi: Sared, i Elon, i Jahelel.
15
Hi fílii Liæ quos génuit in Mesopotámia Sýriæ cum Dina fília sua: omnes ánimæ filiórum eius et filiárum, trigínta tres. Ci synowie Liiej, które urodziła w Mezopotamie Syryjskiej z Dyną córką swą: wszystkich dusz synów jego i córek, trzydzieści i trzy.
16
Fílii Gad: Séphion et Haggi et Suni et Esebon et Heri et Aródi et Aréli. Synowie Gadowi: Sephion, i Haggi, i Suni, i Esebon, i Heri, i Arody, i Areli.
17
Fílii Aser: Iamne et Iésua et Iéssui et Béria, Sara quoque soror eórum. Fílii Béria: Heber et Mélchiel. Synowie Asser: Jamne, i Jesua, i Jessui, i Beria, i Sara siostra ich: Synowie Bery, Heber, i Melphiel.
18
Hi fílii Zelphæ, quam dedit Laban Liæ fíliæ suæ: et hos génuit Iacob sédecim ánimas. To synowie Zelphy, którą dał Laban Liiej, córce swej: i te urodziła Jakóbowi szesnaście dusz.
19
Fílii Rachel uxóris Iacob: Ioseph et Béniamin. Synowie Rachel żony Jakóbowej: Józef, i Beniamin,
20
Natíque sunt Ioseph fílii in terra Ægýpti, quos génuit ei Aseneth fília Putíphare sacerdótis Heliopóleos: Manásses et Ephraim. I urodzili się Józefowi synowie w ziemi Egiptskiej, które mu rodziła Asseneth córka Putiphara kapłana Heliopolskiego: Manasses i Ephraim.
21
Fílii Béniamin: Bela et Bechor et Asbel et Gera et Náaman et Echi et Ros et Mophim et Ophim et Ared. Synowie Beniaminowi: Bela, i Bechor, i Asbel, i Gera, i Naaman, i Echi, Ros, i Mophin, i Ophim, i Ared.
22
Hi fílii Rachel quos génuit Iacob: omnes ánimæ, quatuórdecim. Ci synowie Rachel, które urodziła Jakóbowi: wszystkich dusz czternaście.
23
Fílii Dan: Husim. Synowie Dan, Husim.
24
Fílii Néphthali: Iásiel et Guni et Ieser et Sallem. Synowie Nephtalim: Jasiel, i Guni, i Jesser, i Sallem.
25
Hi fílii Balæ, quam dedit Laban Rachéli fíliæ suæ: et hos génuit Iacob: omnes ánimæ, septem. To synowie Ballei, którą dał Laban Racheli córce swej: i te urodziła Jakóbowi: wszystkich dusz siedm.
26
Cunctæ ánimæ, quæ ingréssæ sunt cum Iacob in Ægýptum, et egréssæ sunt de fémore illíus, absque uxóribus filiórum eius, sexagínta sex. Wszystkich dusz, które weszły z Jakóbem do Egiptu, i wyszły z biodry jego, oprócz żon synów jego, sześćdziesiąt i sześć.
27
Fílii autem Ioseph, qui nati sunt ei in terra Ægýpti, ánimæ duæ. Omnes ánimæ domus Iacob, quæ ingréssæ sunt in Ægýptum, fuére septuagínta. A synowie Józefowi, którzy mu się urodzili w ziemi Egiptskiej, dusze dwie: Wszystkich dusz domu Jakóbowego, które weszły do Egiptu było siedmdziesiąt.
28
Misit autem Iudam ante se ad Ioseph, ut nuntiáret ei, et occúrreret in Gessen. I posłał Judę przed sobą do Józefa, aby mu oznajmił i zajachał do Gessen.
29
Quo cum pervenísset, iuncto Ioseph curru suo, ascéndit óbviam patri suo ad eúmdem locum: vidénsque eum, írruit super collum eius, et inter ampléxus flevit. Dokąd gdy przyszedł, zaprzągszy Józef swój wóz, wyjachał przeciw ojcu swemu na onoż miejsce: a ujrzawszy go, rzucił się na szyję jego, i obłapiając go płakał.
30
Dixítque pater ad Ioseph: Iam lætus móriar, quia vidi fáciem tuam, et supérstitem te relínquo. I rzekł ociec do Józefa: Już wesoło umrę: gdyżem oglądał oblicze twoje, a ciebie żywego zostawuję.
31
At ille locútus est ad fratres suos, et ad omnem domum patris sui: Ascéndam, et nuntiábo Pharaóni, dicámque ei: Fratres mei, et domus patris mei, qui erant in terra Chánaan, venérunt ad me: A on rzekł do braciej swej, i do wszystkiego domu ojca swego: Pojadę i opowiem. Pharaonowi, i rzekę mu: Bracia moi i dom ojca mego, którzy byli w ziemi Chananejskiej, przyjachali do mnie:
32
et sunt viri pastóres óvium, curámque habent alendórum gregum: pécora sua, et arménta, et ómnia quæ habére potuérunt, adduxérunt secum. A są mężowie pasterze owiec, i bawią się wychowaniem trzód: owce swe i bydła, i wszystko co mogli mieć przywiedli z sobą.
