Biblia Sacra

Liber II Regum Księga II Królów
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16 – 17 – 18 – 19 – 20 – 21 – 22 – 23 – 24 – 25
1
1
Prævaricátus est autem Moab in Israel, postquam mórtuus est Achab. A Moab wykroczył potem przeciw Izraelowi, jako umarł Achab.
2
Cecidítque Ochozías per cancéllos cœnáculi sui, quod habébat in Samaría, et ægrotávit: misítque núntios, dicens ad eos: Ite, consúlite Beélzebub deum Accaron, utrum vívere queam de infirmitáte mea hac. I spadł Ochoziasz przez kratę z sale swej, którą miał w Samariiej i rozniemógł się: i wyprawił posły, mówiąc do nich: Idźcie, poradźcie się Beelzebuba boga Akkaron, jeśli żyć mogę z tej niemocy mojej.
3
Angelus autem Dómini locútus est ad Elíam Thesbíten, dicens: Surge, et ascénde in occúrsum nuntiórum regis Samaríæ, et dices ad eos: Numquid non est Deus in Israel, ut eátis ad consuléndum Beélzebub deum Accaron? A Anioł Pański rzekł do Eliasza Thesbytczyka, mówiąc: Wstań, a idź przeciwko posłom króla Samaryjskiego, i będziesz mówił do nich: Azaż niemasz Boga w Izraelu, że się idziecie radzić Beelzebuba boga Akkaron?
4
Quam ob rem hæc dicit Dóminus: De léctulo, super quem ascendísti, non descéndes, sed morte moriéris. Et ábiit Elías. Przetoż tak mówi Pan, z łóżka na któreś wstąpił, nie zstąpisz, ale śmiercią umrzesz. I poszedł Eliasz,
5
Reversíque sunt núntii ad Ochozíam. Qui dixit eis: Quare revérsi estis? I wrócili się posłowie do Ochoziasza. Który im rzekł: Czemuście się wrócili?
6
At illi respondérunt ei: Vir occúrrit nobis, et dixit ad nos: Ite, et revertímini ad regem, qui misit vos, et dicétis ei: Hæc dicit Dóminus: Numquid quia non erat Deus in Israel, mittis ut consulátur Beélzebub deus Accaron? Idcírco de léctulo, super quem ascendísti, non descéndes, sed morte moriéris. A oni mu odpowiedzieli: Zabieżał nam mąż, i rzekł do nas: Idźcie a wróćcie się do króla, który was posłał, a powiecie mu: To mówi Pan: Izali że nie było Boga w Izraelu, posyłasz radzić się Beelzebuba boga Akkaron? Przeto z łóżka, na któreś wstąpił nie zstąpisz, ale śmiercią umrzesz.
7
Qui dixit eis: Cuius figúræ et hábitus est vir ille, qui occúrrit vobis, et locútus est verba hæc? Który im rzekł: Co za osoba i odzienie jest tego męża, który wam zabieżał, i mówił te słowa?
8
At illi dixérunt: Vir pilósus, et zona pellícea accínctus rénibus. Qui ait: Elías Thesbítes est. A oni odpowiedzieli: Mąż kosmaty i pasem skórzanym na biodrach opasany. Który rzekł: Eliasz Thesbytczyk jest,
9
Misítque ad eum quinquagenárium príncipem, et quinquagínta qui erant sub eo. Qui ascéndit ad eum: sedentíque in vértice montis, ait: Homo Dei, rex præcépit ut descéndas. I posłał do niego rotmistrza pięćdziesiątnika i pięćdziesiąt, którzy byli pod nim. Który poszedł do niego: i siedzącemu na wierzchu góry, rzekł: Człowiecze Boży, król rozkazał, abyś zszedł.
10
Respondénsque Elías, dixit quinquagenário: Si homo Dei sum, descéndat ignis de cælo, et dévoret te, et quinquagínta tuos. Descéndit ítaque ignis de cælo, et devorávit eum, et quinquagínta qui erant cum eo. A odpowiadając Eliasz rzekł pięćdziesiątnikowi: Jeślim jest człowiek Boży, niech zstąpi ogień z nieba, a niech cię pożrze i pięćdziesiąt twoich. Zstąpił tedy ogień z nieba, i pożarł go, i piącidziesiąt, którzy z nim byli.
11
Rursúmque misit ad eum príncipem quinquagenárium álterum, et quinquagínta cum eo. Qui locútus est illi: Homo Dei, hæc dicit rex: Festína, descénde. I powtóre posłał do niego rotmistrza pięćdziesiątnika drugiego, i piącidziesiąt z nim. Który rzekł do niego: Człowiecze Boży, tak mówi król: Pospiesz się, znidź na dół.
12
Respóndens Elías, ait: Si homo Dei ego sum, descéndat ignis de cælo, et dévoret te, et quinquagínta tuos. Descéndit ergo ignis de cælo, et devorávit illum, et quinquagínta eius. Odpowiadając Eliasz rzekł: Jeślim ja jest człowiek Boży, niech zstąpi ogień z nieba, a niech cię pożrze i piącidziesiąt twoich. Zstąpił tedy ogień z nieba i pożarł go i piącidziesiąt jego.
13
Iterum misit príncipem quinquagenárium tértium, et quinquagínta qui erant cum eo. Qui cum venísset, curvávit génua contra Elíam, et precátus est eum, et ait: Homo Dei, noli despícere ánimam meam, et ánimas servórum tuórum qui mecum sunt. Znowu posłał rotmistrza piącidziesiątnika trzeciego, i piącidziesiąt, którzy z nim byli. Który przyszedszy poklęknął na kolana przed Eliaszem, i prosił go, i rzekł: Człowiecze Boży, nie chciej gardzić duszą moją, i duszami sług twoich, którzy są ze mną.
14
Ecce descéndit ignis de cælo, et devorávit duos príncipes quinquagenários primos, et quinquagénos, qui cum eis erant: sed nunc óbsecro ut misereáris ánimæ meæ. Oto ogień zstąpił z nieba, i pożarł dwu rotmistrzów pięćdziesiątników pierwszych, i pięćdziesiąt, którzy z nimi byli: ale teraz proszę, abyś się zmiłował nad duszą moją,
15
Locútus est autem ángelus Dómini ad Elíam, dicens: Descénde cum eo: ne tímeas. Surréxit ígitur, et descéndit cum eo ad regem, I rzekł Anioł Pański do Eliasza, mówiąc: Idź z nim, nie bój się, A tak wstał, i poszedł z nim do króla,
16
et locútus est ei: Hæc dicit Dóminus: Quia misísti núntios ad consuléndum Beélzebub deum Accaron, quasi non esset Deus in Israel, a quo posses interrogáre sermónem, ídeo de léctulo, super quem ascendísti, non descéndes, sed morte moriéris. I rzekł mu: To mówi Pan: Iżeś wysłał posły radzić się Beelzebuba boga Akkaron, jakoby nie było Boga w Izraelu, od którego byś się mowy mógł pytać: przeto z łóżka, na któreś wstąpił nie zstąpisz ale śmiercią umrzesz.
17
Mórtuus est ergo iuxta sermónem Dómini, quem locútus est Elías, et regnávit Ioram frater eius pro eo, anno secúndo Ioram fílii Iósaphat regis Iudæ: non enim habébat fílium. Umarł tedy według mowy Pańskiej, którą mówił Eliasz, i królował Joram brat jego miasto niego, roku wtórego Jorama syna Jozaphatowego króla Judzkiego, nie miał bowiem syna,
18
Réliqua autem verbórum Ochozíæ, quæ operátus est, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek słów Ochoziaszowych, które czynił, aza te nie są spisane w księgach mów dni królów Izraelskich?
2
1
Factum est autem, cum leváre vellet Dóminus Elíam per túrbinem in cælum, ibant Elías et Eliséus de Gálgalis. I stało się, gdy Pan chciał podnieść Eliasza z wichrem do nieba: szli Eliasz i Elizeusz z Galgal.
2
Dixítque Elías ad Eliséum: Sede hic, quia Dóminus misit me usque in Bethel. Cui ait Eliséus: Vivit Dóminus, et vivit ánima tua, quia non derelínquam te. Cumque descendíssent Bethel, I rzekł Eliasz do Elizeusza: Siedź tu, bo mnie Pan posłał aż do Bethel. Któremu rzekł Elizeusz: Żywie Pan i żywie dusza twoja, że się ciebie nie puszczę. A gdy przyszli do Bethel,
3
egréssi sunt fílii prophetárum, qui erant in Bethel, ad Eliséum, et dixérunt ei: Numquid nosti quia hódie Dóminus tollet dóminum tuum a te? Qui respóndit: Et ego novi: siléte. Wyszli synowie proroccy, którzy byli w Bethel do Elizeusza, i rzekli mu: A wieszże, że dziś Pan weźmie pana twego od ciebie? Który odpowiedział: I jać wiem: Milczcie.
4
Dixit autem Elías ad Eliséum: Sede hic, quia Dóminus misit me in Iéricho. Et ille ait: Vivit Dóminus, et vivit ánima tua, quia non derelínquam te. Cumque veníssent Iéricho, I rzekł Eliasz do Elizeusza: Siedź tu, bo mię Pan posłał do Jerycha: A on rzekł: Żywie Pan i żywie dusza twoja, że się ciebie nie puszczę. A gdy przyszli do Jerycha,
5
accessérunt fílii prophetárum, qui erant in Iéricho, ad Eliséum, et dixérunt ei: Numquid nosti quia Dóminus hódie tollet dóminum tuum a te? Et ait: Et ego novi: siléte. Przystąpili synowie proroccy, którzy byli w Jerychu do Elizeusza, i rzekli mu: A wiesz, iż Pan dzisia weźmie pana twego od ciebie? rzekł im: I jać wiem: Milczcie.
