Biblia Sacra

Liber Deuteronomii Księga Powtórzonego Prawa
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16 – 17 – 18 – 19 – 20 – 21 – 22 – 23 – 24 – 25 – 26 – 27 – 28 – 29 – 30 – 31 – 32 – 33 – 34
1
1
Hæc sunt verba, quæ locútus est Móyses ad omnem Israel trans Iordánem in solitúdine campéstri, contra mare Rubrum, inter Pharan et Tophel et Laban et Háseroth, ubi auri est plúrimum: Te są słowa, które mówił Mojżesz do wszego Izraela za Jordanem na pustyni polnej, przeciw morzu Czerwonemu, między Pharan, i Thophel, i Laban, i Haseroth, gdzie jest barzo wiele złota,
2
úndecim diébus de Horeb per viam montis Seir usque ad Cadesbárne. Jedenaście dni od Horeb przez drogę góry Seir aż do Kadesbarne.
3
Quadragésimo anno, undécimo mense, prima die mensis, locútus est Móyses ad fílios Israel ómnia quæ præcéperat illi Dóminus, ut díceret eis: Czterdziestego roku, jedenastego miesiąca, pierwszego dnia miesiąca mówił Mojżesz do synów Izraelowych wszystko co mu był przykazał Pan, aby im powiedział:
4
postquam percússit Sehon regem Amorrhæórum, qui habitábat in Hésebon, et Og regem Basan, qui mansit in Astaroth, et in Edrai, Potem jako zabił Sechon króla Amorrejskiego, który mieszkał w Hesebon, i Og, króla Basan, który mieszkał w Astaroth i w Edrai,
5
trans Iordánem in terra Moab. Cœpítque Móyses explanáre legem, et dícere: Za Jordanem w ziemi Moab. I począł Mojżesz wykładać zakon, i mówić:
6
Dóminus Deus noster locútus est ad nos in Horeb, dicens: Súfficit vobis quod in hoc monte mansístis: Pan Bóg nasz mówił do nas na Horeb rzekąc: Dosyć wam, żeście na tej górze mieszkali.
7
revertímini, et veníte ad montem Amorrhæórum, et ad cétera quæ ei próxima sunt campéstria atque montána et humilióra loca contra merídiem, et iuxta littus maris, terram Chananæórum, et Líbani usque ad flumen magnum Euphráten. Wróćcie się, a ciągnijcie ku górze Amorrejczyków, i do innych, które jej są nabliższe polne i górzyste i niższe miejsca ku południu i nad brzegiem morza ziemie Chananejczyków i Libanu, aż do wielkiej rzeki Euphratesa.
8
En, inquit, trádidi vobis: ingredímini et possidéte eam, super qua iurávit Dóminus pátribus vestris Abraham, Isaac, et Iacob, ut daret illam eis, et sémini eórum post eos. Oto prawi, dałem wam: wnidźcie a posiądźcie ją, o którą przysiągł Pan ojcom waszym, Abraamowi, Izaakowi i Jakóbowi, żeby ją dał im i nasieniu ich po nich,
9
Dixíque vobis illo in témpore: I rzekłem wam na on czas:
10
Non possum solus sustinére vos: quia Dóminus Deus vester multiplicávit vos, et estis hódie sicut stellæ cæli, plúrimi. Nie mogę was sam znieść: Bo Pan Bóg wasz rozmnożył was, a jest was dziś jako gwiazd niebieskich barzo wiele.
11
(Dóminus Deus patrum vestrórum addat ad hunc númerum multa míllia, et benedícat vobis sicut locútus est.) (Pan Bóg ojców waszych niechaj przyczyni do tej liczby wiele tysięcy, a niech wam błogosławi jako rzekł).
12
Non váleo solus negótia vestra sustinére, et pondus ac iúrgia. Nie mogę ja sam waszych spraw znosić, i brzemion i swarów.
13
Date ex vobis viros sapiéntes et gnaros, et quorum conversátio sit probáta in tríbubus vestris, ut ponam eos vobis príncipes. Podajcie z was męże mądre i umiejętne, i których obcowanie byłoby doświadczone w pokoleniach waszych, że je postawię przełożonymi nad wami.
14
Tunc respondístis mihi: Bona res est, quam vis fácere. Tedyście mi odpowiedzieli: Dobra rzecz jest, którą chcesz uczynić.
15
Tulíque de tríbubus vestris viros sapiéntes et nóbiles, et constítui eos príncipes, tribúnos, et centuriónes, et quinquagenários ac decános, qui docérent vos síngula. I wziąłem z pokoleń waszych męże mądre i szlachetne, i uczyniłem je książęty, tysiącznikami, i setnikami, i pięćdziesiątniki, i dziesiątniki, którzyby was uczyli każdej rzeczy,
16
Præcepíque eis, dicens: Audíte illos, et quod iustum est iudicáte: sive civis sit ille, sive peregrínus. I przykazałem im mówiąc: Słuchajcie ich, a co sprawiedliwa jest sądźcie: choćby obywatel był on, chocia gość.
17
Nulla erit distántia personárum: ita parvum audiétis ut magnum, nec accipiétis cuiúsquam persónam, quia Dei iudícium est. Quod si diffícile vobis visum áliquid fúerit, reférte ad me, et ego áudiam. Różność żadna osób nie będzie, tak małego wysłuchacie jako i wielkiego, i nie będziecie mieć wzglądu na osobę żadnego, ponieważ sad Boży jest. Jeśliby się wam zdało co trudnego, odnieście do mnie, a ja wysłucham.
18
Præcepíque ómnia quæ fácere deberétis. I przykazałem wszystkie rzeczy, którebyście czynić mieli.
19
Profécti autem de Horeb, transívimus per erémum terríbilem et máximam, quam vidístis, per viam montis Amorrhǽi, sicut præcéperat Dóminus Deus noster nobis. Cumque venissémus in Cadesbárne, A ruszywszy się od Horeb, przeszliśmy przez puszczą straszliwą i wielką, którąście widzieli, drogą góry Amorrejskiej, jako nam był przykazał Pan Bóg nasz. A gdyśmy przyszli do Kadesbarne,
20
dixi vobis: Venístis ad montem Amorrhǽi, quem Dóminus Deus noster datúrus est nobis. Rzekłem wam: Przyszliście do góry Amorrejczyka, którego Pan Bóg nasz da nam.
21
Vide terram, quam Dóminus Deus tuus dat tibi: ascénde et pósside eam, sicut locútus est Dóminus Deus noster pátribus tuis: noli timére, nec quidquam páveas. Oglądaj ziemię, którą Pan Bóg twój dał tobie: wstępuj a posiadaj ją, jako mówił Pan Bóg nasz ojcom twoim: nie bój się i namniej się nie lękaj.
22
Et accessístis ad me omnes, atque dixístis: Mittámus viros qui consíderent terram: et renúntient per quod iter debeámus ascéndere, et ad quas pérgere civitátes. I przystąpiliście do mnie wszyscy, i rzekliście: Poślimy, męże którzyby oglądali ziemię, i oznajmili którąbyśmy się drogą puścić mieli, i do których miast się udać.
23
Cumque mihi sermo placuísset, misi ex vobis duódecim viros, síngulos de tríbubus suis. A gdy mi się mowa podobała, posłałem z was dwanaście mężów, po jednemu z pokoleń swych.
24
Qui cum perrexíssent, et ascendíssent in montána, venérunt usque ad Vallem botri: et consideráta terra, Którzy poszedszy i wstąpiwszy na miejsca górzyste, przyszli aż do doliny grona: a wypatrzywszy ziemię,
25
suméntes de frúctibus eius, ut osténderent ubertátem, attulérunt ad nos, atque dixérunt: Bona est terra, quam Dóminus Deus noster datúrus est nobis. Nabrawszy owoców jej, aby okazali żyzność, przynieśli do nas, i rzekli: Dobra jest ziemia, którą Pan Bóg nasz da nam.
26
Et noluístis ascéndere, sed incréduli ad sermónem Dómini Dei nostri, I niechcieliście wstąpić: ale niewierni na mowę Pana Boga naszego.
27
murmurástis in tabernáculis vestris, atque dixístis: Odit nos Dóminus, et idcírco edúxit nos de terra Ægýpti, ut tráderet nos in manu Amorrhǽi, atque deléret. Szemraliście w namieciech waszych, i rzekliście: Nienawidzi nas Pan, i przeto wywiódł nas z ziemie Egiptskiej, aby nas wydał w ręce Amorrejczyka i wytracił,
28
Quo ascendémus? núntii terruérunt cor nostrum, dicéntes: Máxima multitúdo est, et nobis statúra procérior: urbes magnæ, et ad cælum usque munítæ: fílios Enacim vídimus ibi. Dokąd pójdziemy: posłowie przestraszyli serce nasze mówiąc: Nader wielkie mnóstwo jest, i nad nas wzrostem wyższe: miasta wielkie, i aż do nieba obronne, widzieliśmy tam syny Enacim,
29
Et dixi vobis: Nolíte metúere, nec timeátis eos: A ja rzekłem wam, nie lękajcie się, ani się ich bójcie:
30
Dóminus Deus, qui ductor est vester, pro vobis ipse pugnábit, sicut fecit in Ægýpto cunctis vidéntibus. Pan Bóg, który jest wodzem waszym, sam będzie walczył za was, jako uczynił w Egiptcie, na co wszyscy patrzyli,
31
Et in solitúdine (ipse vidísti) portávit te Dóminus Deus tuus, ut solet homo gestáre párvulum fílium suum, in omni via, per quam ambulástis, donec venirétis ad locum istum. I na puszczy (sameś widział) nosił cię Pan Bóg twój, jako zwykł nosić człowiek maluczkiego syna swego, po wszystkiej drodze, którąście chodzili, ażeście przyszli na to miejsce.
32
Et nec sic quidem credidístis Dómino Deo vestro, Lecz ani tak uwierzyliście Panu Bogu waszemu,
33
qui præcéssit vos in via, et metátus est locum, in quo tentória fígere deberétis, nocte osténdens vobis iter per ignem, et die per colúmnam nubis. Który szedł przed wami w drodze, i wymierzał miejsce, gdziebyście namioty rozbijać mieli, w nocy ukazując wam drogę przez ogień, a we dnie przez słup obłokowy.
34
Cumque audísset Dóminus vocem sermónum vestrórum, irátus iurávit, et ait: A gdy usłyszał Pan głos mów waszych, rozgniewany przysiągł, i rzekł:
35
Non vidébit quíspiam de homínibus generatiónis huius péssimæ terram bonam, quam sub iuraménto pollícitus sum pátribus vestris: Nie ogląda żaden z ludzi tego narodu niecnotliwego ziemie dobrej, którąmem pod przysięgą obiecał ojcom waszym:
36
præter Caleb fílium Iéphone: ipse enim vidébit eam, et ipsi dabo terram, quam calcávit, et fíliis eius, quia secútus est Dóminum. Oprócz Kaleb syna Jephone, ten bowiem ją ogląda, i jemu dam ziemię, którą deptał, i synom jego, ponieważ naśladował Pana.
37
Nec miránda indignátio in pópulum, cum mihi quoque irátus Dóminus propter vos díxerit: Nec tu ingrediéris illuc: A nie ma iść w podziwienie rozgniewanie na lud, gdyż i na mię rozgniewany Pan dla was rzekł: ani ty nie wnidziesz tam:
38
sed Iósue fílius Nun miníster tuus, ipse intrábit pro te: hunc exhortáre et róbora, et ipse sorte terram dívidet Israéli. Ale Jozue syn Nun sługa twój, ten wnidzie za cię. Tego upominaj i posilaj, a on losem podzieli ziemię Izraelowi.
39
Párvuli vestri, de quibus dixístis quod captívi duceréntur, et fílii qui hódie boni ac mali ignórant distántiam, ipsi ingrediéntur: et ipsis dabo terram, et possidébunt eam. Dziatki wasze o którycheście powiadali że je zabiorą w niewolę, i synowie którzy dziś między złem a dobrem nie znają różności, ci wnidą: i onym dam ziemię, a posiędą ją.
40
Vos autem revertímini, et abíte in solitúdinem per viam maris Rubri. A wy się wróćcie, a ciągnicie w puszczą, drogą morza Czerwonego.
41
Et respondístis mihi: Peccávimus Dómino: ascendémus et pugnábimus, sicut præcépit Dóminus Deus noster. Cumque instrúcti armis pergerétis in montem, I odpowiedzieli mi: Zgrzeszyliśmy Panu, pójdziemy i walczyć będziemy, jako przykazał Pan Bóg nasz; A gdyście ubrawszy się we zbroje szli na górę.
42
ait mihi Dóminus: Dic ad eos: Nolíte ascéndere, neque pugnétis, non enim sum vobíscum: ne cadátis coram inimícis vestris. Rzekł mi Pan: Mów do nich: Nie wstępujcie ani walczcie, bo nie jestem z wami: byście zaś nie upadli przed nieprzyjacioły waszymi,
43
Locútus sum, et non audístis: sed adversántes império Dómini, et tuméntes supérbia, ascendístis in montem. Mówiłem wam, a niesłuchaliście: ale sprzeciwiając się rozkazaniu Pańskiemu, i nadęci pychą poszliście na górę.
44
Itaque egréssus Amorrhǽus, qui habitábat in móntibus, et óbviam véniens, persecútus est vos, sicut solent apes pérsequi: et cecídit de Seir usque Horma. A tak wyszedszy Amorrejczyk, który mieszkał na górach, i zajachawszy gonił was, jako zwykły gonić pszczoły: i bił was od Seir aż do Horma.
45
Cumque revérsi plorarétis coram Dómino, non audívit vos, nec voci vestræ vóluit acquiéscere. A gdyście wróciwszy się płakali przed Panem, nie wysłuchał was, ani chciał przyzwolić na głos wasz.
46
Sedístis ergo in Cadesbárne multo témpore. Siedzieliście tedy w Kadesbarne przez czas długi.
2
1
Profectíque inde, vénimus in solitúdinem, quæ ducit ad mare Rubrum, sicut mihi díxerat Dóminus: et circuívimus montem Seir longo témpore. A wyciągnąwszy ztamtąd przyszliśmy w puszczą, która wiedzie do morza Czerwonego, jako mi Pan mówił: i krążyliśmy około góry Seir przez czas długi.
2
Dixítque Dóminus ad me: I rzekł Pan do mnie:
3
Súfficit vobis circuíre montem istum: ite contra aquilónem: Dosyćeście krążyli około tej góry: idźcie ku północy.
4
et pópulo prǽcipe, dicens: Transíbitis per términos fratrum vestrórum filiórum Esau, qui hábitant in Seir, et timébunt vos. A ludowi przykaż, mówiąc: Przejdziecie przez granice braciej waszej synów Ezaw, którzy mieszkają w Seir, i będą się was bać.
5
Vidéte ergo diligénter ne moveámini contra eos: neque enim dabo vobis de terra eórum quantum potest uníus pedis calcáre vestígium, quia in possessiónem Esau dedi montem Seir. Patrzcież tedy pilnie, abyście się nie ruszyli przeciwko im. Bo nie dam wam ziemie ich, coby mogła stopa jednej nogi zastąpić, bom za osiadłość Ezaw górę Seir dał.
6
Cibos emétis ab eis pecúnia, et comedétis: aquam emptam hauriétis, et bibétis. Żywność kupicie u nich za pieniądze, i jeść będziecie: wodę kupioną czerpać i pić będziecie.
7
Dóminus Deus tuus benedíxit tibi in omni ópere mánuum tuárum: novit iter tuum, quómodo transíeris solitúdinem hanc magnam, per quadragínta annos hábitans tecum Dóminus Deus tuus, et nihil tibi défuit. Pan Bóg twój błogosławił ci we wszelkiej sprawie rąk twoich: Wie drogę twoję, jakoś przeszedł tę puszczą wielką, przez czterdzieści lat mieszkający z tobą Pan Bóg twój, ani na czem ci nie schodziło.
8
Cumque transissémus fratres nostros fílios Esau, qui habitábant in Seir, per viam campéstrem de Elath, et de Asióngaber, vénimus ad iter, quod ducit in desértum Moab. A gdyśmy minęli bracią naszę syny Ezaw, którzy mieszkali na Seir, drogą polną z Elath, i z Asyongaber, przyszliśmy do drogi, która wiedzie na puszczą Moab:
9
Dixítque Dóminus ad me: Non pugnes contra Moabítas, nec íneas advérsus eos prœ́lium: non enim dabo tibi quidquam de terra eórum, quia fíliis Loth trádidi Ar in possessiónem. I rzekł Pan do mnie: Nie walcz przeciw Moabitom, ani się z nimi potykaj: boć nie dam nic z ziemie ich, iżem synom Lothowym dał Ar w osiadłość.
10
Emim primi fuérunt habitatóres eius, pópulus magnus, et válidus, et tam excélsus ut de Enacim stirpe, Emim pierwszy byli obywatele jej, lud wielki i potężny, i tak wysoki, że je z pokolenia Enacim jako olbrzymy być rozumiano,
11
quasi gigántes crederéntur, et essent símiles filiórum Enacim. Dénique Moabítæ appéllant eos Emim. I byli podobni synom Enacim, nawet Moabitowie zową je Emim.
12
In Seir autem prius habitavérunt Horrhǽi: quibus expúlsis atque delétis, habitavérunt fílii Esau, sicut fecit Israel in terra possessiónis suæ, quam dedit illi Dóminus. A w Seir pierwej mieszkali Horrejczykowie: które wypędziwszy i wygładziwszy, mieszkali synowie Ezaw, jako uczynił Izrael w ziemi osiadłości swej, którą mu Pan dał.
13
Surgéntes ergo ut transirémus torréntem Zared, vénimus ad eum. Ruszywszy się tedy, abyśmy się przeprawili przez potok Zared, przyszliśmy do niego.
14
Tempus autem, quo ambulávimus de Cadesbárne usque ad tránsitum torréntis Zared, trigínta et octo annórum fuit: donec consumerétur omnis generátio hóminum bellatórum de castris, sicut iuráverat Dóminus: A czasu wszystkiego, któregośmy chodzili od Kadesbarne, aż do prześcia potoku Zared, było trzydzieści i ośm lat: aż wyginął wszystek ród ludzi walecznych z obozu, jako był przysiągł Pan:
15
cuius manus fuit advérsum eos, ut interírent de castrórum médio. Którego ręka była przeciwko im, aby wyginęli z pośrodku obozu.
16
Postquam autem univérsi cecidérunt pugnatóres, A gdy wyginęli wszyscy walecznicy,
17
locútus est Dóminus ad me, dicens: Mówił Pan do mnie, rzekąc:
18
Tu transíbis hódie términos Moab, urbem nómine Ar: Ty dziś przejdziesz granice Moab, miasto imieniem Ar:
19
et accédens in vicína filiórum Ammon, cave ne pugnes contra eos, nec moveáris ad prœ́lium: non enim dabo tibi de terra filiórum Ammon, quia fíliis Loth dedi eam in possessiónem. A przystąpiwszy do blizkich miejsc synów Ammon, strzeż się, abyś nie walczył przeciwko im, ani się ruszaj na bitwę: boć nie dam z ziemie synów Ammon: gdyżem ją dał w osiadłość synom Lothowym.
20
Terra gigántum reputáta est: et in ipsa olim habitavérunt gigántes, quos Ammonítæ vocant Zomzómmim, Za ziemię olbrzymów miano ją, i w niej dawno przedtem mieszkali olbrzymowie, które Ammonitowie zową Zomzommim.
21
pópulus magnus, et multus, et procéræ longitúdinis, sicut Enacim, quos delévit Dóminus a fácie eórum: et fecit illos habitáre pro eis, Lud wielki i mnogi, i wzrostu wysokiego, jako Enacim, które wygładził Pan przed nimi:
22
sicut fécerat fíliis Esau, qui hábitant in Seir, delens Horrhǽos, et terram eórum illis tradens, quam póssident usque in præsens. I dał im mieszkać miasto nich, jako uczynił synom Ezaw, którzy mieszkają na Seir, wygładziwszy Horrejczyki, a dawszy im ziemię ich, którą trzymają aż do tego czasu,
23
Hevǽos quoque, qui habitábant in Háserim usque Gazan, Cappádoces expulérunt: qui egréssi de Cappadócia delevérunt eos, et habitavérunt pro illis. Hewejczyki też, którzy mieszkali w Haserym aż do Gasan Kappadoczanie wygnali: którzy wyszedszy z Kappadocyej wygładzili je, i mieszkali miasto nich,
24
Súrgite, et transíte torréntem Arnon: ecce trádidi in manu tua Sehon regem Hésebon Amorrhǽum, et terram eius íncipe possidére, et commítte advérsus eum prœ́lium. Wstańcie a przejdziecie strumień Arnon: otom dał w rękę twoję Sehon króla Hesebon Amorrejczyka, i ziemię jego poczni posiadać, a stocz przeciw niemu bitwę.
25
Hódie incípiam míttere terrórem atque formídinem tuam in pópulos, qui hábitant sub omni cælo: ut audíto nómine tuo páveant, et in morem parturiéntium contremíscant, et dolóre teneántur. Dzisia pocznę puszczać strach i bojaźń twoję na ludy, którzy mieszkają pode wszystkiem niebem: aby usłyszawszy imię twoje lękali się, i jako zwykli rodzące drżeli i boleścią zjęci byli.
26
Misi ergo núntios de solitúdine Cádemoth ad Sehon regem Hésebon verbis pacíficis, dicens: Posłałem tedy posły z puszcze Kademoth do Sehon Króla Hesebon słowy spokojnemi, mówiąc:
27
Transíbimus per terram tuam: pública gradiémur via: non declinábimus neque ad déxteram, neque ad sinístram. Przejdziem przez ziemię twoję, drogą pospolitą pójdziem: nie zstąpiemy ani w prawo ani w lewo.
28
Aliménta prétio vende nobis, ut vescámur: aquam pecúnia tríbue, et sic bibémus. Tantum est ut nobis concédas tránsitum, Żywności przedaj nam za pieniądze, żebyśmy jedli: wody za pieniądze użycz, i tak pić będziemy. To tylko, abyś nam pozwolił prześcia,
29
sicut fecérunt fílii Esau, qui hábitant in Seir, et Moabítæ, qui morántur in Ar: donec veniámus ad Iordánem, et transeámus ad terram, quam Dóminus Deus noster datúrus est nobis. Jako uczynili synowie Ezaw, którzy mieszkają na Seir i Moabitowie, którzy mieszkają w Ar: aż przyjdziem do Jordanu i przejdziemy do ziemie, którą Pan Bóg nasz da nam.
30
Noluítque Sehon rex Hésebon dare nobis tránsitum: quia induráverat Dóminus Deus tuus spíritum eius, et obfirmáverat cor illíus, ut traderétur in manus tuas, sicut nunc vides. I niechciał Sehon król Hesebon pozwolić nam prześcia: iż był zatwardził Pan Bóg twój ducha jego, i zatwardził był serce jego, aby był podan w ręce twoje, jako teraz widzisz.
31
Dixítque Dóminus ad me: Ecce cœpi tibi trádere Sehon, et terram eius: íncipe possidére eam. I rzekł Pan do mnie: Otomci począł podawać Sehon i ziemię jego, poczni ją posiadać.
32
Egressúsque est Sehon óbviam nobis cum omni pópulo suo ad prœ́lium in Iasa. I wyszedł Sehon przeciwko nam ze wszystkim ludem swym ku bitwie do Jasa.
33
Et trádidit eum Dóminus Deus noster nobis: percussimúsque eum cum fíliis suis et omni pópulo suo. I podał go nam Pan Bóg nasz: i poraziliśmy go i syny jego ze wszystkim ludem jego.
34
Cunctásque urbes in témpore illo cépimus, interféctis habitatóribus eárum, viris ac muliéribus et párvulis: non relíquimus in eis quidquam, I wszystkie miasta na on czas wzięliśmy, wybiwszy obywatele ich, męże i niewiasty i dziatki. Nie zostawiliśmy w nich niczego.
35
absque iuméntis, quæ in partem venére prædántium: et spóliis úrbium, quas cépimus Oprócz bydła, które się dostały łup biorących: a korzyści miast, któreśmy wzięli,
36
ab Aroer, quæ est super ripam torréntis Arnon, óppido quod in valle situm est, usque Gálaad. Non fuit vicus et cívitas, quæ nostras effúgeret manus: omnes trádidit Dóminus Deus noster nobis, Od Aroer, które jest nad brzegiem potoku Amon, miasteczka które w dolinie leży, aż do Galaad. Nie było wsi i miasta, któreby uszło rąk naszych: wszystkie nam Pan Bóg nasz podał.
37
absque terra filiórum Ammon, ad quam non accéssimus: et cunctis quæ ádiacent torrénti Ieboc, et úrbibus montánis, universísque locis, a quibus nos prohíbuit Dóminus Deus noster. Oprócz ziemie synów Ammon, do którejeśmy nieprzystąpili: i wszystkich, które przyległy strumieniowi Jebok, i miast na górach, i wszystkich miejsc, do których nam niedopuścił Pan Bóg nasz.
3
1
Itaque convérsi ascéndimus per iter Basan: egressúsque est Og rex Basan in occúrsum nobis cum pópulo suo ad bellándum in Edrai. A tak, obróciwszy się szliśmy drogą Bazan: i wyszedł Og Król Bazan przeciwko nam z ludem swym ku bitwie w Edrai.
2
Dixítque Dóminus ad me: Ne tímeas eum: quia in manu tua tráditus est cum omni pópulo ac terra sua: faciésque ei sicut fecísti Sehon regi Amorrhæórum, qui habitávit in Hésebon. l rzekł Pan do mnie: Nie bój się go: bo w rękę twoję dany jest że wszystkim ludem i ziemią jego: i uczynisz mu jakoś uczynił Sehon królowi Amorrejczyków, który mieszkał w Hesebon.
3
Trádidit ergo Dóminus Deus noster in mánibus nostris étiam Og regem Basan, et univérsum pópulum eius: percussimúsque eos usque ad interneciónem, Dał tedy Pan Bóg nasz w ręce nasze, i Oga Króla Bazan, i wszystek lud jego: i poraziliśmy je aż do szczątku,
4
vastántes cunctas civitátes illíus uno témpore. Non fuit óppidum, quod nos effúgeret: sexagínta urbes, omnem regiónem Argob regni Og in Basan. Burząc i wszystkie miasta jego jednego czasu: nie było miasteczka, któreby nas uszło, sześćdziesiąt miast, wszystkę krainę Argob, królestwa Og w Bazan.
5
Cunctæ urbes erant munítæ muris altíssimis, portísque et véctibus, absque óppidis innúmeris, quæ non habébant muros. Wszystkie miasta były obronione mury wysokiemi i bramami i z zaworami, oprócz miasteczek niezliczonych, które nie miały murów.
6
Et delévimus eos, sicut fecerámus Sehon regi Hésebon, disperdéntes omnem civitátem, virósque ac mulíeres et párvulos: I zgładziliśmy je jakośmy byli uczynili Sehon królowi Hesebon, wytraciwszy wszelkie miasto, męże i niewiasty i dziatki:
7
iuménta autem et spólia úrbium diripúimus. Lecz bydło i korzyści miast rozebraliśmy.
8
Tulimúsque illo in témpore terram de manu duórum regum Amorrhæórum, qui erant trans Iordánem: a torrénte Arnon usque ad montem Hermon, I wzięliśmy w on czas ziemię z ręki dwu Królów Amorrejczyków, którzy byli za Jordanem: od potoku Arnon, aż do góry Hermon,
9
quem Sidónii Sárion vocant, et Amorrhǽi Sanir: Którą Sydończycy Sarion zową, a Amorrejczycy Sanir:
10
omnes civitátes, quæ sitæ sunt in planítie, et univérsam terram Gálaad et Basan usque ad Selcha, et Edrai civitátes regni Og in Basan. Wszystkie miasta, które leżą w równiej, i wszystkę ziemię Galaad i Bazan aż do Selcha i Edra miast królestwa Og w Bazan.
11
Solus quippe Og rex Basan restíterat de stirpe gigántum. Monstrátur lectus eius férreus, qui est in Rabbath filiórum Ammon, novem cúbitos habens longitúdinis, et quátuor latitúdinis ad mensúram cúbiti virílis manus. Bo tylko sam Og król Bazan został się był z narodu Olbrzymów. Ukazują łoże jego żelazne, które jest w Rabath synów Ammon, dziewięć łokiet mające wzdłuż, a cztery w szerz, na miarę łokcia ręki męzkiej.
12
Terrámque possédimus témpore illo ab Aroer, quæ est super ripam torréntis Arnon, usque ad médiam partem montis Gálaad: et civitátes illíus dedi Ruben et Gad. I posiedliśmy na on czas ziemię, od Aroer, które jest nad brzegiem potoku Arnon, aż do połowice góry Galaad: A miasta jego dałem Ruben i Gad.
13
Réliquam autem partem Gálaad, et omnem Basan regni Og, trádidi médiæ tríbui Manásse, omnem regiónem Argob: cunctáque Basan vocátur Terra gigántum. A ostatek Galaad i wszystek Bazan królestwa Og, dałem połowicy pokolenia Manasse, wszystkę krainę Argob: i wszystkę Bazan zową ziemią olbrzymów.
14
Iair fílius Manásse possédit omnem regiónem Argob usque ad términos Géssuri et Macháti. Vocavítque ex nómine suo Basan, Havoth Iair, id est, Villas Iair, usque in præséntem diem. Jair syn Manasse posiadł wszystkę krainę Argob, aż do granic Gessury i Machaty. I nazwał od imienia swego Bazan Hawoth Jair: to jest, wsi Jair, aż do dnia dzisiejszego.
15
Machir quoque dedi Gálaad. Machirowi też dałem Galaad.
16
Et tríbubus Ruben et Gad dedi de terra Gálaad usque ad torréntem Arnon médium torréntis, et confínium usque ad torréntem Ieboc, qui est términus filiórum Ammon: A pokoleniu Ruben i Gad, dałem od ziemie Galaad aż do potoku Arnon, pół potoku i ukrainę aż do potoku Jebok, która jest granica synów Ammon:
17
et planítiem solitúdinis, atque Iordánem, et términos Cénereth usque ad mare desérti, quod est salsíssimum, ad radíces montis Phasga contra oriéntem. I równinę pustynie i Jordan, i granice Cenereth aż do morza puszczej, które jest nasłońsze, pod górę Phasga ku wschodu słońca.
18
Præcepíque vobis in témpore illo, dicens: Dóminus Deus vester dat vobis terram hanc in hereditátem: expedíti præcédite fratres vestros fílios Israel omnes viri robústi: I rozkazałem wam na on czas, mówiąc: Pan Bóg wasz daje wam tę ziemię w dziedzictwo, gotowi idźcie przed bracią waszą synmi Izraelowymi, wszyscy mężowie duży:
19
absque uxóribus, et párvulis, atque iuméntis. Novi enim quod plura habeátis pécora, et in úrbibus remanére debébunt, quas trádidi vobis, Bez żon i dzieci i bydła: wiem bowiem, że więcej dobytku macie, i w mieściech zostać muszą, którem wam dał,
20
donec réquiem tríbuat Dóminus frátribus vestris, sicut vobis tríbuit: et possídeant ipsi étiam terram, quam datúrus est eis trans Iordánem: tunc revertétur unusquísque in possessiónem suam, quam dedi vobis. Aż odpoczynienie da Pan braciej waszej, jako wam dał: i posiędą oni też ziemię, którą im da za Jordanem: tedy się każdy wróci do osiadłości swej, którąmem wam dał.
21
Iósue quoque in témpore illo præcépi, dicens: Oculi tui vidérunt quæ fecit Dóminus Deus vester duóbus his régibus: sic fáciet ómnibus regnis, ad quæ transitúrus es. Jozuemu też na on czas przykazałem, rzekąc: Oczy twoje widziały co uczynił Pan Bóg wasz tym dwiema Królom: takżeć uczyni wszystkim królestwam, do których przejdziesz.
22
Ne tímeas eos: Dóminus enim Deus vester pugnábit pro vobis. Nie bój się ich: bo Pan Bóg wasz będzie walczył za was.
23
Precatúsque sum Dóminum in témpore illo, dicens: I prosiłem Pana w on czas, mówiąc:
24
Dómine Deus, tu cœpísti osténdere servo tuo magnitúdinem tuam, manúmque fortíssimam: neque enim est álius Deus vel in cælo, vel in terra, qui possit fácere ópera tua, et comparári fortitúdini tuæ. Panie Boże, tyś począł pokazować słudze twemu wielkość twoję, i rękę barzo mocną. Bo niemasz inszego Boga ani na niebie ani na ziemi, któryby mógł czynić dzieła twoje, i przyrównać mocy twojej.
25
Transíbo ígitur, et vidébo terram hanc óptimam trans Iordánem, et montem istum egrégium, et Líbanum. Przyjdę tedy i oglądam ziemię tę niepospolitą za Jordanem, i górę tę wyborną, i Liban.
26
Iratúsque est Dóminus mihi propter vos, nec exaudívit me, sed dixit mihi: Súfficit tibi: nequáquam ultra loquáris de hac re ad me. I rozgniewał się Pan na mię dla was, ani mię wysłuchał, ale mi powiedział: Dosyć masz: żadna miarą nie mów więcej do mnie o tej rzeczy.
27
Ascénde cacúmen Phasgæ, et óculos tuos circúmfer ad occidéntem, et ad aquilónem, austrúmque et oriéntem, et áspice: nec enim transíbis Iordánem istum. Wstąp na wierzch Phasgi, a obróć w koło oczy twoje, na zachód i na północy, i na południe i na wschód, a patrz, bo nie przejdziesz przez ten Jordan.
28
Prǽcipe Iósue, et corróbora eum atque confórta: quia ipse præcédet pópulum istum, et dívidet eis terram, quam visúrus es. Przykaż Jozuemu, umocni go i potwierdź: on bowiem pójdzie przed tym ludem, i podzieli im ziemię, którą oglądasz.
29
Mansimúsque in valle contra fanum Phogor. I mieszkaliśmy w dolinie przeciw bałwanicy Phogor.
4
1
Et nunc Israel audi præcépta et iudícia, quæ ego dóceo te: ut fáciens ea, vivas, et ingrédiens possídeas terram, quam Dóminus Deus patrum vestrórum datúrus est vobis. A teraz Izraelu słuchaj przykazania i sądów, których ja ciebie uczę: abyś je czyniąc żył, a wszedszy posiadł ziemię, którą Pan Bóg ojców waszych da wam.
2
Non addétis ad verbum, quod vobis loquor, nec auferétis ex eo: custodíte mandáta Dómini Dei vestri, quæ ego præcípio vobis. Nie przydacie do słowa, które wam mówię, ani ujmiecie z niego: strzeżcie mandatów Pana Boga waszego, które ja wam rozkazuję.
3
Oculi vestri vidérunt ómnia quæ fecit Dóminus contra Beélphegor, quómodo contríverit omnes cultóres eius de médio vestri. Oczy wasze widziały wszystko co uczynił Pan przeciw Beelphegor, jako pokruszył wszystkie chwalce jego z pośrodku was.
4
Vos autem qui adhærétis Dómino Deo vestro, vívitis univérsi usque in præséntem diem. A wy, którzy stoicie przy Panu Bogu waszym, żywiście wszyscy aż do dnia dzisiejszego.
5
Scitis quod docúerim vos præcépta atque iustítias, sicut mandávit mihi Dóminus Deus meus: sic faciétis ea in terra, quam possessúri estis: Wiecie, żem was nauczał przykazania i sprawiedliwości, jako mi rozkazał Pan Bóg mój, tak je czynić będziecie w ziemi, którą posiędziecie:
6
et observábitis et implébitis ópere. Hæc est enim vestra sapiéntia, et intelléctus coram pópulis, ut audiéntes univérsa præcépta hæc, dicant: En pópulus sápiens et intélligens, gens magna. I zachowacie je, a wypełnicie skutkiem. To bowiem jest wasza mądrość, i rozum przed ludźmi, żeby usłyszawszy te wszystkie przykazania, rzekli: Oto lud mądry i rozumny, naród wielki.
7
Nec est ália nátio tam grandis, quæ hábeat deos appropinquántes sibi, sicut Deus noster adest cunctis obsecratiónibus nostris. I niemasz inszego narodu tak wielkiego, któryby miał Bogi tak przybliżające się do niego, jako Pan Bóg nasz przytomny jest na wszystkie prośby nasze.
8
Quæ est enim ália gens sic ínclyta, ut hábeat cæremónias, iustáque iudícia, et univérsam legem, quam ego propónam hódie ante óculos vestros? Bo któryż inszy naród jest tak zacny, żeby miał ceremonie i sądy sprawiedliwe, i wszystek zakon, który ja dziś przełożę przed oczy wasze.