33
Cumque vocáverit vos, et díxerit: Quod est opus vestrum? A gdy was przyzowie i rzecze: Co za robota wasza?
34
respondébitis: Viri pastóres sumus servi tui, ab infántia nostra usque in præsens, et nos et patres nostri. Hæc autem dicétis, ut habitáre possítis in terra Gessen: quia detestántur Ægýptii omnes pastóres óvium. Odpowiecie: Mężowie pasterze jesteśmy słudzy twoi, od dzieciństwa naszego aż dotąd, i my, i ojcowie naszy. A to rzeczecie, abyście mieszkać mogli w ziemi Gessen:bo się brzydzą Egiptyanie wszelkimi pasterzmi owiec.
47
1
Ingréssus ergo Ioseph nuntiávit Pharaóni, dicens: Pater meus et fratres, oves eórum et arménta, et cuncta quæ póssident, venérunt de terra Chánaan: et ecce consístunt in terra Gessen. Przyjachawszy tedy Józef, oznajmił Pharaonowi, mówiąc: Ociec mój i bracia, owce ich i bydło, i wszystko co mają, przyszli z ziemie Chananejskiej, a oto stoją w ziemi Gessen.
2
Extrémos quoque fratrum suórum quinque viros constítuit coram rege: Ostatnich też z braciej swej piąci mężów postawił przed królem.
3
quos ille interrogávit: Quid habétis óperis? Respondérunt: Pastóres óvium sumus servi tui, et nos, et patres nostri. Których on zapytał: Co za robotę macie? odpowiedzieli: Pasterze owiec jesteśmy słudzy twoi, i my, i ojcowie naszy.
4
Ad peregrinándum in terra tua venímus: quóniam non est herba grégibus servórum tuórum, ingravescénte fame in terra Chánaan: petimúsque ut esse nos iúbeas servos tuos in terra Gessen. Przyszliśmy w gościnę do ziemie twojej: bo niemasz trawy trzodam sług twoich, iż ciężki głód w ziemi Chananejskiej, i prosimy, abyś nam sługam twoim kazał być w ziemi Gessen.
5
Dixit ítaque rex ad Ioseph: Pater tuus et fratres tui venérunt ad te. Rzekł tedy król do Józefa: ociec twój i bracia twoi przyjachali do ciebie.
6
Terra Ægýpti in conspéctu tuo est: in óptimo loco fac eos habitáre, et trade eis terram Gessen. Quod si nosti in eis esse viros indústrios, constítue illos magístros pécorum meórum. Ziemia Egiptska jest przed tobą: każ im mieszkać na nalepszem miejscu, a daj im tę ziemię Gessen. Jeśli wiesz, że między nimi są mężowie dowcipni, uczyń je przełożonemi nad dobytki memi.
7
Post hæc introdúxit Ioseph patrem suum ad regem, et státuit eum coram eo: qui benedícens illi, Potem wprowadził Józef ojca swego do króla i postawił go przed nim: który błogosławiąc mu,
8
et interrogátus ab eo: Quot sunt dies annórum vitæ tuæ? I spytany od niego: Wiele jest dni lat wieku twego?
9
respóndit: Dies peregrinatiónis meæ centum trigínta annórum sunt, parvi et mali, et non pervenérunt usque ad dies patrum meórum quibus peregrináti sunt. Odpowiedział: Dni pielgrzymowania mego jest sto i trzydzieści lat, krótkie a złe, i niedoszły aż do dni ojców moich, których pielgrzymowali.
10
Et benedícto rege, egréssus est foras. I błogosławiwszy króla, wyszedł precz.
11
Ioseph vero patri et frátribus suis dedit possessiónem in Ægýpto in óptimo terræ loco, Ramésses, ut præcéperat Phárao. A Józef ojcu i braciej swej dał osiadłość w Egiptcie na nalepszym miejscu ziemie, Ramesses, jako był rozkazał Pharaon.
12
Et alébat eos, omnémque domum patris sui, præbens cibária síngulis. I żywił je i wszystek dom ojca swego, dodając żywności każdemu.
13
In toto enim orbe panis déerat, et opprésserat fames terram, máxime Ægýpti et Chánaan. Po wszystkim świecie bowiem chleba nie było, a głód ścisnął był ziemię, nawięcej Egiptską i Chananejską.
14
E quibus omnem pecúniam congregávit pro venditióne fruménti, et íntulit eam in ærárium regis. Z których wszystkie pieniądze zebrał za przedanie zboża, i wniósł je do skarbu królewskiego.