6
Dixit autem ei Elías: Sede hic, quia Dóminus misit me usque ad Iordánem. Qui ait: Vivit Dóminus, et vivit ánima tua, quia non derelínquam te. Iérunt ígitur ambo páriter, I rzekł mu Eliasz: Siedź tu, bo mię Pan posłał aż do Jordana. A on rzekł: Żywie Pan i żywie dusza twoja, że się ciebie nie puszczę. A tak szli pospołu obadwa.
7
et quinquagínta viri de fíliis prophetárum secúti sunt eos, qui et stetérunt ecóntra, longe: illi autem ambo stabant super Iordánem. A pięćdziesiąt mężów z synów prorockich szli za nimi, którzy i stanęli przeciwko daleko: a oni oba stali nad Jordanem.
8
Tulítque Elías pállium suum, et invólvit illud, et percússit aquas: quæ divísæ sunt in utrámque partem, et transiérunt ambo per siccum. I wziął Eliasz płaszcz swój, i zwinął ji, i uderzył wody, które się rozstąpiły na obie stronie, i przeszli oba po suszy.
9
Cumque transíssent, Elías dixit ad Eliséum: Póstula quod vis ut fáciam tibi, ántequam tollar a te. Dixítque Eliséus: Obsecro ut fiat in me duplex spíritus tuus. A gdy przeszli, Eliasz rzekł do Elizeusza: Żądaj czego chcesz, abych ci uczynił, pierwej niż będę wzięt od ciebie. I rzekł Elizeusz: Proszę, aby się stał we mnie dwojaki duch twój.
10
Qui respóndit: Rem diffícilem postulásti: áttamen si víderis me quando tollar a te, erit tibi quod petísti: si autem non víderis, non erit. Który odpowiedział: Trudnejeś rzeczy prosił: wszakże, jeśli mię ujrzysz, gdy będę wzięt od ciebie, stanieć się o coś żądał: ale jeśli nie ujrzysz, nie stanie.
11
Cumque pérgerent, et incedéntes sermocinaréntur, ecce currus ígneus, et equi ígnei divisérunt utrúmque: et ascéndit Elías per túrbinem in cælum. A gdy szli, a idąc rozmawiali: alić wóz ognisty, i konie ogniste rozłączyły obudwu: i wstąpił Eliasz przez wicher do nieba,
12
Eliséus autem vidébat, et clamábat: Pater mi, pater mi, currus Israel, et auríga eius. Et non vidit eum ámplius: apprehendítque vestiménta sua, et scidit illa in duas partes. A Elizeusz widział i wołał: Ojcze mój, ojcze mój, wozie Izraelów i woźnica jego. I nie widział go więcej: a ująwszy szaty swe rozdarł je na dwie części.
13
Et levávit pállium Elíæ, quod cecíderat ei: reversúsque stetit super ripam Iordánis, I podniósł płaszcz Eliaszów, który mu był upadł, a wróciwszy się stanął na brzegu Jordanu.
14
et pállio Elíæ, quod cecíderat ei, percússit aquas, et non sunt divísæ: et dixit: Ubi est Deus Elíæ étiam nunc? Percussítque aquas, et divísæ sunt huc atque illuc, et tránsiit Eliséus. A płaszczem Eliaszowym, który mu był upadł, uderzył wody, a nie rozstąpiły się: I rzekł: Gdzież jest Bóg Eliaszów i teraz? I uderzył wody, i rozstąpiły się i tam i sam, i przeszedł Elizeusz.
15
Vidéntes autem fílii prophetárum, qui erant in Iéricho ecóntra, dixérunt: Requiévit spíritus Elíæ super Eliséum. Et veniéntes in occúrsum eius, adoravérunt eum proni in terram, A widząc synowie proroków, którzy byli w Jerychu na przeciw, rzekli: Odpoczynął duch Eliaszów na Elizeuszu. A wyszedszy przeciwko niemu, pokłonili się mu twarzą do ziemie.
16
dixerúntque illi: Ecce, cum servis tuis sunt quinquagínta viri fortes, qui possunt ire, et quǽrere dóminum tuum, ne forte túlerit eum Spíritus Dómini, et proiécerit eum in unum móntium, aut in unam vállium. Qui ait: Nolíte míttere. I rzekli mu: Oto przy sługach twoich jest pięćdziesiąt mężów mocnych, którzy mogą iść i szukać pana twego, by go snać Duch Pański nie pochwycił i nie porzucił na której górze, abo na której dolinie. A on rzekł: Nie posyłajcie.
17
Coegerúntque eum, donec acquiésceret, et díceret: Míttite. Et misérunt quinquagínta viros: qui cum quæsíssent tribus diébus, non invenérunt. I przymusili go, aż zezwolił, i rzekł: Poślijcież. I posłali piącidziesiąt mężów: którzy, gdy szukali przez trzy dni, nie naleźli.
18
Et revérsi sunt ad eum: at ille habitábat in Iéricho, et dixit eis: Numquid non dixi vobis: Nolíte míttere? I wrócili się do niego, a on mieszkał w Jerychu, i rzekł im: Azam wam nie mówił: Nie posyłajcie.
19
Dixérunt quoque viri civitátis ad Eliséum: Ecce habitátio civitátis huius óptima est, sicut tu ipse dómine pérspicis: sed aquæ péssimæ sunt, et terra stérilis. Rzekli też mężowie miasta do Elizeusza: Oto mieszkanie miasta tego jest barzo dobre, jako ty sam panie widzisz: ale wody są barzo złe, i ziemia niepłodna.
20
At ille ait: Afférte mihi vas novum, et míttite in illud sal. Quod cum attulíssent, A on rzekł: Przynieście mi naczynie nowe, a włóżcie w nie soli. Które gdy przynieśli,
21
egréssus ad fontem aquárum, misit in illum sal, et ait: Hæc dicit Dóminus: Sanávi aquas has, et non erit ultra in eis mors, neque sterílitas. Wyszedszy do źródła wód wpuścił w nie soli, i rzekł: To mówi Pan: Uzdrowiłem te wody, i nie będzie więcej w nich śmierci ani niepłodności.
22
Sanátæ sunt ergo aquæ usque in diem hanc, iuxta verbum Eliséi, quod locútus est. A tak uzdrowione są wody aż do dnia tego, według słowa Elizeuszowego, które mówił.
23
Ascéndit autem inde in Bethel: cumque ascénderet per viam, púeri parvi egréssi sunt de civitáte, et illudébant ei, dicéntes: Ascénde calve, ascénde calve. I szedł z onąd do Bethel: a gdy szedł drogą, dzieci małe wyszły z miasta, i naśmiewały się z niego, mówiąc: Wstępuj łysku, wstępuj łysku.
24
Qui cum respexísset, vidit eos, et maledíxit eis in nómine Dómini: egressíque sunt duo ursi de saltu, et laceravérunt ex eis quadragínta duos púeros. Który gdy się obejrzał, ujrzał je, i złorzeczył im w imię Pańskie: i wyszli dwa niedźwiedzie z lasa, i rozdrapali z nich czterdzieści i dwoje dzieci.
25
Abiit autem inde in montem Carméli, et inde revérsus est in Samaríam. I poszedł z onąd na górę Karmeli, a ztamtąd wrócił się do Samariiej.
3
1
Ioram vero fílius Achab regnávit super Israel in Samaría anno décimo octávo Iósaphat regis Iudæ: regnavítque duódecim annis. A Joram syn Achabów królował nad Izraelem w Samariiej roku ośmnastego Jozaphata króla Judzkiego. I królował dwanaście lat.
2
Et fecit malum coram Dómino, sed non sicut pater suus et mater: tulit enim státuas Baal, quas fécerat pater eius. I uczynił złość przed Panem, wszakże nie jako ociec jego i matka: wyrzucił bowiem słupy Baalowe, które był poczynił ociec jego.
3
Verúmtamen in peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel, adhǽsit, nec recéssit ab eis. Wszakoż tkwiał w grzechach Jeroboama syna Nabatowego, który przywiódł w grzech Izraela, ani ich odstąpił.
4
Porro Mesa rex Moab nutriébat pécora multa, et solvébat regi Israel centum míllia agnórum, et centum míllia aríetum cum velléribus suis. A Mesa król Moab chował wiele bydła, i płacił królowi Izraelskiemu sto tysięcy jagniąt, i sto tysięcy baranów z wełną ich.
5
Cumque mórtuus fuísset Achab, prævaricátus est fœdus, quod habébat cum rege Israel. A gdy umarł Achab, złamał przymierze, które miał z królem Izraelskim.
6
Egréssus est ígitur rex Ioram in die illa de Samaría, et recénsuit univérsum Israel. Wyszedł tedy król Joram dnia onego z Samariiej, i popisał wszystkiego Izraela.
7
Misítque ad Iósaphat regem Iuda, dicens: Rex Moab recéssit a me: veni mecum contra eum ad prœ́lium. Qui respóndit: Ascéndam: qui meus est, tuus est: pópulus meus, pópulus tuus: et equi mei, equi tui. I posłał do Jozaphata króla Judzkiego, mówiąc: Król Moab odstąpił odemnie, pojedź ze mną przeciw jemu na wojnę. Który odpowiedział: Pojadę: Kto mój jest twój jest: lud mój lud twój, i konie moje konie twoje.
8
Dixítque: Per quam viam ascendémus? At ille respóndit: Per desértum Idumǽæ. I rzekł: Którą drogą pociągniemy? A on odpowiedział: Przez puszczę Idumejską.
9
Perrexérunt ígitur rex Israel, et rex Iuda, et rex Edom, et circuiérunt per viam septem diérum, nec erat aqua exercítui, et iuméntis, quæ sequebántur eos. Ciągnęli tedy król Izraelski i król Judzki, i król Edomski, i krążyli drogą siedmiu dni: a nie było wody dla wojska i dla bydląt, które za nimi szły.