9
Custódi ígitur temetípsum, et ánimam tuam sollícite. Ne obliviscáris verbórum, quæ vidérunt óculi tui, et ne éxcidant de corde tuo cunctis diébus vitæ tuæ. Docébis ea fílios ac nepótes tuos, Strzeż tedy sam siebie, i dusze swej pilnie. Nie zapominaj słów, które widziały oczy twoje, a niechaj nie wypadają z serca twego po wszystkie dni żywota twego. Będziesz ich nauczał syny i wnuki twoje,
10
a die in quo stetísti coram Dómino Deo tuo in Horeb, quando Dóminus locútus est mihi, dicens: Cóngrega ad me pópulum, ut áudiant sermónes meos, et discant timére me omni témpore quo vivunt in terra, doceántque fílios suos. Ode dnia któregoś stanął przed Panem Bogiem twoim na Horeb, gdy mi Pan mówił, rzekąc: Zgromadź do mnie lud, aby słuchali mów moich, a nauczyli się bać mnie przez wszystek czas, którego żyją na ziemi, a nauczali syny swoje.
11
Et accessístis ad radíces montis, qui ardébat usque ad cælum: erántque in eo ténebræ, et nubes, et calígo. I przystąpiliście pod górę, która gorzała aż do nieba: i była na niej ciemność, i obłok, i mgła.
12
Locutúsque est Dóminus ad vos de médio ignis. Vocem verbórum eius audístis, et formam pénitus non vidístis. I mówił Pan do was z pośrodku ognia: słyszeliście głos słów jego, aleście kształtu zgoła nie widzieli.
13
Et osténdit vobis pactum suum, quod præcépit ut facerétis, et decem verba, quæ scripsit in duábus tábulis lapídeis. I okazał wam przymierze swoje, które rozkazał, żebyście czynili, i dziesięć słów, które napisał na dwu tablicach kamiennych.
14
Mihíque mandávit in illo témpore ut docérem vos cæremónias et iudícia, quæ fácere deberétis in terra, quam possessúri estis. Mnie też rozkazał na on czas, abych was nauczył obrzędów i sądów, którebyście zachować mieli w ziemi którą posiądziecie.
15
Custodíte ígitur sollícite ánimas vestras. Non vidístis áliquam similitúdinem in die, qua locútus est vobis Dóminus in Horeb de médio ignis: A przeto strzeżcie pilnie dusz waszych. Nie widzieliście żadnego podobieństwa w dzień, którego Pan mówił do was na Horeb z pośrodku ognia:
16
ne forte decépti faciátis vobis sculptam similitúdinem, aut imáginem másculi vel féminæ: Abyście snać oszukani nie uczynili sobie podobieństwa rytego, abo obrazu mężczyzny, abo niewiasty,
17
similitúdinem ómnium iumentórum, quæ sunt super terram, vel ávium sub cælo volántium, Wyobrażenia wszelkich zwierząt, które są na ziemi, abo z ptastwa pod niebem latającego,
18
atque reptílium, quæ movéntur in terra, sive píscium qui sub terra morántur in aquis: I płazu, który płaza po ziemi, abo ryb, które są w wodach pod ziemią:
19
ne forte elevátis óculis ad cælum, vídeas solem et lunam, et ómnia astra cæli, et erróre decéptus adóres ea, et colas quæ creávit Dóminus Deus tuus in ministérium cunctis géntibus, quæ sub cælo sunt. Aby snać podniósszy oczy w niebo, nie ujrzał słońca, i księżyca, i wszystkich gwiazd niebieskich, i uwiedziony błędem, nie kłaniał się im, i nie służył, które stworzył Pan Bóg twój na posługę wszystkim narodom, które są pod niebem.
20
Vos autem tulit Dóminus, et edúxit de fornáce férrea Ægýpti, ut habéret pópulum hereditárium, sicut est in præsénti die. Lecz was wziął Pan, i wywiódł z pieca żelaznego Egiptskiego, aby miał lud dziedziczny, jako jest dzisiejszego dnia.
21
Iratúsque est Dóminus contra me propter sermónes vestros, et iurávit ut non transírem Iordánem, nec ingréderer terram óptimam, quam datúrus est vobis. I rozgniewał się Pan na mię dla mów waszych, i przysiągł, że nie przejdę za Jordan, i nie wnidę do ziemie nalepszej, którą wam da.
22
Ecce mórior in hac humo, non transíbo Iordánem: vos transíbitis, et possidébitis terram egrégiam. Oto umieram w tej ziemi, nie przejdę Jordanu: wy przejdziecie, i posiędziecie ziemię wyborną.
23
Cave nequándo obliviscáris pacti Dómini Dei tui, quod pépigit tecum, et fácias tibi sculptam similitúdinem eórum, quæ fíeri Dóminus prohíbuit: Ostrzegajże się, abyś kiedy niezapomniał przymierza Pana Boga twego, które uczynił z tobą: i uczynił sobie rytego podobieństwa tych rzeczy, których Pan czynić zakazał:
24
quia Dóminus Deus tuus ignis consúmens est, Deus æmulátor. Bo Pan Bóg twój jest ogień trawiący, Bóg zawisny.
25
Si genuéritis fílios ac nepótes, et moráti fuéritis in terra, deceptíque fecéritis vobis áliquam similitúdinem, patrántes malum coram Dómino Deo vestro, ut eum ad iracúndiam provocétis: Jeśli zrodzicie syny i wnuki, a będziecie mieszkać w ziemi, a zwiedzieni uczynicie sobie jakie podobieństwo, brojąc złość przed Panem Bogiem waszym, żebyście go ku gniewu przywiedli.
26
testes ínvoco hódie cælum et terram, cito peritúros vos esse de terra, quam transíto Iordáne possessúri estis: non habitábitis in ea longo témpore, sed delébit vos Dóminus, Za świadki biorę dziś niebo i ziemię, że rychło zginiecie z ziemie, którą przeszedszy Jordan posiędziecie. Nie będziecie w niej przez długi czas mieszkać, ale wygładzi was Pan,
27
atque dispérget in omnes gentes, et remanébitis pauci in natiónibus, ad quas vos ductúrus est Dóminus. I rozproszy po wszystkich narodziech, i mało was zostanie między narody, do których was Pan zawiedzie.
28
Ibíque serviétis diis, qui hóminum manu fabricáti sunt, ligno et lápidi qui non vident, nec áudiunt, nec cómedunt, nec odorántur. A tam będziecie służyć bogom, którzy ręką człowieczą są udziałani, drewnu a kamieniu, którzy nie widzą, ani słyszą, ani jedzą, ani wąchają.
29
Cumque quæsíeris ibi Dóminum Deum tuum, invénies eum: si tamen toto corde quæsíeris, et tota tribulatióne ánimæ tuæ. A gdy szukać będziesz tam Pana Boga twego, najdziesz go: jeśli go jedno całem sercem szukać będziesz, i wszystkiem utrapieniem dusze twojej.
30
Postquam te invénerint ómnia quæ prædícta sunt, novíssimo témpore revertéris ad Dóminum Deum tuum, et áudies vocem eius. Gdy cię najdą wszystkie te rzeczy, które są przepowiedziane, ostatniego czasu nawrócisz się do Pana Boga twego, i będziesz słuchał głosu jego.
31
Quia Deus miséricors Dóminus Deus tuus est: non dimíttet te, nec omníno delébit, neque obliviscétur pacti, in quo iurávit pátribus tuis. Abowiem Bóg miłosierny Pan Bóg twój jest, nie opuści cię, ani do końca zgładzi, ani zapamięta przymierza, na które przysiągł ojcom twoim.
32
Intérroga de diébus antíquis, qui fuérunt ante te ex die quo creávit Deus hóminem super terram, a summo cælo usque ad summum eius, si facta est aliquándo huiuscémodi res, aut unquam cógnitum est, Pytaj się o dawnych czasiech, które były przed tobą, ode dnia, którego stworzył Bóg człowieka na ziemi, od kraju nieba aż do kraju jego: jeśli się kiedy taka rzecz stała, abo kiedy doznano jest,
33
ut audíret pópulus vocem Dei loquéntis de médio ignis, sicut tu audísti, et vixísti: Aby słyszał lud głos Boga mówiącego z pośrodku ognia, jakoś ty słyszał, a żyweś został:
34
si fecit Deus ut ingrederétur, et tólleret sibi gentem de médio natiónum, per tentatiónes, signa atque porténta, per pugnam et robústam manum, extentúmque bráchium, et horríbiles visiónes iuxta ómnia, quæ fecit pro vobis Dóminus Deus vester in Ægýpto, vidéntibus óculis tuis: Jeśli uczynił Bóg, że wszedł i wziął sobie lud z pośrodku narodów, przez doświadczanie, znaki, i cuda, przez wojnę i mocną rękę, i wyciągnione ramię, i straszne widzenia: wedle wszystkiego co czynił dla was Pan Bóg wasz w Egiptcie, na co patrzyły oczy twoje:
35
ut scires quóniam Dóminus ipse est Deus, et non est álius præter eum. Abyś wiedział, iż Pan sam jest Bogiem, a niemasz innego oprócz niego.
36
De cælo te fecit audíre vocem suam, ut docéret te, et in terra osténdit tibi ignem suum máximum, et audísti verba illíus de médio ignis: Da ci słyszeć swój głos z nieba, aby cię nauczył, na ziemi ukazał ci ogień swój barzo wielki, i słyszałeś słowa jego z pośrodku ognia,
37
quia diléxit patres tuos, et elégit semen eórum post eos. Eduxítque te præcédens in virtúte sua magna ex Ægýpto, Abowiem umiłował ojce twoje, i obrał nasienie ich po nich, i wywiódł cię idąc przed tobą w mocy swojej wielkiej z Egiptu:
38
ut deléret natiónes máximas et fortióres te in intróitu tuo: et introdúceret te, darétque tibi terram eárum in possessiónem, sicut cernis in præsénti die. Aby wygładził narody, barzo wielkie, i mocniejsze nad cię na weście twoje: i wprowadził cię, i dał ci ziemię ich w osiadłość, jako to widzisz dnia dzisiejszego.
39
Scito ergo hódie, et cogitáto in corde tuo quod Dóminus ipse sit Deus in cælo sursum, et in terra deórsum, et non sit álius. A tak poznaj dzisia, a myśl w sercu swojem, że Pan sam jest Bogiem na niebie wysoko, i na ziemi nizko, a niemasz innego.
40
Custódi præcépta eius atque mandáta, quæ ego præcípio tibi: ut bene sit tibi, et fíliis tuis post te, et permáneas multo témpore super terram, quam Dóminus Deus tuus datúrus est tibi. Strzeż przykazania i mandatów jego, które ja przykazuję tobie: abyć dobrze było i synom twym po tobie, a żebyś przez długi czas trwał na ziemi, którą Pan Bóg twój da tobie.
41
Tunc separávit Móyses tres civitátes trans Iordánem ad orientálem plagam, Tedy oddzielił Mojżesz trzy miasta za Jordanem na wschodnią stronę,
42
ut confúgiat ad eas qui occíderit nolens próximum suum, nec sibi fúerit inimícus ante unum et álterum diem, et ad harum áliquam úrbium possit evádere: Aby do nich uciekał, ktoby zabił niechcąc bliźniego swego, ani mu był nieprzyjacielem przed jednym i drugim dniem, i do którego z tych miast ubiedz mógł.
43
Bosor in solitúdine, quæ sita est in terra campéstri de tribu Ruben: et Ramoth in Gálaad, quæ est in tribu Gad: et Golan in Basan, quæ est in tribu Manásse. Bozor na puszczy, które leży na równej ziemi, z pokolenia Ruben: i Ramot w Galaad, które jest w pokoleniu Gad: i Golan w Bazan, które jest w pokoleniu Manasse.
44
Ista est lex, quam propósuit Móyses coram fíliis Israel: Tenci jest zakon, który położył Mojżesz przed syny Izraelowymi.
45
et hæc testimónia et cæremóniæ atque iudícia, quæ locútus est ad fílios Israel, quando egréssi sunt de Ægýpto, I te świadectwa, i obrzędy, i sądy, które mówił do synów Izraelowych, kiedy wyszli z Egiptu,
46
trans Iordánem in valle contra fanum Phogor in terra Sehon regis Amorrhǽi, qui habitávit in Hésebon, quem percússit Móyses. Fílii quoque Israel egréssi ex Ægýpto Za Jordanem w dolinie przeciw bałwanicy Phogor w ziemi Sehona króla Amorrejskiego, który mieszkał w Hesebon, którego zabił Mojżesz, synowie też Izraelowi wyszedszy z Egiptu,
47
possedérunt terram eius, et terram Og regis Basan, duórum regum Amorrhæórum, qui erant trans Iordánem ad solis ortum: Posiedli ziemię jego, i ziemię Og króla Bazan, dwu królów Amorrejskich, którzy byli za Jordanem na wschód słońca:
48
ab Aroer, quæ sita est super ripam torréntis Arnon, usque ad montem Sion, qui est et Hermon, Od Aroer, które leży na brzegu potoku Arnon, aż do góry Sion, która jest też Hermon,
49
omnem planítiem trans Iordánem ad orientálem plagam, usque ad mare solitúdinis, et usque ad radíces montis Phasga. Wszystkę równinę za Jordanem na wschodnią stronę aż do morza pustyni, i aż pod górę Phasga.
5
1
Vocavítque Móyses omnem Israélem, et dixit ad eum: Audi Israel cæremónias atque iudícia, quæ ego loquor in áuribus vestris hódie: díscite ea, et ópere compléte. I wezwał Mojżesz wszego Izraela, i rzekł do niego: Słuchaj Izraelu ceremonii i sądów, które ja dziś mówię w uszy wasze: nauczcie się ich, i skutkiem wypełniajcie.
2
Dóminus Deus noster pépigit nobíscum fœdus in Horeb. Pan Bóg nasz uczynił z nami przymierze na Horeb.
3
Non cum pátribus nostris íniit pactum, sed nobíscum qui in præsentiárum sumus, et vívimus. Nie z ojcy naszemi uczynił przymierze, ale z nami, którzy tu na ten czas jesteśmy i żywiemy.
4
Fácie ad fáciem locútus est nobis in monte de médio ignis. Twarzą w twarz mówił do nas na górze i pośrodku ognia.
5
Ego sequéster et médius fui inter Dóminum et vos in témpore illo, ut annuntiárem vobis verba eius: timuístis enim ignem, et non ascendístis in montem. Et ait: Jam zmówcą i środkiem był między Panem a między wami czasu onego, abych wam opowiadał słowa jego. Boicie się bali ognia, i nie wstąpiliście na górę, i mówił:
6
Ego Dóminus Deus tuus, qui edúxi te de terra Ægýpti, de domo servitútis. Ja Pan Bóg twój, którym cię wywiódł, z ziemie Egiptskiej, z domu niewolej.
7
Non habébis deos aliénos in conspéctu meo. Nie będziesz miał bogów cudzych przed oczyma memi.
8
Non fácies tibi scúlptile, nec similitúdinem ómnium, quæ in cælo sunt désuper, et quæ in terra deórsum, et quæ versántur in aquis sub terra. Nie uczynisz sobie ryciny, ani podobieństwa wszystkich rzeczy, które są na niebie wzgórę, i które na ziemi nisko, i które są w wodach pod ziemią.
9
Non adorábis ea, et non coles. Ego enim sum Dóminus Deus tuus: Deus æmulátor, reddens iniquitátem patrum super fílios in tértiam et quartam generatiónem his qui odérunt me, Nie będziesz się im kłaniał, ani służył. Bom ja jest Pan Bóg twój, Bóg zawistny, oddający nieprawość ojców na syniech do trzeciego i czwartego pokolenia, tym którzy mię nienawidzą:
10
et fáciens misericórdiam in multa míllia diligéntibus me, et custodiéntibus præcépta mea. A czyniący miłosierdzie na wiele tysięcy, miłującym mię i strzegącym przykazań moich.
11
Non usurpábis nomen Dómini Dei tui frustra: quia non erit impunítus qui super re vana nomen eius assúmpserit. Nie będziesz używał imienia Pana Boga twego na daremne: bo nie ujdzie karania, któryby na próżną rzecz wziął imię jego.
12
Obsérva diem sábbati, ut sanctífices eum, sicut præcépit tibi Dóminus Deus tuus. Zachowaj dzień Sobotny abyś ji święcił, jakoć przykazał Pan Bóg twój.
13
Sex diébus operáberis, et fácies ómnia ópera tua. Sześć dni robić będziesz, i uczynisz wszystkie roboty twoje.
14
Séptimus dies sábbati est, id est, réquies Dómini Dei tui. Non fácies in eo quidquam óperis tu, et fílius tuus, et fília, servus et ancílla, et bos, et ásinus, et omne iuméntum tuum, et peregrínus qui est intra portas tuas: ut requiéscat servus tuus, et ancílla tua, sicut et tu. Siódmy dzień jest Sabbath, to jest, odpoczynienie Pana Boga twego. Nie będziesz weń czynił żadnej roboty, ty, i syn twój, i córka, służebnik i służebnica, i wół, i osieł, i każde bydlę twoje, i gość, który jest między bramami twoimi: aby odpoczynął służebnik i służebnica twoja, jako i ty.
15
Meménto quod et ipse servíeris in Ægýpto, et edúxerit te inde Dóminus Deus tuus in manu forti, et bráchio exténto. Idcírco præcépit tibi ut observáres diem sábbati. Pamiętaj, żeś i sam służył w Egiptcie, wywiódł cię ztamtąd Pan Bóg twój ręką mocną i ramieniem wyciągnionem. I przetożci przykazał, abyś zachował dzień Sobotni.
16
Honóra patrem tuum et matrem, sicut præcépit tibi Dóminus Deus tuus, ut longo vivas témpore, et bene sit tibi in terra, quam Dóminus Deus tuus datúrus est tibi. Czci ojca twego, i matkę, jakoć przykazał Pan Bóg twój, abyś żył przez długi czas, a żebyć się dobrze wiodło na ziemi, którą Pan Bóg twój da tobie.
17
Non occídes. Nie będziesz zabijał:
18
Neque mœcháberis. Ani będziesz cudzołożył:
19
Furtúmque non fácies. I kradzieży nie będziesz czynił.
20
Nec loquéris contra próximum tuum falsum testimónium. Ani będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa.
21
Non concupísces uxórem próximi tui: non domum, non agrum, non servum, non ancíllam, non bovem, non ásinum, et univérsa quæ illíus sunt. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego, nie domu, nie rolej, nie sługi, nie służebnice, nie wołu, nie osła, i wszystkich rzeczy, które jego są.
22
Hæc verba locútus est Dóminus ad omnem multitúdinem vestram in monte de médio ignis et nubis, et calíginis, voce magna, nihil addens ámplius: et scripsit ea in duábus tábulis lapídeis, quas trádidit mihi. Teć słowa mówił Pan do wszystkiego zgromadzenia waszego na górze z pośrodku ognia, i obłoku i mroku, głosem wielkim, nic więcej nie przydając: i napisał je na dwu tablicach kamiennych, które mi dał.
23
Vos autem postquam audístis vocem de médio tenebrárum, et montem ardére vidístis, accessístis ad me omnes príncipes tríbuum et maióres natu, atque dixístis: A wy, gdyście usłyszeli głos z pośrodku ciemności, a widzieli górę gorejącą, przystąpiliście do mnie wszystkie książęta pokolenia, i starszy, i rzekliście:
24
Ecce osténdit nobis Dóminus Deus noster maiestátem et magnitúdinem suam: vocem eius audívimus de médio ignis, et probávimus hódie, quod loquénte Deo cum hómine, víxerit homo. Oto nam ukazał Pan Bóg nasz majestat i wielkość swoję. Głos jego słyszeliśmy z pośrodku ognia, i doznaliśmy dziś, że gdy Bóg mówił z człowiekiem, został żyw człowiek.
25
Cur ergo moriémur, et devorábit nos ignis hic máximus? si enim audiérimus ultra vocem Dómini Dei nostri, moriémur. Przeczże tedy pomrzemy, i pożre nas ten ogień barzo wielki? bo jeśli więcej usłyszemy głos Pana Boga naszego, pomrzemy.
26
Quid est omnis caro, ut áudiat vocem Dei vivéntis, qui de médio ignis lóquitur sicut nos audívimus, et possit vívere? Cóż jest wszelkie ciało, aby słuchać miało głosu Boga żywiącego, który z pośrodku ognia mówi, jakośmy my słyszeli, a mogło być żywo?
27
Tu magis accéde: et audi cuncta quæ díxerit Dóminus Deus noster tibi: loquerísque ad nos, et nos audiéntes faciémus ea. Ty raczej idź: a słuchaj wszystkiego coć rzecze. Pan Bóg nasz: a mówić będziesz do nas, a my usłyszawszy czynić je będziemy:
28
Quod cum audísset Dóminus, ait ad me: Audívi vocem verbórum pópuli huius quæ locúti sunt tibi: bene ómnia sunt locúti. Co usłyszawszy Pan, rzekł do mnie: Słyszałem głos słów ludu tego, które mówił do ciebie: dobrze wszystko mówili.
29
Quis det talem eos habére mentem, ut tímeant me, et custódiant univérsa mandáta mea in omni témpore, ut bene sit eis et fíliis eórum in sempitérnum? Ktoby to dał, aby takie serce mieli, żeby się mnie bali, i strzegli wszystkich rozkazań moich po wszystek czas, aby im dobrze było, i synom ich na wieki?
30
Vade et dic eis: Revertímini in tentória vestra. Idź a powiedz im: Wróćcie się do namiotów waszych.
31
Tu vero hic sta mecum, et loquar tibi ómnia mandáta mea, et cæremónias atque iudícia: quæ docébis eos, ut fáciant ea in terra, quam dabo illis in possessiónem. A ty stój tu zemną, a opowiem tobie wszystkie przykazania moje, i ceremonie, i sądy: których ich uczyć będziesz, aby je czynili w ziemi, którą im dam w osiadłość.
32
Custodíte ígitur et fácite quæ præcépit Dóminus Deus vobis: non declinábitis neque ad déxteram, neque ad sinístram: Strzeżcież tedy i czyńcie co wam Pan Bóg przykazał: nie ustąpicie ani na prawo ani na lewo:
33
sed per viam, quam præcépit Dóminus Deus vester, ambulábitis, ut vivátis, et bene sit vobis, et proteléntur dies in terra possessiónis vestræ. Ale drogą, którą przykazał Pan Bóg wasz chodzić będziecie, abyście żyli, i dobrze się wam działo, a przedłużyły się dni w ziemi osiadłości waszej.
6
1
Hæc sunt præcépta, et cæremóniæ, atque iudícia, quæ mandávit Dóminus Deus vester ut docérem vos, et faciátis ea in terra, ad quam transgredímini possidéndam: Te są przykazania i ceremonie i sądy, których rozkazał Pan Bóg wasz, abych was nauczył, i abyście je czynili w ziemi, do której przychodzicie posieść ją:
2
ut tímeas Dóminum Deum tuum, et custódias ómnia mandáta et præcépta eius, quæ ego præcípio tibi, et fíliis, ac nepótibus tuis, cunctis diébus vitæ tuæ, ut prolongéntur dies tui. Abyś się bał Pana Boga twego, i strzegł wszystkich mandatów i przykazań jego, które ja przykazuję tobie, i synom i w wnukom twoim, po wszystkie dni żywota twego, aby się przedłużyły dni twoje.
3
Audi Israel, et obsérva ut fácias quæ præcépit tibi Dóminus, et bene sit tibi, et multiplicéris ámplius, sicut pollícitus est Dóminus Deus patrum tuórum tibi terram lacte et melle manántem. Słuchaj Izraelu, a pilnuj, abyś czynił coć Pan przykazał, i miał się dobrze, i rozmnożył się barziej, jakoć obiecał Pan Bóg ojców twoich, ziemię mlekiem i miodem płynącą.
4
Audi Israel: Dóminus Deus noster, Dóminus unus est. Słuchaj Izraelu, Pan Bóg nasz, Pan jeden jest.
5
Díliges Dóminum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota ánima tua, et ex tota fortitúdine tua. Będziesz miłował Pana Boga twego ze wszystkiego serca twego i ze wszystkiej dusze twojej, i ze wszystkiej siły twojej.
6
Erúntque verba hæc, quæ ego præcípio tibi hódie, in corde tuo: I będą te słowa, które ja dziś przykazuję tobie, w sercu twojem:
7
et narrábis ea fíliis tuis, et meditáberis in eis sedens in domo tua, et ámbulans in itínere, dórmiens atque consúrgens. I będziesz je powiedał synom twoim, i będziesz w nich rozmyślał siedząc w domu twoim, i idąc w drodze, spiąc i wstając.
8
Et ligábis ea quasi signum in manu tua, erúntque et movebúntur inter óculos tuos, I przywiążesz je jako znak do ręki twojej, i będą i ruszać się będą między oczyma twemi,
9
scribésque ea in límine, et óstiis domus tuæ. I napiszesz je na podwoju i na drzwiach domu twego.
10
Cumque introdúxerit te Dóminus Deus tuus in terram, pro qua iurávit pátribus tuis Abraham, Isaac, et Iacob: et déderit tibi civitátes magnas et óptimas, quas non ædificásti, A gdy cię wprowadzi Pan Bóg twój do ziemie, o którą przysiągł ojcom twym, Abrahamowi, Izaakowi, i Jakóbowi: i dać miasta wielkie i barzo dobre, którycheś nie budował,
11
domos plenas cunctárum opum, quas non exstruxísti, cistérnas, quas non fodísti, vinéta et olivéta, quæ non plantásti, I domy pełne wszystkich bogactw, którycheś nie zbudował, studnie, którycheś nie kopał, winnice i oliwnice, którycheś nie sadził, a będziesz jadł i najesz się:
12
et coméderis, et saturátus fúeris: Strzeż, pilnie, abyś nie zapomniał Pana, który cię wywiódł z ziemie Egiptskiej, z domu niewoli.
13
cave diligénter ne obliviscáris Dómini, qui edúxit te de terra Ægýpti, de domo servitútis. Dóminum Deum tuum timébis, et illi soli sérvies, ac per nomen illíus iurábis. Pana Boga twego bać się będziesz, i jemu samemu służyć, i przez imię jego przysięgać będziesz.
14
Non íbitis post deos aliénos cunctárum géntium, quæ in circúitu vestro sunt: Nie pójdziecie za bogi cudzemi wszystkich narodów, które są około was:
15
quóniam Deus æmulátor Dóminus Deus tuus in médio tui: nequándo irascátur furor Dómini Dei tui contra te, et áuferat te de superfície terræ. Abowiem Bóg zawisny, Pan Bóg twój w pośrodku ciebie: by się kiedy nie rozgniewała zapalczywość Pana Boga twego przeciw tobie, a nie zniósł cię z wierzchu ziemie.
16
Non tentábis Dóminum Deum tuum, sicut tentásti in loco tentatiónis. Nie będziesz kusił Pana Boga twego, jakoś kusił na miejscu kuszenia.
17
Custódi præcépta Dómini Dei tui, ac testimónia et cæremónias, quas præcépit tibi: Strzeż przykazania Pana Boga twego, i świadectw i ceremonij, któreć przykazał:
18
et fac quod plácitum est et bonum in conspéctu Dómini, ut bene sit tibi: et ingréssus possídeas terram óptimam, de qua iurávit Dóminus pátribus tuis, A czyń to co się podoba i co dobre jest przed oczyma Pańskiemi, abyś się miał dobrze: a wszedszy posiadł ziemię barzo dobrą, o którą przysiągł Pan ojcom twoim,
19
ut deléret omnes inimícos tuos coram te, sicut locútus est. Że miał wygładzić wszystkie nieprzyjacioły twe przed tobą, jako powiedział.
20
Cumque interrogáverit te fílius tuus cras, dicens: Quid sibi volunt testimónia hæc, et cæremóniæ, atque iudícia, quæ præcépit Dóminus Deus noster nobis? A gdy cię zapyta syn twój jutro mówiąc: Co znaczą te świadectwa i ceremonie, i sądy, które nam przykazał Pan Bóg nasz?
21
dices ei: Servi erámus Pharaónis in Ægýpto, et edúxit nos Dóminus de Ægýpto in manu forti: Rzeczesz mu: Byliśmy niewolnikami Pharaonowymi w Egiptcie, i wywiódł nas Pan z Egiptu mocną ręką:
22
fecítque signa atque prodígia magna et péssima in Ægýpto contra Pharaónem, et omnem domum illíus in conspéctu nostro, I czynił znaki i cuda wielkie, a barzo złe w Egiptcie przeciw Pharaonowi i wszystkiemu domowi jego, przed oczyma naszemi,
23
et edúxit nos inde, ut introdúctis daret terram, super qua iurávit pátribus nostris. I wywiódł nas z onąd, aby wprowadzonym dał ziemię, o którą przysiągł ojcom naszym.
24
Præcepítque nobis Dóminus ut faciámus ómnia legítima hæc, et timeámus Dóminum Deum nostrum, ut bene sit nobis cunctis diébus vitæ nostræ, sicut est hódie. I przykazał nam Pan, żebyśmy czynili wszystkie te prawa, i bali się Pana Boga naszego, żeby nam było dobrze po wszystkie dni żywota naszego, jako jest dziś.
25
Erítque nostri miséricors, si custodiérimus et fecérimus ómnia præcépta eius coram Dómino Deo nostro, sicut mandávit nobis. I będzie nam miłościw, jeśli będziem strzedz i czynić wszystkie przykazania jego przed Panem Bogiem naszym, jako nam rozkazał.
7
1
Cum introdúxerit te Dóminus Deus tuus in terram, quam possessúrus ingrediéris, et deléverit gentes multas coram te, Hethǽum, et Gergesǽum, et Amorrhǽum, Chananǽum, et Pherezǽum, et Hevǽum, et Iebusǽum, septem gentes multo maióris númeri quam tu es, et robustióres te: Gdy cię wwiedzie Pan Bóg twój do ziemie, do której wchodzisz, abyś ją posiadł, a wygładzi wiele narodów przed tobą, Hetejczyka, i Gergezejczyka, i Amorrejczyka, Chananejczyka i Pherezejczyka, i Hewejczyka, i Jebuzejczyka, siedm narodów daleko więtszej liczby niż ty jesteś, i mocniejszych nad cię:
2
tradiderítque eas Dóminus Deus tuus tibi, percúties eas usque ad interneciónem. Non iníbis cum eis fœdus, nec miseréberis eárum, I gdy je Pan Bóg twój podda tobie, wybijesz je do szczętu. Nie weźmiesz z nimi przymierza, ani się zlitujesz nad nimi, ani się małżeństwy z nimi złączać będziesz.
3
neque sociábis cum eis coniúgia. Fíliam tuam non dabis fílio eius, nec fíliam illíus accípies fílio tuo: Córki twej nie dasz synowi jego, ani córki jego weźmiesz synowi twemu:
4
quia sedúcet fílium tuum, ne sequátur me, et ut magis sérviat diis aliénis: irascetúrque furor Dómini, et delébit te cito. Bo zwiedzie syna twego, że nie pójdzie za mną, ale raczej, aby służył cudzym bogom. I rozgniewa się zapałczywość Pańska, i wygładzi cię prędko.
5
Quin pótius hæc faciétis eis: aras eórum subvértite, et confríngite státuas, lucósque succídite, et sculptília combúrite: Ale owszem to im uczynicie: Ołtarze ich wywróćcie, i bałwany pokruszcie, i gaje wyrąbajcie, i ryciny popalcie.
6
quia pópulus sanctus es Dómino Deo tuo. Te elégit Dóminus Deus tuus, ut sis ei pópulus peculiáris de cunctis pópulis, qui sunt super terram. Boś jest lud święty Panu Bogu twemu. Ciebie obrał Pan Bóg twój, abyś mu był ludem osobliwym, ze wszystkich ludów, którzy są na ziemi.
7
Non quia cunctas gentes número vincebátis, vobis iunctus est Dóminus, et elégit vos, cum ómnibus sitis pópulis paucióres: Nieprzetoć żeście wszystkie narody liczbą przechodzili, do was się przyłączył Pan, i obrał was, gdyż was mniej jest, niżli wszystkich ludów:
8
sed quia diléxit vos Dóminus, et custodívit iuraméntum, quod iurávit pátribus vestris: eduxítque vos in manu forti, et redémit de domo servitútis, de manu Pharaónis regis Ægýpti. Ale iż was Pan umiłował, i strzegł przysięgi, którą przysiągł ojcom waszym. I wywiódł was mocną ręką, i wykupił z domu niewolej, z ręki Pharaona króla Egiptskiego.
9
Et scies, quia Dóminus Deus tuus, ipse est Deus fortis et fidélis, custódiens pactum et misericórdiam diligéntibus se, et his qui custódiunt præcépta eius in mille generatiónes: I będziesz wiedział, że Pan Bóg twój sam jest Bóg mocny i wierny, strzegąc przymierza i miłosierdzia tym, którzy go miłują, i tym, którzy strzegą przykazania jego, do tysiąca rodzajów:
10
et reddens odiéntibus se statim, ita ut dispérdat eos, et ultra non dífferat, prótinus eis restítuens quod meréntur. A oddający nienawidzącym go zaraz, także je wytraci, i dalej nie odłoży, tudzież im oddawając co zasłużyli.
11
Custódi ergo præcépta et cæremónias atque iudícia, quæ ego mando tibi hódie ut fácias. Przetoż strzeż przykazań, i ceremonii, i sądów, które ja tobie dziś rozkazuję, abyś czynił.
12
Si postquam audíeris hæc iudícia, custodíeris ea, et féceris, custódiet et Dóminus Deus tuus pactum tibi, et misericórdiam quam iurávit pátribus tuis: Jeśli usłyszawszy te sądy będziesz ich zachował i czynił, będzie strzegł i Pan Bóg twój przymierza tobie i miłosierdzia, które przysiągł ojcom twoim:
13
et díliget te, ac multiplicábit, benedicétque frúctui ventris tui, et frúctui terræ tuæ, fruménto tuo, atque vindémiæ, óleo, et arméntis, grégibus óvium tuárum super terram, pro qua iurávit pátribus tuis ut daret eam tibi. I umiłuje cię, i rozmnoży, i będzie błogosławił owocowi żywota twego, i owocowi ziemie twojej, zbożu twemu, i zbieraniu wina, oliwie, i stadom, trzodom owiec twoich na ziemi, za którą przysiągł ojcom twym, żeby ją dał tobie.
14
Benedíctus eris inter omnes pópulos. Non erit apud te stérilis utriúsque sexus, tam in homínibus quam in grégibus tuis. Błogosławiony będziesz między wszystkimi narody. Nie będzie u ciebie niepłodnego obojej płci, tak w ludziach jako i w trzodach twoich.
15
Auferet Dóminus a te omnem languórem: et infirmitátes Ægýpti péssimas, quas novísti, non ínferet tibi, sed cunctis hóstibus tuis. Odejmie Pan od ciebie wszelką niemoc, i chorób Egiptskich barzo złych, które znasz, nieprzepuści na cię, ale na wszystkie nieprzyjacioły twoje.
16
Devorábis omnes pópulos, quos Dóminus Deus tuus datúrus est tibi. Non parcet eis óculus tuus, nec sérvies diis eórum, ne sint in ruínam tui. Pożresz wszystkie narody, które Pan Bóg twój da tobie. Nie sfolguje im oko twoje, ani będziesz służył bogom ich, abyć nie byli ku upadku twemu.
17
Si díxeris in corde tuo: Plures sunt gentes istæ quam ego: quómodo pótero delére eas? Jeślibyś rzekł w sercu twojem: Więcej jest narodów tych niżeli mnie, jakoż je będę mógł wygładzić?
18
noli metúere, sed recordáre quæ fécerit Dóminus Deus tuus Pharaóni, et cunctis Ægýptiis, Nie bój się, ale pomni co uczynił Pan twój Pharaonowi, i wszystkim Egiptyanom,
19
plagas máximas, quas vidérunt óculi tui, et signa atque porténta, manúmque robústam, et exténtum bráchium, ut edúceret te Dóminus Deus tuus: sic fáciet cunctis pópulis, quos métuis. Plagi barzo wielkie, które widziały oczy twoje, i znaki i cuda, i rękę mocną i ramię wyciągnione, aby cię wywiódł Pan Bóg twój. Także uczyni wszystkim ludom, których się boisz.
20
Insuper et crabrónes mittet Dóminus Deus tuus in eos, donec déleat omnes atque dispérdat qui te fúgerint, et latére potúerint. Nadto i sierszenie pośle Pan Bóg twój na mię, aż wygładzi wszystkie i wytraci, którzyby się przed tobą wybiegali, i zataić się mogli.
21
Non timébis eos, quia Dóminus Deus tuus in médio tui est, Deus magnus et terríbilis: Nie będziesz się ich bał, bo Pan Bóg twój jest w pośrodku ciebie, Bóg wielki i straszny:
22
ipse consúmet natiónes has in conspéctu tuo paulátim atque per partes. Non póteris eas delére páriter: ne forte multiplicéntur contra te béstiæ terræ. On wyniszczy te narody przed oczyma twemi polekku i potrosze. Nie będziesz ich mógł razem wygładzić: by się snać nie namnożyło przeciwko tobie bestyi ziemie.