15
Cumque defecísset emptóribus prétium, venit cuncta Ægýptus ad Ioseph, dicens: Da nobis panes: quare mórimur coram te, deficiénte pecúnia? A gdy nie stało płacej kupującym, przyszedł wszystek Egipt do Józefa, mówiąc: Daj nam chleba, przecz umieramy przed tobą, gdyż już niestaje pieniędzy?
16
Quibus ille respóndit: Addúcite pécora vestra, et dabo vobis pro eis cibos, si prétium non habétis. Którym on odpowiedział: Przypędźcie mi bydło wasze, i dam wam za nie żywności, jeźli płacej niemacie.
17
Quæ cum adduxíssent, dedit eis aliménta pro equis, et óvibus, et bobus, et ásinis: sustentavítque eos illo anno pro commutatióne pécorum. Które gdy przywiedli, dał im żywności za konie, i za owce, i za woły, i za osły, i żywił je onego roku za odmianę bydła.
18
Venérunt quoque anno secúndo, et dixérunt ei: Non celábimus dóminum nostrum quod deficiénte pecúnia, pécora simul defecérunt: nec clam te est, quod absque corpóribus et terra nihil habeámus. Przyszli też do niego drugiego roku, i rzekli mu: Nie zataimy przed Panem naszym, że gdy niestało pieniędzy, bydła wespół niestało: a nietajnoć, że króm ciał i ziemie nic niemamy.
19
Cur ergo moriémur te vidénte? et nos et terra nostra tui érimus: eme nos in servitútem régiam, et præbe sémina, ne pereúnte cultóre redigátur terra in solitúdinem. Czemuż tedy umrzemy przed oczyma twemi? my i ziemia nasza twoi będziemy: zakup nas na służbę królewską, a daj nam nasienia, aby nie spustoszała ziemia, gdyby zginął ktoby ją sprawował,
20
Emit ígitur Ioseph omnem terram Ægýpti, vendéntibus síngulis possessiónes suas præ magnitúdine famis. Subiecítque eam Pharaóni, Kupił tedy Józef wszystkę ziemię Egiptską, gdy każdy przedawał osiadłość swą dla wielkości głodu. I poddał ją Pharaonowi,
21
et cunctos pópulos eius a novíssimis términis Ægýpti usque ad extrémos fines eius, I wszystkie ludzie jej od ostatnich granic Egiptskich, aż do koniecznych granic jej.
22
præter terram sacerdótum, quæ a rege trádita fúerat eis: quibus et statúta cibária ex hórreis públicis præbebántur, et idcírco non sunt compúlsi véndere possessiónes suas. Oprócz ziemie kapłańskiej, która im była dana od króla: którym i żywność naznaczoną z gumien pospolitych dawano: i przetoż nie musieli przedawać osiadłości swoich.
23
Dixit ergo Ioseph ad pópulos: En ut cérnitis, et vos et terram vestram Phárao póssidet: accípite sémina, et sérite agros, I rzekł Józef do ludu: Oto jako widzicie i was i ziemię wasze Pharaon odzierżał: bierzcie nasienie, a osiejcie role,
24
ut fruges habére possítis. Quintam partem regi dábitis: quátuor réliquas permítto vobis in seméntem, et in cibum famíliis et líberis vestris. Abyście mogli mieć zboże. Piątą część dacie królowi, a drugie cztery puszczam wam na nasienie i na wychowanie czeladzi i dziatek waszych.
25
Qui respondérunt: Salus nostra in manu tua est: respíciat nos tantum dóminus noster, et læti serviémus regi. Którzy odpowiedzieli: Zdrowie nasze w ręce twojej: niech tylko wejrzy na nas Pan nasz, a z weselem będziemy służyć królowi.
26
Ex eo témpore usque in præséntem diem, in univérsa terra Ægýpti régibus quinta pars sólvitur, et factum est quasi in legem, absque terra sacerdotáli, quæ líbera ab hac conditióne fuit. Od onego czasu aż do dnia dzisiejszego we wszyskiej ziemi Egiptskiej piątą część królom płacą, i weszło to jako za prawo, oprócz ziemie kapłańskiej, która wolna była od tej kondyciej.
27
Habitávit ergo Israel in Ægýpto, id est, in terra Gessen, et possédit eam: auctúsque est, et multiplicátus nimis. Mieszkał tedy Izrael w Egiptcie, to jest, w ziemi Gessen, i posiadł ją i rozkrzewił, i rozmnożył się nazbyt.
28
Et vixit in ea decem et septem annis: factíque sunt omnes dies vitæ illíus, centum quadragínta septem annórum. I żył w niej siedmnaście lat: i stały się wszystkie dni żywota jego sto czterdzieści i siedm lat.