10
Dixítque rex Israel: Heu heu heu, congregávit nos Dóminus tres reges, ut tráderet in manus Moab. I rzekł król Izraelski: Ach, Ach, Ach, zgromadził nas Pan trzech królów, aby wydał w ręce Moab.
11
Et ait Iósaphat: Estne hic prophéta Dómini, ut deprecémur Dóminum per eum? Et respóndit unus de servis regis Israel: Est hic Eliséus fílius Saphat, qui fundébat aquam super manus Elíæ. I rzekł Jozaphat. Jest li tu prorok Pański, żebyśmy prosili Pana przezeń? i odpowiedział jeden z sług króla Izraelskiego: Jest tu Elizeusz syn Saphat: który nalewał wody na ręce Eliaszowe.
12
Et ait Iósaphat: Est apud eum sermo Dómini. Descendítque ad eum rex Israel, et Iósaphat rex Iuda, et rex Edom. I rzekł Jozaphat: Jest u niego słowo Pańskie. I stąpił do niego król Izraelski i Jozaphat król Judzki i król Edom.
13
Dixit autem Eliséus ad regem Israel: Quid mihi et tibi est? vade ad prophétas patris tui, et matris tuæ. Et ait illi rex Israel: Quare congregávit Dóminus tres reges hos, ut tráderet eos in manus Moab? I rzekł Elizeusz do króla Izraelskiego: Co mnie i tobie jest? Idź do proroków ojca twego, i matki twojej. I rzekł mu król Izraelski: Czemu Pan zgromadził tych trzech królów, aby je dał w ręce Moabskie?
14
Dixítque ad eum Eliséus: Vivit Dóminus exercítuum, in cuius conspéctu sto, quod si non vultum Iósaphat regis Iudæ erubéscerem, non attendíssem quidem te, nec respexíssem. I rzekł do niego Elizeusz: Żywie Pan zastępów, przed którego oczyma stoję, iż gdybym się oblicza Jozaphata króla Judzkiego, nie wstydał, nie dbałbych o cię, anibych się obejrzał.
15
Nunc autem addúcite mihi psaltem. Cumque cáneret psaltes, facta est super eum manus Dómini, et ait: Lecz teraz przywiedźcie mi gracza. I gdy grał gracz, stała się nad nim ręka Pańska, i rzekł:
16
Hæc dicit Dóminus: Fácite álveum torréntis huius fossas, et fossas. To mówi Pan: Poczyńcie łoże potoku tego doły i doły.
17
Hæc enim dicit Dóminus: Non vidébitis ventum, neque plúviam: et álveus iste replébitur aquis, et bibétis vos, et famíliæ vestræ, et iuménta vestra. Abowiem to mówi Pan: Nie ujrzycie wiatru ani deszczu: a łoże to napełni się wody, i będziecie pić wy, i czeladź wasza, i bydlęta wasze.
18
Parúmque est hoc in conspéctu Dómini: ínsuper tradet étiam Moab in manus vestras. A mało to jeszcze w oczach Pańskich: nad to da też Moab w ręce wasze.
19
Et percutiétis omnem civitátem munítam, et omnem urbem eléctam, et univérsum lignum fructíferum succidétis, cunctósque fontes aquárum obturábitis, et omnem agrum egrégium operiétis lapídibus. I zburzycie wszelkie miasto obronne, i wszelkie miasto wyborne, a wszelkie drzewo pożyteczne porąbiecie, i wszystkie źródła wód zatkacie i wszelką rolą wyborną kamieniem okryjecie.
20
Factum est ígitur mane, quando sacrifícium offérri solet, et ecce, aquæ veniébant per viam Edom, et repléta est terra aquis. I stało się rano, gdy jest zwyczaj ofiarę sprawować, alić oto wody przychodziły drogą Edomską, i napełniła się ziemia wodami.
21
Univérsi autem Moabítæ audiéntes quod ascendíssent reges ut pugnárent advérsum eos, convocavérunt omnes qui accíncti erant bálteo désuper, et stetérunt in términis. A wszyscy Moabitowie, usłyszawszy iż ciągnęli królowie walczyć przeciwko im, zwołali wszystkie pasem rycerskim przepasane po wierzchu, i stanęli na granicach.
22
Primóque mane surgéntes, et orto iam sole ex advérso aquárum, vidérunt Moabítæ ecóntra aquas rubras quasi sánguinem, A wstawszy barzo rano, i gdy już słońce weszło przeciwko wodom, ujrzeli Moabitowie na przeciwko wody czerwone jako krew,
23
dixerúntque: Sanguis gládii est: pugnavérunt reges contra se, et cæsi sunt mútuo: nunc perge ad prædam Moab. I rzekli: Krew miecza jest: stoczyli bitwę przeciw sobie królowie i pobici są jeden od drugiego: teraz bież do korzyścią Moab.
24
Perrexerúntque in castra Israel: porro consúrgens Israel, percússit Moab: at illi fugérunt coram eis. Venérunt ígitur qui vícerant, et percussérunt Moab, I przyszli do obozu Izraelskiego: a wstawszy Izrael poraził Moab: a oni uciekli przed nimi: Przyszli tedy, którzy byli zwyciężyli, i porazili Moabity,
25
et civitátes destruxérunt: et omnem agrum óptimum, mitténtes sínguli lápides, replevérunt: et univérsos fontes aquárum obturavérunt: et ómnia ligna fructífera succidérunt, ita ut muri tantum fíctiles remanérent: et circúmdata est cívitas a fundibuláriis, et magna ex parte percússa. I miasta zburzyli: i wszelką rolą co lepszą, ciskając każdy kamienie napełnili: i wszystkie źródła wód zatkali: i wszystkie drzewa pożyteczne wycięli, tak, iż tylko mury gliniane zostały: i obtoczone jest miasto od procników i po wielkiej części zburzone.
26
Quod cum vidísset rex Moab, prævaluísse scílicet hostes, tulit secum septingéntos viros educéntes gládium, ut irrúmperent ad regem Edom: et non potuérunt. Co gdy ujrzał król Moabski, to jest, że nieprzyjaciele przemogli, wziął z sobą siedmset mężów miecza dobywających: aby się przebili do króla Edom, a nie mogli:
27
Arripiénsque fílium suum primogénitum, qui regnatúrus erat pro eo, óbtulit holocáustum super murum: et facta est indignátio magna in Israel, statímque recessérunt ab eo, et revérsi sunt in terram suam. I porwawszy syna swego pierworodnego, który miał królować miasto niego, ofiarował całopalenie na murze: i stało się zagniewanie wielkie w Izraelu, i zaraz odciągnęli od niego, i wrócili się do ziemie swojej.
4
1
Múlier autem quædam de uxóribus prophetárum clamábat ad Eliséum, dicens: Servus tuus vir meus mórtuus est, et tu nosti quia servus tuus fuit timens Dóminum: et ecce créditor venit ut tollat duos fílios meos ad serviéndum sibi. A niewiasta jedna z żon prorockich wołała do Elizeusza, mówiąc: Sługa twój mąż mój umarł, a ty wiesz iż sługa twój był bojący się Pana: a oto przyszedł pożyczalnik, aby wziął dwu synów moich, za niewolniki sobie.
2
Cui dixit Eliséus: Quid vis ut fáciam tibi? dic mihi, quid habes in domo tua? At illa respóndit: Non hábeo ancílla tua quidquam in domo mea, nisi parum ólei, quo ungar. Której rzekł Elizeusz: Cóż chcesz, żebych ci uczynił? Powiedz mi co masz w domu swoim? A ona odpowiedziała: Nie mam służebnica twoja nic w domu moim, jedno trochę oliwy, którąbym się mazała.
3
Cui ait: Vade, pete mútuo ab ómnibus vicínis tuis vasa vácua non pauca. Której rzekł: idź napożyczaj u wszech sąsiad twoich naczynia próżnego nie mało.
4
Et ingrédere, et claude óstium tuum cum intrínsecus fúeris tu, et fílii tui: et mitte inde in ómnia vasa hæc, et cum plena fúerint, tolles. A wnidź, i zamkni drzwi swoje, gdy będziesz wewnątrz ty i synowie twoi: nalejże ztamtąd we wszystkie te naczynia: a gdy pełne będą, weźmiesz.
5
Ivit ítaque múlier, et clausit óstium super se, et super fílios suos: illi offerébant vasa, et illa infundébat. A tak poszła niewiasta, i zamknęła drzwi za sobą, i za syny swemi: oni podawali naczynia, a ona nalewała.
6
Cumque plena fuíssent vasa, dixit ad fílium suum: Affer mihi adhuc vas. Et ille respóndit: Non hábeo. Stetítque óleum. A gdy już pełne były naczynia, rzekła do syna swego: Przynieś mi jeszcze naczynie. A on odpowiedział. Nie mam. I stanęła oliwa.
7
Venit autem illa, et indicávit hómini Dei. Et ille: Vade, inquit, vende óleum, et redde creditóri tuo: tu autem, et fílii tui vívite de réliquo. I przyszła ona, i powiedziała mężowi Bożemu. A on: Idź, pry, przedaj oliwę, a oddaj pożyczalnikowi twemu: a ty i synowie twoi żywcie się ostatkiem.
8
Facta est autem quædam dies, et transíbat Eliséus per Sunam: erat autem ibi múlier magna, quæ ténuit eum ut coméderet panem: cumque frequénter inde transíret, divertébat ad eam ut coméderet panem. I przyszedł dzień jeden, i szedł Elizeusz przez Sunam: a była tam niewiasta wielka, która go zatrzymała, aby jadł chleb: a gdy tamtędy często chadzał, wstępował do niej chleba jeść.