23
Dabítque eos Dóminus Deus tuus in conspéctu tuo: et interfíciet illos, donec pénitus deleántur. I da je Pan Bóg twój przed oczyma twemi, i pobije je aż wyginą do szczętu.
24
Tradétque reges eórum in manus tuas, et dispérdes nómina eórum sub cælo: nullus póterit resístere tibi, donec cónteras eos. I poda króle ich w ręce twoje, i wytracisz imiona ich pod niebem: żaden ci się nie będzie mógł sprzeciwić, aż je zetrzesz.
25
Sculptília eórum igne combúres: non concupísces argéntum et aurum, de quibus facta sunt, neque assúmes ex eis tibi quidquam, ne offéndas, proptérea quia abominátio est Dómini Dei tui. Ryciny ich ogniem popalisz: nie będziesz pożądał srebra i złota, z którego są uczynione, ani weźmiesz nic sobie z nich, abyś się nie potknął dla tego, że obrzydłość jest Pana Boga twego.
26
Nec ínferes quíppiam ex idólo in domum tuam, ne fias anáthema, sicut et illud est. Quasi spurcítiam detestáberis, et velut inquinaméntum ac sordes abominatióni habébis, quia anáthema est. Ani wniesiesz z bałwana do domu twego, byś się nie stał przeklęctwem, jako i on jest. Jako sprosnością brzydzić się będziesz, i jako splugawienie i smród mierzisz sobie, bo przeklęctwem jest.
8
1
Omne mandátum, quod ego præcípio tibi hódie, cave diligénter ut fácias, ut possítis vívere, et multiplicémini, ingressíque possideátis terram, pro qua iurávit Dóminus pátribus vestris. Wszelkie rozkazanie, które ja dziś pokazuję tobie, strzeż pilnie, abyś czynił: abyście mogli żyć i rozmnożeni byli, i wszedszy posiedli ziemię, o którą przysiągł Pan ojcom waszym.
2
Et recordáberis cuncti itíneris, per quod addúxit te Dóminus Deus tuus quadragínta annis per desértum, ut afflígeret te, atque tentáret, et nota fíerent quæ in tuo ánimo versabántur, utrum custodíres mandáta illíus, an non. I pomnieć będziesz na wszystkę drogę, przez którą cię przyprowadził Pan Bóg twój przez czterdzieści lat po puszczy, aby cię trapił i doświadczył, ażeby wiadomo było co w sercu twojem tkwiało, jeślibyś strzegł przykazania jego, czyli nie.
3
Afflíxit te penúria, et dedit tibi cibum manna, quod ignorábas tu et patres tui: ut osténderet tibi quod non in solo pane vivat homo, sed in omni verbo quod egréditur de ore Dei. Trapił cię niedostatkiem i dał ci pokarm mannę, którejeś nie znał ty i ojcowie twoi: abyć okazał, iż nie samym chlebem żyje człowiek, ale wszelkiem słowem, które wychodzi z ust Pańskich,
4
Vestiméntum tuum, quo operiebáris, nequáquam vetustáte defécit, et pes tuus non est subtrítus, en quadragésimus annus est: Odzienie twoje, któremeś się odziewał namniej nie zwiotszało, i noga twoja nie starła się. Oto czterdziesty rok jest,
5
ut recógites in corde tuo, quia sicut érudit fílium suum homo, sic Dóminus Deus tuus erudívit te, Abyś rozmyślił w sercu twojem, iż jako człowiek ćwiczy syna swego, tak Pan twój ćwiczył ciebie,
6
ut custódias mandáta Dómini Dei tui, et ámbules in viis eius, et tímeas eum. Abyś strzegł przykazania Pana Boga twego, i chodził drogami jego, i bał się go.
7
Dóminus enim Deus tuus introdúcet te in terram bonam, terram rivórum, aquarúmque et fóntium, in cuius campis et móntibus erúmpunt fluviórum abýssi: Abowiem Pan Bóg twój wprowadzi cię do ziemie dobrej, ziemie strumieni i wód i źródeł: na której polach i górach wynikają rzek głębokości:
8
terram fruménti, hórdei ac vineárum, in qua ficus, et malogranáta, et olivéta nascúntur: terram ólei ac mellis, Ziemię pszenice, jęczmienia, i winnic, w której figi i pomagranaty, i oliwnice się rodzą: ziemię oliwy i miodu.
9
ubi absque ulla penúria cómedes panem tuum, et rerum ómnium abundántia perfruéris: cuius lápides ferrum sunt, et de móntibus eius æris metálla fodiúntur: Gdzie bez wszego niedostatku będziesz jadł chleb twój, i wszystkich rzeczy dostatku zażywać będziesz:
10
ut cum coméderis, et satiátus fúeris, benedícas Dómino Deo tuo pro terra óptima, quam dedit tibi. Abyś, gdy będziesz? pożywał i nasycisz się, błogosławił Pana Boga twego za ziemię niepospolitą, którąć dał.
11
Obsérva, et cave nequándo obliviscáris Dómini Dei tui, et négligas mandáta eius atque iudícia et cæremónias, quas ego præcípio tibi hódie: Pilnujże a strzeż się, abyś kiedy nie zapomniał Pana Boga twego, a nie zaniedbał przykazania jego, i sądów, i ceremonii, które ja dziś przykazuję tobie:
12
ne postquam coméderis et satiátus fúeris, domos pulchras ædificáveris, et habitáveris in eis, By zaś gdy się najesz i nasycisz, domów pięknych nabudujesz, i namieszkasz się w nich, i będziesz miał stada krów, i trzody owiec, srebra i złota, i wszystkich rzeczy dostatek:
13
habuerísque arménta boum, et óvium greges, argénti et auri, cunctarúmque rerum cópiam, Nie podniosło się serce twoje, i nie wspomniałbyś Pana Boga twego, który cię wywiódł z ziemie Egiptskiej, z domu niewolej:
14
elevétur cor tuum, et non reminiscáris Dómini Dei tui, qui edúxit te de terra Ægýpti, de domo servitútis, I był przewodnikiem twoim na puszczy wielkiej i strasznej, na której był wąż tchem palący, i niedźwiadek, i żmija, a żadnej zgoła nie było wody:
15
et ductor tuus fuit in solitúdine magna atque terríbili, in qua erat serpens flatu adúrens, et scórpio ac dipsas, et nullæ omníno aquæ: qui edúxit rivos de petra duríssima, Który wywiódł strumienie z twardej skały.
16
et cibávit te manna in solitúdine, quod nesciérunt patres tui. Et postquam afflíxit ac probávit, ad extrémum misértus est tui, I karmił cię manną na puszczy, której nie znali ojcowie twoi, a utrapiwszy cię i doświadczywszy, na ostatek zmiłował się nad tobą.
17
ne díceres in corde tuo: Fortitúdo mea, et robur manus meæ, hæc mihi ómnia præstitérunt: Abyś nie rzekł w sercu twojem: Siła moja a moc ręki mojej to mi wszystko sprawiły.
18
sed recordéris Dómini Dei tui, quod ipse vires tibi præbúerit, ut impléret pactum suum, super quo iurávit pátribus tuis, sicut præsens índicat dies. Ale żebyś pomniał na Boga twego, że on tobie sił dodał, aby wypełnił swe przymierze, o które przysiągł ojcom twoim, jako dzień dzisiejszy pokazuje.
19
Sin autem oblítus Dómini Dei tui, secútus fúeris deos aliénos, coluerísque illos et adoráveris: ecce nunc prǽdico tibi quod omníno dispéreas. Ale jeśli zapomniawszy Pana Boga twego, pójdziesz za Bogami cudzymi, a będziesz im służył i kłaniał się im: o to teraz przepowiadam tobie, że koniecznie zginiesz.
20
Sicut gentes, quas delévit Dóminus in intróitu tuo, ita et vos períbitis, si inobediéntes fuéritis voci Dómini Dei vestri. Jako narodowie, które wygubił Pan na weście twoje, tak i wy zaginiecie, jeśli nie będziecie posłuszni głosu Pana Boga waszego.
9
1
Audi Israel: tu transgrediéris hódie Iordánem, ut possídeas natiónes máximas et fortióres te, civitátes ingéntes, et ad cælum usque murátas, Słuchaj Izraelu: Ty dziś przejdziesz Jordan, abyś posiadł narody barzo wielkie, i mocniejsze nad cię, miasta okrutne, i wymurowane aż do nieba,
2
pópulum magnum atque sublímem, fílios Enacim, quos ipse vidísti et audísti, quibus nullus potest ex advérso resístere. Lud wielki i wysoki, syny Enaci, któreś sam widział i słyszał, przeciwko którym nikt się sprzeciwić nie może.
3
Scies ergo hódie quod Dóminus Deus tuus ipse transíbit ante te, ignis dévorans atque consúmens, qui cónterat eos, et déleat atque dispérdat ante fáciem tuam velóciter, sicut locútus est tibi. Będziesz tedy wiedział dzisia, że Pan Bóg twój sam przejdzie przed tobą, ogień pożerający i niszczący, który je skruszy i wygładzi, i wytraci przed obliczem twojem prędko, jakoć powiedział.
4
Ne dicas in corde tuo, cum deléverit eos Dóminus Deus tuus in conspéctu tuo: Propter iustítiam meam introdúxit me Dóminus ut terram hanc possidérem, cum propter impietátes suas istæ delétæ sint natiónes. Nie mówże w sercu twojem, gdy je wygładzi Pan Bóg twój przed tobą: Dla sprawiedliwości mojej wprowadził mię Pan, abych tę ziemię posiadł, ponieważ dla niezbożności ich wytracone są te narody,
5
Neque enim propter iustítias tuas, et æquitátem cordis tui ingrediéris, ut possídeas terras eárum: sed quia illæ egérunt ímpie, introeúnte te delétæ sunt: et ut compléret verbum suum Dóminus, quod sub iuraménto pollícitus est pátribus tuis, Abraham, Isaac, et Iacob. Abowiem nie dla sprawiedliwości twoich, i prawości serca twego wnidziesz, abyś posiadł ziemię ich: ale iż oni niezbożnie czynili, na weście twe są wygładzeni: ażeby Pan wypełnił słowo swe, które pod przysięgą obiecał ojcom twoim Abrahamowi, Izaakowi, i Jakóbowi.
6
Scito ergo quod non propter iustítias tuas Dóminus Deus tuus déderit tibi terram hanc óptimam in possessiónem, cum duríssimæ cervícis sis pópulus. Przeto wiedz, że nie dla sprawiedliwości twoich Pan Bóg twój dał tobie w osiadłość tę niepospolitą ziemię: gdyżeś ty jest lud twardego karku.
7
Meménto, et ne obliviscáris, quómodo ad iracúndiam provocáveris Dóminum Deum tuum in solitúdine. Ex eo die, quo egréssus es ex Ægýpto usque ad locum istum, semper advérsum Dóminum contendísti. Pamiętaj a nie zapominaj jakoś ku gniewu przywodził Pana Boga twego na puszczy. Od onego dnia, któregoś wyszedł z Egiptu aż do tego miejsca, zawżdyś przeciwko Panu spór trzymał.
8
Nam et in Horeb provocásti eum, et irátus delére te vóluit, Bo i na Horeb obruszyłeś go, i rozgniewany chciał cię wygładzić,
9
quando ascéndi in montem, ut accíperem tábulas lapídeas, tábulas pacti quod pépigit vobíscum Dóminus: et perseverávi in monte quadragínta diébus ac nóctibus, panem non cómedens, et aquam non bibens. Gdym wstąpił na górę, abych wziął tablice kamienne, tablice przymierza, które uczynił z wami Pan: i trwałem na górze czterdzieści dni i nocy, chleba nie jedząc i wody nie pijąc.
10
Dedítque mihi Dóminus duas tábulas lapídeas scriptas dígito Dei, et continéntes ómnia verba quæ vobis locútus est in monte de médio ignis, quando cóncio pópuli congregáta est. I dał mi Pan dwie tablicy napisane palcem Bożym, i zamykające w sobie wszystkie słowa, które wam mówił na górze z pośrodku ognia, gdy się zebranie ludu zgromadziło.
11
Cumque transíssent quadragínta dies, et tótidem noctes, dedit mihi Dóminus duas tábulas lapídeas, tábulas fœ́deris, A gdy minęło czterdzieści i dni czterdzieści nocy, dał mi Pan dwie tablicy kamienne, tablice przymierza,
12
dixítque mihi: Surge, et descénde hinc cito: quia pópulus tuus, quem eduxísti de Ægýpto, deseruérunt velóciter viam, quam demonstrásti eis, fecerúntque sibi conflátile. I rzekł mi: Wstań, a znidź ztąd rychło: bo lud twój któryś wywiódł z Egiptu, opuścili prędko drogę, którąś im ukazał, i uczynili sobie zlicinę:
13
Rursúmque ait Dóminus ad me: Cerno quod pópulus iste duræ cervícis sit: I zasię rzekł Pan do mnie: Widzę, iż ten lud jest twardego karku:
14
dimítte me ut cónteram eum, et déleam nomen eius de sub cælo, et constítuam te super gentem, quæ hac maior et fórtior sit. Puść mię, że ji zetrę, i wygładzę imię jego z podniebia: a postanowię ciebie nad ludem, któryby był więtszy i mocniejszy niźli ten.
15
Cumque de monte ardénte descénderem, et duas tábulas fœ́deris utráque tenérem manu, A gdym zstępował z gorejącej góry, a dwie tablicy przymierza trzymałem obiema rękoma:
16
vidissémque vos peccásse Dómino Deo vestro, et fecísse vobis vítulum conflátilem, ac deseruísse velóciter viam eius, quam vobis osténderat: A ujrzałem, żeście zgrzeszyli Panu Bogu waszemu, i uczyniliście sobie cielca litego, a opuściliście rychło drogę jego, którąm wam okazał:
17
proiéci tábulas de mánibus meis, confregíque eas in conspéctu vestro. Porzuciłem, tablice z ręku moich, i stłukłem je przed oczyma waszemi.
18
Et prócidi ante Dóminum sicut prius, quadragínta diébus et nóctibus panem non cómedens, et aquam non bibens, propter ómnia peccáta vestra quæ gessístis contra Dóminum, et eum ad iracúndiam provocástis: I padłem przed Panem jako pierwej, przez czterdzieści dni i nocy chleba nie jedząc i wody nie pijąc dla wszystkich grzechów waszych, którycheście nabroili przeciw Panu, i jego do gniewu przywiedli:
19
tímui enim indignatiónem et iram illíus, qua advérsum vos concitátus, delére vos vóluit. Et exaudívit me Dóminus étiam hac vice. Bom się bał zapalczywości i gniewu jego, którym wzruszony na was, chciał was wygładzić. I wysłuchał mię Pan i tym razem.
20
Advérsum Aaron quoque veheménter irátus, vóluit eum contérere, et pro illo simíliter deprecátus sum. Na Aarona też barzo rozgniewany, chciał go zetrzeć: i za niego takież modliłem się.
21
Peccátum autem vestrum quod fecerátis, id est, vítulum, arrípiens, igne combússi, et in frusta commínuens, omninóque in púlverem rédigens, proiéci in torréntem, qui de monte descéndit. A grzech wasz, któryście byli uczynili, to jest cielca, pochwyciwszy spaliłem ogniem: i skruszywszy go w kęsy, a prawie w proch obróciwszy, wrzuciłem w potok, który ciecze z góry.
22
In incéndio quoque, et in tentatióne, et in Sepúlcris concupiscéntiæ provocástis Dóminum: W pożarze też, i w kuszeniu, i u Grobów pożądania drażniliście Pana:
23
et quando misit vos de Cadesbárne, dicens: Ascéndite, et possidéte terram, quam dedi vobis, et contempsístis impérium Dómini Dei vestri, et non credidístis ei, neque vocem eius audíre voluístis: I kiedy was posłał z Kadesbarne mówiąc: wstąpcie a posiądźcie ziemię, którą wam dał: i wzgardziliście rozkazaniem Pana Boga waszego, i nie wierzyliście mu, i aniście głosu jego słuchać chcieli,
24
sed semper fuístis rebélles a die qua nosse vos cœpi. Aleście zawsze byli sprzeciwnymi od tego dnia, któregom was poznawać począł.
25
Et iácui coram Dómino quadragínta diébus ac nóctibus, quibus eum supplíciter deprecábar, ne deléret vos ut fúerat comminátus: I leżałem przed Panem czterdzieści dni i nocy, przez którem go uniżenie prosił, aby was nie wygładził jako był zagroził:
26
et orans dixi: Dómine Deus, ne dispérdas pópulum tuum, et hereditátem tuam, quam redemísti in magnitúdine tua, quos eduxísti de Ægýpto in manu forti. I modląc się mówiłem: Panie Boże, nie zatracaj ludu twego i dziedzictwa twego, któreś odkupił w wielkości twojej, któreś wywiódł z Egiptu mocną ręką.
27
Recordáre servórum tuórum Abraham, Isaac, et Iacob: ne aspícias durítiam pópuli huius, et impietátem atque peccátum: Pomni na sługi twoje Abrahama, Izaaka i Jakóba: nie patrz na twardość ludu tego, i na niezbożność i na grzech:
28
ne forte dicant habitatóres terræ, de qua eduxísti nos: Non póterat Dóminus introdúcere eos in terram, quam pollícitus est eis, et óderat illos: idcírco edúxit, ut interfíceret eos in solitúdine. Aby snać nie rzekli obywatele ziemie, z którejeś nas wywiódł: Nie mógł ich Pan wprowadzić do ziemie którą im obiecał, i nienawidział ich: przeto je wywiódł aby je pobił na puszczy.
29
Qui sunt pópulus tuus et heréditas tua, quos eduxísti in fortitúdine tua magna, et in bráchio tuo exténto. Którzy są lud twój i dziedzictwo twoje, któreś wywiódł w mocy twej wielkiej, i w ramieniu twojem wyciągnionem.
10
1
In témpore illo dixit Dóminus ad me: Dola tibi duas tábulas lapídeas, sicut prióres fuérunt, et ascénde ad me in montem: faciésque arcam lígneam, Na on czas rzekł Pan do mnie: Wygładź sobie dwie tablicy kamienne, jako były pierwsze, a wstąp do mnie na górę: i uczynisz skrzynię drzewianą,
2
et scribam in tábulis verba quæ fuérunt in his, quas ante confregísti, ponésque eas in arca. Napiszę na tablicach słowa, które były na tych coś je przedtem potłukł, i włożysz je do skrzyni.
3
Feci ígitur arcam de lignis setim. Cumque dolássem duas tábulas lapídeas instar priórum, ascéndi in montem, habens eas in mánibus. Uczyniłem tedy skrzynię z drzewa Setim. A wygładziwszy dwie tablicy kamienne, na kształt pierwszych, wstąpiłem na górę, mając je w ręku.
4
Scripsítque in tábulis, iuxta id quod prius scrípserat, verba decem, quæ locútus est Dóminus ad vos in monte de médio ignis, quando pópulus congregátus est: et dedit eas mihi. I napisał na tablicach wedle tego co pierwej był napisał słów dziesięć, które mówił Pan do was na górze z pośrodku ognia, gdy się był lud zgromadził: i dał mi je,
5
Reversúsque de monte, descéndi, et pósui tábulas in arcam, quam féceram, quæ hucúsque ibi sunt, sicut mihi præcépit Dóminus. I wróciwszy się z góry zstąpiłem i włożyłem tablice do skrzynie, którąm był udziałał, które do tego czasu tam są, jako mi Pan przykazał.
6
Fílii autem Israel movérunt castra ex Beroth filiórum Iacan in Moséra, ubi Aaron mórtuus ac sepúltus est, pro quo sacerdótio functus est Eleázar fílius eius. A synowie Izraelowie ruszyli obóz z Beroth synów Jakan do Mosera, gdzie Aaron umarł i pogrzebion jest, miasto którego kapłański urząd odprawował Eleazar syn jego.
7
Inde venérunt in Gadgad: de quo loco profécti, castrametáti sunt in Ietébatha, in terra aquárum atque torréntium. Ztamtąd przyszli do Gadgad: z którego miejsca wyciągnąwszy, położyli się obozem w Jethebatha w ziemi wód i potoków.
8
Eo témpore separávit tribum Levi, ut portáret arcam fœ́deris Dómini, et staret coram eo in ministério, ac benedíceret in nómine illíus usque in præséntem diem. Na ten czas odłączył pokolenie Lewi, aby nosiło skrzynię przymierza Pańskiego, i stało przed nim w służbie, i błogosławiło w imię jego aż do dnia dzisiejszego.
9
Quam ob rem non hábuit Levi partem, neque possessiónem cum frátribus suis: quia ipse Dóminus posséssio eius est, sicut promísit ei Dóminus Deus tuus. Przeco nie miał Lewi części ani osiadłości z bracią swą: bo sam Pan jest dziedzictwem jego, jako mu obiecał Pan Bóg twój.
10
Ego autem steti in monte, sicut prius, quadragínta diébus ac nóctibus: exaudivítque me Dóminus étiam hac vice, et te pérdere nóluit. A jam stał na górze, jako i pierwej, czterdzieści dni i nocy: i wysłuchał mię Pan i onego razu, i ciebie zatracić niechciał.
11
Dixítque mihi: Vade, et præcéde pópulum, ut ingrediátur, et possídeat terram, quam iurávi pátribus eórum ut tráderem eis. I rzekł mi: Idź, a uprzedzaj lud, że wnidzie i posiędzie ziemię, którąm przysiągł ojcom ich, żebym im dał.
12
Et nunc Israel, quid Dóminus Deus tuus petit a te, nisi ut tímeas Dóminum Deum tuum, et ámbules in viis eius, et díligas eum, ac sérvias Dómino Deo tuo in toto corde tuo, et in tota ánima tua: A teraz Izraelu, czegóż, Pan Bóg twój żąda od ciebie, jedno, abyś się bał Pana Boga twego, a chodził w drogach jego, a miłował go, i służył Panu Bogu twemu ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej dusze twojej:
13
custodiásque mandáta Dómini, et cæremónias eius, quas ego hódie præcípio tibi, ut bene sit tibi? Ażebyś strzegł przykazania Pańskiego i ceremonii jego, które ja dziś tobie przykazuję, abć się dobrze działo?
14
En Dómini Dei tui cælum est, et cælum cæli, terra, et ómnia quæ in ea sunt: Oto Pana Boga twego jest niebo, i niebo nieba, ziemia i wszystko co jest na niej:
15
et tamen pátribus tuis conglutinátus est Dóminus, et amávit eos, elegítque semen eórum post eos, id est vos, de cunctis géntibus, sicut hódie comprobátur. A wżdy z ojcami twemi spoił się Pan, i umiłował je, i obrał nasienie ich po nich, to jest was, ze wszystkich narodów, jako się dziś pokazuje.
16
Circumcídite ígitur præpútium cordis vestri, et cervícem vestram ne indurétis ámplius: A tak obrzeżcie odrzezek serca waszego, a karku waszego dalej nie zatwardzajcie:
17
quia Dóminus Deus vester ipse est Deus deórum, et Dóminus dominántium, Deus magnus, et potens, et terríbilis, qui persónam non áccipit, nec múnera. Abowiem Pan Bóg wasz sam jest Bogiem bogów i Panem panujących, Bóg wielki i możny i straszny, który nie przyjmuje osoby, ani darów.
18
Facit iudícium pupíllo et víduæ, amat peregrínum, et dat ei victum atque vestítum. Czyni sąd sierocie i wdowie, miłuje przychodnia, i daje żywność i odzienie.
19
Et vos ergo amáte peregrínos, quia et ipsi fuístis ádvenæ in terra Ægýpti. I wy tedy miłujcie przychodnie, boście i sami byli przychodniami w ziemi Egiptskiej.
20
Dóminum Deum tuum timébis, et ei soli sérvies: ipsi adhærébis, iurabísque in nómine illíus. Pana Boga twego będziesz się bał, i jemu samemu służył: będziesz stał przy nim, i w imię jego przysięgać będziesz.
21
Ipse est laus tua, et Deus tuus, qui fecit tibi hæc magnália et terribília, quæ vidérunt óculi tui. On jest chwała twoja, i Bóg twój, który uczynił z tobą te wielmożne i straszliwe rzeczy, które widziały oczy twoje.
22
In septuagínta animábus descendérunt patres tui in Ægýptum, et ecce nunc multiplicávit te Dóminus Deus tuus sicut astra cæli. W siedmidziesiąt dusz zstąpili ojcowie twoi do Egiptu: a teraz oto rozmnożył cię Pan Bóg twój jako gwiazdy niebieskie.
11
1
Ama ítaque Dóminum Deum tuum, et obsérva præcépta eius et cæremónias, iudícia atque mandáta, omni témpore. Miłuj tedy Pana Boga twego, i chowaj przykazania jego i ceremonie, sądy i mandaty przez wszystek czas.
2
Cognóscite hódie quæ ignórant fílii vestri, qui non vidérunt disciplínam Dómini Dei vestri, magnália eius et robústam manum, extentúmque bráchium, Poznajcie dziś czego nie znają synowie waszy, któży nie widzieli kary Pana Boga waszego, wielkości jego, i mocnej ręki i ramienia wyciągnionego,
3
signa et ópera quæ fecit in médio Ægýpti Pharaóni regi, et univérsæ terræ eius, Znaków i spraw, które uczynił w pośród Egiptu Pharaonowi Królowi i wszystkiej ziemi jego,
4
omníque exercítui Ægyptiórum, et equis ac cúrribus: quómodo operúerint eos aquæ maris Rubri, cum vos persequeréntur, et deléverit eos Dóminus usque in præséntem diem: I wszystkiemu wojsku Egiptyanów, i koniom i wozom: jako je okryły wody morza Czerwonego, gdy was gonili, i zgładził je Pan aż do dnia dzisiejszego:
5
vobísque quæ fécerit in solitúdine donec venirétis ad hunc locum: Wam też co uczynił na puszczy, ażeście przyszli na to miejsce:
6
et Dathan atque Abiron fíliis Eliab, qui fuit fílius Ruben: quos apérto ore suo terra absórbuit, cum dómibus et tabernáculis, et univérsa substántia eórum, quam habébant in médio Israel. I Dathan i Abiron synom Eliab, który był synem Ruben, które otworzywszy paszczękę swą ziemia pożarła z domy i z namioty i ze wszystką majętnością ich, którą mieli w pośrodku Izraela.
7
Oculi vestri vidérunt ópera Dómini magna quæ fecit, Oczy wasze widziały wszystkie sprawy Pańskie wielkie, które uczynił,
8
ut custodiátis univérsa mandáta illíus, quæ ego hódie præcípio vobis, et possítis introíre, et possidére terram, ad quam ingredímini, Abyście strzegli wszystkie przykazania jego, które ja wam dziś przykazuję: i mogli wniść i posieść ziemię, do której wchodzicie,
9
multóque in ea vivátis témpore: quam sub iuraménto pollícitus est Dóminus pátribus vestris, et sémini eórum, lacte et melle manántem. I żyć w niej przez czas długi: którą pod przysięgą obiecał Pan ojcom waszym, i nasieniu ich, mlekiem i miodem płynącą.
10
Terra enim, ad quam ingréderis possidéndam, non est sicut terra Ægýpti, de qua exísti, ubi iacto sémine in hortórum morem aquæ ducúntur irríguæ: Ziemia bowiem, do której wchodzisz posieść ją, nie jest jako ziemia Egiptska, z którejeś wyszedł, gdzie posiawszy nasienie na kształt ogrodów wody prowadzą oblewające.
11
sed montuósa est et campéstris, de cælo exspéctans plúvias, Ale jest ziemia górzysta i polista, z nieba dżdżu czekająca.
12
quam Dóminus Deus tuus semper invísit, et óculi illíus in ea sunt a princípio anni usque ad finem eius. Którą Pan Bóg twój zawsze nawiedza, a oczy jego na niej są od początku roku aż do końca jego.
13
Si ergo obediéritis mandátis meis, quæ ego hódie præcípio vobis, ut diligátis Dóminum Deum vestrum, et serviátis ei in toto corde vestro, et in tota ánima vestra: Jeśli tedy będziecie posłuszni rozkazaniom moim, które ja wam dziś przykazuję, abyście miłowali Pana Boga waszego, i służyli mu ze wszystkiego serca waszego, i ze wszystkiej dusze waszej:
14
dabit plúviam terræ vestræ temporáneam et serótinam, ut colligátis fruméntum, et vinum, et óleum, Da deszcz ziemi waszej, czesny i późny, abyście zebrali zboże i wino i oliwę,
15
fœnúmque ex agris ad pascénda iuménta, et ut ipsi comedátis ac saturémini. I siano z pól na żywność dobytków, i abyście sami jedli, i nasycili się.
16
Cavéte ne forte decipiátur cor vestrum, et recedátis a Dómino, serviatísque diis aliénis, et adorétis eos: Strzeżcież, by się snać nie uwiodło serce wasze, i nie odstąpili od Pana, i służyli cudzym Bogom, i kłaniali się im:
17
iratúsque Dóminus claudat cælum, et plúviæ non descéndant, nec terra det germen suum, pereatísque velóciter de terra óptima, quam Dóminus datúrus est vobis. A Pan rozgniewany nie zamknął nieba, i dżdże nie padały, ani ziemia dawała urodzaju swego, i sami zginęli prędko z ziemie wybornej, którą wam Pan dać ma,
18
Pónite hæc verba mea in córdibus et in ánimis vestris, et suspéndite ea pro signo in mánibus, et inter óculos vestros collocáte. Włóżcie te słowa moje do serc i do myśli waszych, a zawieście je na znak na rękach, i między oczyma waszymi połóżcie.
19
Docéte fílios vestros ut illa mediténtur: quando séderis in domo tua, et ambuláveris in via, et accubúeris atque surréxeris. Nauczajcie syny wasze, aby je rozmyślali kiedy siedzieć będziesz w domu twym, i chodzić będziesz w drodze, i układziesz się i wstaniesz.
20
Scribes ea super postes et iánuas domus tuæ: Napiszesz je na podwojach i drzwiach domu twego:
21
ut multiplicéntur dies tui, et filiórum tuórum in terra, quam iurávit Dóminus pátribus tuis, ut daret eis quámdiu cælum ímminet terræ. Aby się rozmnożyły dni twoje i synów twoich w ziemi, którą przysiągł Pan ojcom twoim, żeby dał im, póki niebo wisi nad ziemią.
22
Si enim custodiéritis mandáta quæ ego præcípio vobis, et fecéritis ea, ut diligátis Dóminum Deum vestrum, et ambulétis in ómnibus viis eius, adhæréntes ei, Jeśli bowiem strzedz będziecie rozkazań, które ja wam przykazuję, i czynić je będziecie, abyście miłowali Pana Boga waszego, i chodzili we wszystkich drogach jego, trzymając się go,
23
dispérdet Dóminus omnes gentes istas ante fáciem vestram, et possidébitis eas, quæ maióres et fortióres vobis sunt. Wytraci Pan wszystkie te narody przed obliczem waszem, i posiędziecie je, które są większe i mocniejsze niźli wy.
24
Omnis locus, quem calcáverit pes vester, vester erit. A desérto, et a Líbano, a flúmine magno Euphráte usque ad mare occidentále erunt términi vestri. Wszelkie miejsce, na które stąpi noga wasza, wasze będzie. Od puszczy i od Libanu, od rzeki wielkiej Euphratesa aż do morza zachodniego będą granice wasze.
25
Nullus stabit contra vos: terrórem vestrum et formídinem dabit Dóminus Deus vester super omnem terram quam calcatúri estis, sicut locútus est vobis. Żaden nie stanie przeciwko wam, strach wasz i bojaźń puści Pan Bóg wasz na każdą ziemię, którą deptać będziecie, jako wam powiedział.
26
En propóno in conspéctu vestro hódie benedictiónem et maledictiónem: Oto kładę przed oczy wasze dziś błogosławieństwo i przeklęctwo:
27
benedictiónem, si obediéritis mandátis Dómini Dei vestri, quæ ego hódie præcípio vobis: Błogosławieństwo: jeśli posłuszni będziecie przykazaniu Pana Boga waszego, które ja wam dziś przykazuję:
28
maledictiónem, si non obediéritis mandátis Dómini Dei vestri, sed recesséritis de via, quam ego nunc osténdo vobis, et ambulavéritis post deos aliénos, quos ignorátis. Przeklęctwo: jeśli nie będziecie posłuszni mandatom Pana Boga waszego, ale zstąpicie z drogi, którą ja wam teraz ukazuję, i pójdziecie za bogami cudzymi, których nie znacie.
29
Cum vero introdúxerit te Dóminus Deus tuus in terram, ad quam pergis habitándam, pones benedictiónem super montem Garízim, maledictiónem super montem Hebal: A gdy cię wprowadzi Pan Bóg twój do ziemie, do której idziesz na mieszkanie: położysz błogosławieństwo na górze Garyzym, przeklęctwo na górze Hebal:
30
qui sunt trans Iordánem, post viam quæ vergit ad solis occúbitum in terra Chananǽi, qui hábitat in campéstribus contra Gálgalam, quæ est iuxta vallem tendéntem et intrántem procul. Które są za Jordanem za drogą która idzie na zachód słońca, w ziemi Chananejczyka, który mieszka w polach przeciw Galgala, która jest podle doliny ciągnącej się i zachodzącej daleko.
31
Vos enim transíbitis Iordánem, ut possideátis terram, quam Dóminus Deus vester datúrus est vobis, ut habeátis et possideátis illam. Wy bowiem przejdziecie Jordan, abyście posiedli ziemię, którą Pan Bóg wasz da wam, abyście ją mieli i posiedli.
32
Vidéte ergo ut impleátis cæremónias atque iudícia, quæ ego hódie ponam in conspéctu vestro. Patrzcież tedy, abyście wypełnili ceremonie i sądy, które ja dziś położę przed oczy wasze.
12
1
Hæc sunt præcépta atque iudícia, quæ fácere debétis in terra, quam Dóminus Deus patrum tuórum datúrus est tibi, ut possídeas eam cunctis diébus, quibus super humum gradiéris. Te są przykazania i sądy, które czynić macie w ziemi, którą Pan Bóg ojców twoich da tobie, abyś ją posiadł po wszystkie dni, których chodzić będziesz po ziemi.
2
Subvértite ómnia loca, in quibus coluérunt gentes, quas possessúri estis, deos suos super montes excélsos, et colles, et subter omne lignum frondósum. Wywróćcie wszystkie miejsca, na których chwalili Poganie, które posiędziecie, bogi swoje, na górach wysokich i pagórkach, i pod każdem drzewem gałęzistem.
3
Dissipáte aras eórum, et confríngite státuas: lucos igne combúrite, et idóla comminúite: dispérdite nómina eórum de locis illis. Porozwalajcie ołtarze ich, i połamcie słupy, gaje ogniem spalcie, bałwany pokruszcie: wygładźcie imiona ich z onych miejsc.
4
Non faciétis ita Dómino Deo vestro: Nie uczynicie tak Panu Bogu waszemu:
5
sed ad locum, quem elégerit Dóminus Deus vester de cunctis tríbubus vestris, ut ponat nomen suum ibi, et hábitet in eo, veniétis: Ale na miejsce, które obierze Pan Bóg wasz ze wszech pokoleni waszych, aby tam położył imię swoje, i mieszkał na nim, przyjdziecie:
6
et offerétis in loco illo holocáusta et víctimas vestras, décimas et primítias mánuum vestrárum, et vota atque donária, primogénita boum et óvium. I ofiarować będziecie na miejscu onem całopalenia i ofiary wasze, dziesięciny, i pierwociny rąk waszych, i śluby, i dary, i pierworodne krów i owiec.
7
Et comedétis ibi in conspéctu Dómini Dei vestri: ac lætabímini in cunctis, ad quæ miséritis manum vos et domus vestræ, in quibus benedíxerit vobis Dóminus Deus vester. I tam będziecie jeść przed oczyma Pana Boga waszego: i weselić się będziecie we wszem, do czego ściągniecie rękę wy i domy wasze, w których będzie wam błogosławił Pan Bóg wasz.
8
Non faciétis ibi quæ nos hic fácimus hódie, sínguli quod sibi rectum vidétur. Nie będziecie tam czynić co my tu dziś czynimy, każdy co się mu dobrze zda.
9
Neque enim usque in præsens tempus venístis ad réquiem, et possessiónem, quam Dóminus Deus vester datúrus est vobis. Boście aż do tego czasu nie przyszli do odpoczynienia i osiadłości, którą wam da Pan Bóg wasz.