29
Cumque appropinquáre cérneret diem mortis suæ, vocávit fílium suum Ioseph, et dixit ad eum: Si invéni grátiam in conspéctu tuo, pone manum tuam sub fémore meo: et fácies mihi misericórdiam et veritátem, ut non sepélias me in Ægýpto: A gdy widział, że się przybliżał dzień śmierci jego, przyzwał Syna swego Józefa, i rzekł do niego: Jeślim nalazł łaskę przed obliczem twojem, połóż rękę twoje pod biodrę moję: i uczynisz mi miłosierdzie i prawdę, żebyś mię nie grzebł w Egiptcie:
30
sed dórmiam cum pátribus meis, et áuferas me de terra hac, condásque in sepúlcro maiórum meórum. Cui respóndit Ioseph: Ego fáciam quod iussísti. Ale niechaj śpię z ojcy memi, i wynieś mię z tej ziemie, a pochowaj w grobie przodków moich. Któremu odpowiedział Józef: Ja uczynię coś rozkazał.
31
Et ille: Iura ergo, inquit, mihi. Quo iuránte, adorávit Israel Deum, convérsus ad léctuli caput. A on rzekł: Przysiężże mi tedy. Który gdy przysiągł, pokłonił się Izrael Bogu obróciwszy się ku głowie łoża.
48
1
His ita transáctis, nuntiátum est Ioseph quod ægrotáret pater suus: qui, assúmptis duóbus fíliis Manásse et Ephraim, ire perréxit. To gdy się tak odprawiło, elano znać Józefowi, iż zaniemógł ociec jego: który wziąwszy dwu synów Manassessa i Ephraima, wybrał się w drogę.
2
Dictúmque est seni: Ecce fílius tuus Ioseph venit ad te. Qui confortátus sedit in léctulo. I powiedziano starcowi, oto syn twój Józef przyjachał do ciebie, Który pokrzepiwszy się usiadł na łóżku.
3
Et ingrésso ad se ait: Deus omnípotens appáruit mihi in Luza, quæ est in terra Chánaan: benedixítque mihi, A gdy wszedł do niego, rzekł: Bóg wszechmogący ukazał mi się w Luzie, która jest w ziemi Chananejskiej, i błogosławił mi,
4
et ait: Ego te augébo et multiplicábo, et fáciam te in turbas populórum: dabóque tibi terram hanc, et sémini tuo post te in possessiónem sempitérnam. I rzekł: Ja ciebie rozkrzewię i rozmnożę, i uczynię cię w gromady ludzi, i dam ci tę ziemię i nasieniu twemu po tobie w osiadłość wieczną.
5
Duo ergo fílii tui, qui nati sunt tibi in terra Ægýpti ántequam huc venírem ad te, mei erunt: Ephraim et Manásses, sicut Ruben et Símeon reputabúntur mihi. Dwa tedy synowie twoi, którzyć się urodzili w ziemi Egiptskiej pierwej, niżem ja tu przyszedł do ciebie, moi będą: Ephraim i Manasses, jako Ruben i Symeon poczytani mi będą.
6
Réliquos autem quos genúeris post eos, tui erunt, et nómine fratrum suórum vocabúntur in possessiónibus suis. Inni zasię, które zrodzisz po tych, twoi będą, a imieniem braciej swej będą zwani w osiadłościach swych,
7
Mihi enim, quando veniébam de Mesopotámia, mórtua est Rachel in terra Chánaan in ipso itínere, erátque vernum tempus: et ingrediébar Ephratam, et sepelívi eam iuxta viam Ephratæ, quæ álio nómine appellátur Béthlehem. Mnie, bowiem kiedym szedł z Mezopotamiej umarła Rachel w ziemi Chananejskiej na samej drodze, a był czas wiosny: i wchodziłem do Ephraty, i pogrzebłem ją przy drodze Ephraty, którą inszem imieniem zowią Bethlehem.
8
Videns autem fílios eius dixit ad eum: Qui sunt isti? I ujrzawszy syny jego, rzekł do niego: Co zacz ci są?
9
Respóndit: Fílii mei sunt, quos donávit mihi Deus in hoc loco. Adduc, inquit, eos ad me, ut benedícam illis. Odpowiedział Józef: synowie moi są, które mi darował Bóg na tem miejscu. Przywiedź, je prawi, do mnie, żebych im błogosławił.
10
Oculi enim Israel caligábant præ nímia senectúte, et clare vidére non póterat. Applicitósque ad se, deosculátus et circumpléxus eos, Oczy bowiem Izraelowe zaćmione były od wielkiej starości, i jaśnie widzieć niemógł. A przytulone do siebie, pocałowawszy i obłapiwszy je.
11
dixit ad fílium suum: Non sum fraudátus aspéctu tuo: ínsuper osténdit mihi Deus semen tuum. Rzekł do syna swego: Niepostradałem widzenia twojego: nad to pokazał mi Bóg nasienie twoje.
12
Cumque tulísset eos Ioseph de grémio patris, adorávit pronus in terram. A gdy je wziął Józef z łona ojcowego, pokłonił się nisko aż do ziemie.