9
Quæ dixit ad virum suum: Animadvérto quod vir Dei sanctus est iste, qui transit per nos frequénter. Która rzekła do męża swego: Widzę, że to jest mąż Boży świety, który tedy często przechodzi.
10
Faciámus ergo ei cœnáculum parvum, et ponámus ei in eo léctulum, et mensam, et sellam, et candelábrum, ut cum vénerit ad nos, máneat ibi. Uczyńmy mu tedy salę małą, a postawmy mu w niej łóżko i stół, i krzesło, i świecznik, że gdy przyjdzie do nas, będzie tam mieszkał.
11
Facta est ergo dies quædam, et véniens divértit in cœnáculum, et requiévit ibi. Przyszedł tedy dzień jeden, i przyszedszy wstąpił do onej sale, i odpoczywał tam.
12
Dixítque ad Giézi púerum suum: Voca Sunamítidem istam. Qui cum vocásset eam, et illa stetísset coram eo, I rzekł do Giezy służebnika swego: Zawołaj tej Sunamitki. Gdy jej zawołał, a ona stanęła przed nim,
13
dixit ad púerum suum: Lóquere ad eam: Ecce, sédule in ómnibus ministrásti nobis: quid vis ut fáciam tibi? numquid habes negótium, et vis ut loquar regi, sive príncipi milítiæ? Quæ respóndit: In médio pópuli mei hábito. Rzekł do sługi swego: Mów do niej: Otoś nam pilnie we wszystkiem służyła, cóż chcesz, abym ci uczynił? Maszli jaką potrzebę, a chcesz, abych mówił do króla, abo do hetmana wojska. Która odpowiedziała: W pośrodku ludu mego mieszkam.
14
Et ait: Quid ergo vult ut fáciam ei? Dixítque Giézi: Ne quæras: fílium enim non habet, et vir eius senex est. I rzekł: Cóż tedy chce że jej uczynię? I rzekł Giezy: Nie pytaj: syna bowiem nie ma, a mąż jej stary jest.
15
Præcépit ítaque ut vocáret eam: quæ cum vocáta fuísset, et stetísset ante óstium, Kazał tedy, aby jej zawołał: która gdy zawołana była i stanęła u drzwi,
16
dixit ad eam: In témpore isto, et in hac eádem hora, si vita comes fúerit, habébis in útero fílium. At illa respóndit: Noli quæso dómine mi, vir Dei, noli mentíri ancíllæ tuæ. Rzekł do niej: O tym czasie, i o tejże godzinie, jeśli Bóg da zdrowie będziesz miała w żywocie syna. A ona odpowiedziała: Nie chciej proszę, panie mój, mężu Boży, nie chciej kłamać służebnicy twojej.
17
Et concépit múlier, et péperit fílium in témpore, et in hora eádem, qua díxerat Eliséus. I poczęła niewiasta i porodziła syna tegoż czasu i godziny, którą powiedział Elizeusz.
18
Crevit autem puer: et cum esset quædam dies, et egréssus isset ad patrem suum, ad messóres, I urosło dziecię. A gdy był jeden dzień i wyszedszy szło do ojca swego do żeńców,
19
ait patri suo: Caput meum dóleo, caput meum dóleo. At ille dixit púero: Tolle, et duc eum ad matrem suam. Rzekło ojcu swemu: Głowa mię boli, głowa mię boli. A on rzekł słudze: Weź a dowiedź go do matki jego.
20
Qui cum tulísset, et duxísset eum ad matrem suam, pósuit eum illa super génua sua usque ad merídiem, et mórtuus est. Który gdy go wziął, i przywiódł do matki jego położyła go na łonie swem aż do południa, i umarł.
21
Ascéndit autem, et collocávit eum super léctulum hóminis Dei, et clausit óstium: et egréssa, I weszła na górę, i położyła go na łóżku człeka Bożego, i zamknęła drzwi: a wyszedszy,
22
vocávit virum suum, et ait: Mitte mecum, óbsecro, unum de púeris, et ásinam, ut excúrram usque ad hóminem Dei, et revértar. Zawołała męża swego, i rzekła: Pośli proszę cię ze mną jednego z sług, i oślicę, że pobieżę aż do człowieka Bożego, i wrócę się.
23
Qui ait illi: Quam ob causam vadis ad eum? hódie non sunt caléndæ, neque sábbatum. Quæ respóndit: Vadam. Który jej rzekł: Dla czegóż idziesz do niego? Dziś nie jest nów, ani Sabbath. Ona odpowiedziała: Pójdę
24
Stravítque ásinam, et præcépit púero: Mina, et própera: ne mihi moram fácias in eúndo: et hoc age quod præcípio tibi. I osiodłała oślicę, i przykazała słudze: Poganiaj a spiesz się, żebyś mi nie mieszkał w drodze: a czyń to coć każę.
25
Profécta est ígitur, et venit ad virum Dei in montem Carméli: cumque vidísset eam vir Dei ecóntra, ait ad Giézi púerum suum: Ecce Sunamítis illa. Jachała tedy i przyjachała do męża Bożego na górę Karmeli. I gdy ją ujrzał mąż Boży zprzeciwia, rzekł do Giezego sługi swego: Oto Sunamitka ona:
26
Vade ergo in occúrsum eius, et dic ei: Recténe ágitur circa te, et circa virum tuum, et circa fílium tuum? Quæ respóndit: Recte. Idź tedy przeciwko niej, a rzecz jej: Dobrzeć li się powodzi, mężowi twemu, i synowi twemu? Która odpowiedziała: Dobrze.
27
Cumque venísset ad virum Dei in montem, apprehéndit pedes eius: et accéssit Giézi ut amovéret eam. Et ait homo Dei: Dimítte illam: ánima enim eius in amaritúdine est, et Dóminus celávit a me, et non indicávit mihi. A gdy przyszła do męża Bożego na górę, uchwyciła się nóg jego: i przystąpił, Giezy aby ją odwiódł od niego. I rzekł człowiek Boży: Daj jej pokój: bo dusza jej w gorzkości jest, a Pan zataił przedemną, i nie oznajmił mi.
28
Quæ dixit illi: Numquid petívi fílium a dómino meo? numquid non dixi tibi: Ne illúdas me? Która mu rzekła: Azam prosiła syna u pana mego? azam ci nie mówiła: Nie śmiej się ze mnie?
29
Et ille ait ad Giézi: Accínge lumbos tuos, et tolle báculum meum in manu tua, et vade. Si occúrrerit tibi homo, non salútes eum: et si salutáverit te quíspiam, non respóndeas illi: et pones báculum meum super fáciem púeri. A on rzekł do Giezego: Przepasz biodra twoje, a weźmi moję w rękę twoję, a idź. Jeśli cię człowiek potka, nie pozdrawiaj go: I jeśli cię kto pozdrowi, nie odpowiadaj mu: i położysz laskę moję na oblicze dziecięcia.
30
Porro mater púeri ait: Vivit Dóminus, et vivit ánima tua, non dimíttam te. Surréxit ergo, et secútus est eam. A matka dziecięcia rzekła: Żywie Pan, i żywie dusza twoja niepuszczę się ciebie. Wstał tedy i poszedł za nią.
31
Giézi autem præcésserat ante eos, et posúerat báculum super fáciem púeri, et non erat vox, neque sensus: reversúsque est in occúrsum eius, et nuntiávit ei, dicens: Non surréxit puer. A Giezy uprzedził je był, i położył był laskę na obliczu dziecięcia, i nie było głosu ani czucia: i wrócił się przeciwko niemu, i powiedział mu, rzekąc: Nie wstałoć dziecię.
32
Ingréssus est ergo Eliséus domum, et ecce puer mórtuus iacébat in léctulo eius: Wszedł tedy Elizeusz do domu, a ono dziecię umarłe leżało na łóżku jego:
33
ingressúsque clausit óstium super se, et super púerum: et orávit ad Dóminum. A wszedszy zamknął drzwi za sobą i za dziecięciem: i modlił się do Pana.
34
Et ascéndit, et incúbuit super púerum: posuítque os suum super os eius, et óculos suos super óculos eius, et manus suas super manus eius: et incurvávit se super eum, et calefácta est caro púeri. I wstąpił i położył się na dziecięciu: i położył usta swe na usta jego, i oczy swe na oczy jego; i ręce swe na ręce jego: i nachylił się na nie, i zagrzało się ciało dziecięcia.
35
At ille revérsus, deambulávit in domo, semel huc atque illuc: et ascéndit, et incúbuit super eum: et oscitávit puer sépties, aperuítque óculos. A on wróciwszy aię przechodził się po domu raz i tam i sam: i wstąpił i położył się na nim: i ziewnęło dziecię siedm kroć, i oczy otworzyło,
36
At ille vocávit Giézi, et dixit ei: Voca Sunamítidem hanc. Quæ vocáta, ingréssa est ad eum. Qui ait: Tolle fílium tuum. A on zawoławszy Giezego, rzekł mu: Zawołaj tej Sunamitki. Która wezwana, weszła do niego. Który rzekł: Weźmi syna swego.
37
Venit illa, et córruit ad pedes eius, et adorávit super terram: tulítque fílium suum, et egréssa est. Przyszła ona, i upadła u nóg jego, i pokłoniła się do ziemie: i wzięła syna swego, i wyszła.
38
Et Eliséus revérsus est in Gálgala. Erat autem fames in terra, et fílii prophetárum habitábant coram eo. Dixítque uni de púeris suis: Pone ollam grandem, et coque pulméntum fíliis prophetárum. A Elizeusz wrócił się do Galgal. A głód był w ziemi, i synowie proroccy mieszkali przed nim. I rzekł jednemu z sług swoich: Przystaw garniec wielki, a uwarz potrawę synom prorockim.