10
Transíbitis Iordánem, et habitábitis in terra, quam Dóminus Deus vester datúrus est vobis, ut requiescátis a cunctis hóstibus per circúitum: et absque ullo timóre habitétis Przejdziecie Jordan, i mieszkać będziecie w ziemi, którą wam da Pan Bóg wasz: żebyście odpoczynęli od wszystkich nieprzyjaciół w około, i bez wszelkiej bojaźni mieszkali na miejscu,
11
in loco, quem elégerit Dóminus Deus vester, ut sit nomen eius in eo: illuc ómnia, quæ præcípio, conferétis, holocáusta, et hóstias, ac décimas, et primítias mánuum vestrárum: et quidquid præcípuum est in munéribus, quæ vovébitis Dómino. Które obierze Pan Bóg wasz, aby imię jego było na niem, tam wszystko co przykazuję znosić będziecie, całopalenia i ofiary i dziesięciny, i pierwociny rąk waszych: i cokolwiek przedniego jest w darzech, które szlubicie Panu.
12
Ibi epulabímini coram Dómino Deo vestro, vos et fílii ac fíliæ vestræ, fámuli et fámulæ, atque Levítes, qui in úrbibus vestris commorátur: neque enim habet áliam partem et possessiónem inter vos. Tam używać będziecie przed Panem Bogiem naszym, wy i synowie i córki wasze, słudzy i służebnice, i Lewita, który w mieściech waszych mieszka, bo niema inszego działu i osiadłości między wami.
13
Cave ne ófferas holocáusta tua in omni loco, quem víderis: Strzeż, abyś nie ofiarował całopalenia twoich na każdem miejscu, które ujrzysz:
14
sed in eo, quem elégerit Dóminus, in una tríbuum tuárum ófferes hóstias, et fácies quæcúmque præcípio tibi. Ale na tem, które obierze Pan w jednem z pokolenia twojem, będziesz ofiarował ofiary, i uczynisz cokolwiek przykazuję tobie.
15
Sin autem comédere volúeris, et te esus cárnium delectáverit, occíde, et cómede iuxta benedictiónem Dómini Dei tui, quam dedit tibi in úrbibus tuis: sive immúndum fúerit, hoc est, maculátum et débile: sive mundum, hoc est, íntegrum et sine mácula, quod offérri licet, sicut cápream et cervum, cómedes, A jeślibyś chciał jeść, i jedzenie mięsa podobałoćby się, zabij a jedz według błogosławieństwa Pana Boga twego, które tobie dał w mieściech twoich: choć nieczyste będzie, to jest mające zmazę i ułomne: chocia czyste, to jest całe i bez zmazy, które się ofiarować godzi, jako sarnę i jelenia jeść będziesz:
16
absque esu dumtáxat sánguinis, quem super terram quasi aquam effúndes. Bez jedzenia tylko krwie, którą na ziemię jako wodę wylejesz.
17
Non póteris comédere in óppidis tuis décimam fruménti, et vini, et ólei tui, primogénita armentórum et pécorum, et ómnia quæ vóveris, et sponte offérre volúeris, et primítias mánuum tuárum: Nie będziesz mógł jeść w miasteczkach twoich dziesięciny zboża, i wina, i oliwy twojej, pierworodztwa bydła i drobu, i wszystkich rzeczy, którebyś ślubował, i dobrowolnie ofiarować chciał, i pierwocin rąk twoich:
18
sed coram Dómino Deo tuo cómedes ea in loco, quem elégerit Dóminus Deus tuus, tu et fílius tuus, et fília tua, et servus et fámula, atque Levítes, qui manet in úrbibus tuis: et lætáberis et reficiéris coram Dómino Deo tuo in cunctis, ad quæ exténderis manum tuam. Ale przed Panem Bogiem twoim jeść je będziesz, na miejscu, które obierze Pan Bóg twój, ty i syn twój, i córka twoja, i sługa, i służebnica, i Lewit, który mieszka w mieściech twoich: i będziesz się weselił i posilał przed Panem Bogiem twoim, we wszystkiem do czego ściągniesz rękę twoję.
19
Cave ne derelínquas Levítem in omni témpore quo versáris in terra. Strzeż, abyś nie opuszczał Lewity, przez wszystek czas, którego mieszkasz na ziemi.
20
Quando dilatáverit Dóminus Deus tuus términos tuos, sicut locútus est tibi, et volúeris vesci cárnibus, quas desíderat ánima tua: Gdy rozprzestrzeni Pan Bóg twój granice twoje, jakoć powiedział, a będziesz chciał jeść mięsa, którego pragnie dusza twoja:
21
locus autem, quem elégerit Dóminus Deus tuus ut sit nomen eius ibi, si procul fúerit, occídes de arméntis et pecóribus, quæ habúeris, sicut præcépi tibi, et cómedes in óppidis tuis, ut tibi placet. A miejsce, któreby obrał Pan Bóg twój, aby tam było imię jego, jeśli daleko będzie: zabijesz z bydła i z drobu, które mieć będziesz, jakom ci przykazał, i będziesz jadł w miasteczkach twoich jakoć się podoba.
22
Sicut coméditur cáprea et cervus, ita vescéris eis: et mundus et immúndus in commúne vescéntur. Jako jedzą sarnę i jelenia, tak ono jeść będziesz: i czysty jako i nieczysty pospołu jeść będą.
23
Hoc solum cave, ne sánguinem cómedas: sanguis enim eórum pro ánima est, et idcírco non debes ánimam comédere cum cárnibus: Tylko się tego strzeż, abyś krwie nie jadł, bo krew ich jest miasto dusze: i przetoż nie masz jeść dusze z mięsem:
24
sed super terram fundes quasi aquam, Ale na ziemię wylejesz jako wodę,
25
ut bene sit tibi et fíliis tuis post te, cum féceris quod placet in conspéctu Dómini. Aby się dobrze działo tobie i synom twoim po tobie, gdy uczynisz co się podoba przed oczyma Pańskiemi.
26
Quæ autem sanctificáveris, et vóveris Dómino, tolles, et vénies ad locum, quem elégerit Dóminus: A co poświęcisz i poślubisz Panu, weźmiesz i przyjdziesz na miejsce, które obierze Pan.
27
et ófferes oblatiónes tuas carnem et sánguinem super altáre Dómini Dei tui: sánguinem hostiárum fundes in altári: cárnibus autem ipse vescéris. I ofiarujesz ofiary twoje, mięso i krew, na ołtarzu Pana Boga twego: krew ofiar wylejesz na ołtarzu, a mięso sam jeść będziesz.
28
Obsérva et audi ómnia quæ ego præcípio tibi, ut bene sit tibi et fíliis tuis post te in sempitérnum, cum féceris quod bonum est et plácitum in conspéctu Dómini Dei tui. Strzeżże, a słuchaj wszystkiego co ja przykazuję tobie, aby dobrze było tobie i synom twoim po tobie na wieki, gdy będziesz czynił co jest dobrego i przyjemnego przed oczyma Pana Boga twego.
29
Quando disperdíderit Dóminus Deus tuus ante fáciem tuam gentes, ad quas ingrediéris possidéndas, et posséderis eas, atque habitáveris in terra eárum: Gdy wytraci Pan Bóg twój przed obliczem twojem narody, do których wnidziesz posięść je, a posiędziesz je, i mieszkać będziesz w ziemi ich,
30
cave ne imitéris eas, postquam te fúerint introeúnte subvérsæ, et requíras cæremónias eárum, dicens: Sicut coluérunt gentes istæ deos suos, ita et ego colam. Strzeż, abyś ich nie naśladował, gdy na twoje weście będą wygładzeni, i nie pytał się o ceremoniach ich mówiąc: Jako chwalili ci, narodowie bogi swoje, tak i ja chwalić będę.
31
Non fácies simíliter Dómino Deo tuo. Omnes enim abominatiónes, quas aversátur Dóminus, fecérunt diis suis, offeréntes fílios et fílias, et comburéntes igni. Nie uczynisz tak Panu Bogu twemu. Wszystkie bowiem brzydliwości, których nienawidzi Pan czynili Bogom swoim, ofiarując syny i córki, i paląc ogniem.
32
Quod præcípio tibi, hoc tantum fácito Dómino: nec addas quidquam, nec mínuas. Co przykazuję tobie, to tylko czyń Panu: a nic nie przydawaj ani umniejszaj.
13
1
Si surréxerit in médio tui prophétes, aut qui sómnium vidísse se dicat, et prædíxerit signum atque porténtum, Jeśli powstanie w pośrodku ciebie Prorok, abo któryby mówił, że sen widział i opowiedziałby znak i cudo,
2
et evénerit quod locútus est, et díxerit tibi: Eámus, et sequámur deos aliénos quos ignóras, et serviámus eis: A stało by się tak jako powiedział i rzekłciby: Pódźmy a naśladujmy bogów obcych, których nie znasz, a służmy im.
3
non áudies verba prophétæ illíus aut somniatóris: quia tentat vos Dóminus Deus vester, ut palam fiat utrum diligátis eum an non, in toto corde, et in tota ánima vestra. Nie usłuchasz słów onego proroka abo widosna: bo kusi was Pan Bóg wasz, aby jawno było, jeśli go miłujecie czy nie, ze wszystkiego serca, i ze wszystkiej dusze waszej,
4
Dóminum Deum vestrum sequímini, et ipsum timéte, et mandáta illíus custodíte, et audíte vocem eius: ipsi serviétis, et ipsi adhærébitis. Pana Boga waszego naśladujcie, a jego się bójcie, i strzeżcie przykazania jego, i słuchajcie głosu jego: jemu służyć będziecie, i jego się będziecie trzymać:
5
Prophéta autem ille aut fictor somniórum interficiétur: quia locútus est ut vos avérteret a Dómino Deo vestro, qui edúxit vos de terra Ægýpti, et redémit vos de domo servitútis: ut erráre te fáceret de via, quam tibi præcépit Dóminus Deus tuus: et áuferes malum de médio tui. A on prorok abo snów wymyślacz zabit będzie: bo mówił, aby was odwiódł od Pana Boga waszego, który was wywiódł z ziemie Egiptskiej, i odkupił was z domu niewolej: aby cię uwiódł w błąd z drogi, którą tobie przykazał Pan Bóg twój: a zniesiesz złe z pośród siebie.
6
Si tibi volúerit persuadére frater tuus fílius matris tuæ, aut fílius tuus vel fília, sive uxor quæ est in sinu tuo, aut amícus, quem díligis ut ánimam tuam, clam dicens: Eámus, et serviámus diis aliénis, quos ignóras tu, et patres tui, Jeśliby cię chciał namówić brat twój syn matki twojej, abo syn twój, abo córka, abo żona, która jest na łonie twojem, abo przyjaciel którego, miłujesz jako duszę potajemnie mówiąc: Pódźmy, a służmy bogom cudzym, których nie znasz ty, i ojcowie twoi,
7
cunctárum in circúitu géntium, quæ iuxta vel procul sunt, ab inítio usque ad finem terræ, Wszystkich w okół narodów, którzy blizko abo daleko są od początku aż do końca ziemie:
8
non acquiéscas ei, nec áudias, neque parcat ei óculus tuus ut misereáris et occúltes eum, Nieprzyzwalaj mu, ani słuchaj, ani mu niech nie przepuszcza oko twoje, żebyś się nad nim zmiłował, i zataił go:
9
sed statim interfícies: sit primum manus tua super eum, et póstea omnis pópulus mittat manum. Ale natychmiast zabijesz, niechaj naprzód będzie na nim ręka twoja, a potem wszystek lud niech puści rękę.
10
Lapídibus óbrutus necábitur: quia vóluit te abstráhere a Dómino Deo tuo, qui edúxit te de terra Ægýpti, de domo servitútis: Kamieńmi utłuczon zabit będzie: bo cię chciał oderwać od Pana Boga twego, który cię wywiódł z ziemie Egiptskiej, z domu niewolej:
11
ut omnis Israel áudiens tímeat, et nequáquam ultra fáciat quíppiam huius rei símile. Aby wszystek Izrael usłyszawszy bał się, a żadną miarą więcej nie czynił nic tej rzeczy podobnego.
12
Si audíeris in una úrbium tuárum, quas Dóminus Deus tuus dabit tibi ad habitándum, dicéntes áliquos: Jeśli usłyszysz w jednem z miast twoich, które Pan Bóg twój da tobie ku mieszkaniu, niektóre mówiące:
13
Egréssi sunt fílii Bélial de médio tui, et avertérunt habitatóres urbis suæ, atque dixérunt: Eámus, et serviámus diis aliénis quos ignorátis: Wyszli synowie Belial z pośrodku ciebie, i odwrócili obywatele miasta swego i rzekli: Pódźmy a służmy cudzym bogom, których nieznacie:
14
quære sollícite et diligénter, rei veritáte perspécta, si invéneris certum esse quod dícitur, et abominatiónem hanc ópere perpetrátam, Pytaj się usilnie i z pilnością: dowiedziawszy się prawdy, jeśli najdziesz, że pewna co powiadają i że ta obrzydłość skutkiem się wypełniła:
15
statim percúties habitatóres urbis illíus in ore gládii, et delébis eam ac ómnia quæ in illa sunt, usque ad pécora. Wnet wybijesz obywatele miasta onego w paszczęce miecza, i zgładzisz je, i wszystko, co w niem jest aż do bydlęcia.
16
Quidquid étiam supelléctilis fúerit, congregábis in médio plateárum eius, et cum ipsa civitáte succéndes, ita ut univérsa consúmas Dómino Deo tuo, et sit túmulus sempitérnus: non ædificábitur ámplius, Cokolwiekby też było sprzętu, zgromadzisz w pośród ulic jego, i z samem miastem zapalisz, tak żebyś wszystko zniszczył Panu Bogu twemu, i było grobem wiekuistym, nie będzie więcej budowane,
17
et non adhærébit de illo anathémate quidquam in manu tua: ut avertátur Dóminus ab ira furóris sui, et misereátur tui, multiplicétque te sicut iurávit pátribus tuis, Ani przylnie nic do ręki twej z onego przeklęctwa: aby się odwrócił Pan od gniewu zapalczywości swojej, i zmiłował się nad tobą, i rozmnożył cię jako przysiągł ojcom twoim:
18
quando audíeris vocem Dómini Dei tui custódiens ómnia præcépta eius, quæ ego præcípio tibi hódie, ut fácias quod plácitum est in conspéctu Dómini Dei tui. Gdy będziesz słuchał głosu Pana Boga twego, strzegąc wszystkiego przykazania jego, które ja dziś przykazuję tobie, abyś czynił co się podoba przed oczyma Pana Boga twego.
14
1
Fílii estóte Dómini Dei vestri: non vos incidétis, nec faciétis calvítium super mórtuo: Synami bądźcie Pana Boga waszego: Nie będziecie się rzezać, ani czynić będziecie łysiny nad umarłym.
2
quóniam pópulus sanctus es Dómino Deo tuo, et te elégit ut sis ei in pópulum peculiárem de cunctis géntibus, quæ sunt super terram. Boś lud święty jest Panu Bogu twemu, a ciebie obrał, abyś mu był za lud osobliwy, ze wszystkich narodów, którzy są na ziemi.
3
Ne comedátis quæ immúnda sunt. Nie jadajcie rzeczy, które nieczyste są,
4
Hoc est ánimal quod comédere debétis, bovem, et ovem, et capram, Ten jest zwierz, który jeść będziecie, wołu i owcę i kozę,
5
cervum et cápream, búbalum, tragélaphum, pygárgum, órygem, camelopárdalum. Jelenia i sarnę, bawoła, dziką kozę, łanią, oryxa i wielbłądoparda.
6
Omne ánimal, quod in duas partes findit úngulam, et rúminat, comedétis. Wszelkie zwierzę które dzieli na dwoje kopyto, a przeżuwa, jeść będziecie.
7
De his autem, quæ rúminant, et úngulam non findunt, comédere non debétis, ut camélum, léporem, chœrogrýllum: hæc quia rúminant et non dívidunt úngulam, immúnda erunt vobis. A z tych zaś, które przeżuwają ale kopyta nie dzielą jeść nie macie: jako wiebłąda, zająca, jeża: Te, iż przeżuwają a kopyta nie dzielą, nieczyste wam będą.
8
Sus quoque, quóniam dívidit úngulam et non rúminat, immúnda erit: cárnibus eórum non vescémini, et cadávera non tangétis. Świnia też, że dzieli kopyto, a nie przeżuwa, nieczysta będzie, mięsa ich jeść nie będziecie, a ścierwu się nie dotkniecie.
9
Hæc comedétis ex ómnibus quæ morántur in aquis: Quæ habent pínnulas et squamas, comédite: To jeść będziecie ze wszystkich mieszkających w wodzie: które mają skrzele i łuski, jedzcie:
10
quæ absque pínnulis et squamis sunt, ne comedátis, quia immúnda sunt. Które bez skrzel i łuski są, nie jedzcie bo są nieczyste,
11
Omnes aves mundas comédite. Wszystkie ptaki czyste jedzcie,
12
Immúndas ne comedátis: áquilam scílicet, et gryphem, et haliǽetum, Nieczystych nie jedzcie: to jest, orła i grypha, i orła morskiego,
13
íxion et vúlturem ac milvum iuxta genus suum: Ixiona i sępa i kanie według rodzaju swego:
14
et omne corvíni géneris, I wszego rodzaju kruczego.
15
et struthiónem, ac nóctuam, et larum, atque accípitrem iuxta genus suum: I strusa, i sowy i łyski, i jastrząba, według rodzaju swego:
16
heródium ac cygnum, et ibin, Herodiona i łabęcia, i ibę,
17
ac mérgulum, porphyriónem, et nycticóracem, I nurka, porphyriona, i nocnego kruka, baka, i charadriona, każde według rodzaju swego: dudka też i nietoperza.
18
onocrótalum, et charádrium, síngula in génere suo: úpupam quoque et vespertiliónem. I wszelkie, które płaza a skrzydełka ma, nieczyste będzie, i nie będzie jedziono.
19
Et omne quod reptat et pénnulas habet, immúndum erit, et non comedétur. Wszelkie co czyste jest, jedzcie.
20
Omne quod mundum est, comédite. A cokolwiek zdechliną jest, nie jedzcie z niego: Przychodniowi, który jest między bramami twemi daj żeby jadł, abo mu przedaj: boś ty jest lud święty Pana Boga twego.
21
Quidquid autem morticínum est, ne vescámini ex eo. Peregríno, qui intra portas tuas est, da ut cómedat, aut vende ei: quia tu pópulus sanctus Dómini Dei tui es. Non coques hædum in lacte matris suæ. Niewarz koźlęcia w mleku matki jego.
22
Décimam partem separábis de cunctis frúctibus tuis qui nascúntur in terra per annos síngulos, Dziesiątą część oddzielisz ze wszystkich pożytków twoich, które się rodzą na ziemi na każdy rok,
23
et cómedes in conspéctu Dómini Dei tui in loco, quem elégerit, ut in eo nomen illíus invocétur, décimam fruménti tui, et vini, et ólei, et primogénita de arméntis et óvibus tuis: ut discas timére Dóminum Deum tuum omni témpore. I będziesz jadł przed oczyma Pana Boga twego na miejscu, które obierze, aby na niem wzywano imienia jego, dziesięcinę zboża twego, i wina i oliwy, i pierworodne z bydła i z owiec twoich: abyś się nauczył bać Pana Boga twego na każdy czas.
24
Cum autem lóngior fúerit via, et locus quem elégerit Dóminus Deus tuus, tibíque benedíxerit, nec potúeris ad eum hæc cuncta portáre, A gdy dalsza będzie droga, i miejsce, któreby obrał Pan Bóg twój, i błogosławił ci, a nie będziesz mógł do niego tych wszystkich rzeczy donieść:
25
vendes ómnia, et in prétium rédiges, portabísque manu tua, et proficiscéris ad locum, quem elégerit Dóminus Deus tuus: Przedasz wszystko, i w pieniądze obrócisz, i poniesiesz ręką twoją, i pójdziesz na miejsce, któreby obrał Pan Bóg twój:
26
et emes ex eádem pecúnia quidquid tibi placúerit, sive ex arméntis, sive ex óvibus, vinum quoque et síceram, et omne quod desíderat ánima tua: et cómedes coram Dómino Deo tuo, et epuláberis tu et domus tua: I kupisz z tychże pieniędzy cokolwiek ci się będzie podobało, bądź z wołów, bądź z owiec, wina też i sicery, i wszego, czego pożąda dusza twoja: a będziesz jadł przed Panem Bogiem twoim, i będziesz używał ty i dom twój,
27
et Levítes qui intra portas tuas est, cave ne derelínquas eum, quia non habet áliam partem in possessióne tua. I Lewit, który jest między bramami twemi: strzeż, abyś go nie opuszczał, bo niema innej części w osiadłości twojej
28
Anno tértio separábis áliam décimam ex ómnibus quæ nascúntur tibi eo témpore, et repónes intra iánuas tuas. Roku trzeciego odłączysz drugą dziesięcinę ze wszego coć się rodzi na on czas, i odłożysz w domu swoim.
29
Veniétque Levítes qui áliam non habet partem nec possessiónem tecum, et peregrínus ac pupíllus et vídua, qui intra portas tuas sunt, et cómedent et saturabúntur: ut benedícat tibi Dóminus Deus tuus in cunctis opéribus mánuum tuárum quæ féceris. I przyjdzie Lewit, który niema inszej części ani i z tobą, i przychodzień i sierota i wdowa, któsą między bramami twemi, i będą jeść, i nasycą się: Błogosławił Pan Bóg twój we wszystkich sprawach rąk twoich, które czynić będziesz.
15
1
Séptimo anno fácies remissiónem, Siódmego roku będziesz czynił odpust,
2
quæ hoc órdine celebrábitur. Cui debétur áliquid ab amíco vel próximo ac fratre suo, repétere non póterit, quia annus remissiónis est Dómini. Który tym porządkiem obchodzony będzie. Któremu co winien przyjaciel abo bliźni i brat jego, nie będzie się mógł upominać: bo jest rok odpuszczenia Pańskiego,
3
A peregríno et ádvena éxiges: civem et propínquum repeténdi non habébis potestátem. Od gościa i przychodnia wyciągać będziesz: u sąsiada i blizkiego nie będziesz miał mocy upominać się:
4
Et omníno índigens et mendícus non erit inter vos: ut benedícat tibi Dóminus Deus tuus in terra, quam traditúrus est tibi in possessiónem. A zgoła ubogi i żebrak nie będzie między wami: aby tobie błogosławił Pan Bóg twój w ziemi, którąć da w osiadłość.
5
Si tamen audíeris vocem Dómini Dei tui, et custodíeris univérsa quæ iussit, et quæ ego hódie præcípio tibi, benedícet tibi, ut pollícitus est. Jeśli jednak będziesz słuchał głosu Pana Boga twego, a strzegł wszystkiego coć rozkazał i co ja dziś przykazuję tobie: błogosławić ci będzie, jako obiecał.
6
Fœnerábis géntibus multis, et ipse a nullo accípies mútuum. Domináberis natiónibus plúrimis, et tui nemo dominábitur. Będziesz pożyczał wielom narodom: a sam u żadnego pożyczać nie będziesz. Będziesz panował nad wielą narodów, a nad tobą nikt panować nie będzie.
7
Si unus de frátribus tuis, qui morántur intra portas civitátis tuæ in terra, quam Dóminus Deus tuus datúrus est tibi, ad paupertátem vénerit, non obdurábis cor tuum, nec cóntrahes manum, Jeśli jeden z braciej twojej, którzy mieszkają między bramami miasta twego, w ziemi, którąć da Pan Bóg twój, do ubóstwa przyjdzie: nie zatwardzisz serca twego, ani ściśniesz ręki,
8
sed apéries eam páuperi, et dabis mútuum, quo eum indigére perspéxeris. Ale ją otworzysz ubogiemu, i pożyczysz czego baczysz, że potrzebuje.
9
Cave ne forte subrépat tibi ímpia cogitátio, et dicas in corde tuo: Appropínquat séptimus annus remissiónis: et avértas óculos tuos a páupere fratre tuo, nolens ei quod póstulat mútuum commodáre: ne clamet contra te ad Dóminum, et fiat tibi in peccátum. Strzeż, abyć snać nie wkradła się myśl niezbożna, i żebyś nie rzekł w sercu swem: Nadchodzi siódmy rok odpuszczenia: a odwróciłbyś oczy twe od ubogiego brata twego, niechcąc mu czego żąda pożyczyć: by nie wołał przeciwko tobie do Pana, a obróciłoćby się w grzech.
10
Sed dabis ei: nec ages quíppiam cállide in eius necessitátibus sublevándis, ut benedícat tibi Dóminus Deus tuus in omni témpore, et in cunctis ad quæ manum míseris. Ale mu dasz: a nie uczynisz nic chytrze w założeniu potrzeb jego: aby tobie błogosławił Pan Bóg twój na wszelki czas, i na wszem do czego ściągniesz rękę.
11
Non déerunt páuperes in terra habitatiónis tuæ: idcírco ego præcípio tibi, ut apérias manum fratri tuo egéno et páuperi, qui tecum versátur in terra. Nie zejdzie na ubogich w ziemi mieszkania twego: przeto ja rozkazuję tobie, abyś otwarzał rękę bratu twemu potrzebującemu i ubogiemu, który z tobą mieszka w ziemi.
12
Cum tibi vénditus fúerit frater tuus Hebrǽus, aut Hebrǽa, et sex annis servíerit tibi, in séptimo anno dimíttes eum líberum: Gdyć będzie przedany brat twój Hebrejczyk abo Hebrejanka, a służyć ci będzie sześć lat, siódmego roku wolnym go wypuścisz:
13
et quem libertáte donáveris, nequáquam vácuum abíre patiéris: A którego wolnością darujesz, żadnym sposobem próżnym mu odejść nie dopuścisz:
14
sed dabis viáticum de grégibus, et de área, et torculári tuo, quibus Dóminus Deus tuus benedíxerit tibi. Ale mu dasz na drogę z owiec, i z bojowiska i z prasy twojej, któremi Pan Bóg twój błogosławił tobie.
15
Meménto quod et ipse servíeris in terra Ægýpti, et liberáverit te Dóminus Deus tuus, et idcírco ego nunc præcípio tibi. Pamiętaj, żeś i sam służył w ziemi Egiptskiej, a wybawił cię Pan Bóg twój, i przetoż ja teraz przykazuję tobie.
16
Sin autem díxerit: Nolo égredi: eo quod díligat te, et domum tuam, et bene sibi apud te esse séntiat: A jeśli rzecze: Niechcę wyniść: przeto, iż cię miłuję i dom twój: a baczy, że się ma dobrze u ciebie:
17
assúmes súbulam, et perforábis aurem eius in iánua domus tuæ, et sérviet tibi usque in ætérnum: ancíllæ quoque simíliter fácies. Weźmiesz szydło, a przekolesz ucho jego we drzwiach domu twego, i będzie tobie służył na wieki. Służebnicy też także uczynisz.
18
Non avértas ab eis óculos tuos, quando dimíseris eos líberos, quóniam iuxta mercédem mercenárii per sex annos servívit tibi: ut benedícat tibi Dóminus Deus tuus in cunctis opéribus quæ agis. Nie odwracaj od nich oczu twoich, gdy je wolno puścisz: bo wedle myta najemnika przez sześć lat służył tobie: abyć błogosławił Pan Bóg twój we wszystkich sprawach, które czynisz.
19
De primogénitis, quæ nascúntur in arméntis, et in óvibus tuis, quidquid est sexus masculíni, sanctificábis Dómino Deo tuo. Non operáberis in primogénito bovis, et non tondébis primogénita óvium. Z pierworodnych, które się rodzą w bydle i w owcach twoich: cokolwiek jest płci samczej, poświęcisz Panu Bogu twemu. Nie będziesz robił pierworodnym krowy, ani będziesz strzygł pierworodnych owiec.
20
In conspéctu Dómini Dei tui cómedes ea per annos síngulos in loco, quem elégerit Dóminus, tu et domus tua. Przed oczyma Pana Boga twego będziesz je jadł na każdy rok na miejscu które obierze Pan, ty i dom twój.
21
Sin autem habúerit máculam, vel claudum fúerit, vel cæcum, aut in áliqua parte defórme vel débile, non immolábitur Dómino Deo tuo: A jeśliby miało wadę, abo chrome było, abo ślepe, abo na którym członku szpetne abo ułomne: nie będzie ofiarowane Panu Bogu twemu:
22
sed intra portas urbis tuæ cómedes illud: tam mundus quam immúndus simíliter vescéntur eis, quasi cáprea et cervo. Ale między bramami miasta twego zjesz je, tak czysty jako i nieczysty jednako jeść je będzie, jako sarnę abo jelenia.
23
Hoc solum observábis, ut sánguinem eórum non cómedas, sed effúndes in terram quasi aquam. To tylko zachowasz, abyś krwie ich nie jadł, ale ją wylejesz na ziemię jako wodę.
16
1
Obsérva mensem novárum frugum, et verni primum témporis, ut fácias Phase Dómino Deo tuo: quóniam in isto mense edúxit te Dóminus Deus tuus de Ægýpto nocte. Zachowaj miesiąc nowego zboża, i pierwszy czas wiosny, abyś czynił Phase Panu Bogu twemu. Bo w tym miesiącu wywiódł cię Pan Bóg twój z Egiptu w nocy.
2
Immolabísque Phase Dómino Deo tuo de óvibus, et de bobus in loco, quem elégerit Dóminus Deus tuus, ut hábitet nomen eius ibi. I będziesz ofiarował Phase Panu Bogu twemu z owiec i z wołów na miejscu które obierze Pan Bog twój, aby tam mieszkało imię jego.
3
Non cómedes in eo panem fermentátum: septem diébus cómedes absque ferménto afflictiónis panem, quóniam in pavóre egréssus es de Ægýpto: ut memíneris diéi egressiónis tuæ de Ægýpto, ómnibus diébus vitæ tuæ. Nie będziesz w nie jadł chleba kwaszonego: Siedm dni będziesz jadł bez kwasu, chleb utrapienia, boś w strachu wyszedł z Kgiptu: abyś pamiętał na dzień wyścia twego z Egiptu, po wszystkie dni żywota twego.
4
Non apparébit ferméntum in ómnibus términis tuis septem diébus, et non remanébit de cárnibus eius quod immolátum est véspere in die primo usque mane. Nie ukaże się kwas we wszech granicach twoich przez siedm dni, i nie zostanie z mięsa tego, co ofiarowano jest w wieczór dnia pierwszego, aż do zarania.
5
Non póteris immoláre Phase in quálibet úrbium tuárum, quas Dóminus Deus tuus datúrus est tibi: Nie będziesz mógł ofiarować Phase w któremkolwiek mieście twojem, które Pan Bóg twój da tobie:
6
sed in loco, quem elégerit Dóminus Deus tuus, ut hábitet nomen eius ibi: immolábis Phase véspere ad solis occásum, quando egréssus es de Ægýpto. Ale na miejscu, które obierze Pan Bóg twój, aby tam przebywało imię jego, ofiarujesz Phase w wieczór na zachodzie słońca, kiedyś wyszedł z Egiptu.
7
Et coques, et cómedes in loco, quem elégerit Dóminus Deus tuus, manéque consúrgens vades in tabernácula tua. I upieczesz, i zjesz na miejscu, które obierze Pan Bóg twój, a rano wstawszy, pójdziesz do przybytków twoich.
8
Sex diébus cómedes ázyma: et in die séptima, quia collécta est Dómini Dei tui, non fácies opus. Sześć dni będziesz jadł przaśniki: a w dzień siódmy, iż jest zebranie Pana Boga twego, roboty czynić nie będziesz.
9
Septem hebdómadas numerábis tibi ab ea die qua falcem in ségetem míseris. Siedm tegodniów naliczysz sobie od onego dnia, którego sierp we zboże zapuścisz.
10
Et celebrábis diem festum hebdomadárum Dómino Deo tuo, oblatiónem spontáneam manus tuæ, quam ófferes iuxta benedictiónem Dómini Dei tui: I będziesz obchodził święto Tegodniów Panu Bogu twemu, ofiarę dobrowolną ręki twojej, którą ofiarujesz według błogosławienia Pana Boga twego.
11
et epuláberis coram Dómino Deo tuo, tu, fílius tuus, et fília tua, servus tuus, et ancílla tua, et Levítes qui est intra portas tuas, ádvena ac pupíllus et vídua, qui morántur vobíscum: in loco quem elégerit Dóminus Deus tuus, ut hábitet nomen eius ibi: I będziesz używał przed Panem Bogiem twoim, ty, i syn twój, i córka twoja, sługa twój i służebnica twoja, i Lewit, który jest między bramami twemi, i przychodzień, i sierota, i wdowa, którzy mieszkają z wami, na miejscu, które obierze Pan Bóg twój, aby tam mieszkało imię jego.
12
et recordáberis quóniam servus fúeris in Ægýpto: custodiésque ac fácies quæ præcépta sunt. I będziesz wspominał, iżeś niewolnikiem był w Egiptcie: i będziesz strzegł i czynił co przykazano.
13
Solemnitátem quoque tabernaculórum celebrábis per septem dies, quando collégeris de área et torculári fruges tuas: Święto też Kuczek obchodzić będziesz przez siedm dni, gdy zbierzesz z bojowiska i z prasy pożytki twoje:
14
et epuláberis in festivitáte tua, tu, fílius tuus, et fília, servus tuus et ancílla, Levítes quoque et ádvena, pupíllus ac vídua qui intra portas tuas sunt. I będziesz używał w Święto twoje, ty, i syn twój i córka, sługa twój i służebnica, Lewit też i przychodzień, i sierota i wdowa, którzy są między bramami twemi.
15
Septem diébus Dómino Deo tuo festa celebrábis in loco, quem elégerit Dóminus: benedicétque tibi Dóminus Deus tuus in cunctis frúgibus tuis, et in omni ópere mánuum tuárum, erísque in lætítia. Siedm dni Panu Bogu twemu święta obchodzić będziesz na miejscu, które obierze Pan, i błogosławić ci będzie Pan Bóg twój we wszech urodzajach twoich, i we wszelkiej sprawie rąk twoich, i będziesz w radości.
16
Tribus vícibus per annum apparébit omne masculínum tuum in conspéctu Dómini Dei tui in loco quem elégerit: in solemnitáte azymórum, in solemnitáte hebdomadárum, et in solemnitáte tabernaculórum. Non apparébit ante Dóminum vácuus: Trzy kroć do roku ukaże się każdy mężczyzna twój przed oblicznością Pana Boga twego, na miejscu które obierze: na święto Przaśników, na święto Tegodniów, i na święto Kuczek. Nie ukażesz się przed Panem próżny.
17
sed ófferet unusquísque secúndum quod habúerit iuxta benedictiónem Dómini Dei sui, quam déderit ei. Ale ofiaruje każdy wedle tego co będzie miał, podług błogosławieństwa Pana Boga swego, które mu da.
18
Iúdices et magístros constítues in ómnibus portis tuis, quas Dóminus Deus tuus déderit tibi, per síngulas tribus tuas: ut iúdicent pópulum iusto iudício, Sędzię i urzędniki postanowisz we wszystkich bramach twoich, któreć da Pan Bóg twój w każdem pokoleniu twojem: aby sądzili lud sądem sprawiedliwym,
19
nec in álteram partem declínent. Non accípies persónam, nec múnera: quia múnera excǽcant óculos sapiéntum, et mutant verba iustórum. Ani się na drugą stronę nie nachylali. Nie będziesz przyjmował osób, ani brał darów: bo dary zaślepiają oczy mądrych, a odmieniają słowa sprawiedliwych.
20
Iuste quod iustum est persequéris: ut vivas et possídeas terram, quam Dóminus Deus tuus déderit tibi. Sprawiedliwie co jest sprawiedliwego konać będziesz: abyś żył i posiadł ziemię, którąć da Pan Bóg twój.
21
Non plantábis lucum, et omnem árborem iuxta altáre Dómini Dei tui. Nie będziesz sadził gaju i wszelkiego drzewa przy ołtarzu Pana Boga twego.
22
Nec fácies tibi, neque constítues státuam: quæ odit Dóminus Deus tuus. Ani sobie udziałasz, ani postanowisz słupa: których nienawidzi Pan Bóg twój.
17
1
Non immolábis Dómino Deo tuo ovem, et bovem, in quo est mácula, aut quíppiam vítii: quia abominátio est Dómino Deo tuo. Nie będziesz ofiarował Panu Bogu twemu owce i wołu, na którym jest zmaza, abo jaka skaza: bo brzydliwość jest Panu Bogu twemu.
2
Cum repérti fúerint apud te intra unam portárum tuárum, quas Dóminus Deus tuus dabit tibi, vir aut múlier qui fáciant malum in conspéctu Dómini Dei tui, et transgrediántur pactum illíus, Gdyby się naleźli u ciebie w jednej z bram twoich, któreć da Pan Bóg twój, mąż abo niewiasta, którzyby uczynili złość przed oczyma Pana Boga twego, i przestąpili przymierze jego.