13
Et pósuit Ephraim ad déxteram suam, id est, ad sinístram Israel: Manássen vero in sinístra sua, ad déxteram scílicet patris, applicuítque ambos ad eum. I postawił Ephraima po prawej ręce swojej, to jest, po lewej Izraelowej: a Manassessa po lewej swojej, to jest, po prawej ojcowskiej, i przytulił obu do niego.
14
Qui exténdens manum déxteram, pósuit super caput Ephraim minóris fratris: sinístram autem super caput Manásse qui maior natu erat, commútans manus. Który ściągnąwszy prawą rękę włożył na głowę Ephraima mniejszego brata, a lewą na głowę Manassessa, który był starszy, ręce przełożywszy.
15
Benedixítque Iacob fíliis Ioseph, et ait: Deus, in cuius conspéctu ambulavérunt patres mei Abraham, et Isaac, Deus qui pascit me ab adolescéntia mea usque in præséntem diem: I błogosławił Jakób synom Józefowym, i rzekł: Bóg, przed którego obliczem chodzili ojcowie moi, Abraham, i Izaak, Bóg, który mię żywi od młodości mojej, aż do tego dnia:
16
ángelus, qui éruit me de cunctis malis, benedícat púeris istis: et invocétur super eos nomen meum, nómina quoque patrum meórum Abraham et Isaac, et crescant in multitúdinem super terram. Anioł, który mię wyrwał ze wszystkiego złego, niech błogosławi tym dzieciom: a niech będzie wzywano nad nimi imię moje, i imiona ojców moich, Abrahama, i Izaaka: a niech rostą w mnóstwo na ziemi.
17
Videns autem Ioseph quod posuísset pater suus déxteram manum super caput Ephraim, gráviter accépit: et apprehénsam manum patris leváre conátus est de cápite Ephraim, et transférre super caput Manásse. A widząc Józef, że ociec jego położył prawą rękę na głowę Ephraimowę, nie miło mu barzo było: i ująwszy rękę ojcowę, chciał ją podnieść z głowy Ephraimowej, a przenieść na głowę Manassessowę.
18
Dixítque ad patrem: Non ita cónvenit, pater: quia hic est primogénitus, pone déxteram tuam super caput eius. I rzekł do ojca: Nie tak ma być ojcze: bo ten jest pierworodny: połóż prawicę twą na głowę jego.
19
Qui rénuens, ait: Scio fili mi, scio: et iste quidem erit in pópulos, et multiplicábitur: sed frater eius minor, maior erit illo: et semen illíus crescet in gentes. Który zbraniając się, rzekł: Wiemci synu mój, wiem: i tenci wprawdzie uroście w lud i rozmnoży się: brat jest młodszy, będzie więtszy nadeń, i nasienie jego rozmnoży się w narody.
20
Benedixítque eis in témpore illo, dicens: In te benedicétur Israel, atque dicétur: Fáciat tibi Deus sicut Ephraim, et sicut Manásse. Constituítque Ephraim ante Manássen. I błogosławił im czasu onego, mówiąc: W tobie będzie błogosławion Izrael, i będą mówić: Niech ci uczyni Bóg jako Ephraimowi, i jako Manassessowi. I postawił Ephraima przed Manassessem,
21
Et ait ad Ioseph fílium suum: En ego mórior, et erit Deus vobíscum, reducétque vos ad terram patrum vestrórum. I rzekł do Józefa syna swego: Oto ja umieram, a będzie Bóg z wami, i przywróci was do ziemie ojców waszych.
22
Do tibi partem unam extra fratres tuos, quam tuli de manu Amorrhǽi in gládio et arcu meo. Daję tobie część jednę mimo bracią twoję, którąm wziął z ręki Amorrejczyka mieczem i łukiem moim.
49
1
Vocávit autem Iacob fílios suos, et ait eis: Congregámini, ut annúntiem quæ ventúra sunt vobis in diébus novíssimis. A Jakób zezwał syny swe i rzekł im: Zbierzcie się, oznajmił co ma przyjść na was we dni ostatnie.
2
Congregámini, et audíte fílii Iacob, audíte Israel patrem vestrum: Zbierzcie się, a słuchajcie synowie Jakóbowi, słuchajcie Izraela Ojca waszego.
3
Ruben primogénitus meus, tu fortitúdo mea, et princípium dolóris mei: prior in donis, maior in império. Ruben pierworodny mój, tyś siła moja i początek mojej, pierwszy w darzech, więtszy w rozkazywaniu.
4
Effúsus es sicut aqua, non crescas: quia ascendísti cubíle patris tui, et maculásti stratum eius. Wylaneś jako woda, nie rość: boś wstąpił na łoże ojca twego, i splugawiłeś pościel jego.
5
Símeon et Levi fratres: vasa iniquitátis bellántia. Symeon i Lewi bracia: naczynia nieprawości walczące.
6
In consílium eórum non véniat ánima mea, et in cœtu illórum non sit glória mea: quia in furóre suo occidérunt virum, et in voluntáte sua suffodérunt murum. W radę ich niechaj nie wschodzi dusza moja, a w zborze ich niechaj nie będzie sława moja: bo w zapalczywości swej zabili męża, a w swej woli podkopali mur.