39
Et egréssus est unus in agrum ut collígeret herbas agréstes: invenítque quasi vitem silvéstrem, et collégit ex ea colocýnthidas agri, et implévit pállium suum, et revérsus concídit in ollam pulménti: nesciébat enim quid esset. I wyszedł jeden na pole, aby zbierał zioła polne: i nalazł jakoby macicę winną leśną, i nazbierał z niej coloquintid polnych i napełnił płaszcz swój, i wróciwszy się nakrajał ich w garniec potrawy: bo nie wiedział co było.
40
Infudérunt ergo sóciis, ut coméderent: cumque gustássent de coctióne, clamavérunt, dicéntes: Mors in olla vir Dei. Et non potuérunt comédere. Nalali tedy towarzyszom, aby jedli: a gdy skosztowali warzej, zawołali mówiąc: Śmierć w garncu, mężu Boży. I nie mogli jeść.
41
At ille: Afférte, inquit, farínam. Cumque tulíssent, misit in ollam, et ait: Infúnde turbæ, ut cómedant. Et non fuit ámplius quidquam amaritúdinis in olla. A on: Przynieście, pry, mąki. A gdy przynieśli, wsypał w garniec, i rzekł: Nalej gromadzie, aby jedli. I nie było więcej żadnej gorzkości w garncu.
42
Vir autem quidam venit de Baalsálisa déferens viro Dei panes primitiárum, vigínti panes hordeáceos, et fruméntum novum in pera sua. At ille dixit: Da pópulo, ut cómedat. A mąż niektóry przyszedł z Baalsalisa, niosąc mężowi Bożemu chleb pierwocin, dwadzieścia chlebów jęczmiennych, i zboże nowe w biesadze swojej. A on rzekł: Daj ludowi, żeby jadł.
43
Respondítque ei miníster eius: Quantum est hoc, ut appónam centum viris? Rursum ille ait: Da pópulo, ut cómedat: hæc enim dicit Dóminus: Cómedent, et supérerit. I odpowiedział mu sługa jego: A wieleż to jest, abych położył przed sto mężów? Znowu on rzekł: Daj ludowi, żeby jadł, bo to mówi Pan: Będą jeść i zbędzie.
44
Pósuit ítaque coram eis: qui comedérunt, et supérfuit iuxta verbum Dómini. A tak położył przed nie: który jedli, i zbyło według słowa Pańskiego.
5
1
Náaman princeps milítiæ regis Sýriæ erat vir magnus apud dóminum suum, et honorátus: per illum enim dedit Dóminus salútem Sýriæ: erat autem vir fortis et dives, sed leprósus. Naaman Hetman króla Syryjskiego, był mąż wielki u pana swego i w uczciwości: przezeń bowiem dał Pan wybawienie Syriej: a był mąż mężny i bogaty, ale trędowaty.
2
Porro de Sýria egréssi fúerant latrúnculi, et captívam dúxerant de terra Israel puéllam párvulam, quæ erat in obséquio uxóris Náaman, A z Syriej wyszli byli łotrzykowie i pojmali byli z ziemie Izraelskiej dzieweczkę maluczką, która była na posłudze żony Naamanowej.
3
quæ ait ad dóminam suam: Utinam fuísset dóminus meus ad prophétam, qui est in Samaría: profécto curásset eum a lepra, quam habet. Która rzekła do paniej swojej: Oby to pan mój był u proroka, który jest w Samariiej: pewnieby go uzdrowił od trędu, który ma.
4
Ingréssus est ítaque Náaman ad dóminum suum, et nuntiávit ei, dicens: Sic et sic locúta est puélla de terra Israel. Wszedł tedy Naaman do pana swego, i powiedział mu, rzekąc: Tak a tak mówiła dzieweczka z ziemie Izraelskiej.
5
Dixítque ei rex Sýriæ: Vade, et mittam lítteras ad regem Israel. Qui cum proféctus esset, et tulísset secum decem talénta argénti, et sex míllia áureos, et decem mutatória vestimentórum, I rzekł mu król Syryjski: Jedźże a poślę list do króla Izraelskiego. Który gdy jachał i wziął z sobą dziesięć talentów srebra, i sześć tysięcy złotych, i dziesięcioro szat odmiennych,
6
détulit lítteras ad regem Israel, in hæc verba: Cum accéperis epístolam hanc, scito quod míserim ad te Náaman servum meum, ut cures eum a lepra sua. Przyniósł list do króla Izraelskiego, w te słowa: Gdy weźmiesz ten list, wiedz, iżem postał do dębie Naamana sługę mego, abyś go uzdrowił, od trądu jego.
7
Cumque legísset rex Israel lítteras, scidit vestiménta sua, et ait: Numquid Deus ego sum, ut occídere possim et vivificáre, quia iste misit ad me, ut curem hóminem a lepra sua? animadvértite, et vidéte quod occasiónes quærat advérsum me. A gdy król Izraelski list przeczytał: rozdarł szaty swe, i rzekł: Azam ja jest Bóg, żebych mógł zabić i ożywić, iż ten posłał do mnie, abych uzdrowił człowieka od trądu jego? Przypatrzcie się, a obaczcie, żeć na mię przyczyn szuka.
8
Quod cum audísset Eliséus vir Dei, scidísse vidélicet regem Israel vestiménta sua, misit ad eum, dicens: Quare scidísti vestiménta tua? véniat ad me, et sciat esse prophétam in Israel. Co gdy usłyszał Elizeusz mąż Boży, to jest, że król Izraelski rozdarł szaty swoję, posłał do niego, mówiąc: Przecześ rozdarł szaty swe? nieck przyjdzie do mnie, a niech wie, że jest prorok w Izraelu.
9
Venit ergo Náaman cum equis, et cúrribus, et stetit ad óstium domus Eliséi: Przyjechał tedy Naaman z końmi i z wozmi i stanął u drzwi domu Elizeuszowego:
10
misítque ad eum Eliséus núntium, dicens: Vade, et laváre sépties in Iordáne, et recípiet sanitátem caro tua, atque mundáberis. I wysłał do niego Elizeusz posłańca, mówiąc: Idź, a omyj się siedm kroć w Jordanie, i wróci się zdrowie ciału twemu, i będziesz oczyścion.
11
Irátus Náaman recedébat, dicens: Putábam quod egrederétur ad me, et stans invocáret nomen Dómini Dei sui, et tángeret manu sua locum lepræ, et curáret me. Rozgniewawszy się Naaman odchodził, mówiąc: Mniemałem że miał wyniść do mnie, a stojąc wzywać interna Pana Boga swego, i dotknąć ręką swą miejsca trędu, a uzdrowić mię.
12
Numquid non melióres sunt Abana et Pharphar, flúvii Damásci, ómnibus aquis Israel, ut laver in eis, et munder? Cum ergo vertísset se, et abíret indígnans, Aza nie lepsze są Atena i Pharphar rzeki Damaszku, niźli wszystkie wody Izraelskie, żebych się w nich omył, a był oczyścion? Gdy tedy się obrócił, i odjeżdżał, gniewając się,
13
accessérunt ad eum servi sui, et locúti sunt ei: Pater, etsi rem grandem dixísset tibi prophéta, certe fácere debúeras: quanto magis quia nunc dixit tibi: Laváre, et mundáberis? Przystąpili do niego słudzy jego, i rzekli mu: Ojcze, chociaćby był wielką rzecz prorok powiedział, saiste miałbyś był uczynić, jako daleko więcej, żeć teraz rzekł: Omyj się, a będziesz oczyścion?
14
Descéndit, et lavit in Iordáne sépties iuxta sermónem viri Dei: et restitúta est caro eius sicut caro púeri párvuli, et mundátus est. Szedł, i omył się w Jordanie siedm kroć, według mowy męża Bożego, i naprawiło się ciało jego, jako ciało dziecięcia maluczkiego, i był oczyściony.
15
Reversúsque ad virum Dei cum univérso comitátu suo, venit, et stetit coram eo, et ait: Vere scio, quod non sit álius Deus in univérsa terra, nisi tantum in Israel. Obsecro ítaque ut accípias benedictiónem a servo tuo. A wróciwszy się do męża Bożego ze wszystkim swym pocztem, przyszedł, i stanął przed nim, i rzekł: Prawdziwiem doznał, że niemasz innego Boga na wszystkiej ziemi, jedno tylko w Izraelu. Proszę tedy, abyś wziął błogosławieństwo od sługi twego.
16
At ille respóndit: Vivit Dóminus, ante quem sto, quia non accípiam. Cumque vim fáceret, pénitus non acquiévit. Lecz on odpowiedział: Żywie Pan, przed którym stoję, że nie wezmę, A gdy gwałt czynił, zgoła nie zezwolił,
17
Dixítque Náaman: Ut vis: sed, óbsecro, concéde mihi servo tuo ut tollam onus duórum burdónum de terra: non enim fáciet ultra servus tuus holocáustum, aut víctimam diis aliénis, nisi Dómino. I rzekł Naaman: Jako chcesz, ale proszę dozwól mi słudze twemu: że z ziemie wezmę brzemię na dwu mułów: bo sługa twój nie będzie więcej czynił całopalenia ani ofiary cudzym bogom, jedno Panu.
18
Hoc autem solum est, de quo deprecéris Dóminum pro servo tuo, quando ingrediétur dóminus meus templum Remmon ut adóret: et illo inniténte super manum meam, si adorávero in templo Remmon, adoránte eo in eódem loco, ut ignóscat mihi Dóminus servo tuo pro hac re. A to tylko jest o co masz prosić Pana za sługą twoim, gdy wnidzie pan mój do zboru Remmon, aby się kłaniał, a gdy się on będzie wspierał na ręce mojej: jeśli się pokłonię we zborze Remmon, gdy się on pokłoni na onemże miejscu, aby to Pan ninie słudze twemu odpuścił.