3
ut vadant et sérviant diis aliénis, et adórent eos, solem et lunam, et omnem milítiam cæli, quæ non præcépi: Żeby szli i służyli cudzym bogom, i kłaniali się im, słońcu i księżycowi, i wszelkiemu wojsku niebieskiemu, czegom nie przykazał:
4
et hoc tibi fúerit nuntiátum, audiénsque inquisíeris diligénter et verum esse repéreris, et abominátio facta est in Israel: A oznajmionoćby to, i usłyszawszy wywiedziałbyś się pilnie, nalazłbyś, że prawda jest: i obrzydłość uczyniona jest w Izraelu:
5
edúces virum ac mulíerem, qui rem sceleratíssimam perpetrárunt, ad portas civitátis tuæ, et lapídibus obruéntur. Wywiedziesz męża i niewiastę, którzy rzecz barzo złośliwą uczynili do bram miasta twego, i będą ukamienowani.
6
In ore duórum, aut trium téstium períbit qui interficiétur. Nemo occidátur, uno contra se dicénte testimónium. W uściech dwu abo trzech świadków zginie, który będzie zabit. A żadnego niech nie zabijają, gdy jeden przeciw jemu daje świadectwo.
7
Manus téstium prima interfíciet eum, et manus réliqui pópuli extréma mittétur: ut áuferas malum de médio tui. Ręka świadków pierwsza zabije go, a ręka inszego ludu ostatnia rzuci się nań: abyś odjął złe z pośród siebie:
8
Si diffícile et ambíguum apud te iudícium esse perspéxeris inter sánguinem et sánguinem, causam et causam, lepram et lepram: et iúdicum intra portas tuas víderis verba variári: surge, et ascénde ad locum, quem elégerit Dóminus Deus tuus. Jeśli trudny a wątpliwy u ciebie sąd obaczysz między krwią a krwią, między sprawą, a sprawą, trądem a trądem: i sędziów między bramami twemi obaczysz słowa a różne: wstań wstąp na miejsce, które obrał Pan Bóg twój.
9
Veniésque ad sacerdótes Levítici géneris, et ad iúdicem, qui fúerit illo témpore: quærésque ab eis, qui indicábunt tibi iudícii veritátem. I przyjdziesz do kapłanów rodu Lewitskiego, i do sędziego który na on czas będzie: i pytać się od nich będziesz: którzy oznajmią tobie sądu prawdę.
10
Et fácies quodcúmque díxerint qui præsunt loco, quem elégerit Dóminus, et docúerint te I uczynisz cokolwiek ci powiedzą przełożeni miejsca, które obrał Pan, i nauczą cię,
11
iuxta legem eius: sequerísque senténtiam eórum: nec declinábis ad déxteram neque ad sinístram. Według zakonu jego: i będziesz zdania ich naśladował. Ani ustąpisz ni w prawo ni w lewo.
12
Qui autem superbíerit, nolens obedíre sacerdótis império, qui eo témpore minístrat Dómino Deo tuo, et decréto iúdicis, moriétur homo ille, et áuferes malum de Israel: A ktoby hardym był, niechcąc być posłusznym rozkazania kapłana, który na on czas służy Panu Bogu twemu, i dekretu sędziego, umrze on człowiek, i odejmiesz złe z Izraela:
13
cunctúsque pópulus áudiens timébit, ut nullus deínceps intuméscat supérbia. A wszystek lud usłyszawszy będzie się bał, aby się potem żaden pychą nie nadymał.
14
Cum ingréssus fúeris terram, quam Dóminus Deus tuus dabit tibi, et posséderis eam, habitaverísque in illa, et díxeris: Constítuam super me regem, sicut habent omnes per circúitum natiónes: Gdy wnidziesz do ziemie, którąć da Pan Bóg twój, a posiędziesz ją i będziesz mieszkał w niej, i rzeczesz: Postanowię nad sobą króla, jako mają wszystkie narody okoliczne:
15
eum constítues, quem Dóminus Deus tuus elégerit de número fratrum tuórum. Non póteris altérius gentis hóminem regem fácere, qui non sit frater tuus. Postanowisz tego, którego Pan Bóg twój obierze z liczby braciej twojej. Nie będziesz mógł innego narodu człowieka królem uczynić, któryby nie był brat twój.
16
Cumque fúerit constitútus, non multiplicábit sibi equos, nec redúcet pópulum in Ægýptum, equitátus número sublevátus, præsértim cum Dóminus præcéperit vobis ut nequáquam ámplius per eámdem viam revertámini. A gdy będzie postanowiony, nie będzie chował wiele koni, ani zasię wprowadzi ludu do Egiptu, liczbą jezdy zmocniony: zwłaszcza iż wam Pan przykazał, abyście się żadną miarą taż drogą więcej nie wracali.
17
Non habébit uxóres plúrimas, quæ allíciant ánimum eius, neque argénti et auri imménsa póndera. Nie będzie miał siła żon, któreby przyłudzily serce jego, ani srebra ani złota niezmierne wagi.
18
Postquam autem séderit in sólio regni sui, descríbet sibi Deuteronómium legis huius in volúmine, accípiens exémplar a sacerdótibus Levíticæ tribus, Ale gdy usiędzie na stolicy królestwa swego, wypisze sobie powtórzenie prawa zakonu tego na księgach, wziąwszy exemplarz od kapłanów pokolenia Lewitskiego.
19
et habébit secum, legétque illud ómnibus diébus vitæ suæ, ut discat timére Dóminum Deum suum, et custodíre verba et cæremónias eius, quæ in lege præcépta sunt. I będzie miał z sobą, i będzie je czytał po wszystkie dni żywota swego, aby się uczył bać Pana Boga swego, i strzedz słów i ceremonii jego, które w zakonie są przykazane.
20
Nec elevétur cor eius in supérbiam super fratres suos, neque declínet in partem déxteram vel sinístram, ut longo témpore regnet ipse et fílii eius super Israel. A niech się nie podnosi serce jego w pychę nad bracią swą, ani się uchyla na prawą abo na lewą stronę, aby długi czas królował on sam i synowie jego nad Izraelcm.
18
1
Non habébunt sacerdótes et Levítæ, et omnes qui de eádem tribu sunt, partem et hereditátem cum réliquo Israel, quia sacrifícia Dómini, et oblatiónes eius cómedent, Nie będą mieć kapłani i Lewitowie, i wszyscy, którzy z tegoż pokolenia są, części i dziedzictwa z innym Izraelem, bo ofiary Pańskie i obiaty jego jeść będą.
2
et nihil áliud accípient de possessióne fratrum suórum: Dóminus enim ipse est heréditas eórum, sicut locútus est illis. I nic inszego nie wezmą z osiadłości braciej swojej: bo Pan jest ich dziedzictwo, jako im powiedział.
3
Hoc erit iudícium sacerdótum a pópulo, et ab his qui ófferunt víctimas: sive bovem, sive ovem immoláverint, dabunt sacerdóti armum ac ventrículum: Ten będzie sąd kapłanów od ludu i od tych, którzy przynoszą ofiary: chocia wołu, chocia owcę ofiarują, dadzą kapłanowi łopatkę i kałdun:
4
primítias fruménti, vini, et ólei, et lanárum partem ex óvium tonsióne. Pierwociny zboża, wina, i oliwy, i część wełny z strzyżenia owiec.
5
Ipsum enim elégit Dóminus Deus tuus de cunctis tríbubus tuis, ut stet, et minístret nómini Dómini, ipse, et fílii eius in sempitérnum. Jego bowiem obrał Pan Bóg twój ze wszech pokoleni twoich, aby stał i służył imieniowi Pańskiemu sam i synowie jego na wieki.
6
Si exíerit Levítes ex una úrbium tuárum ex omni Israel in qua hábitat, et volúerit veníre, desíderans locum quem elégerit Dóminus, Jeśli wynidzie Lewit z jednego miast twoich, ze wszystkiego Izraela, w którym mieszka, a będzie chciał iść pragnąc miejsca, które Pan obrał:
7
ministrábit in nómine Dómini Dei sui, sicut omnes fratres eius Levítæ, qui stabunt eo témpore coram Dómino. Będzie służył w imię Pana Boga swego, jako i wszyscy bracia jego Lewitowie, którzy stać będą na on czas przed Panem.
8
Partem cibórum eámdem accípiet, quam et céteri: excépto eo, quod in urbe sua ex patérna ei successióne debétur. Część pokarmów weźmie też którą i inni: oprócz tego co w mieście jego z ojcowskiego spadku jemu należy.
9
Quando ingréssus fúeris terram, quam Dóminus Deus tuus dabit tibi, cave ne imitári velis abominatiónes illárum géntium. Gdy wnidziesz do ziemie, którąć da Pan Bóg twój, strzeż się, abyś niechciał naśladować brzydliwości onych narodów.
10
Nec inveniátur in te qui lustret fílium suum, aut fíliam, ducens per ignem: aut qui aríolos sciscitétur, et obsérvet sómnia atque augúria, nec sit maléficus, Ani się niech nie najduje w tobie, któryby oczyściał syna swego abo córkę, przewodząc przez ogień: abo któryby się radził praktykarzów, i wierzył snom i wróżkom, i ani niech nie będzie guślarz,
11
nec incantátor, nec qui pythónes cónsulat, nec divínos, aut quærat a mórtuis veritátem. Ani czarownik, ani ktoby się duchów złych radził, ani wieszczków, abo się od umarłych prawdy dowiadował.
12
Omnia enim hæc abominátur Dóminus, et propter istiúsmodi scélera delébit eos in intróitu tuo. Tem bowiem wszystkiem brzydzi się Pan, i dla takich złości wygubi je Pan na weście twoje.
13
Perféctus eris, et absque mácula cum Dómino Deo tuo. Doskonałym będziesz i bez zmazy z Panem Bogiem twoim.
14
Gentes istæ, quarum possidébis terram, áugures et divínos áudiunt: tu autem a Dómino Deo tuo áliter institútus es. Narody te, których ziemię posiędziesz wieszczków i praktykarzów słuchają: ty zasię inaczej jesteś od Pana Boga twego nauczony.
15
Prophétam de gente tua et de frátribus tuis sicut me, suscitábit tibi Dóminus Deus tuus: ipsum áudies, Proroka z narodu twego i z braciej twojej jako mnie, wzbudzi tobie Pan Bóg twój, tego słuchać będziesz,
16
ut petísti a Dómino Deo tuo in Horeb, quando cóncio congregáta est, atque dixísti: Ultra non áudiam vocem Dómini Dei mei, et ignem hunc máximum ámplius non vidébo, ne móriar. Jakoś żądał u Pana Boga twego na Horeb, gdy się zgromadzenie zebrało, i rzekłeś: Więcej nie będę słuchał głosu Pana Boga mego, a ognia tego barzo wielkiego więcej nie ujrzę, abych nie umarł.
17
Et ait Dóminus mihi: Bene ómnia sunt locúti. I rzekł mi Pan: Dobrzeć wszystko mówili.
18
Prophétam suscitábo eis de médio fratrum suórum símilem tui: et ponam verba mea in ore eius, loquetúrque ad eos ómnia quæ præcépero illi. Proroka im wzbudzę z pośród braciej ich, podobnego tobie: i włożę słowa moje w usta jego, i będzie mówił do nich wszystko co mu przykażę.
19
Qui autem verba eius, quæ loquétur in nómine meo, audíre nolúerit, ego ultor exsístam. A ktoby słów jego, które będzie mówił w imię moje, słuchać niechciał, ja zemścicielem będę.
20
Prophéta autem qui arrogántia depravátus volúerit loqui in nómine meo, quæ ego non præcépi illi ut díceret, aut ex nómine alienórum deórum, interficiétur. A prorok, któryby hardością zepsowany chciał mówić w imię moje, czegom mu ja nie przykazał, żeby mówił, abo imieniem cudzych bogów, zabit będzie.
21
Quod si tácita cogitatióne respónderis: Quómodo possum intellígere verbum, quod Dóminus non est locútus? A jeśli tajemną myślą odpowiesz: Jako mogę rozumieć słowo, którego Pan nie mówił?
22
hoc habébis signum: quod in nómine Dómini prophéta ille prædíxerit, et non evénerit: hoc Dóminus non est locútus, sed per tumórem ánimi sui prophéta confínxit: et idcírco non timébis eum. Ten znak będziesz miał. Co w imię Pańskie prorok on przepowie, a nie stanie się: tego Pan nie mówił, ale z dumy umysłu swego prorok wymyślił: i przetoż bać się go nie będziesz.
19
1
Cum disperdíderit Dóminus Deus tuus gentes, quarum tibi traditúrus est terram, et posséderis eam, habitaverísque in úrbibus eius et in ǽdibus: Gdy wytraci Pan Bóg twój narody, których ziemię da tobie i posiędziesz ją, i będziesz mieszkał w jej mieściech i w domiech:
2
tres civitátes separábis tibi in médio terræ, quam Dóminus Deus tuus dabit tibi in possessiónem, Trzy miasta odłączysz sobie w pośrodku ziemie, którą Pan Bóg twój da tobie w osiadłość,
3
sternens diligénter viam: et in tres æquáliter partes totam terræ tuæ provínciam dívides: ut hábeat e vicíno qui propter homicídium prófugus est, quo possit evádere. Usławszy pilnie drogę: a na trzy równo części wszystkę ziemie twej krainę rozdzielisz: aby miał z blizka, który dla mężobójstwa zbiegiem jest, gdzieby mógł ujść.
4
Hæc erit lex homicídæ fugiéntis, cuius vita servánda est: qui percússerit próximum suum nésciens, et qui heri et nudiustértius nullum contra eum ódium habuísse comprobátur: To będzie prawo męźobójce uciekającego, którego żywot ma być zachowan: ktoby zabił bliźniego swego niewiedząc, i o którym się pokazuje, że wczora i dziś trzeci dzień żadnej przeciw niemu nienawiści nie miał,
5
sed abiísse cum eo simplíciter in silvam ad ligna cædénda, et in succisióne lignórum secúris fúgerit manu, ferrúmque lapsum de manúbrio amícum eius percússerit, et occíderit: hic ad unam supradictárum úrbium confúgiet, et vivet: Ale że poszedł z nim po prostu do lasa rąbać drew, a rąbiąc drzewo wypadłaby siekiera z ręki, i żelazo spadszy z toporzyska, uderzyłoby przyjaciela jego i zabiło: ten do jednego z przerzeczonych miast uciecze, a będzie żyw:
6
ne fórsitan próximus eius, cuius effúsus est sanguis, dolóre stimulátus, persequátur, et apprehéndat eum si lóngior via fúerit, et percútiat ánimam eius, qui non est reus mortis: quia nullum contra eum, qui occísus est, ódium prius habuísse monstrátur. By snać blizki tego, którego krew jest wylana, boleścią wzruszony nie gonił i nie uchwycił go, gdyby dłuższa droga była, i zabiłby onego, który nie jest winien śmierci: ponieważ przeciwko onemu, który zabit jest, pokazuje się, że żadnej przedtem nienawiście nie miał.
7
Idcírco præcípio tibi, ut tres civitátes æquális inter se spátii dívidas. A przeto przykazuję tobie, abyś trzy miasta, jedno od drugiego równie daleko, oddzielił.
8
Cum autem dilatáverit Dóminus Deus tuus términos tuos, sicut iurávit pátribus tuis, et déderit tibi cunctam terram, quam eis pollícitus est A gdy Pan Bóg twój rozszerzy granice twoje, jako przysiągł ojcom twoim, a dać wszystkę ziemię, którą im obiecał,
9
(si tamen custodíeris mandáta eius, et féceris quæ hódie præcípio tibi, ut díligas Dóminum Deum tuum, et ámbules in viis eius omni témpore), addes tibi tres álias civitátes, et supradictárum trium úrbium númerum duplicábis: Jeśli jednak strzedz będziesz rozkazania jego a uczynisz co dziś przykazuję tobie, abyś miłował Pana Boga twego, i chodził drogami jego przez wszystek czas przydasz sobie trzy drugie miasta i przerzeczonych trzech miast liczbę dwojaką uczynisz:
10
ut non effundátur sanguis innóxius in médio terræ, quam Dóminus Deus tuus dabit tibi possidéndam, ne sis sánguinis reus. Aby nie wylewano krwie niewinnej w pośród ziemie, którą Pan Bóg twój da tobie w osiadłość, abyś nie był krwie winien.
11
Si quis autem, ódio habens próximum suum, insidiátus fúerit vitæ eius, surgénsque percússerit illum, et mórtuus fúerit, fugerítque ad unam de supradíctis úrbibus, Lecz jeśli kto mając w nienawiści bliźniego swego, zasadził się na gardło jego, a powstawszy uderzył go i umarłby, a uciekł do jednego z miast wyżej namienionych:
12
mittent senióres civitátis illíus, et arrípient eum de loco effúgii, tradéntque in manu próximi, cuius sanguis effúsus est, et moriétur. Poślą starszy miasta onego, i porwą go z miejsca ucieczki, i wydadzą go w rękę blizkiemu, którego krew jest wylana, i umrze.
13
Non miseréberis eius, et áuferes innóxium sánguinem de Israel, ut bene sit tibi. Nie zmiłujesz się nad nim, i odejmiesz krew niewinną z Izraela, abyć się dobrze działo.
14
Non assúmes, et tránsferes términos próximi tui, quos fixérunt prióres in possessióne tua, quam Dóminus Deus tuus dabit tibi in terra, quam accéperis possidéndam. Nie weźmiesz ani przeniesiesz granice sąsiada twego, które założyli przodkowie w majętności twojej, którąć da Pan Bóg twój w ziemi, którą weźmiesz w osiadłości.
15
Non stabit testis unus contra áliquem, quidquid illud peccáti, et facínoris fúerit: sed in ore duórum aut trium téstium stabit omne verbum. Nie stanie jeden świadek przeciw żadnemu jakibykolwiek on grzech i złość była: ale w uściech dwu abo trzech świadków stanie każde słowo,
16
Si stéterit testis mendax contra hóminem, accúsans eum prævaricatiónis, Jeśliby stanął świadek kłamliwy przeciw człowiekowi, winując go o przestępstwo:
17
stabunt ambo, quorum causa est, ante Dóminum in conspéctu sacerdótum et iúdicum qui fúerint in diébus illis. Staną oba, którzy mają sprawę przed Panem, przed oblicznością kapłanów i sędziów, którzy na ten czas będą.
18
Cumque diligentíssime perscrutántes, invénerint falsum testem dixísse contra fratrem suum mendácium, A gdy barzo pilnie się wywiadując dojdą tego, że fałszywy świadek mówił kłamstw na brata swego:
19
reddent ei sicut fratri suo fácere cogitávit, et áuferes malum de médio tui: Oddadzą mu, jako bratu swemu uczynić myślił,
20
ut audiéntes céteri timórem hábeant, et nequáquam tália áudeant fácere. I zniesiesz złe z pośrodku ciebie, aby drudzy usłyszawszy bali się, a żadną miarą nie śmieli nic takowego czynić.
21
Non miseréberis eius, sed ánimam pro ánima, óculum pro óculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede éxiges. Nie zmiłujesz się nad nim, ale duszę za duszę, oko za oko, ząb za ząb, rękę za rękę, nogę za nogę wycięgać będziesz.
20
1
Si exíeris ad bellum contra hostes tuos, et víderis equitátus et currus, et maiórem quam tu hábeas adversárii exércitus multitúdinem, non timébis eos: quia Dóminus Deus tuus tecum est, qui edúxit te de terra Ægýpti. Jeśli się ruszysz na wojnę przeciw nieprzyjaciołom twoim, a ujrzysz jezdne i wozy, i więtsze niżbyś ty miał nieprzyjacielskiego wojska mnóstwo, nie będziesz się ich bał: bo Pan Bóg twój jest z tobą, który cię wywiódł z ziemie Egiptskiej.
2
Appropinquánte autem iam prœ́lio, stabit sacérdos ante áciem, et sic loquétur ad pópulum: A gdy się już przybliżać będzie potkanie, stanie kapłan przed wojskiem uszykowanem, i będzie tak mówił do ludu:
3
Audi Israel, vos hódie contra inimícos vestros pugnam commíttitis: non pertiméscat cor vestrum, nolíte metúere, nolíte cédere, nec formidétis eos: Słuchaj Izraelu, wy dziś przeciwko nieprzyjaciołom waszym bitwę staczacie: niechże się nie lęka serce wasze, nie bójcie się, nie ustępujcie, ani się ich strachajcie:
4
quia Dóminus Deus vester in médio vestri est, et pro vobis contra adversários dimicábit, ut éruat vos de perículo. Bo Pan Bóg wasz jest w pośrodku was, i za wami przeciw nieprzyjaciołom będzie walczył, aby was wyrwał z niebezpieczeństwa.
5
Duces quoque per síngulas turmas audiénte exércitu proclamábunt: Quis est homo, qui ædificávit domum novam, et non dedicávit eam? vadat, et revertátur in domum suam, ne forte moriátur in bello, et álius dédicet eam. Kapitanowie takież w każdym hufie w uszach wojska obwołają: który jest człowiek, który zbudował dom nowy a jeszcze go nie odnowił: niech idzie i wróci się do domu swego, by snać nie umarł na wojnie, i innyby ji odnawiać musiał.
6
Quis est homo, qui plantávit víneam, et necdum fecit eam esse commúnem, de qua vesci ómnibus líceat? vadat, et revertátur in domum suam, ne forte moriátur in bello, et álius homo eius fungátur offício. Który jest człowiek, który nasadził winnicę, a jeszcze ją nie uczynił pospolitą, z której by się godziło wszystkim pożywać: niech idzie i wróci się do domu swego: by snać nie umarł na wojnie, a inszyby powinność jego odprawował.
7
Quis est homo, qui despóndit uxórem, et non accépit eam? vadat, et revertátur in domum suam, ne forte moriátur in bello, et álius homo accípiat eam. Który jest człowiek, który zrękował żonę, a niepojął jej: niech idzie i wróci się do domu swego: by snać nie umarł na wojnie, a inszyby ją pojął człowiek.
8
His dictis addent réliqua, et loquéntur ad pópulum: Quis est homo formidolósus, et corde pávido? vadat, et revertátur in domum suam, ne pavére fáciat corda fratrum suórum, sicut ipse timóre pertérritus est. To powiedziawszy, przydadzą ostatek i rzeką do ludu: który jest człowiek bojaźliwy i serca lękliwego, niech idzie i wróci się do domu swego: by nie kaził serca braciej swej, jako on sam strachem jest przerażony.
9
Cumque silúerint duces exércitus, et finem loquéndi fécerint, unusquísque suos ad bellándum cúneos præparábit. A gdy umilkną wodzowie wojska, i koniec mowy uczynią, każdy swój hufiec ku potkaniu będzie gotował.
10
Si quando accésseris ad expugnándam civitátem, ófferes ei primum pacem. Jeśli kiedy przyciągniesz, abyś dobywał miasta, pierwej mu pokój ofiarujesz.
11
Si recéperit, et aperúerit tibi portas, cunctus pópulus, qui in ea est, salvábitur, et sérviet tibi sub tribúto. Jeśliż przyjmie a otworzyć bramy, wszystek lud, który w niem jest zachowan będzie, i będzie tobie służył pod podatkiem.
12
Sin autem fœdus iníre nolúerit, et cœ́perit contra te bellum, oppugnábis eam. Lecz jeśli przymierza nie będzie chciał uczynić, i zacznie przeciw tobie wojnę, będziesz go dobywał.
13
Cumque tradíderit Dóminus Deus tuus illam in manu tua, percúties omne, quod in ea géneris masculíni est, in ore gládii, A gdy je Pan Bóg twój poda w rękę twoję, pobijesz wszystko co jest w nim płci męzkiej w paszczęce miecza:
14
absque muliéribus et infántibus, iuméntis et céteris, quæ in civitáte sunt. Omnem prædam exercítui dívides, et cómedes de spóliis hóstium tuórum, quæ Dóminus Deus tuus déderit tibi. Oprócz niewiast, a niemowląt, bydła, i inszych rzeczy które są w mieście: wszystkę korzyść wojsku podzielisz, i pożywać będziesz z łupu nieprzyjaciół twoich, któryć Pan Bóg twój da.
15
Sic fácies cunctis civitátibus, quæ a te procul valde sunt, et non sunt de his úrbibus, quas in possessiónem acceptúrus es. Tak uczynisz wszystkim miastom, które są barzo daleko od ciebie, a nie są z tych miast, które weźmiesz w osiadłość.
16
De his autem civitátibus, quæ dabúntur tibi, nullum omníno permíttes vívere: A z tych miast, które dane będą tobie, nikogo zgoła żywo nie zostawisz:
17
sed interfícies in ore gládii, Hethǽum vidélicet, et Amorrhǽum, et Chananǽum, Pherezǽum, et Hevǽum, et Iebusǽum, sicut præcépit tibi Dóminus Deus tuus: Ale pobijesz w paszczęce miecza, to jest Hetejczyka, i Amorrejczyka, i Chananejczyka, Pherezejczyka, i Hewejczyka, i Jebuzejczykar jakoć Pan Bóg twój przykazał:
18
ne forte dóceant vos fácere cunctas abominatiónes, quas ipsi operáti sunt diis suis, et peccétis in Dóminum Deum vestrum. Aby snać was nie nauczyli czynić wszystkich obrzydliwości, które sami czynili bogom swoim: a zgrzeszylibyście przeciw Panu Bogu waszemu.
19
Quando obséderis civitátem multo témpore, et munitiónibus circumdéderis ut expúgnes eam, non succídes árbores, de quibus vesci potest, nec secúribus per circúitum debes vastáre regiónem: quóniam lignum est, et non homo, nec potest bellántium contra te augére númerum. Gdy oblężesz miasto przez czas długi, a obtoczysz je szańcami: abyś go dobył: nie będziesz wycinał drzew z których jeść się może, ani siekierami w około pustoszyć masz krainę: bo drewno jest a nie człowiek, ani może walczących przeciw tobie przyczynić liczby.
20
Si qua autem ligna non sunt pomífera, sed agréstia, et in céteros apta usus, succíde, et ínstrue máchinas, donec cápias civitátem, quæ contra te dímicat. Lecz jeśli które drzewa nie są rodzące owocu, ale leśne, i na insze potrzeby służące: wytni a sporządź machiny, aż dobędziesz miasta, które przeciwko tobie walczy.
21
1
Quando invéntum fúerit in terra, quam Dóminus Deus tuus datúrus est tibi, hóminis cadáver occísi, et ignorábitur cædis reus, Gdyby naleziono w ziemi, którą Pan Bóg twój da tobie, trupa człowieka zabitego, a niewiedzianoby o winnym mężobójstwa:
2
egrediéntur maióres natu, et iúdices tui, et metiéntur a loco cadáveris singulárum per circúitum spátia civitátum: Wynidą starszy, i sędziowie twoi, i rozmierzą od miejsca trupu odległość każdego miasta okolicznego:
3
et quam viciniórem céteris esse perspéxerint, senióres civitátis illíus tollent vítulam de arménto, quæ non traxit iugum, nec terram scidit vómere, A które obaczą bliższe nad insze: starszy onego miasta wezmą jałowicę z stada, która nie ciągnęła jarzma, ani ziemie lemieszem próła,
4
et ducent eam ad vallem ásperam atque saxósam, quæ numquam aráta est, nec seméntem recépit: et cædent in ea cervíces vítulæ: I zawiodą ją do doliny ostrej i kamienistej, która nigdy nie jest orana, ani siewu przyjęła: i utną na niej szyję jałowicy:
5
accedéntque sacerdótes fílii Levi, quos elégerit Dóminus Deus tuus ut minístrent ei, et benedícant in nómine eius, et ad verbum eórum omne negótium, et quidquid mundum, vel immúndum est, iudicétur. I przystąpią kapłani synowie Lewi, któreby obrał Pan Bóg twój, aby mu służyli, i błogosławili w imię jego, a według słowa ich każda sprawa, i co jest czyste abo nieczyste, było osądzono.
6
Et vénient maióres natu civitátis illíus ad interféctum, lavabúntque manus suas super vítulam, quæ in valle percússa est, I przyjdą starszy miasta onego do zabitego, i omyją ręce swe nad jałowicą, która w dolinie zabita jest,
7
et dicent: Manus nostræ non effudérunt sánguinem hunc, nec óculi vidérunt. I rzeką: Ręce nasze tej krwie nie wylały, ani oczy nie widziały.
8
Propítius esto pópulo tuo Israel, quem redemísti Dómine, et ne réputes sánguinem innocéntem in médio pópuli tui Israel. Et auferétur ab eis reátus sánguinis: Bądź miłościw ludowi twemu Izrael, któryś odkupił Panie, a nie poczytaj krwie niewinnej w pośrodku ludu Izraelskiego. I będzie odjęta od nich wina krwie:
9
tu autem aliénus eris ab innocéntis cruóre, qui fusus est, cum féceris quod præcépit Dóminus. A ty daleko będziesz ode krwie niewinnego, która wylana jest, gdy uczynisz co Pan przykazał.
10
Si egréssus fúeris ad pugnam contra inimícos tuos, et tradíderit eos Dóminus Deus tuus in manu tua, captivósque dúxeris, Jeśli wynidziesz na wojnę przeciw nieprzyjaciołom twoim, a poda je Pan Bóg twój w ręce twoje, i pojmasz więźnie,
11
et víderis in número captivórum mulíerem pulchram, et adamáveris eam, voluerísque habére uxórem, A ujrzysz w liczbie pojmanych niewiastę nadobną, a rozmiłujesz się jej, i będziesz ją chciał mieć za żonę,
12
introdúces eam in domum tuam: quæ radet cæsáriem, et circumcídet ungues, Wwiedziesz ją w dom twój; która ogoli włosy, i obrzeże paznogcie,
13
et depónet vestem, in qua capta est: sedénsque in domo tua, flebit patrem et matrem suam uno mense: et póstea intrábis ad eam, dormiésque cum illa, et erit uxor tua. I złoży odzienie, w którem jest pojmana: a siedząc w domu twoim będzie płakać ojca i matki swej miesiąc jeden, a potem wnidziesz do niej, i będziesz spał z nią, a będzie żoną twoją,
14
Si autem póstea non séderit ánimo tuo, dimíttes eam líberam, nec véndere póteris pecúnia, nec opprímere per poténtiam: quia humiliásti eam. A jeśli potem nie będzieć się podobała, puścisz ją wolną, ani będziesz mógł przędać za pieniądze, ani mocą ucisnąć: ponieważeś ją poniżył.
15
Si habúerit homo uxóres duas, unam diléctam, et álteram odiósam, genueríntque ex eo líberos, et fúerit fílius odiósæ primogénitus, Jeśli będzie miał człowiek dwie żenie, jedne miłą, a drugą omierzłą, a miałyby z niego dziatki a byłby syn omierzłej pierworodny:
16
voluerítque substántiam inter fílios suos divídere: non póterit fílium diléctæ fácere primogénitum, et præférre fílio odiósæ: A chciałby majętność między swe syny rozdzielić: nie będzie mógł syna miłej uczynić pierworodnym i przełożyć nad syna omierzłej.
17
sed fílium odiósæ agnóscet primogénitum, dabítque ei de his quæ habúerit cuncta duplícia: iste est enim princípium liberórum eius, et huic debéntur primogénita. Ale syna omierzłej przyzna za pierworodnego, i da mu z tego co ma, wszystko dwojako: ten bowiem początkiem jest synów jego, i jemu przynależy pierworodztwo.
18
Si genúerit homo fílium contumácem et protérvum, qui non áudiat patris aut matris impérium, et coércitus obedíre contémpserit: Jeśli zrodzi człowiek syna ociętnego i upornego, któryby nie słuchał ojcowskiego abo macierzyńskiego rozkazania a skarany, wzgardziłby posłusznym być:
19
apprehéndent eum, et ducent ad senióres civitátis illíus, et ad portam iudícii, Pojmają go i powiodą do starszych miasta onego, i do bramy sądowej,
20
dicéntque ad eos: Fílius noster iste protérvus et cóntumax est: mónita nostra audíre contémnit, comessatiónibus vacat, et luxúriæ atque convíviis: I rzeką do nich: Ten nasz syn, uporny i ociętny jest: naszego upominania słuchać niechce, biesiadami się bawi, i nierządem, i ucztami:
21
lapídibus eum óbruet pópulus civitátis, et moriétur, ut auferátis malum de médio vestri, et univérsus Israel áudiens pertiméscat. Kamieńmi go utłoczy lud miasta, i umrze: abyście odjęli złe z pośrodku was, a wszystek Izrael słysząc, aby się bał.
22
Quando peccáverit homo quod morte plecténdum est, et adiudicátus morti appénsus fúerit in patíbulo: Gdy popełni człowiek co śmiercią karano być ma, a skazany na śmierć, zawieszony będzie na szubienicy:
23
non permanébit cadáver eius in ligno, sed in eádem die sepeliétur: quia maledíctus a Deo est qui pendet in ligno: et nequáquam contaminábis terram tuam, quam Dóminus Deus tuus déderit tibi in possessiónem. Nie zostanie na drzewie trup jego ale tegoż, dnia będzie pogrzebiony: bo przeklęty od Boga jest, który wisi na drzewie: i żadną miarą niesplugawisz ziemie twojej, którąć Pan Bóg da w osiadłość.
22
1
Non vidébis bovem fratris tui, aut ovem errántem, et præteríbis: sed redúces fratri tuo, Nie ujrzysz wołu brata twego abo owcę błądzącą, i miniesz, ale przywiedziesz bratu twemu:
2
etiámsi non est propínquus frater tuus, nec nosti eum: duces in domum tuam, et erunt apud te quámdiu quærat ea frater tuus, et recípiat. Chociaż nie jest blizki brat twój, ani go znasz, przywiedziesz do domu twego, i będą u ciebie póki ich szukać będzie twój brat, i odbierze.
3
Simíliter fácies de ásino, et de vestiménto, et de omni re fratris tui, quæ períerit: si invéneris eam, ne négligas quasi aliénam. Także uczynisz z osłem, i z szatą, i każdą rzeczą brata twego, któraby zginęła: jeśli ją najdziesz, nie zaniedbaj jakoby cudzej.
4
Si víderis ásinum fratris tui aut bovem cecidísse in via, non despícies, sed sublevábis cum eo. Jeśli ujrzysz osła brata twego, abo wołu, a on padł na drodze, nie przeniesiesz okiem, ale z nim podniesiesz.
5
Non induétur múlier veste viríli, nec vir utétur veste femínea: abominábilis enim apud Deum est qui facit hæc. Nie oblecze się niewiasta w męzkie odzienie, ani mąż używać będzie szaty niewieściej: bo brzydki jest u Pana, który to czyni.
6
Si ámbulans per viam, in árbore vel in terra nidum avis invéneris, et matrem pullis vel ovis désuper incubántem: non tenébis eam cum fíliis, Jeśli idąc w drodze na drzewie abo na ziemi gniazdo ptasze najdziesz, a matkę na ptaszętach, abo na jajcach siedzącą: nie pojmasz jej z dziećmi:
7
sed abíre patiéris, captos tenens fílios: ut bene sit tibi, et longo vivas témpore. Ale odlecieć dopuścisz mając pojmane dzieci: abyć się dobrze działo, a długi czas żył.
8
Cum ædificáveris domum novam, fácies murum tecti per circúitum: ne effundátur sanguis in domo tua, et sis reus labénte álio, et in præceps ruénte. Gdy zbudujesz dom nowy, uczynisz mur dachu w około: aby nie była wylana krew w domu twoim, a byłbyś winien, gdyby się kto zemknął, i spadł na dół.
9
Non seres víneam tuam áltero sémine: ne et seméntis quam sevísti, et quæ nascúntur ex vínea, páriter sanctificéntur. Nie będziesz posiewał winnice twej różnem nasieniem: by się i siew, któryś siał, i co się rodzi z winnice, zaraz nie poświęciło.
10
Non arábis in bove simul et ásino. Nie będziesz orał wołem pospołu i osłem.
11
Non induéris vestiménto, quod ex lana linóque contéxtum est. Nie obleczesz się w szatę, która z wełny i ze lnu jest utkana.
12
Funículos in fímbriis fácies per quátuor ángulos pállii tui, quo operiéris. Sznurki na krajach poczynisz na czterech końcach płaszcza twego, którym się odziewać będziesz.