7
Maledíctus furor eórum, quia pértinax: et indignátio eórum, quia dura: dívidam eos in Iacob, et dispérgam eos in Israel. Przeklęta zapalczywość ich, iż uporna: a gniew ich, iż niezmiękczony: Rozłączę je w Jakóbie i rozproszę je w Izraelu.
8
Iuda, te laudábunt fratres tui: manus tua in cervícibus inimicórum tuórum, adorábunt te fílii patris tui. Judo, ciebie chwalić będą bracia twoi: ręka twoja na szyjach nieprzyjaciół twoich, kłaniać ci się będą synowie ojca twego.
9
Cátulus leónis Iuda: ad prædam fili mi ascendísti: requiéscens accubuísti ut leo, et quasi leǽna: quis suscitábit eum? Szczenię lwie Juda: do łupu synu mój wrstąpiłeś:odpoczywając ległeś jako lew, i jako lwica, któż go wzbudzi?
10
Non auferétur sceptrum de Iuda, et dux de fémore eius, donec véniat qui mitténdus est, et ipse erit exspectátio géntium. NIE BĘDZIE ODJĘTY sceptr od Judy, ani WÓDZ, z biódr jego, aż przydzie który ma być posłan, a on będzie oczekawaniem narodów.
11
Ligans ad víneam pullum suum, et ad vitem, o fili mi, ásinam suam. Lavábit in vino stolam suam, et in sánguine uvæ pállium suum. Przywięzując do winnice źrzebię swoje, a do winnej macice, o synu mój, oślicę swoję. Omyje w winie szatę swoję, a we krwi jagód winnych płaszcz swój.
12
Pulchrióres sunt óculi eius vino, et dentes eius lacte candidióres. Cudniejsze są oczy jego niż wino, a zęby jego bielsze niż mleko.
13
Zábulon in líttore maris habitábit, et in statióne návium pertíngens usque ad Sidónem. Zabulon na brzegu morskim mieszkać będzie: i nastaniu okrętów, dosięgając aż do Sydonu.
14
Issachar ásinus fortis áccubans inter términos. Issachar osieł mocny, leżący między granicami.
15
Vidit réquiem quod esset bona: et terram quod óptima: et suppósuit húmerum suum ad portándum, factúsque est tribútis sérviens. Upatrzył pokój, że jest dobry, i ziemię że barzo dobrą: i podłożył ramię swoje ku noszeniu, I został po datkom służący.
16
Dan iudicábit pópulum suum sicut et ália tribus in Israel. Dan, sądzić będzie lud swój, jako i inne pokolenie w Izraelu.
17
Fiat Dan cóluber in via, cerástes in sémita, mordens úngulas equi, ut cadat ascénsor eius retro. Niech będzie Dan wężem na drodze, żmiją na ścieżce, kąsając kopyta końskie, aby spadł jeździec jego na zad.
18
Salutáre tuum exspectábo Dómine. ZBAWIENIA twego będę czekał Panie.
19
Gad, accínctus prœliabátur ante eum: et ipse accingétur retrórsum. Gad, przepasanybędzie walczył przed nim:a on przepasany będzie pozad.
20
Aser, pinguis panis eius, et præbébit delícias régibus. Asser, tłusty chleb jego, i będzie dawał rozkoszy królom.
21
Néphthali, cervus emíssus, et dans elóquia pulchritúdinis. Nephtali, jeleń wypuszczony, i dając wymowę piękności.
22
Fílius accréscens Ioseph, fílius accréscens et decórus aspéctu: fíliæ discurrérunt super murum. Syn przyrastający Józef, syn przyrastający i śliczny na wejrzeniu, córki przebiegały się na murze.
23
Sed exasperavérunt eum, et iurgáti sunt, inviderúntque illi habéntes iácula. Ale rozjątrzyli go i swarzyli się i zajrzeli mu, mający strzały.
24
Sedit in forti arcus eius, et dissolúta sunt víncula brachiórum et mánuum illíus per manus poténtis Iacob: inde pastor egréssus est, lapis Israel. Usiadł w mocnym łuk jego, i rozwiązane są związki ramion i rąk jego, przez ręce niecnego Jakóbowego:ztamtąd wyszedł pasterz, kamień Izraelski.
25
Deus patris tui erit adiútor tuus, et omnípotens benedícet tibi benedictiónibus cæli désuper, benedictiónibus abýssi iacéntis deórsum, benedictiónibus úberum et vulvæ. Bóg ojca twego będzie pomocnikiem twoim, a wszechmogący będzieć błogosławił błogosławieństwy niebieskiemi z wierzchu, błogosławieństwy przepaści leżącej na dole, błogosławieństwy piersi i żywota.