19
Qui dixit ei: Vade in pace. Abiit ergo ab eo elécto terræ témpore. Który mu rzekł: Idź w pokoju, A tak odjachał cd niego, obrawszy czas ziemie.
20
Dixítque Giézi puer viri Dei: Pepércit dóminus meus Náaman Syro isti, ut non accíperet ab eo quæ áttulit: vivit Dóminus, quia curram post eum, et accípiam ab eo áliquid. I rzekł Giezy sługa męża Bożego: Zfolgował pan mój Naatnanowi temu Syryjczykowi że nie wziął od niego co przyniósł: żywie Pan, że pobieżę za nim i wezmę co od niego,
21
Et secútus est Giézi post tergum Náaman: quem cum vidísset ille curréntem ad se, desíliit de curru in occúrsum eius, et ait: Recténe sunt ómnia? I szedł Giezy za Naamanem, którego gdy on obaczył bieżącego do siebie, skoczył z woza przeciwko niemu, i rzekł: Dobrzeli się wszystko wiedzie?
22
Et ille ait: Recte: dóminus meus misit me ad te, dicens: Modo venérunt ad me duo adolescéntes de monte Ephraim, ex fíliis prophetárum: da eis taléntum argénti, et vestes mutatórias dúplices. A on rzekł: Dobrze. Pan mój posłał mię do ciebie, rzekąc: Teraz przyszli do mnie dwa młodzieńcy z góry Ephraim z synów prorockich: daj im talent srebra, i szaty odmienne dwojakie.
23
Dixítque Náaman: Mélius est ut accípias duo talénta. Et coégit eum, ligavítque duo talénta argénti in duóbus saccis, et duplícia vestiménta, et impósuit duóbus púeris suis, qui et portavérunt coram eo. I rzekł Naaman: Lepiej, że weźmiesz dwa talenty. I przymusił go, i zawiązał dwa talenty srebra we dwa wory, i dwojakie szaty, i włożył na dwa pachołki swoje, którzy też nieśli przed nim.
24
Cumque venísset iam vésperi, tulit de manu eórum, et repósuit in domo, dimisítque viros, et abiérunt. A gdy przyszedł już w wieczór, wziął z ręki ich, i schował w domu, a męże odprawił, i poszli.
25
Ipse autem ingréssus, stetit coram dómino suo. Et dixit Eliséus: Unde venis Giézi? Qui respóndit: Non ivit servus tuus quoquam. A sam wszedszy stanął przed panem swym, I rzekł Elizeusz: Zkąd idziesz Giezy? A on odpowiedział: Nie chodził nigdzie sługa twój.
26
At ille ait: Nonne cor meum in præsénti erat, quando revérsus est homo de curru suo in occúrsum tui? Nunc ígitur accepísti argéntum, et accepísti vestes ut emas olivéta, et víneas, et oves, et boves, et servos, et ancíllas. A on rzekł: Aza serce moje nie było przytomne, kiedy się wrócił człowiek z wożą swego przeciwko tobie? Teraz tedy wziąłeś srebro i wziąłeś szaty, abyś kupił oliwnice i winnice, i owce i woły, i sługi, i służebnice.
27
Sed et lepra Náaman adhærébit tibi, et sémini tuo usque in sempitérnum. Et egréssus est ab eo leprósus quasi nix. Ale i trąd Naamanów przylgnie do ciebie i do nasienia twego aż na wieki. I wyszedł od niego trędowaty jako śnieg.
6
1
Dixérunt autem fílii prophetárum ad Eliséum: Ecce locus, in quo habitámus coram te, angústus est nobis. I rzekli synowie proroccy do Elizeusza: Oto miejsce, na którem mieszkamy przed tobą, ciasne jest na nas.
2
Eámus usque ad Iordánem, et tollant sínguli de silva matérias síngulas, ut ædificémus nobis ibi locum ad habitándum. Qui dixit: Ite. Idźmy aż do Jordanu, a niechaj weźmie każdy z lasu po jednem drzewie, że tam sobie zbudujemy miejsce ku mieszkaniu. Który rzekł: Idźcie.
3
Et ait unus ex illis: Veni ergo et tu cum servis tuis. Respóndit: Ego véniam. I rzekł jeden z nich: Pódźże i ty z sługami twemu Odpowiedział: Ja pójdę,
4
Et ábiit cum eis. Cumque veníssent ad Iordánem, cædébant ligna. I poszedł z nimi. A gdy przyszli do Jordanu, rąbali drzewo.
5
Accidit autem ut cum unus matériam succidísset, cáderet ferrum secúris in aquam: exclamavítque ille, et ait: Heu heu heu dómine mi: et hoc ipsum mútuo accéperam. I przydało się, iż gdy jeden rąbał drzewo, spadło żelazo z siekiery w wodę: a on zawołał, i rzekł: Ach, Ach, Ach, panie mój, i tegom samego był pożyczył.
6
Dixit autem homo Dei: Ubi cécidit? At ille monstrávit ei locum. Præcídit ergo lignum, et misit illuc: natavítque ferrum, I rzekł mąż Boży: Gdzie upadło? A on mu miejsce ukazał. Uciął tedy drewno i wpuścił tam: i wspłynęło żelazo.
7
et ait: Tolle. Qui exténdit manum, et tulit illud. I rzekł: Weźmisz. Który ściągnął rękę i wziął je.
8
Rex autem Sýriæ pugnábat contra Israel, consiliúmque íniit cum servis suis, dicens: In loco illo, et illo ponámus insídias. A król Syryjski walczył przeciw Izraelowi, i naradził się z sługami swemi, rzekąc: Na tem a na tem miejscu połóżmy zasadzki.
9
Misit ítaque vir Dei ad regem Israel, dicens: Cave ne tránseas in locum illum: quia ibi Syri in insídiis sunt. Posłał tedy mąż Boży do króla Izraelskiego, mówiąc: Strzeż się, abyś nie przyszedł na ono miejsce: bo tam Syryanie są na zasadzce.
10
Misit ítaque rex Israel ad locum, quem díxerat ei vir Dei, et præoccupávit eum, et observávit se ibi non semel neque bis. Posłał tedy król Izraelski na miejsce, które mu powiedział mąż Boży, i ubieżał je, i ostrzegł się tam nie raz ani dwa.
11
Conturbatúmque est cor regis Sýriæ pro hac re: et convocátis servis suis, ait: Quare non indicátis mihi quis próditor mei sit apud regem Israel? I zatrwożyło się serce króla Syryjskiego o tę rzecz: a zwoławszy sług swoich, rzekł im: Przecz mi nie powiecie kto zdrajcą moim jest u króla Izraelskiego?
12
Dixítque unus servórum eius: Nequáquam dómine mi rex, sed Eliséus prophéta, qui est in Israel, índicat regi Israel ómnia verba quæcúmque locútus fúeris in conclávi tuo. I rzekł jeden z służebników jego: Nie, panie mój królu: ale Elizeusz prorok, który jest w Izraelu, oznajmuje królowi Izraelskiemu wszystkie słowa, którekolwiek mówisz na pokoju twoim.
13
Dixítque eis: Ite, et vidéte ubi sit, ut mittam, et cápiam eum. Annuntiaverúntque ei, dicéntes: Ecce in Dothan. I rzekł im: Idźcie a dowiedzcie się gdzieby był: że poślę a pojmam go. I powiedzieli mu, rzekąc: Oto jest w Dothan.
14
Misit ergo illuc equos et currus, et robur exércitus: qui cum veníssent nocte, circumdedérunt civitátem. A tak posłał tam konie i wozy i siłę wojska: którzy, gdy przyjachali w nocy, obtoczyli miasto.
15
Consúrgens autem dilúculo miníster viri Dei, egréssus vidit exércitum in circúitu civitátis, et equos et currus: nuntiavítque ei, dicens: Heu heu heu dómine mi: quid faciémus? A wstawszy rano sługa męża Bożego, wyszedszy ujrzał wojsko około miasta i konie i wozy: i powiedział mu, rzekąc: Ach, ach, ach, panie mój, co uczyniemy?
16
At ille respóndit: Noli timére: plures enim nobíscum sunt, quam cum illis. A on odpowiedział: Nie bój się: bo więcej ich jest z nami, niźli z nimi.
17
Cumque orásset Eliséus, ait: Dómine, áperi óculos huius, ut vídeat. Et apéruit Dóminus óculos púeri, et vidit: et ecce mons plenus equórum, et cúrruum igneórum in circúitu Eliséi. A gdy się modlił Elizeusz, mówił: Panie otwórz oczy tego, że ujrzy. I otworzył Pan oczy służebnika i ujrzał, a ono góra pełna koni, i wozów ognistych około Elizeusza.
18
Hostes vero descendérunt ad eum: porro Eliséus orávit ad Dóminum, dicens: Pércute, óbsecro, gentem hanc cæcitáte. Percussítque eos Dóminus ne vidérent, iuxta verbum Eliséi. A nieprzyjaciele szli ku niemu, a Elizeusz modlił się do Pana mówiąc: Zaraź proszę ten lud ślepotą. I zaraził je Pan, aby nie widzieli według słowa Elizeuszowego.
19
Dixit autem ad eos Eliséus: Non est hæc via, neque ista est cívitas: sequímini me, et osténdam vobis virum, quem quǽritis. Duxit ergo eos in Samaríam: I rzekł do nich Elizeusz: Nie taś jest droga, ani to jest miasto: Pódźcie za mną: a ukażę wammęża, którego szukacie. Wwiódł je tedy do Samariiej.
20
cumque ingréssi fuíssent in Samaríam, dixit Eliséus: Dómine, áperi óculos istórum, ut vídeant. Aperuítque Dóminus óculos eórum, et vidérunt se esse in médio Samaríæ. A gdy weszli do Samariiej, rzekł Elizeusz: Panie otwórz oczy tych, aby przejrzeli. I otworzył oczy ich, i ujrzeli, że byli w pośrodku Samariiej.