13
Si dúxerit vir uxórem, et póstea ódio habúerit eam, Jeśli mąż pojmie żonę, a potemby ją miał w nienawiści,
14
quæsierítque occasiónes quibus dimíttat eam, obíciens ei nomen péssimum, et díxerit: Uxórem hanc accépi, et ingréssus ad eam non invéni vírginem: I szukałby przyczyn, dla którychby ją opuścił, zarzucając jej złą sławę, i rzekłby: Pojąłem tę żonę, i wszedszy do niej, nie nalazłem ją panną:
15
tollent eam pater et mater eius, et ferent secum signa virginitátis eius ad senióres urbis qui in porta sunt: Wezmą ją ociec i matka jej, i przyniosą z sobą znaki panieństwa jej do starszych miasta, którzy są w bramie:
16
et dicet pater: Fíliam meam dedi huic uxórem: quam quia odit, I rzecze ociec: Córkę moję dałem temu za żonę, którą iż ma w nienawiści,
17
impónit ei nomen péssimum, ut dicat: Non invéni fíliam tuam vírginem: et ecce hæc sunt signa virginitátis fíliæ meæ. Expándent vestiméntum coram senióribus civitátis: Kładzie na nię złą sławę, że powiada, nie nalazłem córki twojej panną: a oto te są znaki panieństwa córki mojej. I rozwiną odzienie przed starszymi miasta:
18
apprehendéntque senes urbis illíus virum, et verberábunt illum, I pojmają starszy onego miasta męża, i ubiją go,
19
condemnántes ínsuper centum siclis argénti, quos dabit patri puéllæ, quóniam diffamávit nomen péssimum super vírginem Israel: habebítque eam uxórem, et non póterit dimíttere eam ómnibus diébus vitæ suæ. Skazując go nadto na sto syklów srebra, które da ojcowi dziewki: iż puścił złą sławę na pannę Izraelską: i będzie ją miał za żonę, i nie będzie jej mógł opuścić przez wszystkie dni żywota swego.
20
Quod si verum est quod óbicit, et non est in puélla invénta virgínitas: A jeśli prawda jest co zarzucał, i nie nalazło się w dziewce panieństwo:
21
eícient eam extra fores domus patris sui, et lapídibus óbruent viri civitátis illíus, et moriétur: quóniam fecit nefas in Israel, ut fornicarétur in domo patris sui: et áuferes malum de médio tui. Wyrzucą ją ze drzwi domu ojca jej, i kamieńmi stłuką ją mężowie miasta onego i umrze: bo uczyniła hańbę w Izraelu, że nierząd popełniła w domu ojca swego, a odejmiesz złe z pośród siebie.
22
Si dormíerit vir cum uxóre altérius, utérque moriétur, id est, adúlter et adúltera: et áuferes malum de Israel. Jeśliby mąż spał z żoną drugiego, oboje umrze, to jest cudzołożnik i cudzołożnica, a odejmiesz złe z Izraela.
23
Si puéllam vírginem despónderit vir, et invénerit eam áliquis in civitáte, et concubúerit cum ea, Jeśliby dzieweczkę pannę zrękował mąż, a nalazłby ją kto w mieście i leżałby z nią,
24
edúces utrúmque ad portam civitátis illíus, et lapídibus obruéntur: puélla, quia non clamávit, cum esset in civitáte: vir, quia humiliávit uxórem próximi sui: et áuferes malum de médio tui. Oboje wywiedziesz do brony miasta onego, i kamieńmi utłuczeni będą: dziewka że nie wołała będąc w mieście: mężczyzna iż poniżył żonę bliźniego swego: a odejmiesz złe z pośród siebie.
25
Sin autem in agro repérerit vir puéllam, quæ desponsáta est, et apprehéndens concubúerit cum ea, ipse moriétur solus: Ale jeśli na polu nalazł mąż dziewkę, która zrękowana jest, a uchwyciwszy leżałby z nią, on sam umrze.
26
puélla nihil patiétur, nec est rea mortis: quóniam sicut latro consúrgit contra fratrem suum, et occídit ánimam eius, ita et puélla perpéssa est. Dziewka nic cierpieć nie będzie, ani jest winna śmierci: bo jako zbójca powstaje przeciw bratu swemu i zabiją go: tak się i dziewce przydało.
27
Sola erat in agro: clamávit, et nullus áffuit qui liberáret eam. Sama była na polu, wołała, i nikt nie przybył, ktoby ją wybawił.
28
Si invénerit vir puéllam vírginem, quæ non habet sponsum, et apprehéndens concubúerit cum illa, et res ad iudícium vénerit: Jeśli najdzie mąż dzieweczkę pannę, która nie ma oblubieńca, a uchwyciwszy będzie spał z nią, a rzecz do sądu przyjdzie:
29
dabit qui dormívit cum ea, patri puéllæ quinquagínta siclos argénti, et habébit eam uxórem, quia humiliávit illam: non póterit dimíttere eam cunctis diébus vitæ suæ. Da on, który spał z nią, ojcu dziewki pięćdziesiąt syklów srebra, i będzie ją miał za żonę, iż ją poniżył: nie będzie jej mógł opuścić przez wszystkie dni żywota swego.
30
Non accípiet homo uxórem patris sui, nec revelábit operiméntum eius. Nie pojmie człowiek żony ojca swego, ani odkryje przykrycia jego.
23
1
Non intrábit eunúchus, attrítis vel amputátis testículis et abscísso verétro, ecclésiam Dómini. Nie wnidzie rzezaniec, który ma starte abo wyrznione jądra i uroniony korzeń do kościoła Pańskiego.
2
Non ingrediétur mamzer, hoc est, de scorto natus, in ecclésiam Dómini, usque ad décimam generatiónem. Nie wnidzie Mamzer, to jest z nierządnice urodzony do Pańskiego aż do dziesiątego pokolenia.
3
Ammonítes et Moabítes étiam post décimam generatiónem non intrábunt ecclésiam Dómini, in ætérnum: Ammonit i Moabit, ani po dziesiątem pokoleniu nie wnidą do kościoła Pańskiego na wieki.
4
quia noluérunt vobis occúrrere cum pane et aqua in via quando egréssi estis de Ægýpto: et quia conduxérunt contra te Bálaam fílium Beor de Mesopotámia Sýriæ, ut maledíceret tibi: Bo wam niechciełi zabieżeć z chlebem i z wodą na drodze, kiedyście wyszli z Egiptu, a iż najęli przeciw tobie Balaama syna Beorowego z Mezopotamiej Syryjskiej, aby cię przeklinał:
5
et nóluit Dóminus Deus tuus audíre Bálaam, vertítque maledictiónem eius in benedictiónem tuam, eo quod dilígeret te. I nie chciał Pan Bóg twój słuchać Balaama, i obrócił przeklęctwo jego w błogosławieństwo twe, dla tego, że cię umiłował.
6
Non fácies cum eis pacem, nec quæras eis bona cunctis diébus vitæ tuæ in sempitérnum. Nie uczynisz z nimi pokoju, ani się będziesz starał o ich dobre przez wszystkie dni żywota twego na wieki.
7
Non abomináberis Idumǽum, quia frater tuus est: nec Ægýptium, quia ádvena fuísti in terra eius. Nie masz się brzydzić Idumejczykiem, bo brat twój jest ani Egiptczykiem, boś przychodniem był w ziemi jego.
8
Qui nati fúerint ex eis, tértia generatióne intrábunt in ecclésiam Dómini. Którzy się z nich narodzą, w trzeciem pokoleniu wnidą do kościoła Pańskiego.
9
Quando egréssus fúeris advérsus hostes tuos in pugnam, custódies te ab omni re mala. Kiedy wynidziesz przeciw nieprzyjaciołom twoim na wojnę strzedz się będziesz od wszelkiej złej rzeczy.
10
Si fúerit inter vos homo, qui noctúrno pollútus sit sómnio, egrediétur extra castra, Jeśli będzie między wami człowiek, któryby się snem nocnym splugawił: wynidzie za obóz,
11
et non revertétur, priúsquam ad vésperam lavétur aqua: et post solis occásum regrediétur in castra. I nie wróci się aż się ku wieczorowi omyje wodą, a po zachodzie słońca wróci się do obozu,
12
Habébis locum extra castra, ad quem egrediáris ad requisíta natúræ, Będziesz miał miejsce za obozem gdzie będziesz wychodził na potrzebę przyrodzoną,
13
gerens paxíllum in bálteo: cumque séderis, fódies per circúitum, et egésta humo opéries Niosąc kołek za pasem, a gdy usiędziesz, wykopasz w koło: a wykopaną ziemią okryjesz to czegoś pozbył:
14
quo relevátus es (Dóminus enim Deus tuus ámbulat in médio castrórum, ut éruat te, et tradat tibi inimícos tuos) et sint castra tua sancta, et nihil in eis appáreat fœditátis, ne derelínquat te. Bo Pan Bóg twój chodzi w pośrodku obozu, aby cię wyrwał, i podał ci nieprzyjaciele twoje: i niech będzie obóz twój święty, a niech nie będzie w nim widać żadnego plugastwa, aby cię nie opuścił.
15
Non trades servum dómino suo, qui ad te confúgerit. Nie wydasz niewolnika Panu jego, któryby się uciekł do ciebie.
16
Habitábit tecum in loco, qui ei placúerit, et in una úrbium tuárum requiéscet: ne contrístes eum. Będzie mieszkał z tobą na miejscu, które mu się podoba, i w jednem z miast twoich odpocznie: nie zasmucaj go,
17
Non erit méretrix de filiábus Israel, nec scortátor de fíliis Israel. Nie będzie nierządnica z córek Izraelowych, ani nierządnik z synów Izraelowych.
18
Non ófferes mercédem prostíbuli, nec prétium canis in domo Dómini Dei tui, quidquid illud est quod vóveris: quia abominátio est utrúmque apud Dóminum Deum tuum. Nie będziesz ofiarował zapłaty wszetecznice, ani zapłaty psa w domu Pana Boga twego, cóżkolwiekby było coś ślubował: bo oboje brzydkość jest u Pana Boga twego.
19
Non fœnerábis fratri tuo ad usúram pecúniam, nec fruges, nec quámlibet áliam rem: Nie pożyczysz bratu twemu na lichwę pieniędzy ani zboża, ani żadnej innej rzeczy:
20
sed aliéno. Fratri autem tuo absque usúra id, quo índiget, commodábis: ut benedícat tibi Dóminus Deus tuus in omni ópere tuo in terra, ad quam ingrediéris possidéndam. Ale obcemu. Lecz bratu twemu tego czego mu trzeba bez lichwy pożyczysz: abyć błogosławił Pan Bóg twój w każdej sprawie twej w ziemi, do której wnidziesz posieść ją.
21
Cum votum vóveris Dómino Deo tuo, non tardábis réddere: quia requíret illud Dóminus Deus tuus: et si morátus fúeris, reputábitur tibi in peccátum. Gdy ślub poślubisz Panu Bogu swemu, nie będziesz zwłaczał oddać: bo się go będzie upominał Pan Bóg twój a jeślibyś zwłaczał, będzieć za grzech poczytano,
22
Si nolúeris pollicéri, absque peccáto eris. Jeśli niechcesz obiecać, bez grzechu będziesz.
23
Quod autem semel egréssum est de lábiis tuis, observábis, et fácies sicut promisísti Dómino Deo tuo, et própria voluntáte et ore tuo locútus es. Ale co raz wyszło z ust twoich, zachowasz, i uczynisz jakoś obiecał Panu Bogu twemu, a własną wolą i usty twymi wyrzekłeś.
24
Ingréssus víneam próximi tui, cómede uvas, quantum tibi placúerit: foras autem ne éfferas tecum. Gdy wnidziesz do winnice bliźniego twego, jedz jagód ileć się podoba: a z winnice z sobą nie wynoś.
25
Si intráveris in ségetem amíci tui, franges spicas, et manu cónteres: falce autem non metes. Jeśli wnidziesz we zboże bliźniego twego, rwać kłosy będziesz, i ręką zetrzesz, ale sierpem żąć nie masz.
24
1
Si accéperit homo uxórem, et habúerit eam, et non invénerit grátiam ante óculos eius propter áliquam fœditátem: scribet libéllum repúdii, et dabit in manu illíus, et dimíttet eam de domo sua. Jeśli pojmie człowiek żonę, i będzie ją miał, i nie najdzie łaski przed oczyma jego dla jakiego plugastwa: napisze list rozwodny, i da w rękę jej i puści ją z domu swego,
2
Cumque egréssa álterum marítum dúxerit, A gdy odszedszy pójdzie za inszego męża,
3
et ille quoque óderit eam, dederítque ei libéllum repúdii, et dimíserit de domo sua, vel certe mórtuus fúerit: I onby ją też miał w nienawiści, i dałby jej list rozwodny, i puściłby ją z domu swego, aboby więc umarł:
4
non póterit prior marítus recípere eam in uxórem: quia pollúta est, et abominábilis facta est coram Dómino: ne peccáre fácias terram tuam, quam Dóminus Deus tuus tradíderit tibi possidéndam. Nie będzie mógł pierwszy mąż znowu wziąć za żonę: bo jest splugawiona, i stała się brzydką przed Panem: byś nie przyprawił o grzech ziemie twojej którąćby Pan Bóg twój dał abyś posiadł.
5
Cum accéperit homo nuper uxórem, non procédet ad bellum, nec ei quíppiam necessitátis iniungétur públicæ, sed vacábit absque culpa domi suæ, ut uno anno lætétur cum uxóre sua. Gdy weźmie człowiek świeżo żonę, nie wynidzie na wojnę, ani nań żadna potrzeba pospolita włożona nie będzie, ale wolen będzie bez winy w domu swym, aby się przez jeden rok weselił z żoną swą.
6
Non accípies loco pígnoris inferiórem, et superiórem molam: quia ánimam suam oppósuit tibi. Nie będziesz brał w zastawie spodniego i zwierzchniego kamienia młyńskiego, abowiem duszę swą zastawił u ciebie.
7
Si deprehénsus fúerit homo sollícitans fratrem suum de fíliis Israel, et véndito eo accéperit prétium, interficiétur, et áuferes malum de médio tui. Jeśliby się nalazł człowiek, namawiający brata swego z synów Izraelowych, a przedawszy go wziąłby pieniądze: będzie zabit, a odejmiesz złe z pośród siebie.
8
Obsérva diligénter ne incúrras plagam lepræ, sed fácies quæcúmque docúerint te sacerdótes Levítici géneris, iuxta id, quod præcépi eis, et imple sollícite. Strzeż pilnie, abyś nie wpadł w zarazę trądu, ale uczynisz wszystko czegokolwiek cię nauczą kapłani rodu Lewitskiego, według tego jakom im przykazał, i wypełnisz z pilnością.
9
Mementóte quæ fécerit Dóminus Deus vester Maríæ in via cum egrederémini de Ægýpto. Pamiętajcie, co uczynił Pan Bóg wasz Maryej na drodze, gdyście wychodzili z Egiptu.
10
Cum répetes a próximo tuo rem áliquam, quam debet tibi, non ingrediéris domum eius ut pignus áuferas: Gdy się będziesz upominał u bliźniego twego jakiej rzeczy, którąć dłużen: nie wnidziesz do domu jego, abyś wziął zastawę:
11
sed stabis foris, et ille tibi próferet quod habúerit. Ale będziesz stał przed domem, a on ci wyniesie co będzie miał.
12
Sin autem pauper est, non pernoctábit apud te pignus, Lecz jeśli ubogi jest, nie przenocuje u ciebie zastawa:
13
sed statim reddes ei ante solis occásum: ut dórmiens in vestiménto suo, benedícat tibi, et hábeas iustítiam coram Dómino Deo tuo. Ale mu ją zaraz wrócisz przed zachodem słońca: aby spiąc w odzieniu swojem, błogosławił tobie, ażebyś miał sprawiedliwość przed Panem Bogiem twoim.
14
Non negábis mercédem indigéntis, et páuperis fratris tui, sive ádvenæ, qui tecum morátur in terra, et intra portas tuas est: Nie odmówisz myta potrzebnego i ubogiego brata twego, choć przychodnia, który z tobą mieszka w ziemi, i między bramami twemi:
15
sed eádem die reddes ei prétium labóris sui ante solis occásum, quia pauper est, et ex eo susténtat ánimam suam: ne clamet contra te ad Dóminum, et reputétur tibi in peccátum. Ale tegoż dnia oddasz mu zapłatę prace jego przed zachodem słońca: bo ubogi jest, a z tego żywi dusze swoje: aby nie wołał do Pana przeciw tobie, i byłoćby poczytano za grzech.
16
Non occidéntur patres pro fíliis, nec fílii pro pátribus, sed unusquísque pro peccáto suo moriétur. Nie będą zabici ojcowie za syny, ani synowie za ojce: ale każdy za grzech swój umrze.
17
Non pervértes iudícium ádvenæ et pupílli, nec áuferes pígnoris loco víduæ vestiméntum. Nie wywrócisz sądu przychodnia ani sieroty, ani weźmiesz w zastawie szaty wdowy.
18
Meménto quod servíeris in Ægýpto, et erúerit te Dóminus Deus tuus inde. Idcírco præcípio tibi ut fácias hanc rem. Pamiętaj, żeś służył w Egiptcie i wybawił cię ztamtąd Pan Bóg twój. Przeto przykazuję tobie, abyś tę rzecz czynił.
19
Quando messúeris ségetem in agro tuo, et oblítus manípulum relíqueris, non revertéris, ut tollas illum: sed ádvenam, et pupíllum, et víduam auférre patiéris, ut benedícat tibi Dóminus Deus tuus in omni ópere mánuum tuárum. Gdy będziesz żął zboże na swym polu, a zapomniawszy snop zostawisz: nie wrócisz się, abyś go wziął: ale przychodniowi i sierocie i wdowie wziąć dopuścisz. Abyć błogosławił Pan Bóg twój we wszelkiej robocie rąk twoich.
20
Si fruges collégeris olivárum, quidquid remánserit in arbóribus, non revertéris ut cólligas: sed relínques ádvenæ, pupíllo, ac víduæ. Jeśli zbierzesz owoce oliwne, cokolwiek na drzewiech zostanie, nie wrócisz się, żebyś zebrał: ale zostawisz przychodniowi, sierocie i wdowie.
21
Si vindemiáveris víneam tuam, non cólliges remanéntes racémos: sed cedent in usus ádvenæ, pupílli, ac víduæ. Jeśli obierzesz winnicę twoje: nie zbierzesz gron pozostałych: ale się dostaną na potrzebę przychodniowi, sierocie i wdowie.
22
Meménto quod et tu servíeris in Ægýpto, et idcírco præcípio tibi ut fácias hanc rem. Pomni, żeś i ty służył w Egiptcie, i przetoć przykazuję, abyś czynił tę rzecz.
25
1
Si fúerit causa inter áliquos, et interpelláverint iúdices: quem iustum esse perspéxerint, illi iustítiæ palmam dabunt: quem ímpium, condemnábunt impietátis. Jeśli będzie sprawa między któremi, a ucieka się do Sędziów: kogo uznają być sprawiedliwym, temu sprawiedliwości zwycięstwo przysądzą: kogo niezbożnym, osadzą za niezbożnego.
2
Sin autem eum, qui peccávit, dignum víderint plagis: prostérnent, et coram se fácient verberári. Pro mensúra peccáti erit et plagárum modus: A jeśli tego, który zgrzeszył obaczą godnego bicia: położy go, i przed sobą bić każą. Według miary grzechu, będzie i razów miara.
3
ita dumtáxat, ut quadragenárium númerum non excédant: ne fœde lacerátus ante óculos tuos ábeat frater tuus. Wszakże tak, żeby liczby czterdziestej nie przeszły: aby szkaradnie posieczony przed oczyma twemi nie odszedł brat twój.
4
Non ligábis os bovis teréntis in área fruges tuas. Nie zawiążesz gęby wołowi trącemu na bojowisku zboże twoje.
5
Quando habitáverint fratres simul, et unus ex eis absque líberis mórtuus fúerit, uxor defúncti non nubet álteri: sed accípiet eam frater eius, et suscitábit semen fratris sui: Gdyby mieszkali bracia pospołu, a jeden z nich zszedłby bez potomstwa, żona zmarłego nie pójdzie za innego: ale ją pojmie brat jego, i wzbudzi nasienie brata swego:
6
et primogénitum ex ea fílium nómine illíus appellábit, ut non deleátur nomen eius ex Israel. I pierworodnego z niej syna imieniem jego nazowie, aby nie było zgładzone imię jego z Izraela.
7
Sin autem nolúerit accípere uxórem fratris sui, quæ ei lege debétur, perget múlier ad portam civitátis, et interpellábit maióres natu, dicétque: Non vult frater viri mei suscitáre nomen fratris sui in Israel, nec me in cóniugem súmere. A jeśliby nie chciał pojąć żony brata swego, która mu prawem należy; pójdzie niewiasta do bramy miejskiej, i uciecze się do starszych, i rzecze: Niechce brat męża mego wzbudzić imienia brata swego w Izraelu: ani mnie pojąć za żonę.
8
Statímque accersíri eum fácient, et interrogábunt. Si respónderit: Nolo eam uxórem accípere: I wnet każą go przyzwać, i zapytają. Jeśli odpowie: Niechce jej wziąć za żonę:
9
accédet múlier ad eum coram senióribus, et tollet calceaméntum de pede eius, spuétque in fáciem illíus, et dicet: Sic fiet hómini, qui non ædíficat domum fratris sui. Przystąpi niewiasta do niego przed starszymi, a ściągnie bót z nogi jego, i plunie mu w twarz jego, i rzecze: Tak się stanie człowiekowi, który nie buduje domu brata swego.
10
Et vocábitur nomen illíus in Israel, Domus discalceáti. I nazową imię jego w Izraelu: Dom rozzutego.
11
Si habúerint inter se iúrgium viri duo, et unus contra álterum rixári cœ́perit, volénsque uxor altérius erúere virum suum de manu fortióris, miserítque manum, et apprehénderit verénda eius: Jeśliby mieli między sobą poswar dwa mężowie, i jeden z drugim wadzićby się począł: a chcąc żona jednego wyrwać męża swego z ręki mocniejszego, i ściągnęłaby rękę i uchwyciłaby za męzki członek jego:
12
abscídes manum illíus, nec flectéris super eam ulla misericórdia. Utniesz jej rękę, ani się zmiękczysz nad nią żadnem miłosierdziem.
13
Non habébis in sácculo divérsa póndera, maius et minus: Nie będziesz miał w worku różnych gwichtow: więtszego i niniejszego.
14
nec erit in domo tua módius maior et minor. Ani będzie w domu twoim korzec więtszy i mniejszy.
15
Pondus habébis iustum et verum, et módius æquális et verus erit tibi: ut multo vivas témpore super terram, quam Dóminus Deus tuus déderit tibi. Wagę będziesz miał sprawiedliwą i prawdziwą, i korzec równy i prawdziwy będziesz miał, abyś długi czas żył na ziemi, którąć Pan Bóg twój da.
16
Abominátur enim Dóminus tuus eum, qui facit hæc, et aversátur omnem iniustítiam. Brzydzi się bowiem Pan twój tym, który to czyni, i mierzi go wszelka niesprawiedliwość.
17
Meménto quæ fécerit tibi Amalec in via quando egrediebáris ex Ægýpto: Pomni, coć uczynił Amalek w drodze, kiedyś wychodził z Egiptu:
18
quómodo occúrrerit tibi, et extrémos ágminis tui, qui lassi residébant, cecíderit, quando tu eras fame et labóre conféctus: et non timúerit Deum. Jakoć zabieżał: i ostateczne wojska twego, którzy ustawszy odpoczywali, pobił, kiedyś ty był głodem i pracą strapiony, a nie bał się Boga.
19
Cum ergo Dóminus Deus tuus déderit tibi réquiem, et subiécerit cunctas per circúitum natiónes in terra, quam tibi pollícitus est: delébis nomen eius sub cælo. Cave ne obliviscáris. Gdyć tedy Pan Bóg twój da odpocznienie, a podbije wszystkie w okół narody w ziemi którąć obiecał: wygładzisz imię jego z podniebia: Strzeż, abyś niezapoinniał.
26
1
Cumque intráveris terram, quam Dóminus Deus tuus tibi datúrus est possidéndam, et obtinúeris eam, atque habitáveris in ea: A gdy wnidziesz do ziemie, którąć Pan Bóg twój da, abyś osiadł i posiędziesz ją, i mieszkać w niej będziesz:
2
tolles de cunctis frúgibus tuis primítias, et pones in cartállo, pergésque ad locum, quem Dóminus Deus tuus elégerit, ut ibi invocétur nomen eius: Weźmiesz ze wszego zboża twego pierwociny, i włożysz je w kosz, i pójdziesz do miejsca, które Pan Bóg twój obierze, aby tam wzywano imienia jego:
3
accedésque ad sacerdótem, qui fúerit in diébus illis, et dices ad eum: Profíteor hódie coram Dómino Deo tuo, quod ingréssus sum in terram, pro qua iurávit pátribus nostris, ut daret eam nobis. I przystąpiwszy do kapłana, który na on czas będzie, i rzeczesz do niego: Wyznawam dziś przed Panem Bogiem twoim, żem wszedł do ziemie, o którą przysiągł ojcom naszym, żeby ją nam dał.
4
Suscipiénsque sacérdos cartállum de manu tua, ponet ante altáre Dómini Dei tui: I przyjąwszy kapłan kosz z ręki twojej, postawi przed ołtarzem Pana Boga twego:
5
et loquéris in conspéctu Dómini Dei tui: Syrus persequebátur patrem meum, qui descéndit in Ægýptum, et ibi peregrinátus est in paucíssimo número: crevítque in gentem magnam ac robústam et infinítæ multitúdinis. I będziesz mówił przed oczyma Pana Boga twego: Syryjczyk prześladował ojca mego, który szedł do Egiptu, i gościem był tam w liczbie barzo małej: i rozmnożył się w naród wielki, i mocny, i nieprzeliczonego mnóstwa.
6
Afflixerúntque nos Ægýptii, et persecúti sunt, imponéntes ónera gravíssima: I trapili nas Egiptyanie i prześladowali, kładąc brzemiona barzo ciężkie:
7
et clamávimus ad Dóminum Deum patrum nostrórum: qui exaudívit nos, et respéxit humilitátem nostram, et labórem, atque angústiam: I wołaliśmy do Pana Boga ojców naszych: który nas wysłuchał, i wejrzał na uniżenie nasze, i na pracą, i na uciśnienie:
8
et edúxit nos de Ægýpto in manu forti, et bráchio exténto, in ingénti pavóre, in signis atque porténtis: I wywiódł nas z Egiptu ręką mocną i ramieniem wyciągnionem, w strachu wielkim, w znakach i cudach:
9
et introdúxit ad locum istum, et trádidit nobis terram lacte et melle manántem. I wprowadził na to miejsce, i podał nam ziemię mlekiem i miodem płynącą.
10
Et idcírco nunc óffero primítias frugum terræ, quam Dóminus dedit mihi. Et dimíttes eas in conspéctu Dómini Dei tui, et adoráto Dómino Deo tuo. A przetóż teraz ofiaruję pierwsze urodzaje zboża ziemie, którą mi dał Pan. I zostawisz je przed oczyma Pana Boga twego, i pokłoniwszy się Panu Bogu twemu.
11
Et epuláberis in ómnibus bonis, quæ Dóminus Deus tuus déderit tibi et dómui tuæ, tu et Levítes, et ádvena qui tecum est. I używać będziesz we wszystkich dobrach, które Pan Bóg twój da tobie, i domowi twemu, ty i Lewit, i przychodzień, który z tobą jest:
12
Quando compléveris décimam cunctárum frugum tuárum, anno decimárum tértio, dabis Levítæ, et ádvenæ, et pupíllo et víduæ, ut cómedant intra portas tuas, et saturéntur: Gdy wypełnisz dziesięcinę wszech urodzajów twoich, roku dziesięcin trzeciego dasz Lewitowi, i przychodniowi, i sierocie, i wdowie, aby jedli między bramami twemi, i najedli się:
13
loquerísque in conspéctu Dómini Dei tui: Abstuli quod sanctificátum est de domo mea, et dedi illud Levítæ et ádvenæ, et pupíllo ac víduæ, sicut iussísti mihi: non præterívi mandáta tua, nec sum oblítus impérii tui. I rzeczesz przed oczyma Pana Boga twego: Wyniosłem co jest poświęcono z domu mego i dałem to Lewicowi, i przychodniowi, i sierocie, i wdowie, jakoś mi rozkazał nie przestąpiłem przykazania twego, anim zapomniał rozkazania twego.
14
Non comédi ex eis in luctu meo, nec separávi ea in quálibet immundítia, nec expéndi ex his quidquam in re fúnebri. Obedívi voci Dómini Dei mei, et feci ómnia sicut præcepísti mihi. Nie jadłem z nich w żałobie mojej, anim ich oddzielił w jakiejkolwiek nieczystości, anim wydał z tych rzeczy, nic na rzecz pogrzebną. Byłem posłuszen głosu Pana Boga mego, i uczyniłem wszystko jakoś mi przykazał,
15
Réspice de sanctuário tuo, et de excélso cælórum habitáculo, et bénedic pópulo tuo Israel, et terræ, quam dedísti nobis, sicut iurásti pátribus nostris, terræ lacte et melle manánti. Wejrzysz z świątnice twojej, i z wysokiego niebios mieszkania, a błogosław ludowi twemu Izraelskiemu, i ziemi, którąś nam dał, jakoś przysiągł ojcom naszym, ziemi mlekiem i miodem płynącej,
16
Hódie Dóminus Deus tuus præcépit tibi ut fácias mandáta hæc atque iudícia: et custódias et ímpleas ex toto corde tuo, et ex tota ánima tua. Dzisia Pan Bóg twój przykazał tobie, abyś czynił te przykazania i sądy: i strzegł, i pełnił ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej dusze twojej.
17
Dóminum elegísti hódie, ut sit tibi Deus, et ámbules in viis eius, et custódias cæremónias illíus, et mandáta atque iudícia, et obédias eius império. Panaś dziś obrał, abyć był Bogiem, ażebyś chodził drogami jego, i strzegł ceremonji jego, i przykazania i sądów, a był posłuszen rozkazaniu jego.
18
Et Dóminus elégit te hódie ut sis ei pópulus peculiáris, sicut locútus est tibi, et custódias ómnia præcépta illíus: I Pan obrał cię dziś, abyś mu był ludem osobliwym, tak jakoć powiedział, ażebyś strzegł wszystkiego przykazania jego:
19
et fáciat te excelsiórem cunctis géntibus quas creávit, in laudem, et nomen, et glóriam suam: ut sis pópulus sanctus Dómini Dei tui, sicut locútus est. I żeby cię uczynił wyższym nade wszystkie narody, które stworzy ku chwale i imieniu i sławie swojej: abyś był ludem świętym Pana Boga twego, jako mówił.
27
1
Præcépit autem Móyses et senióres Israel, pópulo dicéntes: Custodíte omne mandátum quod præcípio vobis hódie. I przykazał Mojżesz i starszy Izraela ludowi, mówiąc: Strzeżcie wszystkiego rozkazania, które wam dziś przykazuję.
2
Cumque transiéritis Iordánem in terram, quam Dóminus Deus tuus dabit tibi, ériges ingéntes lápides, et calce lævigábis eos, A gdy przejdziecie przez Jordan do ziemie, którąć Pan Bóg twój da: postawisz kamienie wielkie, i potynkujesz je wapnem,
3
ut possis in eis scríbere ómnia verba legis huius, Iordáne transmísso: ut intróeas terram, quam Dóminus Deus tuus dabit tibi, terram lacte et melle manántem, sicut iurávit pátribus tuis. Abyś mógł na nich napisać wszystkie słowa zakonu tego, przeprawiwszy się przez Jordan: abyś wszedł do ziemie, którąć Pan Bóg twój da, ziemię mlekiem i miodem płynącą, jako przysiągł ojcom twoim.
4
Quando ergo transiéritis Iordánem, erígite lápides, quos ego hódie præcípio vobis in monte Hebal, et lævigábis eos calce: Gdy tedy, przejdziecie Jordan, postawcie kamienie które ja wam dziś przykazuję, na górze Hebal, i potynkujesz je wapnem:
5
et ædificábis ibi altáre Dómino Deo tuo de lapídibus, quos ferrum non tétigit, I zbudujesz tam ołtarz Panu Bogu twemu z kamienia, którego się żelazo nie tknęło,
6
et de saxis infórmibus et impolítis: et ófferes super eo holocáusta Dómino Deo tuo, A z kamienia nie ciosanego i nie wygładzonego: i ofiarujesz nad nim całopalenia Panu Bogu twemu,
7
et immolábis hóstias pacíficas, comedésque ibi, et epuláberis coram Dómino Deo tuo. I ofiarujesz ofiary zapokojne, i będziesz tam jadł i używał przed Panem Bogiem twoim,
8
Et scribes super lápides ómnia verba legis huius plane et lúcide. I napiszesz na kamieniach wszystkie słowa zakonu tego znacznie i jaśnie.
9
Dixerúntque Móyses et sacerdótes Levítici géneris ad omnem Israélem: Atténde, et audi Israel: hódie factus es pópulus Dómini Dei tui: I rzekli Mojżesz i kapłani z rodu Lewitskiego do wszystkiego Izraela: Pilnuj a słuchaj Izraelu: zostałeś ludem Pana Boga twego:
10
áudies vocem eius, et fácies mandáta atque iustítias, quas ego præcípio tibi. Będziesz słuchał głosu jego, i będziesz czynił kazania i sprawiedliwości, które ja przykazuję tobie.
11
Præcepítque Móyses pópulo in die illo, dicens: I przykazał Mojżesz ludowi dnia onego, mówie:
12
Hi stabunt ad benedicéndum pópulo super montem Garízim, Iordáne transmísso: Símeon, Levi, Iudas, Issachar, Ioseph, et Béniamin. Ci staną na błogosławienie ludowi na górze Garizim, przeprawiwszy się przez Jordan: Simeon, Lewi, Judas, Issachar, Józef, i Benjamin.
13
Et e regióne isti stabunt ad maledicéndum in monte Hebal: Ruben, Gad, et Aser, et Zábulon, Dan, et Néphthali. A przeciwko ci staną na przeklinanie na góre Hebal: Ruben, Gad, i Aser, i Zabulon, Dan i Neptithali.
14
Et pronuntiábunt Levítæ, dicéntque ad omnes viros Israel excélsa voce: I będą mówić Lewitowie, i rzeką do wszech mężów Izraelskich głosem wyniosłym:
15
Maledíctus homo, qui facit scúlptile et conflátile, abominatiónem Dómini, opus mánuum artíficum, ponétque illud in abscóndito: et respondébit omnis pópulus, et dicet: Amen. Przeklęty człowiek który działa rycinę i brzydliwość Pańską, robotę rąk rzemieślniczych i stawi ji w skrytości. A odpowie wszystek, lud, i rzecze, Amen.
16
Maledíctus qui non honórat patrem suum, et matrem: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który nie czci ojca swego i matki. I rzecze wszystek lud, Amen.
17
Maledíctus qui transfert términos próximi sui: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który przenosi granice bliźniego swego. I rzecze wszystek lud Amen,
18
Maledíctus qui erráre facit cæcum in itínere: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty który czyni, że ślepy błądzi w drodze. I rzecze wszystek lud, Amen.
19
Maledíctus qui pervértit iudícium ádvenæ, pupílli et víduæ: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który wywraca sąd przychodnia, sieroty, i wdowy. I rzecze wszystek lud, Amen.
20
Maledíctus qui dormit cum uxóre patris sui, et revélat operiméntum léctuli eius: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który śpi z żoną ojca swego, i odkrywa przykrycie łóżka jego. I rzecze wszystek lud, Amen.
21
Maledíctus qui dormit cum omni iuménto: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który nierząd płodzi z wszelakiem bydlęciem. I rzecze wszystek lud, Amen.
22
Maledíctus qui dormit cum soróre sua, fília patris sui, vel matris suæ: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który śpi z siostrą swoją, z córką ojca swego, abo matki swej. I rzecze wszystek lud, Amen.
23
Maledíctus qui dormit cum socru sua: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który śpi z świekrą swoją. I rzecze wszystek lud, Amen.
24
Maledíctus qui clam percússerit próximum suum: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który tajemnie zabije bliźniego swego. I rzecze wszystek lud, Amen.
25
Maledíctus qui áccipit múnera, ut percútiat ánimam sánguinis innocéntis: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, który bierze dary, aby zabił duszę krwie niewinnej. I rzecze wszystek lud, Amen.
26
Maledíctus qui non pérmanet in sermónibus legis huius, nec eos ópere pérficit: et dicet omnis pópulus: Amen. Przeklęty, kto nie trwa w słowiech zakonu tego, ani ich skutkiem pełni. I rzecze wszystek lud, Amen.
28
1
Si autem audíeris vocem Dómini Dei tui, ut fácias atque custódias ómnia mandáta eius, quæ ego præcípio tibi hódie, fáciet te Dóminus Deus tuus excelsiórem cunctis géntibus, quæ versántur in terra. A jeśli będziesz słuchał głosu Pana Boga twego, abyś czynił i zachował wszystkie przykazania jego, które ja dziś przykazuję tobie, uczyni cię Pan Bóg twój wyższym nad wszystkie narody, które są na ziemi,
2
Veniéntque super te univérsæ benedictiónes istæ, et apprehéndent te: si tamen præcépta eius audíeris. I przyjdą na cię te wszystkie błogosławieństwa, i imą się ciebie: jeśli jednak słuchać będziesz przykazania jego,
3
Benedíctus tu in civitáte, et benedíctus in agro. Błogosławionym ty w mieście i błogosławiony na polu.