26
Benedictiónes patris tui confortátæ sunt benedictiónibus patrum eius, donec veníret desidérium cóllium æternórum: fiant in cápite Ioseph, et in vértice Nazarǽi inter fratres suos. Błogosławieństwa ojca twego zmocnione są błogosławieństwy ojców jego: ażby przyszło pożądanie pagórków wiecznych: niechaj będą na głowie Józefowej, i na ciemieniu Nazarejczyka między bracia swoją.
27
Béniamin lupus rapax, mane cómedet prædam, et véspere dívidet spólia. Benjamin wilk drapieżny, rano będzie jadł łup, a wieczór będzie dzielił korzyści.
28
Omnes hi in tríbubus Israel duódecim: hæc locútus est eis pater suus, benedixítque síngulis benedictiónibus própriis. Wszyscy ci we dwunaście pokoleniach Izraelowych:to im mówił ociec ich, i błogosławił każdemu błogosławieństwy własnemi.
29
Et præcépit eis, dicens: Ego cóngregor ad pópulum meum: sepelíte me cum pátribus meis in spelúnca dúplici quæ est in agro Ephron Hethǽi, I rozkazał im, mówiąc: Ja się przyłączam do ludu mego: pogrzebcież mię z ojcy memi w jaskini dwoistej, która jest na polu Ephrona Hetejczyka,
30
contra Mambre in terra Chánaan, quam emit Abraham cum agro ab Ephron Hethǽo in possessiónem sepúlcri. Na przeciwko Mambre w ziemi Chananejskiej, którą kupił Abraham z polem u Ephrona Hetejczyka w osiadłość grobu,
31
Ibi sepeliérunt eum, et Saram uxórem eius: ibi sepúltus est Isaac cum Rebécca cóniuge sua: ibi et Lia cóndita iacet. Tam go pogrzebli i Sarę żonę jego: tam pogrzebion jest Izaak z Rebeką żoną swoją: tam i Lia pochowana leży.
32
Finitísque mandátis quibus fílios instruébat, collégit pedes suos super léctulum, et óbiit: appositúsque est ad pópulum suum. A dokonawszy rozkazania, któremi syny nauczał, złożył nogi swe na łóżko, i umarł: i przyłożon jest do ludu swego.
50
1
Quod cernens Ioseph, ruit super fáciem patris, flens et deósculans eum. Co ujrzawszy Józef, padł na twarz ojca swego płacząc i całując go.
2
Præcepítque servis suis médicis ut aromátibus condírent patrem. I rozkazał sługam swym lekarzom, aby wonnemi maściami namazali ojca,
3
Quibus iussa expléntibus, transiérunt quadragínta dies: iste quippe mos erat cadáverum conditórum: flevítque eum Ægýptus septuagínta diébus. Którzy, gdy rozkazaniu dosyć czynili, wyszło czterdzieści dni: ten bowiem obyczaj był ciał martwych namazanych. I płakał go Egipt siedmdziesiąt dni.
4
Et expléto planctus témpore, locútus est Ioseph ad famíliam Pharaónis: Si invéni grátiam in conspéctu vestro, loquímini in áuribus Pharaónis: A gdy wyszedł czas żałoby, rzekł Józef do sług Pharaonowych: Jeślim nalazł łaskę przed obliczem waszem, mówcie w uszy Pharaonowe,
5
eo quod pater meus adiuráverit me, dicens: En mórior: in sepúlcro meo, quod fodi mihi in terra Chánaan, sepélies me. Ascéndam ígitur, et sepéliam patrem meum, ac revértar. Dla tego, że mię ociec mój poprzysiągł, mówiąc: Oto umieram: w grobie moim, którym sobie wykopał w ziemi Chananejskiej pogrzebiesz mię. Pojadę tedy, a pogrzebię ojca mego, i wrócę się.
6
Dixítque ei Phárao: Ascénde, et sépeli patrem tuum sicut adiurátus es. I rzekł mu Pharaon: Jedź, a pogrzeb ojca twego, jakoś jest poprzysiężony.
7
Quo ascendénte, iérunt cum eo omnes senes domus Pharaónis, cunctíque maióres natu terræ Ægýpti: A gdy on jechał, jechali z nim wszyscy starszy do mu Pharaonowego, I wszyscy starszy ziemie Egiptskiej:
8
domus Ioseph cum frátribus suis, absque párvulis, et grégibus atque arméntis, quæ derelíquerant in terra Gessen. Dom Józefów z bracią jego, oprócz małych dziatek, i trzód, i bydła, które zostawili w ziemi Gessen.
9
Hábuit quoque in comitátu currus et équites: et facta est turba non módica. Miał też wozy i jezdne: I zebrał się poczet niemały.
10
Venerúntque ad Aream Atad, quæ sita est trans Iordánem: ubi celebrántes exséquias planctu magno atque veheménti implevérunt septem dies. I przyjechali na plac Atad, który leży nad Jordanem: kędy sprawując obchód z płaczem barzo wielkim i ciężkim, wypełnij siedm dni.