21
Dixítque rex Israel ad Eliséum, cum vidísset eos: Numquid percútiam eos, pater mi? I rzekł król Izraelski do Elizeusza, ujrzawszy je: Mamże je pobić, ojcze mój?
22
At ille ait: Non percúties: neque enim cepísti eos gládio et arcu tuo, ut percútias: sed pone panem, et aquam coram eis, ut cómedant et bibant, et vadant ad dóminum suum. A on rzekł: Nie pobijesz: boś ich nie pojmał mieczem i łukiem twoim, abyś miał pobić, ale połóż chleb i wodę przed nie, aby jedli i pili, i szli do pana swego.
23
Appositáque est eis cibórum magna præparátio, et comedérunt, et bibérunt, et dimísit eos, abierúntque ad dóminum suum, et ultra non venérunt latrónes Sýriæ in terram Israel. I położono przed nimi potraw wielkie przygotowanie i jedli i pili, i puścił je, i poszli do pana swego: i nie przyszli więcej łotrowie Syryjscy do ziemie Izraelskiej.
24
Factum est autem post hæc, congregávit Bénadad rex Sýriæ univérsum exércitum suum, et ascéndit, et obsidébat Samaríam. I stało się potem, zebrał Benadad król Syryjski wszystko wojsko swe, i wyciągnął, a obiegł Samaryą.
25
Factáque est fames magna in Samaría: et támdiu obséssa est, donec venumdarétur caput ásini octogínta argénteis, et quarta pars cabi stércoris columbárum quinque argénteis. I był głód wielki w Samariiej: i tak długo była w oblężeniu, aż przędąwano głowę oślą po ośmdziesiąt srebrników, a czwarta część miary gnoju gołębiego po piąci srebrników.
26
Cumque rex Israel transíret per murum, múlier quædam exclamávit ad eum, dicens: Salva me dómine mi rex. A gdy król Izraelski szedł po murze, zawołała nań jedna niewiasta mówiąc: Ratuj mię panie mój królu.
27
Qui ait: Non te salvat Dóminus: unde te possum salváre? de área, vel de torculári? Dixítque ad eam rex: Quid tibi vis? Quæ respóndit: Który rzekł: Nie ratuje cię Pan, zkąd ciebie ratować mogę? z gumna abo z prasy? I rzekł do niej król: Czegóż chcesz? Która odpowiedziała:
28
Múlier ista dixit mihi: Da fílium tuum, ut comedámus eum hódie, et fílium meum comedémus cras. Ta niewiasta mówiła mi: Daj syna twego, że go zjemy dzisia, a syna mego zjemy jutro.
29
Cóximus ergo fílium meum, et comédimus. Dixíque ei die áltera: Da fílium tuum, ut comedámus eum. Quæ abscóndit fílium suum. A tak uwarzyliśmy syna mego, i zjedliśmy. I rzekłam jej nazajutrz: Daj syna twego, że go zjemy. Która skryła syna swego.
30
Quod cum audísset rex, scidit vestiménta sua, et transíbat per murum. Vidítque omnis pópulus cilícium, quo vestítus erat ad carnem intrínsecus. Co gdy król usłyszał, rozdarł szaty swoje, i szedł po murze: i widział wszystek lud włosiennicę, którą odziany był na ciele od spodku.
31
Et ait rex: Hæc mihi fáciat Deus, et hæc addat, si stéterit caput Eliséi fílii Saphat super ipsum hódie. I rzekł król: To mi niech Bóg uczyni i to niech przyczyni, jeśli się zostoi głowa Elizeusza syna Saphat dzisia na nim.
32
Eliséus autem sedébat in domo sua, et senes sedébant cum eo. Præmísit ítaque virum: et ántequam veníret núntius ille, dixit ad senes: Numquid scitis quod míserit fílius homicídæ hic, ut præcidátur caput meum? vidéte ergo, cum vénerit núntius, cláudite óstium, et non sinátis eum introíre: ecce enim sónitus pedum dómini eius post eum est. A Elizeusz siedział w domu swym, i starcy siedzieli z nim. Przesłał tedy męża: a pierwej niż on poseł przyszedł, rzekł do starców: A wiecież, że ten syn mężobójce posłał, aby ucięto głowę moję? A tak patrzcie, gcly przyjdzie posłaniec, zamkniecie drzwi, a nie dajcie mu wnijść: bo oto tętnanie nóg pana jego jest za nim.
33
Adhuc illo loquénte eis, appáruit núntius, qui veniébat ad eum. Et ait: Ecce, tantum malum a Dómino est: quid ámplius exspectábo a Dómino? A gdy jeszcze mówił do nich, ukazał się posłaniec, który szedł do niego. I rzekł: Oto tak wielkie złe od Pana jest: Czegóż mam więcej czekać od Pana?
7
1
Dixit autem Eliséus: Audíte verbum Dómini: Hæc dicit Dóminus: In témpore hoc cras módius símilæ uno statére erit, et duo módii hórdei statére uno, in porta Samaríæ. I rzekł Elizeusz: Słuchajcie słowa pańskiego: To mówi Pan: O tem czasie jutro będzie korzec białej mąki za jeden sta ter, a dwa korce jęczmienia za jeden stater, w bramie Samaryjskiej.
2
Respóndens unus de dúcibus, super cuius manum rex incumbébat, hómini Dei, ait: Si Dóminus fécerit étiam cataráctas in cælo, numquid póterit esse quod lóqueris? Qui ait: Vidébis óculis tuis, et inde non cómedes. Odpowiadając jeden z książąt, na którego ręce król się wspierał, człowiekowi Bożemu rzekł: By też Pan podziałał wypusty w niebie, zaż będzie mogło być co powiadasz? Który rzekł: Ujrzysz oczyma twemi, ale z tego jeść nie będziesz.
3
Quátuor ergo viri erant leprósi iuxta intróitum portæ: qui dixérunt ad ínvicem: Quid hic esse vólumus donec moriámur? Byli tedy czterej mężowie trędowaci u weścia bramy: którzy rzekli jeden do drugiego: Cóż tu chcemy być aż pomrzemy?
4
Sive íngredi voluérimus civitátem, fame moriémur: sive mansérimus hic, moriéndum nobis est: veníte ergo, et transfugiámus ad castra Sýriæ: si pepércerint nobis, vivémus: si autem occídere volúerint, nihilóminus moriémur. Choć że chcemy wniść do miasta, głodem umrzemy: choć też tu zostaniemy, musiem umrzeć: pódźcież tedy, a zbieżmy do obozu Syryjskiego, jeśli nam zfolgują będziem żywi: a jeśli będą chcieli zabić przecie pomrzemy.
5
Surrexérunt ergo vésperi, ut venírent ad castra Sýriæ. Cumque veníssent ad princípium castrórum Sýriæ, nullum ibídem reperérunt. Wstali tedy w wieczór, aby szli do wojska Syryjskiego. A przyszedszy do przodku obozu Syryjskiego, nikogo tamże nie naleźli.
6
Síquidem Dóminus sónitum audíri fécerat in castris Sýriæ, cúrruum, et equórum, et exércitus plúrimi: dixerúntque ad ínvicem: Ecce mercéde condúxit advérsum nos rex Israel reges Hethæórum, et Ægyptiórum, et venérunt super nos. Abowiem Pan dał był słyszeć w oboziech Syryjskich grzmot wozów i koni, i wojska wielkiego: i rzekli jeden do drugiego: Oto król Izraelski najął za pieniądze przeciwko nam króle Hetejskie i Egiptskie, i przyszli na nas.
7
Surrexérunt ergo, et fugérunt in ténebris, et dereliquérunt tentória sua, et equos et ásinos, in castris, fugerúntque, ánimas tantum suas salváre cupiéntes. Wstali tedy i uciekli nocą, i zostawili namioty swe i konie i osły w obozie, i uciekli chcąc tylko dusze swe zachować.
8
Igitur cum veníssent leprósi illi ad princípium castrórum, ingréssi sunt unum tabernáculum, et comedérunt et bibérunt: tulerúntque inde argéntum, et aurum, et vestes, et abiérunt, et abscondérunt: et rursum revérsi sunt ad áliud tabernáculum, et inde simíliter auferéntes abscondérunt. Gdy tedy przyszli oni trędowaci na przodek obozu, weszli do namiotu jednego, i jedli i pili: i nabrali ztamtąd srebra i złota i szat, szli i pokryli: i zasię wrócili się do drugiego namiotu, i z niego także nabrawszy pokryli.
9
Dixerúntque ad ínvicem: Non recte fácimus: hæc enim dies boni núntii est. Si tacuérimus, et noluérimus nuntiáre usque mane, scéleris arguémur: veníte, eámus, et nuntiémus in aula regis. I rzekli jeden ku drugiemu: Nie dobrze czyniemy: ten dzień bowiem dobrej nowiny jest. Jeśli zamilczemy, a nie będziem chcieć powiedzieć aż do zarania, będziem winni grzechu: Pódźcie idźmy, a powiedzmy na dworze królewskim.
10
Cumque veníssent ad portam civitátis, narravérunt eis, dicéntes: Ivimus ad castra Sýriæ, et nullum ibídem repérimus hóminem, nisi equos, et ásinos alligátos, et fixa tentória. A gdy przyszli do bramy, miejskiej, powiedzieli im, mówiąc: Szliśmy do obozu Syryjskiego, a żadnegośmy tam człowieka nie naleźli, jedno konie a osły przywiązane, i namioty rozbite.
11
Iérunt ergo portárii, et nuntiavérunt in palátio regis intrínsecus. Szli tedy wrotni, i opowiedzieli w pałacu króla wewnątrz.