4
Benedíctus fructus ventris tui, et fructus terræ tuæ, fructúsque iumentórum tuórum, greges armentórum tuórum, et caulæ óvium tuárum. Błogosławiony owoc żywota twego, i owoc ziemie twej, i owoc bydła twojego, stada, dobytków twoich, i owczarnie owiec twoich.
5
Benedícta hórrea tua, et benedíctæ relíquiæ tuæ. Błogosławione gumna twoje i błogosławione ostatki twoje.
6
Benedíctus eris tu ingrédiens et egrédiens. Błogosławiony będziesz ty wchodząc i wychodząc.
7
Dabit Dóminus inimícos tuos, qui consúrgunt advérsum te, corruéntes in conspéctu tuo: per unam viam vénient contra te, et per septem fúgient a fácie tua. Da Pan nieprzyjacioły twoje, którzy powstają przeciw tobie, padające przed oczyma twemi: jedną drogą wynidą przeciw tobie, a siedmią dróg uciekać blą przed obliczem twojem.
8
Emíttet Dóminus benedictiónem super cellária tua, et super ómnia ópera mánuum tuárum: benedicétque tibi in terra, quam accéperis. Spuści Pan błogosławieństwo na spiżarnie twoje, i na wszystkie dzieła rąk twoich, i będzieć błogosławił w ziemi, którą weźmiesz.
9
Suscitábit te Dóminus sibi in pópulum sanctum, sicut iurávit tibi: si custodíeris mandáta Dómini Dei tui, et ambuláveris in viis eius. Wystawi cię Pan sobie za lud święty, jakoć przysiągł: jeśli będziesz strzegł przykazania Pana Boga twego, i chodził drogami jego.
10
Videbúntque omnes terrárum pópuli quod nomen Dómini invocátum sit super te, et timébunt te. I ujrzą wszystkie narody ziem, że imię Pańskie wzywane jest nad tobą, i bać się będą ciebie.
11
Abundáre te fáciet Dóminus ómnibus bonis, fructu úteri tui, et fructu iumentórum tuórum, fructu terræ tuæ, quam iurávit Dóminus pátribus tuis ut daret tibi. Dać Pan obfitość wszego dobra, owocu żywota twego, i owocu bydła twego, i owocu ziemie twej, którą przysiągł Pan ojcom twoim, abyć ją dał.
12
Apériet Dóminus thesáurum suum óptimum, cælum, ut tríbuat plúviam terræ tuæ in témpore suo: benedicétque cunctis opéribus mánuum tuárum. Et fœnerábis géntibus multis, et ipse a nullo fœnus accípies. Otworzy skarb swój barzo dobry niebo, aby dało deszcz ziemi twej czasu swego, i będzie błogosławił wszystkim robotom rąk twoich: I będziesz pożyczał wielom narodom, a sam u nikogo pożyczać nie będziesz.
13
Constítuet te Dóminus in caput, et non in caudam: et eris semper supra, et non subter: si tamen audíeris mandáta Dómini Dei tui quæ ego præcípio tibi hódie, et custodíeris et féceris, Postawi cię Pan głową a nie ogonem: i będziesz zawsze na wierzchu, a nie na spodku: jeśli jednak słuchać będziesz przykazania Pana Boga twego, które ja dziś przykazuję tobie, a będziesz strzegł i czynił,
14
ac non declináveris ab eis nec ad déxteram, nec ad sinístram, nec secútus fúeris deos aliénos, neque colúeris eos. A nie ustąpisz od niego, ni na prawo ni na lewo, ani pójdziesz za bogami cudzymi, ani im służyć będziesz.
15
Quod si audíre nolúeris vocem Dómini Dei tui, ut custódias, et fácias ómnia mandáta eius et cæremónias, quas ego præcípio tibi hódie, vénient super te omnes maledictiónes istæ, et apprehéndent te. Ale jeśli nie będziesz chciał słuchać głosu Pana Boga twego, abyś strzegł i czynił wszystko rozkazanie jego i ceremonie, które ja dziś przykazuję tobie przyjdą na cię te wszystkie przeklęctwa, i chwycą się ciebie.
16
Maledíctus eris in civitáte, maledíctus in agro. Przeklęty będziesz w mieście, przeklęty na polu.
17
Maledíctum hórreum tuum, et maledíctæ relíquiæ tuæ. Przeklęte gumno twoje, i przeklęte ostatki twoje.
18
Maledíctus fructus ventris tui, et fructus terræ tuæ, arménta boum tuórum, et greges óvium tuárum. Przeklęty owoc żywota twego, i owoc ziemie twojej, stada wołów twoich, i trzody owiec twoich.
19
Maledíctus eris ingrédiens, et maledíctus egrédiens. Przeklęty będziesz wchodząc i przeklęty wychodząc.
20
Mittet Dóminus super te famem et esúriem, et increpatiónem in ómnia ópera tua, quæ tu fácies: donec cónterat te, et perdat velóciter, propter adinventiónes tuas péssimas in quibus reliquísti me. Przepuści Pan na cię głód i łaknienie, i przeklęctwo na wszystkie sprawy, które będziesz czynił: aż cię zetrze i zatraci prędko, dla wynalazków twoich barzo złych, w którycheś mię opuścił.
21
Adiúngat tibi Dóminus pestiléntiam, donec consúmat te de terra ad quam ingrediéris possidéndam. Niech ci przyda Pan morowe powietrze, aż cię wyniszczy z ziemie, do której wnidziesz posieść ją.
22
Percútiat te Dóminus egestáte, febri et frígore, ardóre et æstu, et áere corrúpto ac rubígine, et persequátur donec péreas. Niechaj cię Pan skarze niedostatkiem, gorączką i zimnicą, upaleniem i gorącem, i skażonem powietrzem i rdzą, a niech cię dogania, aż wyginiesz.
23
Sit cælum, quod supra te est, ǽneum: et terra, quam calcas, férrea. Niechaj będzie niebo, które nad tobą jest miedziane: a ziemia, którą depcesz żelazna.
24
Det Dóminus imbrem terræ tuæ púlverem, et de cælo descéndat super te cinis, donec conteráris. Niech da Pan za deszcz ziemi twojej proch, a z nieba niech na cię zstąpi popiół, aż będziesz wniwecz obrócon.
25
Tradat te Dóminus corruéntem ante hostes tuos: per unam viam egrediáris contra eos, et per septem fúgias, et dispergáris per ómnia regna terræ: Niechaj cię poda Pan upadającego przed nieprzyjacioły twemi, jedną drogą wychodź przeciwko im, a siedmią uciekaj, a bądź rozproszon po wszystkich królestwach ziemie.
26
sitque cadáver tuum in escam cunctis volatílibus cæli, et béstiis terræ, et non sit qui ábigat. I niech będzie trup twój pokarmem wszystkim ptakom powietrznym i zwierzom ziemnym, niech nie będzie ktoby odpędzał.
27
Percútiat te Dóminus úlcere Ægýpti, et partem córporis, per quam stércora egerúntur, scábie quoque et prurígine: ita ut curári néqueas. Niechaj cię zarazi Pan wrzodem Egiptskim, i część ciała, przez którą plugastwa wychodzą krostami i świerzbem: tak żebyś nie mógł być uleczon.
28
Percútiat te Dóminus améntia et cæcitáte ac furóre mentis, Niechaj cię skarze Pan odeściem od rozumu i ślepotą, i szaleństwem,
29
et palpes in merídie sicut palpáre solet cæcus in ténebris, et non dírigas vias tuas. Omníque témpore calúmniam sustíneas, et opprimáris violéntia, nec hábeas qui líberet te. I macaj o południu, jako zwykł macać ślepy w ciemnościach, a nie prostuj dróg twoich. I przez wszystek czas odnoś potwarz, a bądź gwałtem potłumion, ani miej ktoby cię wybawił.
30
Uxórem accípias, et álius dórmiat cum ea. Domum ædífices, et non hábites in ea. Plantes víneam, et non vindémies eam. Pojmi żonę, a drugi niechaj z nią śpi: dom zbuduj, a w nim nie mieszkaj: nasadź winnicę, a nie zbieraj z niej wina.
31
Bos tuus immolétur coram te, et non cómedas ex eo. Asinus tuus rapiátur in conspéctu tuo, et non reddátur tibi. Oves tuæ dentur inimícis tuis, et non sit qui te ádiuvet. Wołu twego niech zabiją przed tobą, a nie jedz niego: osła twego niech porwą przed oczyma twymi, a niech ci go nie wrócą: owce twoje niech będą dane nieprzyjaciołom twoim, a niech nie będzie ktobyć dopomógł.
32
Fílii tui et fíliæ tuæ tradántur álteri pópulo, vidéntibus óculis tuis, et deficiéntibus ad conspéctum eórum tota die, et non sit fortitúdo in manu tua. Synowie twoi i córki twe niech będą dane inszemu narodowi, na co będą patrzeć oczy twoje, i ustawać patrząc na nie przez cały dzień: a niech nie będzie siły w ręce twojej.
33
Fructus terræ tuæ, et omnes labóres tuos cómedat pópulus, quem ignóras: et sis semper calúmniam sústinens, et oppréssus cunctis diébus, Owoce ziemie twej, i wszystkie prace twoje, niechaj poje lud, którego nie znasz: a bądź zawsze potwarz cierpiący i uciśnion po wszystkie dni,
34
et stupens ad terrórem eórum quæ vidébunt óculi tui. I zdumiały od strachu tych rzeczy, które będą widziały oczy twoje.
35
Percútiat te Dóminus úlcere péssimo in génibus et in suris, sanaríque non possis a planta pedis usque ad vérticem tuum. Niech cię zarazi Pan złym wrzodem na koleniech i na łystach, i niech cię nie mogą uleczyć od stopy nogi aż do wierzchu twego.
36
Ducet te Dóminus, et regem tuum, quem constitúeris super te, in gentem, quam ignóras tu et patres tui: et sérvies ibi diis aliénis, ligno et lápidi. Zawiedzie cię Pan, i Króla twego, którego ustawisz nad sobą, do narodu, którego nie znasz ty i ojcowie twoi, i będziesz tam służył bogom cudzym, drewnu i kamieniu.
37
Et eris pérditus in provérbium ac fábulam ómnibus pópulis, ad quos te introdúxerit Dóminus. I będziesz stracony, przypowieścią i baśnią wszystkim narodom, do których cię Pan wprowadzi.
38
Seméntem multam iácies in terram, et módicum congregábis: quia locústæ devorábunt ómnia. Siew wielki wrzucisz w ziemię, a mało zbierzesz: bo wszystko pożrze szarańcza.
39
Víneam plantábis, et fódies: et vinum non bibes, nec cólliges ex ea quíppiam: quóniam vastábitur vérmibus. Winnicę nasadzisz i okopasz: a wina pić nie będziesz, i nic z niej nie zbierzesz: bo ją robacy spustoszą.
40
Olívas habébis in ómnibus términis tuis, et non ungéris óleo: quia défluent, et períbunt. Oliwy mieć będziesz we wszech granicach twoich, a oliwą się mazać nie będziesz: bo opadają i zginą.
41
Fílios generábis et fílias, et non fruéris eis: quóniam ducéntur in captivitátem. Synów i córek narodzisz, a niezażyjesz ich: bo je zawiodą w niewolą.
42
Omnes árbores tuas et fruges terræ tuæ rubígo consúmet. Wszystkie drzewa twoje, i owoce ziemie twojej rdza zniszczy.
43
Advena, qui tecum versátur in terra, ascéndet super te, erítque sublímior: tu autem descéndes, et eris inférior. Przychodzień, który mieszka z tobą wstąpi na cię, i będzie wyższy: a ty zstąpisz, i będziesz niższy.
44
Ipse fœnerábit tibi, et tu non fœnerábis ei. Ipse erit in caput, et tu eris in caudam. On tobie pożyczać będzie, a ty mu nie będziesz pożyczał. On będzie głową, a ty ogonem.
45
Et vénient super te omnes maledictiónes istæ, et persequéntes apprehéndent te, donec intéreas: quia non audísti vocem Dómini Dei tui, nec servásti mandáta eius et cæremónias, quas præcépit tibi. I przyjdą na cię wszystkie te przeklęctwa, i goniąc pojmają cię aż zginiesz: żeś nie słuchał głosu Pana Boga twego, aniś chował przykazania jego, i ceremonii, któreć rozkazał.
46
Et erunt in te signa atque prodígia, et in sémine tuo usque in sempitérnum: I będą na tobie znaki i cuda, i na plemieniu twojem aż na wieki:
47
eo quod non servíeris Dómino Deo tuo in gáudio, cordísque lætítia, propter rerum ómnium abundántiam. Przeto żeś nie służył Panu Bogu twemu w weselu i w radości serca, dla wszystkich rzeczy dostatku:
48
Sérvies inimíco tuo, quem immíttet tibi Dóminus, in fame, et siti, et nuditáte, et omni penúria: et ponet iugum férreum super cervícem tuam, donec te cónterat. Będziesz służył nieprzyjacielowi twemu, którego Pan na cię przepuści, w głodzie i w pragnieniu, i w nagości, i we wszelakim niedostatku: i włoży jarzmo żelazne na szyję twoję, aż cię zetrze.
49
Addúcet Dóminus super te gentem de longínquo, et de extrémis terræ fínibus in similitúdinem áquilæ volántis cum ímpetu, cuius linguam intellígere non possis: Przywiedzie na cię Pan naród z daleka i z ostatnich granic ziemie, na podobieństwo orła z pędem lecącego: którego języka nie będziesz mógł rozumieć:
50
gentem procacíssimam, quæ non déferat seni, nec misereátur párvuli, Naród barzo wszeteczny, który nie uczci starego, ani się ulituje nad małym,
51
et dévoret fructum iumentórum tuórum, ac fruges terræ tuæ: donec intéreas, et non relínquat tibi tríticum, vinum, et óleum, arménta boum, et greges óvium: donec te dispérdat, I pożrze owoc bydła twego, i pożytki ziemie twej: aż zginiesz, i nie zostawić pszenice, wina i oliwy, stad krów, i trzód owiec: aż cię wygubi,
52
et cónterat in cunctis úrbibus tuis, et destruántur muri tui firmi atque sublímes, in quibus habébas fidúciam in omni terra tua. Obsidéberis intra portas tuas in omni terra tua, quam dabit tibi Dóminus Deus tuus: I zetrze we wszystkich miastach twoich, i obalą się mury twoje mocne i wysokie, którymeś dufał we wszystkiej ziemi twojej. Będziesz oblężon w mieściech twoich we wszystkiej ziemi twej, którąć da Pan Bóg twój:
53
et cómedes fructum úteri tui, et carnes filiórum tuórum et filiárum tuárum, quas déderit tibi Dóminus Deus tuus, in angústia et vastitáte qua ópprimet te hostis tuus. I będziesz jadł owoc żywota twego, i mięso synów twoich i córek twoich, któreć Pan Bóg twój da, w uciśnieniu i spustoszeniu, którem cię ściśnie twój nieprzyjaciel.
54
Homo delicátus in te, et luxuriósus valde, invidébit fratri suo, et uxóri, quæ cubat in sinu suo, Człowiek rozkoszny i zbyteczny barzo, będzie zajrzał bratu swemu, i żenie, która leży na łonie jego,
55
ne det eis de cárnibus filiórum suórum, quas cómedet: eo quod nihil áliud hábeat in obsidióne et penúria, qua vastáverint te inimíci tui intra omnes portas tuas. Aby im nie dał mięsa synów swoich, które będzie jadł: przeto że nic inszego nie ma w oblężeniu i niedostatku, którym cię spustoszą nieprzyjaciele twoi, we wszystkich mieściech twoich.
56
Ténera múlier et delicáta, quæ super terram íngredi non valébat, nec pedis vestígium fígere, propter mollítiem et teneritúdinem nímiam, invidébit viro suo, qui cubat in sinu eius, super fílii et fíliæ cárnibus, Niewiasta pieszczona a rozkosznica, która po ziemi chodzić nie mogła, ani stopy nóg postawić, od rozkoszy i pieszczoty wielkiej, będzie zajrzała mężowi swemu, który leży na łonie jej dla mięsa syna i córki,
57
et illúvie secundárum, quæ egrediúntur de médio féminum eius, et super líberis qui eádem hora nati sunt: cómedent enim eos clam propter rerum ómnium penúriam in obsidióne et vastitáte, qua ópprimet te inimícus tuus intra portas tuas. I czepka, który wychodzi z pośród łona jej, i dla dziatek, które się tejże godziny urodziły. Bo je będą jeść potajemnie, dla niedostatku wszech rzeczy w oblężeniu i spustoszeniu, którem cię ściśnie twój nieprzyjaciel w mieściech twoich.
58
Nisi custodíeris, et féceris ómnia verba legis huius, quæ scripta sunt in hoc volúmine, et timúeris nomen eius gloriósum et terríbile, hoc est, Dóminum Deum tuum: Jeśli nie będziesz strzegł i czynił wszystkie słowa zakonu tego, które w tych księgach są napisane, a nie będziesz się bał imienia jego chwalebnego i strasznego, to jest Pana Boga twego:
59
augébit Dóminus plagas tuas, et plagas séminis tui, plagas magnas et perseverántes, infirmitátes péssimas et perpétuas. Rozmnoży Pan plagi twoje, i plagi nasienia twego, plagi wielkie i trwałe, choroby złe i ustawiczne.
60
Et convértet in te omnes afflictiónes Ægýpti, quas timuísti, et adhærébunt tibi. I obróci na cię wszystkie utrapienia Egiptskie, którycheś się lękał, i chwycą się ciebie:
61
Insuper et univérsos languóres, et plagas, quæ non sunt scriptæ in volúmine legis huius, indúcet Dóminus super te, donec te cónterat: Nadto wszystkie niemocy i plagi, które nie są napisane w księgach zakonu tego, przywiedzie Pan na cię, aż cię zetrze:
62
et remanébitis pauci número, qui prius erátis sicut astra cæli præ multitúdine, quóniam non audísti vocem Dómini Dei tui. I zostaniecie w małej liczbie, którzyście przedtem byli jako gwiazdy niebieskie prze mnóstwo: przeto żeś nie słuchał głosu Pana Boga twego.
63
Et sicut ante lætátus est Dóminus super vos, bene vobis fáciens, vosque multíplicans: sic lætábitur dispérdens vos atque subvértens, ut auferámini de terra, ad quam ingrediéris possidéndam. A jako się przedtem radował Pan nad wami, czyniąc wam dobrze i rozmnażając was: tak się będzie radował tracąc was i wywracając: żebyście zniesieni byli z ziemie, do której wnidziesz posieść ją.
64
Dispérget te Dóminus in omnes pópulos, a summitáte terræ usque ad términos eius: et sérvies ibi diis aliénis, quos et tu ignóras et patres tui, lignis et lapídibus. Rozproszy cię Pan między wszystkie narody od końca ziemie, aż do granic jej: i tam będziesz służył bogom cudzym, których i ty nie znasz i ojcowie twoi, drewnom i kamieniom.
65
In géntibus quoque illis non quiésces, neque erit réquies vestígio pedis tui. Dabit enim tibi Dóminus ibi cor pávidum, et deficiéntes óculos, et ánimam consúmptam mœróre: Między narody też onemi nie uspokoisz się, ani będzie miała odpoczynku stopa nogi twojej. Dać tam bowiem Pan serce lękliwe, i oczy ustające i duszę żałością utrapioną,
66
et erit vita tua quasi pendens ante te. Timébis nocte et die, et non credes vitæ tuæ. I będzie żywot twój jakoby wiszący przed tobą. Będziesz się bał w nocy i we dnie, a nie będziesz wierzył żywotowi twemu,
67
Mane dices: Quis mihi det vésperum? et véspere: Quis mihi det mane? propter cordis tui formídinem, qua terréberis, et propter ea, quæ tuis vidébis óculis. Poranu będziesz mówił: Kto mi da wieczór? a w wieczór: Kto mi da zaranie? dla strwożenia serca twego, którem się strachać będziesz, i dla tego co widzieć oczyma twemi.
68
Redúcet te Dóminus clássibus in Ægýptum per viam, de qua dixit tibi ut eam ámplius non vidéres. Ibi vendéris inimícis tuis in servos et ancíllas, et non erit qui emat. Odwiedzie cię Pan w okręciech do Egiptu tą drogą, o której ci mówił, żebyś jej więcej nie widział. Tam będziesz zaprzedan nieprzyjaciołom twoim za niewolniki, i za niewolnice, a nie będzie ktoby kupował.
29
1
Hæc sunt verba fœ́deris quod præcépit Dóminus Móysi ut feríret cum fíliis Israel in terra Moab: præter illud fœdus, quod cum eis pépigit in Horeb. Te są słowa przymierza, które Pan przykazał Mójżeszowi postanowić z synmi Izraelowymi w ziemi Moab: onego przymierza, które z nimi stanowił na Horeb.
2
Vocavítque Móyses omnem Israel, et dixit ad eos: Vos vidístis univérsa, quæ fecit Dóminus coram vobis in terra Ægýpti Pharaóni, et ómnibus servis eius, universǽque terræ illíus, I zwołał Mojżesz wszystkiego Izraela, i rzekł do niego: Wyście widzieli wszystko co czynił Pan przed wami w ziemi Egiptskiej Pharaonowi, i wszystkim sługom jego, i wszystkiej ziemi jego:
3
tentatiónes magnas, quas vidérunt óculi tui, signa illa, portentáque ingéntia, Pokusy wielkie, które widziały oczy twoje, znaki i cuda wielkie,
4
et non dedit vobis Dóminus cor intélligens, et óculos vidéntes, et aures quæ possunt audíre, usque in præséntem diem. I nie dał wam Pan serca rozumnego i oczu widząych, i uszu, które mogą słyszeć aż do dnia dzisiejszego.
5
Addúxit vos quadragínta annis per desértum: non sunt attríta vestiménta vestra, nec calceaménta pedum vestrórum vetustáte consúmpta sunt. Wiódł was przez czterdzieści lat po puszczy: a nie wytarły się szaty wasze, ani boty nóg waszych nie popsowały się od starości.
6
Panem non comedístis, vinum et síceram non bibístis: ut scirétis quia ego sum Dóminus Deus vester. Chlebaście nie jedli, wina i sicery nie piliście: wiedzieli, żem ja jest Pan Bóg wasz.
7
Et venístis ad hunc locum: egressúsque est Sehon rex Hésebon, et Og rex Basan, occurréntes nobis ad pugnam. Et percússimus eos, I przyszliście na to miejsce: i wyjechał Sehon król Hesebon, i Og król Bazan, zajeżdżając nam ku bitwie. I poraziliśmy je:
8
et túlimus terram eórum, ac tradídimus possidéndam Ruben et Gad, et dimídiæ tríbui Manásse. I wzięliśmy ziemię ich, i daliśmy ją w osiadłość Rubenowi i Gadowi, i połowicy pokolenia Manasse.
9
Custodíte ergo verba pacti huius, et impléte ea: ut intelligátis univérsa quæ fácitis. A tak strzeżcie słów przymierza tego, i pełnicie je: abyście rozumieli wszystko co czynicie.
10
Vos statis hódie cuncti coram Dómino Deo vestro, príncipes vestri, et tribus, ac maióres natu, atque doctóres, omnis pópulus Israel, Wy dzisia stoicie wszyscy przed Panem Bogiem waszym książęta wasze, i pokolenia i starszy i nauczycie i wszystek lud Izraelski,
11
líberi et uxóres vestræ, et ádvena qui tecum morátur in castris, excéptis lignórum cæsóribus, et his, qui compórtant aquas: Dziatki i żony wasze, i przychodzień, który z tobą w obozie prócz tych, którzy drwa rąbią, i tych którzy wodę noszą.
12
ut tránseas in fœ́dere Dómini Dei tui, et in iureiurándo quod hódie Dóminus Deus tuus pércutit tecum: Abyś przeszedł w przymierzu Pana Boga twego, i w przysiędze, którą dziś Pan Bóg twój stanowi z tobą:
13
ut súscitet te sibi in pópulum, et ipse sit Deus tuus sicut locútus est tibi, et sicut iurávit pátribus tuis, Abraham, Isaac, et Iacob. Aby cię wystawił sobie za lud, a sam był Bogiem twoim, jakoć powiedział, i jako przysiągł ojcom twoim, Abrahamowi, Izaakowi, i Jakóbowi:
14
Nec vobis solis ego hoc fœdus fério, et hæc iuraménta confírmo, Ani wam samym ja to przymierze czynię, i te przysięgi utwierdzam:
15
sed cunctis præséntibus et abséntibus. Ale wszystkim, którzy tu są, i których niemasz;
16
Vos enim nostis quómodo habitavérimus in terra Ægýpti, et quómodo transiérimus per médium natiónum, quas transeúntes Wy bowiem wiecie jakośmy mieszkali w ziemi Egiptskiej, i jakośmy przeszli przez pośrodek narodów, przez które idąc
17
vidístis abominatiónes et sordes, id est, idóla eórum, lignum et lápidem, argéntum et aurum, quæ colébant. Widzieliście obrzydłości i smrody, to jest bałwany ich, drewno i kamień, srebro i złoto, które chwalili,
18
Ne forte sit inter vos vir aut múlier, família aut tribus, cuius cor avérsum est hódie a Dómino Deo nostro, ut vadat et sérviat diis illárum géntium: et sit inter vos radix gérminans fel et amaritúdinem. By snać nie był między wami mąż, abo niewiasta, dom abo pokolenie, którego serce odwróciło się dziś od Pana Boga naszego, żeby szedł i służył bogom onych narodów: i byłby między wami korzeń rodzący żółć i gorzkość.
19
Cumque audíerit verba iuraménti huius, benedícat sibi in corde suo, dicens: Pax erit mihi, et ambulábo in pravitáte cordis mei: et absúmat ébria sitiéntem, A gdyby usłyszał słowa tej przysięgi, błogosławiłby sobie w sercu swojem mówiąc: Pokój mi będzie i będę chodził w nieprawości serca mego: a niech strawi pijana pragnąca,
20
et Dóminus non ignóscat ei: sed tunc quam máxime furor eius fumet, et zelus contra hóminem illum, et sédeant super eum ómnia maledícta, quæ scripta sunt in hoc volúmine: et déleat Dóminus nomen eius sub cælo, A Pan niech mu nieodpuści: ale na ten czas nawięcej niech się zapali gniew jego, i zapalczywość przeciw onemu człowiekowi, i niech usiędą na nim wszystkie przeklęctwa, które w tych księgach są napisane: i niech wymaże Pan imię jego z pod niebios,
21
et consúmat eum in perditiónem ex ómnibus tríbubus Israel, iuxta maledictiónes, quæ in libro legis huius ac fœ́deris continéntur. I wyniszczy go na zatracenie ze wszech pokoleni Izraelowych według przeklęctw, które się w księgach zakonu i tego przymierza zamykają.
22
Dicétque sequens generátio, et fílii qui nascéntur deínceps, et peregríni qui de longe vénerint, vidéntes plagas terræ illíus, et infirmitátes, quibus eam afflíxerit Dóminus, I rzecze naród potomny, i synowie, którzy się potem urodzą, i obcy, którzy z daleka przyjadą, widząc skarania tej ziemie, i niemocy, któremi ją Pan utrapił,
23
súlphure, et salis ardóre combúrens, ita ut ultra non serátur, nec virens quíppiam gérminet, in exémplum subversiónis Sódomæ et Gomórrhæ, Adamæ et Séboim, quas subvértit Dóminus in ira et furóre suo. Siarką, i solną gorącością spaliwszy, tak żeby jej potem nie siano, ani nic zielonego nie rodziła na kształt wywrócenia Sodomy i Gomorrhy, Adamy i Seboim, które wywrócił Pan w gniewie i w zapalczywości swojej.
24
Et dicent omnes gentes: Quare sic fecit Dóminus terræ huic? quæ est hæc ira furóris eius imménsa? I rzeką wszyscy narodowie: Czemu tak Pan uczynił tej ziemi? Cóż to za gniew zapalczywości jego gwałtowny?
25
Et respondébunt: Quia dereliquérunt pactum Dómini, quod pépigit cum pátribus eórum, quando edúxit eos de terra Ægýpti: I odpowiedzą: Iż opuścili przymierze Pańskie, które uczynił z ojcy ich, kiedy je wywiódł z ziemie Egiptskiej:
26
et serviérunt diis aliénis, et adoravérunt eos, quos nesciébant, et quibus non fúerant attribúti: I służyli cudzym bogom, i kłaniali się tym, których nie znali, i którym nie byli dani:
27
idcírco irátus est furor Dómini contra terram istam, ut indúceret super eam ómnia maledícta, quæ in hoc volúmine scripta sunt: I dla tego się zapalił gniew Pański na tę ziemię, że przywiódł na nie wszystkie przeklęctwa, które w tych księgach są napisane:
28
et eiécit eos de terra sua in ira et in furóre, et in indignatióne máxima, proiecítque in terram aliénam, sicut hódie comprobátur. I wyrzucił je z ziemie swej w gniewie, i w zapalczywości, i rozgniewaniu wielkiem, i porzucił je w cudzą ziemię, jako się dziś pokazuje.
29
Abscóndita, Dómino Deo nostro: quæ manifésta sunt, nobis et fíliis nostris usque in sempitérnum, ut faciámus univérsa verba legis huius. Tajemnice Panu Bogu naszemu: które są jawne, nam i synom naszym aż na wieki, abyśmy czynili wszystkie słowa zakonu tego.
30
1
Cum ergo vénerint super te omnes sermónes isti, benedíctio sive maledíctio, quam propósui in conspéctu tuo: et ductus pœnitúdine cordis tui in univérsis géntibus, in quas dispérserit te Dóminus Deus tuus, Gdy tedy na cię przyjdą te wszystkie mowy, błogosławieństwo albo przeklęctwo, którem przełożył przed oczy twoje: a ruszony żalem serca twego między wszystkiemi narody, do których cię rozproszy Pan Bóg twój,
2
et revérsus fúeris ad eum, et obedíeris eius impériis, sicut ego hódie præcípio tibi, cum fíliis tuis, in toto corde tuo, et in tota ánima tua: I nawrócisz się do niego, i usłuchasz rozkazania jego, jako ja dziś przykazuję tobie, z synami twemi, ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej dusze twojej:
3
redúcet Dóminus Deus tuus captivitátem tuam, ac miserébitur tui, et rursum congregábit te de cunctis pópulis, in quos te ante dispérsit. Przywróci Pan Bóg twój pojmanie twoje, i zmiłuje się nad tobą, i zbierze cię znowu ze wszystkich narodów, między które cię był pierwej rozproszył.
4
Si ad cárdines cæli fúeris dissipátus, inde te rétrahet Dóminus Deus tuus, Byś był i na kraje nieba rozproszony, ztamtąd cię wyciągnie Pan Bóg twój,
5
et assúmet, atque introdúcet in terram, quam possedérunt patres tui, et obtinébis eam: et benedícens tibi, maióris númeri te esse fáciet quam fuérunt patres tui. I weźmie i wprowadzi do ziemie, którą posiedli ojcowie twoi, i otrzymasz ją: a błogosławiąc ci rozmnoży cię w więtszą liczbę niż byli ojcowie twoi.
6
Circumcídet Dóminus Deus tuus cor tuum, et cor séminis tui, ut díligas Dóminum Deum tuum in toto corde tuo, et in tota ánima tua, ut possis vívere. Obrzeże Pan Bóg twój serce twe i serce nasienia twego: żebyś miłował Pana Boga twego ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej dusze twojej, abyś mógł żyć.
7
Omnes autem maledictiónes has convértet super inimícos tuos, et eos, qui odérunt te et persequúntur. A te wszystkie przeklęctwa obróci na nieprzyjacioły twoje, i na te, którzy cię nienawidzą i prześladują.
8
Tu autem revertéris, et áudies vocem Dómini Dei tui: faciésque univérsa mandáta quæ ego præcípio tibi hódie: A ty się nawrócisz, i usłuchasz głosu Pana Boga twego: i będziesz czynił wszystkie przykazania jego, które ja dziś rozkazuję tobie:
9
et abundáre te fáciet Dóminus Deus tuus in cunctis opéribus mánuum tuárum, in sóbole úteri tui, et in fructu iumentórum tuórum, in ubertáte terræ tuæ, et in rerum ómnium largitáte. Revertétur enim Dóminus, ut gáudeat super te in ómnibus bonis, sicut gavísus est in pátribus tuis: I uczyni Pan Bóg twój, że będziesz obfitował we wszystkich sprawach rąk twoich, w płodzie żywota twego, i w owocu bydła twego, i w urodzaju ziemie twojej, i w żyzności wszech rzeczy. Abowiem nawróci się Pan, aby się weselił nad tobą we wszystkich dobrach, jako się weselił nad ojcy twemi:
10
si tamen audíeris vocem Dómini Dei tui, et custodíeris præcépta eius et cæremónias, quæ in hac lege conscrípta sunt: et revertáris ad Dóminum Deum tuum in toto corde tuo, et in tota ánima tua. Jeśli jednak będziesz słuchał głosu Pana Boga twego, i strzegł przykazania jego, i ceremonii, które w tym zakonie są napisane: i nawrócisz się do Pana Boga twego, ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej dusze twojej.
11
Mandátum hoc, quod ego præcípio tibi hódie, non supra te est, neque procul pósitum, Rozkazanie to, które ja dziś przykazuję tobie, nie jestci nad tobą, ani daleko odległe,
12
nec in cælo situm, ut possis dícere: Quis nostrum valet ad cælum ascéndere, ut déferat illud ad nos, et audiámus atque ópere compleámus? Ani położone na niebie, żebyś mógł mówić: Któż z nas może wstąpić do nieba, aby je zniósł do nas, i żebyśmy słyszeli i skutkiem pełnili?
13
Neque trans mare pósitum: ut causéris, et dicas: Quis ex nobis póterit transfretáre mare, et illud ad nos usque deférre: ut possímus audíre, et fácere quod præcéptum est? Ani za morzem leżące, abyś przyczyny wynajdował, I rzekł: Kto z nas będzie mógł przepłynąć morze, a przynieść je aż do nas: abyśmy słyszeli i czynili, co jest przykazano?
14
Sed iuxta te est sermo valde, in ore tuo, et in corde tuo, ut fácias illum. Ale barzo blizko ciebie jest mowa w uściech twoich, i w sercu twojem, abyś ji czynił.
15
Consídera quod hódie proposúerim in conspéctu tuo vitam et bonum, et e contrário mortem et malum: Uważ żeciem dziś położył przed oczy twoje, żywot i dobre, a z drugiej strony, śmierć i złe:
16
ut díligas Dóminum Deum tuum, et ámbules in viis eius, et custódias mandáta illíus ac cæremónias atque iudícia: et vivas, atque multíplicet te, benedicátque tibi in terra, ad quam ingrediéris possidéndam. Abyś miłował Pana Boga twego, a chodził w drogach jego, i strzegł rozkazania jego, i ceremonii, i sądów: i abyś żył, ażeby cię rozmnożył i błogosławił ci w ziemi do której wchodzisz posieść ją.
17
Si autem avérsum fúerit cor tuum, et audíre nolúeris, atque erróre decéptus adoráveris deos aliénos, et servíeris eis: Lecz jeśli się odwróci serce twoje, i nie będziesz chciał słuchać, a błędem zwiedziony pokłonisz się cudzym bogom, i będziesz im służył:
18
prǽdico tibi hódie quod péreas, et parvo témpore moréris in terra, ad quam, Iordáne transmísso, ingrediéris possidéndam. Przepowiadam ci dzisia, że zginiesz, a mały czas będziesz mieszkał w ziemi, do której wnidziesz przeprawiwszy się przez Jordan posieść ją.
19
Testes ínvoco hódie cælum et terram, quod proposúerim vobis vitam et mortem, benedictiónem et maledictiónem. Elige ergo vitam, ut et tu vivas, et semen tuum: Wzywam świadków dziś Nieba i Ziemie, żem położył przed was żywot i śmierć, błagosławieństwo i przeklęctwo. Obierajże tedy żywot, abyś i ty żył i nasienie twoje:
20
et díligas Dóminum Deum tuum, atque obédias voci eius, et illi adhǽreas (ipse est enim vita tua, et longitúdo diérum tuórum), ut hábites in terra, pro qua iurávit Dóminus pátribus tuis, Abraham, Isaac, et Iacob, ut daret eam illis. I miłował Pana Boga twego, i był posłuszny głosu jego, i stał przy nim (bo on jest żywotem twoim, i przedłużeniem dni twoich), abyś mieszkał w ziemi, o którą przysiągł Pan ojcom twoim, Abrahamowi, Izaakowi, i Jakóbowi, żeby ją dał im.