11
Quod cum vidíssent habitatóres terræ Chánaan, dixérunt: Planctus magnus est iste Ægýptiis. Et idcírco vocátum est nomen loci illíus, Planctus Ægýpti. Co gdy ujrzeli obywatele ziemie Chananejskiej, rzekli: Płacz to wielki jest Egiptyanom: i dla tego nazwano jest imię onego miejsca, Płacz Egiptski.
12
Fecérunt ergo fílii Iacob sicut præcéperat eis: Uczynili tedy synowie Jakóbowi jako im był przykazał.
13
et portántes eum in terram Chánaan, sepeliérunt eum in spelúnca dúplici, quam émerat Abraham cum agro in possessiónem sepúlcri ab Ephron Hethǽo, contra fáciem Mambre. I doniósszy go do ziemie Chananejskiej, pogrzebli go w jaskini dwoistej, którą był kupił Abraham z polem, w osiadłość grobu, od Ephrona Hetejczyka przeciwko Mambre.
14
Reversúsque est Ioseph in Ægýptum cum frátribus suis, et omni comitátu, sepúlto patre. I wrócił się Józef do Egiptu z bracia swą i wszystkim towarzystwem pochowawszy ojca.
15
Quo mórtuo, timéntes fratres eius, et mútuo colloquéntes: Ne forte memor sit iniúriæ quam passus est, et reddat nobis omne malum quod fécimus, Po którego śmierci, bojąc się bracia jego, I mówiąc między sobą: By snadź nie pamiętał na krzywcie, którą odniósł, a nie oddał nam wszystkiego złego, któreśmy czynili,
16
mandavérunt ei dicéntes: Pater tuus præcépit nobis ántequam morerétur, Wskazali do niego mówiąc; Ojciec twoi rozkazał nam przed tem niżli umarł,
17
ut hæc tibi verbis illíus dicerémus: Obsecro ut obliviscáris scéleris fratrum tuórum, et peccáti atque malítiæ quam exercuérunt in te: nos quoque orámus ut servis Dei patris tui dimíttas iniquitátem hanc. Quibus audítis flevit Ioseph. Abyśmyć to powiedzieli słowy jego; Proszę, abyś zapamiętał złego uczynku braciej twojej, I grzechu, I złości, którą wyrządzili tobie; My też prosimy, abyś sługam Boga ojca twego odpuścił tę nieprawość. Co usłyszawszy Józef płakał.
18
Venerúntque ad eum fratres sui: et proni adorántes in terram, dixérunt: Servi tui sumus. I przyszli do niego bracia jego; a pokłoniwszy się nizko aż do ziemie, rzekli: Jesteśmy słudzy twoi.
19
Quibus ille respóndit: Nolíte timére: num Dei póssumus resístere voluntáti? Którym on odpowiedział; Niebójcie się: izali sprzeciwić się możemy woli Bożej?
20
Vos cogitástis de me malum: sed Deus vertit illud in bonum, ut exaltáret me, sicut in præsentiárum cérnitis, et salvos fáceret multos pópulos. Wyście o mnie źle myślili: ale Bóg obróci to w dobre, aby mię wywyższył, tak jako teraz widzicie, ażeby wiele ludu zachował.
21
Nolíte timére: ego pascam vos et párvulos vestros: consolatúsque est eos, et blande ac léniter est locútus. Niebójcie się: Ja żywić będę was, i dziatki wasze. I cieszył je, i łagodnie i łaskawie mówił.
22
Et habitávit in Ægýpto cum omni domo patris sui: vixítque centum decem annis. Et vidit Ephraim fílios usque ad tértiam generatiónem. Fílii quoque Machir fílii Manásse nati sunt in génibus Ioseph. I mieszkał w Egiptcie ze wszystkim domem ojca swego, i żył sto i dziesięć lat. I widział syny Ephraimowe aż do trzeciego pokolenia. Synowie też Machira syna Manassessowego porodzili się na koleniech Józefowych.
23
Quibus transáctis, locútus est frátribus suis: Post mortem meam Deus visitábit vos, et ascéndere vos fáciet de terra ista ad terram quam iurávit Abraham, Isaac et Iacob. Które rzeczy, gdy przeszły, rzekł braciej swej: Po śmierci mojej Bóg was nawiedzi, I uczyni że wynidziecie z ziemie tej, do ziemie, którą przysiągł Abrahamowi, Izaakowi, i Jakóbowi.
24
Cumque adiurásset eos atque dixísset: Deus visitábit vos, asportáte ossa mea vobíscum de loco isto: A gdy je poprzysiągł, i rzekł: Bóg was nawiedzi: wynieścież kości moje z sobą z miejsca tego:
25
mórtuus est, explétis centum decem vitæ suæ annis. Et cónditus aromátibus, repósitus est in lóculo in Ægýpto. Umarł, wypełniwszy sto i dziesięć lat żywota swego, I pomazany wonnemi maściami, włożony jest do trumny w Egiptcie.