31
1
Abiit ítaque Móyses, et locútus est ómnia verba hæc ad univérsum Israel, Szedł tedy Mojżesz i mówił wszystkie te słowa do wszystkiego Izraela,
2
et dixit ad eos: Centum vigínti annórum sum hódie, non possum ultra égredi et íngredi, præsértim cum et Dóminus díxerit mihi: Non transíbis Iordánem istum. I rzekł do nich: Sto i dwadzieścia lat mi dziś, niemogę dalej wychodzić i wchodzić, a zwłaszcza, że mi też Pan powiedział: Nie przejdziesz tego Jordanu.
3
Dóminus ergo Deus tuus transíbit ante te: ipse delébit omnes gentes has in conspéctu tuo, et possidébis eas: et Iósue iste transíbit ante te, sicut locútus est Dóminus. Pan Bóg tedy twój przejdzie przed tobą: on wygładzi wszystkie te narody przed oczyma twemi, i posiędziesz je: a ten Jozue przejdzie przed tobą, jako Pan mówił.
4
Faciétque Dóminus eis sicut fecit Sehon et Og régibus Amorrhæórum, et terræ eórum, delebítque eos. I uczyni im Pan, jako uczynił Sehon i Og Królom Amorrhejczyków, i ziemi ich, i wygładzi je.
5
Cum ergo et hos tradíderit vobis, simíliter faciétis eis, sicut præcépi vobis. Gdy tedy i te wam podda, także im uczynicie jakom wam rozkazał.
6
Viríliter ágite, et confortámini: nolíte timére, nec paveátis ad conspéctum eórum: quia Dóminus Deus tuus ipse est ductor tuus, et non dimíttet, nec derelínquet te. Mężnie czyńcie a umacniajcie się: nie bójcie się, ani się lękajcie na ujrzenie ich, abowiem Pan Bóg twój sam jest wodzem twoim, a nie opuści ani cię odstąpi.
7
Vocavítque Móyses Iósue, et dixit ei coram omni Israel: Confortáre, et esto robústus: tu enim introdúces pópulum istum in terram, quam datúrum se pátribus eórum iurávit Dóminus, et tu eam sorte dívides. I zawołał Mojżesz Jozuego, i rzekł mu przed wszystkim Izraelem, umacniaj się i bądź mężnym: ty bowiem wprowadzisz ten lud do ziemie, którą Pan przysiągł dać ojcom ich i ty ją losem podzielisz.
8
Et Dóminus qui ductor est vester, ipse erit tecum: non dimíttet, nec derelínquet te: noli timére, nec páveas. A Pan, który jest wodzem waszym ten będzie z tobą: nie opuści cię ani odstąpi: nie bój się ani się lękaj.
9
Scripsit ítaque Móyses legem hanc, et trádidit eam sacerdótibus fíliis Levi, qui portábant arcam fœ́deris Dómini, et cunctis senióribus Israel. Napisał tedy Mojżesz ten zakon, i dał ji kapłanom synom Lewi, którzy nosili skrzynię przymierza Pańskiego, i wszystkim starszym Izraelskim:
10
Præcepítque eis, dicens: Post septem annos, anno remissiónis, in solemnitáte tabernaculórum, I przykazał im, mówiąc: Po siedmi lat, roku odpuszczenia, w święto Kuczek,
11
conveniéntibus cunctis ex Israel, ut appáreant in conspéctu Dómini Dei tui in loco, quem elégerit Dóminus, leges verba legis huius coram omni Israel, audiéntibus eis, Gdy się znidą wszyscy z Izraela, aby się pokazali przed oczyma Pana Boga twego na miejscu, które obierze Pan, czytać będziesz słowa zakonu tego przed wszystkim Izraelem, co oni słyszeć będą,
12
et in unum omni pópulo congregáto, tam viris quam muliéribus, párvulis, et ádvenis, qui sunt intra portas tuas: ut audiéntes discant, et tímeant Dóminum Deum vestrum, et custódiant, impleántque omnes sermónes legis huius: I w jedno wszystek lud zebrawszy tak męże jako i niewiasty, dziatki i przychodnie, którzy są między bramami twemi, aby słuchając uczyli się, i bali się Pana Boga waszego, i strzegli, i pełnili wszystkie słowa zakonu tego.
13
fílii quoque eórum qui nunc ignórant, ut audíre possint, et tímeant Dóminum Deum suum cunctis diébus quibus versántur in terra, ad quam vos, Iordáne transmísso, pérgitis obtinéndam. Synowie też ich, którzy teraz niewiedzą, aby mogli słuchać i bali się Pana Boga swego, po wszystkie dni których mieszkają na ziemi, do której wy przeprawiwszy się przez Jordan idziecie otrzymać ją.
14
Et ait Dóminus ad Móysen: Ecce prope sunt dies mortis tuæ: voca Iósue, et state in tabernáculo testimónii, ut præcípiam ei. Abiérunt ergo Móyses et Iósue, et stetérunt in tabernáculo testimónii: I rzekł Pan do Mojżesza: Oto blizko są dni śmierci twojej; zawołaj Jozuego a stójcie w przybytku świadectwa, żemu przykażę. Poszli tedy Mojżesz i Jozue, i stanęli w przybytku świadectwa:
15
apparuítque Dóminus ibi in colúmna nubis, quæ stetit in intróitu tabernáculi. I ukazał się tam Pan w słupie obłokowym, który stanął w weściu przybytku
16
Dixítque Dóminus ad Móysen: Ecce tu dórmies cum pátribus tuis, et pópulus iste consúrgens fornicábitur post deos aliénos in terra, ad quam ingréditur ut hábitet in ea: ibi derelínquet me, et írritum fáciet fœdus, quod pépigi cum eo. I rzekł Pan do Mojżesza: Oto ty zaśniesz z ojcy twemi, a ten lud powstawszy będzie cudzołożył za bogi cudzymi w ziemi, do której idzie, aby w niej mieszkał: tam mię odstąpi, i zgwałci przymierze, którem z nim postanowił.
17
Et irascétur furor meus contra eum in die illo: et derelínquam eum, et abscóndam fáciem meam ab eo, et erit in devoratiónem: invénient eum ómnia mala et afflictiónes, ita ut dicat in illo die: Vere quia non est Deus mecum, invenérunt me hæc mala. I rozgniewa się zapalczywość moja przeciw jemu dnia onego, i opuszczę go, i skryję oblicze moje przed nim, i będzie na pożarcie: najdzie go wszystko złe, i uciski, tak iż rzecze w on dzień: Prawdziwie, iż nie jest Bóg ze mną, nalazły mię te złe.
18
Ego autem abscóndam, et celábo fáciem meam in die illo propter ómnia mala, quæ fecit, quia secútus est deos aliénos. A ja skryję i zataję oblicze moje w on dzień, dla wszystkiego złego, które czynił, iż się udał za bogi cudzymi.
19
Nunc ítaque scríbite vobis cánticum istud, et docéte fílios Israel: ut memóriter téneant, et ore decántent, et sit mihi carmen istud pro testimónio inter fílios Israel. Teraz tedy napiszcie sobie tę pieśń, a nauczcie syny Izraelowe: aby na pamięć umieli i usty śpiewali, i niech mi będzie ta pieśń na świadectwo między synmi Izraela,
20
Introdúcam enim eum in terram, pro qua iurávi pátribus eius, lacte et melle manántem. Cumque coméderint, et saturáti, crassíque fúerint, averténtur ad deos aliénos, et sérvient eis: detrahéntque mihi, et írritum fácient pactum meum. Wprowadzę go bowiem do ziemie, o którąm przysiągł ojcom jego mlekiem i miodem płynącej. A gdy się najedzą i nasycą i utyją: odwrócą się do cudzych bogów, i będą im służyć: i uwłóczyć mi będą i zrzucą przymierze moje.
21
Postquam invénerint eum mala multa et afflictiónes, respondébit ei cánticum istud pro testimónio, quod nulla delébit oblívio ex ore séminis sui. Scio enim cogitatiónes eius, quæ factúrus sit hódie, ántequam introdúcam eum in terram, quam ei pollícitus sum. Gdy go najdzie wiele złego i uciski: odpowie mu ta pieśń na świadectwo, której nie wymaże żadne zapamiętanie z ust nasienia twego. Bo ja wiem myśli jego co będzie czynił dziś, pierwej niż go wwiodę do ziemie, którąm mu obiecał.
22
Scripsit ergo Móyses cánticum, et dócuit fílios Israel. Napisał tedy Mojżesz pieśń, i nauczył syny Izraelowę.
23
Præcepítque Dóminus Iósue fílio Nun, et ait: Confortáre, et esto robústus: tu enim introdúces fílios Israel in terram, quam pollícitus sum, et ego ero tecum. I przykazał Pan Jozuemu synowi Nun, i rzekł: Umacniaj się i bądź duży, ty bowiem wwiedziesz syny Izraelowe do ziemie, którąm obiecał, i ja będę z tobą.
24
Postquam ergo scripsit Móyses verba legis huius in volúmine, atque complévit, Gdy tedy napisał Mojżesz słowa zakonu tego w księgach, i dokonał:
25
præcépit Levítis, qui portábant arcam fœ́deris Dómini, dicens: Przykazał Lewitom, którzy nosili skrzynię przymierza Pańskiego, mówiąc:
26
Tóllite librum istum, et pónite eum in látere arcæ fœ́deris Dómini Dei vestri: ut sit ibi contra te in testimónium. Weźmicie te księgi a połóżcie je przy boku skrzynie przymierza Pana Boga waszego: żeby tam były przeciw tobie na świadectwo.
27
Ego enim scio contentiónem tuam, et cervícem tuam duríssimam. Adhuc vivénte me et ingrediénte vobíscum, semper contentióse egístis contra Dóminum: quanto magis cum mórtuus fúero? Znam ja bowiem upór twój, i kark twój barzo twardy. Jeszcze gdym był żyw i chodził z wami, zawżdyście spornie czynili przeciw Panu: jakoż daleko więcej gdy umrę?
28
Congregáte ad me omnes maióres natu per tribus vestras, atque doctóres, et loquar audiéntibus eis sermónes istos, et invocábo contra eos cælum et terram. Zgromadźcież do mnie wszystkie starsze wedle pokoleni waszych, i nauczyciele, i będę mówił słowa te w uszy ich, i będę wzywał na nie nieba i ziemie.
29
Novi enim quod post mortem meam iníque agétis, et declinábitis cito de via, quam præcépi vobis: et occúrrent vobis mala in extrémo témpore, quando fecéritis malum in conspéctu Dómini, ut irritétis eum per ópera mánuum vestrárum. Wiem bowiem, że po śmierci mojej źle czynić będziecie, i ustąpicie prędko z drogi, którąm wam przykazał: i zabieżą wam złe ostatniego czasu, kiedy czynić będziecie złość przed oblicznością Pańską, abyście go rozdrażnili robotami rąk waszych.
30
Locútus est ergo Móyses, audiénte univérso cœtu Israel, verba cárminis huius, et ad finem usque complévit. I mówił Mojżesz, gdy słyszało wszystko zgromadzenie Izraelskie słowa pieśni tej, i aż do końca wyprawił.
32
1
Audíte cæli quæ loquor, áudiat terra verba oris mei. Słuchajcie niebiosa co mówię, niech słucha ziemia słów ust moich.
2
Concréscat ut plúvia doctrína mea, fluat ut ros elóquium meum, quasi imber super herbam, et quasi stillæ super grámina. Niechaj się zroście jako deszcz nauka moja, niechaj płynie jako rosa wymowa moja, jako deszcz na ziele, a jako krople na trawę.
3
Quia nomen Dómini invocábo: date magnificéntiam Deo nostro. Bo będę wzywał imienia Pańskiego: dajcie wielmożność Bogu naszemu.
4
Dei perfécta sunt ópera, et omnes viæ eius iudícia: Deus fidélis, et absque ulla iniquitáte, iustus et rectus. Boże sprawy są doskonałe, a wszystkie drogi jego sądy: Bóg wierny a bez wszelkiej nieprawości, sprawiedliwy i prawy.
5
Peccavérunt ei, et non fílii eius in sórdibus: generátio prava atque pervérsa. Zgrzeszyli mu, a nie synowie jego w smrodach: naród zły i przewrotny,
6
Hǽccine reddis Dómino, pópule stulte et insípiens? numquid non ipse est pater tuus, qui possédit te, et fecit, et creávit te? Izali to oddawasz Panu ludu głupi a szalony: azaż, nie on jest ojcem twoim, który cię posiadł i uczynił, i stworzył cię?
7
Meménto diérum antiquórum, cógita generatiónes síngulas: intérroga patrem tuum, et annuntiábit tibi: maióres tuos, et dicent tibi. Wspomni na dawne dni, rozmyślaj każdy rodzaj: spytaj ojca twego, i oznajmi tobie: starszych twoich i powiedząć.
8
Quando dividébat Altíssimus gentes: quando separábat fílios Adam, constítuit términos populórum iuxta númerum filiórum Israel. Gdy dzielił Nawyższy narody: gdy oddziela syny Adamowe, założył granice narodów: według liczby synów Izraelskich.
9
Pars autem Dómini, pópulus eius: Iacob funículus hereditátis eius. A część Pańska lud jego: Jakób sznur dziedzictwa jego.
10
Invénit eum in terra desérta, in loco horróris, et vastæ solitúdinis: circumdúxit eum, et dócuit: et custodívit quasi pupíllam óculi sui. Nalazł go w ziemi pustej, na miejscu strachu i głębokiej pustyniej: Obwiódł go i uczył: i strzegł jako źrenice oka swego.
11
Sicut áquila próvocans ad volándum pullos suos, et super eos vólitans, expándit alas suas, et assúmpsit eum, atque portávit in húmeris suis. Jako Orzeł wywabiający ku lataniu orlęta swe, i latający, rozszerzył skrzydła swoje, i wziął go,i nosił na ramionach swoich.
12
Dóminus solus dux eius fuit: et non erat cum eo deus aliénus. Pan sam wodzem jego był: a nie był z nim Bóg obcy.
13
Constítuit eum super excélsam terram: ut coméderet fructus agrórum, ut súgeret mel de petra, oleúmque de saxo duríssimo. Postawił go na wysokiej ziemi: aby jadł owoce polne, żeby ssał miód z opoki, a oliwę z natwardszej skały.
14
Butýrum de arménto, et lac de óvibus cum ádipe agnórum, et aríetum filiórum Basan: et hircos cum medúlla trítici, et sánguinem uvæ bíberet meracíssimum. Masło z krów, a mleko z owiec z tłustością jagniąt, i baranów synów Bazan: i kozły z nalepszą pszenicą, i krew jagody pił jako naszczerszą.
15
Incrassátus est diléctus, et recalcitrávit: incrassátus, impinguátus, dilatátus, derelíquit Deum factórem suum, et recéssit a Deo salutári suo. Roztył miły, i odwierzgnął: roztywszy, stłuściąwszy, napęczniawszy, opuścił Boga Stworzyciela swego, od Boga Zbawiciela swego.
16
Provocavérunt eum in diis aliénis, et in abominatiónibus ad iracúndiam concitavérunt. Rozdrażnili go w bogach cudzych, i w obrzydłościach ku gniewu wzruszyli.
17
Immolavérunt dæmóniis, et non Deo, diis, quos ignorábant: novi recentésque venérunt, quos non coluérunt patres eórum. Ofiarowali czartom a nie Bogu: bogom, których nie znali: nowotni i świeży przyszli, których nie chwalili ojcowie ich.
18
Deum, qui te génuit dereliquísti, et oblítus es Dómini creatóris tui. Boga, który cię urodził, opuściłeś i zapomniałeś Pana stworzyciela twego.
19
Vidit Dóminus, et ad iracúndiam concitátus est: quia provocavérunt eum fílii sui et fíliæ. Ujrzał Pan, i do gniewu wzruszony jest: iż go rozdrażnili synowie jego i córki.
20
Et ait: Abscóndam fáciem meam ab eis, et considerábo novíssima eórum: generátio enim pervérsa est, et infidéles fílii. I rzekł: Skryję oblicze moje od nich, a będę się przypatrował końcowi ich: Naród bowiem przewrotny jest, i niewierni synowie:
21
Ipsi me provocavérunt in eo, qui non erat Deus, et irritavérunt in vanitátibus suis: et ego provocábo eos in eo, qui non est pópulus, et in gente stulta irritábo illos. Oni mię rozdrażnili w tym, który nie był Bogiem: w próżnościach swoich: a ja drażnić je będę tym, który nie jest ludem, i w głupim narodzie gniewać ich będę.
22
Ignis succénsus est in furóre meo, et ardébit usque ad inférni novíssima: devorabítque terram cum gérmine suo, et móntium fundaménta combúret. Ogień zapalił się w zapalczywości mojej, i będzie gorzał aż do spodku piekła: i pożrze ziemię z jej urodzajem, i grunty gór wypali.
23
Congregábo super eos mala, et sagíttas meas complébo in eis. Zgromadzę na nie złe, i strzały moje wystrzelam w nie.
24
Consuméntur fame, et devorábunt eos aves morsu amaríssimo: dentes bestiárum immíttam in eos, cum furóre trahéntium super terram, atque serpéntium. Wyzdychają głodem i pożrzą je ptacy klwaniem barzo przykrem: zęby bestyi zapuszczę w nie, z jadem wlekących się po ziemi, i płazających,
25
Foris vastábit eos gládius, et intus pavor, iúvenem simul ac vírginem, lacténtem cum hómine sene. Z nadworza pustoszyć je będzie miecz, a wewnątrz strach, młodzieńca, wespół i pannę, ssącego z człowiekiem starym,
26
Dixi: Ubinam sunt? cessáre fáciam ex homínibus memóriam eórum. Rzekłem: Kędyż są? uczynię, że ustanie z ludzi pamiątka ich.
27
Sed propter iram inimicórum dístuli: ne forte superbírent hostes eórum, et dícerent: Manus nostra excélsa, et non Dóminus, fecit hæc ómnia. Ale dla gniewu nieprzyjaciół odłożyłem: by snać nie pysznili się nieprzyjaciele ich, i nie rzekli; Ręka nasza wysoka, a nie Pan, sprawiła to wszystko.
28
Gens absque consílio est, et sine prudéntia. Naród bez rady jest, i bez roztropności,
29
Utinam sáperent, et intellígerent, ac novíssima providérent. Daj Boże, aby mądrzy byli, i rozumieli, i ostateczne rzeczy opatrowili.
30
Quómodo persequátur unus mille, et duo fugent decem míllia? nonne ídeo, quia Deus suus véndidit eos, et Dóminus conclúsit illos? Jako jeden ugania tysiąc, a dwa w tył obracają dziesięć tysięcy? izali nie przeto, iż Bóg ich zaprzedał je, a Pan zawarł je?
31
Non enim est Deus noster ut dii eórum: et inimíci nostri sunt iúdices. Nie jest bowiem Bóg nasz jako bogowie ich; i nieprzyjaciele naszy są sędziowie.
32
De vínea Sodomórum, vínea eórum, et de suburbánis Gomórrhæ: uva eórum, uva fellis, et botri amaríssimi. Z winnice Sodomskiej, winnica ich, i z przedmieścia Gomorrhy winna jagoda ich, jagoda żółci, a grona barzo gorzkie,
33
Fel dracónum vinum eórum, et venénum áspidum insanábile. Żółć smoków wino ich, a jad żmijowy nie uleczony.
34
Nonne hæc cóndita sunt apud me, et signáta in thesáuris meis? Izali, te rzeczy nie są skryte u mnie, i zapieczętowane w skarbiech moich?
35
Mea est últio, et ego retríbuam in témpore, ut labátur pes eórum: iuxta est dies perditiónis, et adésse festínant témpora. Mojać jest pomsta, a ja oddam na czas aby się powinęła noga ich: blizko jest dzień zginienia, i czasy się ku przybyciu kwapią.
36
Iudicábit Dóminus pópulum suum, et in servis suis miserébitur: vidébit quod infirmáta sit manus, et clausi quoque defecérunt, residuíque consúmpti sunt. Będzie sądził Pan lud swój, a nad sługami swymi zmiłuje się: Ujrzy, iż zemdlała ręka, i zamknieni też ustali, a którzy zostali zniszczeli.
37
Et dicet: Ubi sunt dii eórum, in quibus habébant fidúciam? I rzecze: Gdzież są bogowie ich, w których nadzieję mieli?
38
de quorum víctimis comedébant ádipes, et bibébant vinum libáminum: surgant, et opituléntur vobis, et in necessitáte vos prótegant. Z których ofiar jadali tłustość, a pili wino mokrych, ofiar? niechaj wstaną a ratują was, a niech was w potrzebie obronią.
39
Vidéte quod ego sim solus, et non sit álius Deus præter me: ego occídam, et ego vívere fáciam: percútiam, et ego sanábo, et non est qui de manu mea possit erúere. Obaczcież, żem ja jest sam, a nie masz inszego Boga oprócz mnie: ja zabiję i ja ożywię: zranię i ja zleczę: a nie masz ktoby i z ręki mojej mógł wyrwać,
40
Levábo ad cælum manum meam, et dicam: Vivo ego in ætérnum. Podniosę ku niebu rękę moję, i rzekę: Żywię ja na wieki.
41
Si acúero ut fulgur gládium meum, et arripúerit iudícium manus mea: reddam ultiónem hóstibus meis, et his qui odérunt me retríbuam. Jeśli zaostrzę jako błyskawicę miecz mój, i pochwyci sąd ręka moja: oddam pomstę nieprzyjaciołom moim, i tym, którzy mię nienawidzieli odwetuję.
42
Inebriábo sagíttas meas sánguine, et gládius meus devorábit carnes: de cruóre occisórum et de captivitáte, nudáti inimicórum cápitis. Upoję strzały moje krwią ich, a miecz mój pożrze mięso, ze krwie pobitych, i z pojmania odkrytej nieprzyjacielskiej głowy.
43
Laudáte gentes pópulum eius, quia sánguinem servórum suórum ulciscétur: et vindíctam retríbuet in hostes eórum, et propítius erit terræ pópuli sui. Chwalcie narodowie lud jego, bo się krwie sług swoich mścić będzie: I pomstę odda nad nieprzyjacioły ich, a będzie miłościw ziemi ludu swego.
44
Venit ergo Móyses, et locútus est ómnia verba cántici huius in áuribus pópuli, ipse et Iósue fílius Nun. Przyszedł tedy Mojżesz i mówił wszystkie słowa tej pieśni do uszu ludu, on i Jozue syn Nun.
45
Complevítque omnes sermónes istos, loquens ad univérsum Israel. I dokonał tych wszystkich powieści, mówiąc do wszystkiego Izraela.
46
Et dixit ad eos: Pónite corda vestra in ómnia verba, quæ ego testíficor vobis hódie: ut mandétis ea fíliis vestris custodíre et fácere, et implére univérsa quæ scripta sunt legis huius: I rzekł do nich: Przyłóżcie serca wasze do wszystkich słów które ja dziś wam oświadczam: abyście rozkazali synom waszym chować je i czynić, i wypełnić wszystko co napisano jest tego zakonu:
47
quia non incássum præcépta sunt vobis, sed ut sínguli in eis víverent: quæ faciéntes longo perseverétis témpore in terra, ad quam, Iordáne transmísso, ingredímini possidéndam. Bo nie darmo je wam przykazano, ale aby każdy z was żył w nich: które czyniąc trwalibyście przez długi czas na ziemi, do której przeprawiwszy się przez Jordan wchodzicie posieść ją.
48
Locutúsque est Dóminus ad Móysen in eádem die, dicens: I mówił Pan do Mojżesza tegoż dnia, rzekąc:
49
Ascénde in montem istum Abarim, id est, transítuum, in montem Nebo, qui est in terra Moab contra Iéricho: et vide terram Chánaan, quam ego tradam fíliis Israel obtinéndam, et mórere in monte. Wstąp na tę górę Abarim, (to jest, przejścia) na górę Nebo, która jest w ziemi Moabskiej przeciw Jerychu: a oglądaj ziemię Chananejską, którą ja dam synom Izraelowym odzierżeć ją, a umrzy na górze.
50
Quem conscéndens iungéris pópulis tuis, sicut mórtuus est Aaron frater tuus in monte Hor, et appósitus pópulis suis: Na którą wstąpiwszy będziesz przyłączon do ludów twoich, jako umarł Aaron brat twój na górze Hor, iprzyłożon jest do ludów swoich.
51
quia prævaricáti estis contra me in médio filiórum Israel ad Aquas contradictiónis in Cades desérti Sin: et non sanctificástis me inter fílios Israel. Boście wystąpili przeciwko mnie w pośrodku synów Izraelowych u wody w Kades pustyni Sin: a niepoświęciliście mię między synmi Izraelowymi.
52
Ecóntra vidébis terram, et non ingrediéris in eam, quam ego dabo fíliis Israel. Z przeciwia oglądasz ziemię, a nie wnidziesz do niej, którą ja dam synom Izraelowym.
33
1
Hæc est benedíctio, qua benedíxit Móyses, homo Dei, fíliis Israel ante mortem suam. To jest błogosławieństwo, którym błogosławił Mojżesz, człowiek Boży, synom Izraelowym przed śmiercią
2
Et ait: Dóminus de Sínai venit, et de Seir ortus est nobis: appáruit de monte Pharan, et cum eo sanctórum míllia. In déxtera eius ígnea lex. I rzekł: Pan z Sinai przyszedł, i z Seir wszedł nam, ukazał się z góry Pharan, a z nim świętych tysiące. W prawicy jego ognisty zakon.
3
Diléxit pópulos, omnes sancti in manu illíus sunt: et qui appropínquant pédibus eius, accípient de doctrína illíus. Umiłował narody, wszyscy święci są w ręku jego, a którzy przybliżają się do nóg jego, wezmą z nauki jego.
4
Legem præcépit nobis Móyses, hereditátem multitúdinis Iacob. Zakon nam przykazał Mojżesz za dziedzictwo mnóstwa Jakóbowego.
5
Erit apud rectíssimum rex, congregátis princípibus pópuli cum tríbubus Israel. Będzie u naprawszego królem zgromadziwszy książęta ludu z pokoleńmi Izraelowemi.
6
Vivat Ruben, et non moriátur, et sit parvus in número. Niech żywie Ruben, a niech nie umiera, a niechaj będzie mały w liczbie.
7
Hæc est Iudæ benedíctio: Audi Dómine vocem Iudæ, et ad pópulum suum intróduc eum: manus eius pugnábunt pro eo, et adiútor illíus contra adversários eius erit. To jest błogosławieństwo Judowe: Usłysz Panie głos Judów, a do ludu jego wprowadź go: ręce jego będą się zań biły, i pomocnikiem jego przeciwko nieprzyjaciołom jego będzie.
8
Levi quoque ait: Perféctio tua, et doctrína tua viro sancto tuo, quem probásti in tentatióne, et iudicásti ad Aquas contradictiónis. Lewiemu też rzekł: Doskonałość twoja i nauka twoja mężowi świętemu twemu, któregoś doświadczył w pokuszeniu, i osądziłeś u wód sprzeciwieństwa,
9
Qui dixit patri suo, et matri suæ: Néscio vos: et frátribus suis: Ignóro vos: et nesciérunt fílios suos. Hi custodiérunt elóquium tuum, et pactum tuum servavérunt. Który rzekł ojcu swemu i matce swej: Nie znam was, a braciej swej: Niewiem o was: i nie znali synów swoich. Ci strzegli mów twoich, i przymierze twe zachowali.
10
Iudícia tua o Iacob, et legem tuam o Israel: ponent thymiáma in furóre tuo, et holocáustum super altáre tuum. Sądy twoje o Jakóbie, i zakon twój o Izraelu; będą kłaść kadzenie w zapalczywości twojej, i całopalenie na ołtarzu twoim.
11
Bénedic Dómine fortitúdini eius, et ópera mánuum illíus súscipe. Pércute dorsa inimicórum eius: et qui odérunt eum, non consúrgant. Błogosław Panie mocy jego, a sprawy rąk jego przyjmi: potłucz grzbiety nieprzyjaciół jego: a którzy go nienawidzą, niechaj nie powstaną.
12
Et Béniamin ait: Amantíssimus Dómini habitábit confidénter in eo: quasi in thálamo tota die morábitur, et inter húmeros illíus requiéscet. Beniaminowi też rzekł: Namilszy Pański będzie mieszkał u niego bezpiecznie: jako w łożnicy cały dzień mieszkać będzie, a między ramiony jego będzie odpoczywał.
13
Ioseph quoque ait: De benedictióne Dómini terra eius, de pomis cæli, et rore, atque abýsso subiacénte. Józefowi też rzekł: Z błogosławienia Pańskiego ziemia jego z owoców niebieskich i rosy, i głębokości podległej.
14
De pomis frúctuum solis ac lunæ, Z Jabłek, owoców, słońca i księżyca,
15
de vértice antiquórum móntium, de pomis cóllium æternórum: Z wierzchu starych gór, z owoców pagórków wiecznych:
16
et de frúgibus terræ, et de plenitúdine eius. Benedíctio illíus, qui appáruit in rubo, véniat super caput Ioseph, et super vérticem Nazarǽi inter fratres suos. I z urodzajów ziemie, i z obfitości jej. Błogosławieństwo onego, który się we krzu ukazał, niechaj przydzie na głowę Józefowe, i na wierzch głowy Nazareusza między bracią jego.
17
Quasi primogéniti tauri pulchritúdo eius, córnua rhinocerótis córnua illíus: in ipsis ventilábit gentes usque ad términos terræ. Hæ sunt multitúdines Ephraim: et hæc míllia Manásse. Jako pierworodnego byka piękność jego, rogi Rhinocerota, rogi jego, temi rozmiecie narody aż na kraje ziemie: teć są mnóstwa Ephraim, i te tysiące Manasse.
18
Et Zábulon ait: Lætáre Zábulon in éxitu tuo, et Issachar in tabernáculis tuis. A Zabulonowi rzekł: Wesel się Zabulon w wyściu twojem, a Isaachar w namieciech twoich.
19
Pópulos vocábunt ad montem: ibi immolábunt víctimas iustítiæ. Qui inundatiónem maris quasi lac sugent, et thesáuros abscónditos arenárum. Ludzi przyzową na górę: tam ofiarować będą ofiary sprawiedliwości: którzy powódź morską będą ssać jako mleko, i skarby zakryte piasku.
20
Et Gad ait: Benedíctus in latitúdine Gad: quasi leo requiévit, cepítque bráchium et vérticem. I Gadowi, rzekł: Błogosławiony w szerokości Gad: jako lew odpoczynął, i wziął ramię i głowę.
21
Et vidit principátum suum, quod in parte sua doctor esset repósitus: qui fuit cum princípibus pópuli, et fecit iustítias Dómini, et iudícium suum cum Israel. I oglądał Państwo swoje, że w części jego nauczyciel jest odłożony: który był z książęty ludu, i czynił sprawiedliwości Pańskie, i sąd jego z Izraelem.
22
Dan quoque ait: Dan cátulus leónis, fluet lárgiter de Basan. Danowi też rzekł? Dan szczenię lwie popłynie hojnie z Bazan.
23
Et Néphthali dixit: Néphthali abundántia perfruétur, et plenus erit benedictiónibus Dómini: mare et merídiem possidébit. A Nephthalemu rzekł: Nephthali będzie używał obfitości, i pełen będzie błogosławieństwa Pańskiego morze i południe posiędzie.
24
Aser quoque ait: Benedíctus in fíliis Aser, sit placens frátribus suis, et tingat in óleo pedem suum. Aserowi też rzekł: Błogosławiony w syniech Aser, niech będzie przyjemny braciej swej, a niech omacza w oliwie nogę swoję.
25
Ferrum et æs calceaméntum eius. Sicut dies iuventútis tuæ, ita et senéctus tua. Żelazo i miedź obuwie jego. Jako dni młodości twojej, tak i starość twoja.
26
Non est Deus álius ut Deus rectíssimi: ascénsor cæli auxiliátor tuus. Magnificéntia eius discúrrunt nubes, Niemasz innego Boga, jako Bóg naprawszego: wsiadacz niebieski pomocnikiem twoim. Wielmożnością jego obłoki przebiegają.
27
habitáculum eius sursum, et subter bráchia sempitérna: eíciet a fácie tua inimícum, dicétque: Contérere. Mieszkanie jego wzgórę, a ze spodku ramiona wieczne: wyrzuci przed obliczem twojem nieprzyjaciela, i rzecze: Skrusz się.
28
Habitábit Israel confidénter, et solus. Oculus Iacob in terra fruménti et vini, cælíque caligábunt rore. Będzie mieszkał Izrael bezpiecznie, i sam. Oko Jakóbowe w ziemi zboża i wina, a niebiosa zachmurzą się rosą.
29
Beátus es tu Israel: quis símilis tui pópule, qui salváris in Dómino? scutum auxílii tui, et gládius glóriæ tuæ: negábunt te inimíci tui, et tu eórum colla calcábis. Błogostawionyś ty Izraelu: kto podobny tobie ludu, który zbawion bywasz w Panu? tarcz pomocy twojej, i miecz chwały twojej: zaprzą się ciebie nieprzyjaciele twoi, a ty po szyjach ich deptać będziesz.
34
1
Ascéndit ergo Móyses de campéstribus Moab super montem Nebo, in vérticem Phasga contra Iéricho: ostendítque ei Dóminus omnem terram Gálaad usque Dan, Wstąpił tedy Mojżesz z pól Moab na górę Nebo, na wierzch Phasga, przeciwko Jerychu: i ukazał mu Pan wszystkę ziemię Galaad aż do Dan.
2
et univérsum Néphthali, terrámque Ephraim et Manásse, et omnem terram Iuda usque ad mare novíssimum, I wszystkiego Nephthali, i ziemię Ehpraim i Manasse, i wszystkę ziemię Judy aż do morza ostatniego.
3
et austrálem partem, et latitúdinem campi Iéricho civitátis palmárum usque Segor. I stronę południową, i szerokość pola Jerycha miasta palm aż do Segor.
4
Dixítque Dóminus ad eum: Hæc est terra, pro qua iurávi Abraham, Isaac, et Iacob, dicens: Sémini tuo dabo eam. Vidísti eam óculis tuis, et non transíbis ad illam. I rzekł Pan do niego: Tać jest ziemia, o którąm przysiągł Abrahamowi, Izaakowi, i Jakóbowi, mówiąc: nasieniu twemu dam ją. Widziałeś ją oczyma swemi, ale nie przejdziesz do niej.
5
Mortuúsque est ibi Móyses servus Dómini, in terra Moab, iubénte Dómino: I umarł tam Mojżesz sługa Pański w ziemi Moabskiej na rozkazanie Pańskie:
6
et sepelívit eum in valle terræ Moab contra Phogor: et non cognóvit homo sepúlcrum eius usque in præséntem diem. I pogrzebł go w dolinie ziemie Moabskiej przeciwko Phogor: a nie dowiedział się człowiek o grobie jego aż do teraźniejszego dnia.
7
Móyses centum et vigínti annórum erat quando mórtuus est: non caligávit óculus eius, nec dentes illíus moti sunt. Mojżeszowi sto i dwadzieścia lat było gdy umarł: a nie zaćmiło się oko jego ani się poruszyły zęby jego.
8
Fleverúntque eum fílii Israel in campéstribus Moab trigínta diébus: et compléti sunt dies planctus lugéntium Móysen. I płakali go synowie Izraelowi na polach Moab trzydzieści dni: i spełniły się dni płaczu płaczących Mójżesza.
9
Iósue vero fílius Nun replétus est Spíritu sapiéntiæ, quia Móyses pósuit super eum manus suas. Et obediérunt ei fílii Israel, fecerúntque sicut præcépit Dóminus Móysi. A Jozue syn Nun napełnion jest Ducha mądrości, bo Mojżesz nań włożył ręce swoje. I byli mu posłuszni synowie Izraelowi, i uczynili jako Pan rozkazał Mojżeszowi.
10
Et non surréxit ultra prophéta in Israel sicut Móyses, quem nosset Dóminus fácie ad fáciem, I nie powstał na potem prorok w Izraelu jako Mojżesz, któregoby znał Pan twarzą w twarz,
11
in ómnibus signis atque porténtis, quæ misit per eum, ut fáceret in terra Ægýpti Pharaóni, et ómnibus servis eius, universǽque terræ illíus, We wszystkich znakach i cudach, które posłał przezeń, żeby czynił w ziemi Egiptskiej Pharaonowi i wszystkim sługom jego, i wszystkiej ziemi jego,
12
et cunctam manum robústam, magnáque mirabília, quæ fecit Móyses coram univérso Israel. I wszelaką rękę mocną, i dziwy wielkie, które czynił Mojżesz przed wszystkim Izraelem.