12
Qui surréxit nocte, et ait ad servos suos: Dico vobis quid fécerint nobis Syri: Sciunt quia fame laborámus, et idcírco egréssi sunt de castris, et látitant in agris, dicéntes: Cum egréssi fúerint de civitáte, capiémus eos vivos, et tunc civitátem íngredi potérimus. Który wstał w nocy, i rzekł do służebników swoich: Powiadam wam co nam uczynili Syryjczykowie: Wiedzą że głód cierpiemy, i przetoż wyszli z obozu, a pokryli się w polu, mówiąc: Gdy wynidą z miasta, pojmamy je żywo, a potem miasto ubieżeć będziem mogli.
13
Respóndit autem unus servórum eius: Tollámus quinque equos, qui remansérunt in urbe (quia ipsi tantum sunt in univérsa multitúdine Israel, álii enim consúmpti sunt), et mitténtes, exploráre potérimus. I odpowiedział jeden z służebników jego: Weźmiemy pięć koni, które w mieście zostały (bo te tylko są we wszystkiem zgromadzeniu Izrahel, inne bowiem wszystkie strawione są), a posławszy będziem się mogli wywiedzieć.
14
Adduxérunt ergo duos equos, misítque rex in castra Syrórum, dicens: Ite, et vidéte. Przywiedziono tedy dwa konie, i posłał król do obozu Syryjskiego, mówiąc: Idźcie a spatrzajcie.
15
Qui abiérunt post eos usque ad Iordánem: ecce autem omnis via plena erat véstibus, et vasis, quæ proiécerant Syri cum turbaréntur: reversíque núntii indicavérunt regi. Którzy jachali za nimi aż do Jordanu: a oto wszystka droga pełna była szat i naczynia, które porzucali Syryjczykowie, gdy się trwożyli: i wróciwszy się posłowie powiedzieli królowi.
16
Et egréssus pópulus dirípuit castra Sýriæ: factúsque est módius símilæ statére uno, et duo módii hórdei statére uno, iuxta verbum Dómini. I wyszedszy lud rozchwycił obóz Syryjski: i stał się korzec białej mąki po jednym staterze, a dwa korce jęczmienia po staterze jednym, według słowa Pańskiego.
17
Porro rex ducem illum, in cuius manu incumbébat, constítuit ad portam: quem conculcávit turba in intróitu portæ, et mórtuus est, iuxta quod locútus fúerat vir Dei, quando descénderat rex ad eum. A król ono Książę, którego się ręki wspierał, postawił u bramy: którego gmin podeptał w weściu bramy i umarł, wedle tego, jako był powiedział mąż Boży, gdy był król stąpił do niego.
18
Factúmque est secúndum sermónem viri Dei, quem díxerat regi, quando ait: Duo módii hórdei statére uno erunt, et módius símilæ statére uno, hoc eódem témpore cras in porta Samaríæ: I stało się według słowa męża Bożego, które był rzekł królowi, kiedy mówił: Dwa korca jęczmienia będą za jeden stater, a korzec białej mąki za jeden stater, o tymże czasie jutro w bramie Samariiej.
19
quando respónderat dux ille viro Dei, et díxerat: Etiámsi Dóminus fécerit cataráctas in cælo, numquid póterit fíeri quod lóqueris? Et dixit ei: Vidébis óculis tuis, et inde non cómedes. Gdy ono Książę odpowiedziało było mężowi Bożemu, i rzekło: by też Pan uczynił upusty w niebie: azaż może się stać co powiadasz? I rzekł mu: Ujrzysz oczyma twemi, ale z tego jeść nie będziesz.
20
Evénit ergo ei sicut prædíctum fúerat, et conculcávit eum pópulus in porta, et mórtuus est. Potkało go tedy jako było opowiedziano i podeptał go lud w bramie i umarł.
8
1
Eliséus autem locútus est ad mulíerem, cuius vívere fécerat fílium, dicens: Surge, vade tu et domus tua, et peregrináre ubicúmque repéreris: vocávit enim Dóminus famem, et véniet super terram septem annis. A Elizeusz rzekł do onej niewiasty, której był syna ożywił, mówiąc: Wstań, a idź ty i dom twój, a bądź gościem gdziekolwiek najdziesz: bo Pan zawołał głodu, i przyjdzie na ziemię przez siedm lat.
2
Quæ surréxit, et fecit iuxta verbum hóminis Dei: et vadens cum domo sua, peregrináta est in terra Philísthiim diébus multis. Która wstała i uczyniła według słowa człowieka Bożego, a poszedszy z domem swym była gościem w ziemi Philistyńskiej przez wiele dni?
3
Cumque finíti essent anni septem, revérsa est múlier de terra Philísthiim: et egréssa est ut interpelláret regem pro domo sua, et pro agris suis. A gdy wyszło siedm lat, wróciła się niewiasta z ziemi Philistyńskiej: i wyszła, aby prosiła króla o dom swój i o role swoje.
4
Rex autem loquebátur cum Giézi púero viri Dei, dicens: Narra mihi ómnia magnália quæ fecit Eliséus. A król rozmawiał z Giezym sługą męża Bożego, mówiąc: Powiadaj mi wszystkie zacne rzeczy, które czynił Elizeusz,
5
Cumque ille narráret regi quómodo mórtuum suscitásset, appáruit múlier, cuius vivificáverat fílium, clamans ad regem pro domo sua, et pro agris suis. Dixítque Giézi: Dómine mi rex, hæc est múlier, et hic est fílius eius, quem suscitávit Eliséus. A gdy on powiedał królowi jako wskrzesił umarłego, ukazała się niewiasta, której był syna ożywił, wołając do króla o dom swój i o role swoje. I rzekł Giezy: Panie mój królu, tać to jest niewiasta, i to jest syn jej, którego wskrzesił Elizeusz.
6
Et interrogávit rex mulíerem: quæ narrávit ei. Dedítque ei rex eunúchum unum, dicens: Restítue ei ómnia quæ sua sunt, et univérsos réditus agrórum a die, qua relíquit terram usque ad præsens. I pytał król niewiasty: która mu powiedziała. I dał jej król rzezańca jednego, mówiąc: Przywróć jej wszystko co jej jest, i wszystkie dochody z ról, odednia którego opuściła ziemię aż dotąd.
7
Venit quoque Eliséus Damáscum, et Bénadad rex Sýriæ ægrotábat: nuntiaverúntque ei, dicéntes: Venit vir Dei huc. Przyszedł też Elizeusz do Damaszku, a Benadad król Syryjski chorował: i powiedziano mu, mówiąc: Przyszedł tu mąż Boży.
8
Et ait rex ad Házael: Tolle tecum múnera, et vade in occúrsum viri Dei, et cónsule Dóminum per eum, dicens: Si evádere pótero de infirmitáte mea hac? I rzekł król do Hazaela: Weźmi z sobą dary, a idź przeciwko mężowi Bożemu, a poradź się Pana przezeń, mówiąc: Będę li mógł wybiegać się z tej niemocy mojej?
9
Ivit ígitur Házael in occúrsum eius, habens secum múnera, et ómnia bona Damásci, ónera quadragínta camelórum. Cumque stetísset coram eo, ait: Fílius tuus Bénadad rex Sýriæ misit me ad te, dicens: Si sanári pótero de infirmitáte mea hac? A tak poszedł Hazael przeciwko niemu, mając z sobą dary i wszelkie dobra Damaszku brzemiona czterdziestu wielbłądów. I stanąwszy przed nim, rzekł: Syn twój Benadad król Syryjski posłał mię do ciebie, mówiąc: Będę li mógł ozdrowieć z tej niemocy mojej.
10
Dixítque ei Eliséus: Vade, dic ei: Sanáberis: porro osténdit mihi Dóminus quia morte moriétur. I rzekł mu Elizeusz: Idź, rzecz mu: Będziesz zdrów: lecz mi Pan pokazał, że śmiercią umrzesz.
11
Stetíque cum eo, et conturbátus est usque ad suffusiónem vultus: flevítque vir Dei. I stał z nim, i stworzył się, aż do zapłonienia twarzy: i płakał mąż Boży.
12
Cui Házael ait: Quare dóminus meus flet? At ille dixit: Quia scio quæ factúrus sis fíliis Israel mala. Civitátes eórum munítas igne succéndes, et iúvenes eórum interfícies gládio, et párvulos eórum elídes, et prægnántes dívides. Któremu rzekł Hazael: Czemu Pan mój płacze? A on rzekł: Iż wiem co za złości poczynisz synom Izraelowym. Miasta ich obronne ogniem spalisz, i młodzieńce ich mieczem pomordujesz, i dzieci ich poroztrącasz, a brzemienne porozcinasz.
13
Dixítque Házael: Quid enim sum servus tuus canis, ut fáciam rem istam magnam? Et ait Eliséus: Osténdit mihi Dóminus te regem Sýriæ fore. I rzekł Hazael: A cóżem ja sługa twój, pies, żebych miał uczynić rzecz tak wielką? I rzekł Elizeusz: Okazał mi Pan, że ty będziesz królem Syryjskim.
14
Qui cum recessísset ab Eliséo, venit ad dóminum suum. Qui ait ei: Quid dixit tibi Eliséus? At ille respóndit: Dixit mihi: Recípies sanitátem. Który odszedszy od Elizeusza przyszedł do pana swego. Który rzekł do niego: Cóżci powiedział Elizeusz: A on odpowiedział: Powiedział mi, przyjdziesz do zdrowia.
15
Cumque venísset dies áltera, tulit strágulum, et infúdit aquam, et expándit super fáciem eius: quo mórtuo, regnávit Házael pro eo. A gdy przyszedł dzień drugi, wziął kołdrę, i nalał wody i rozciągnął na obliczu jego: który gdy umarł, królował Hazael miasto niego.
16
Anno quinto Ioram fílii Achab regis Israel, et Iósaphat regis Iuda, regnávit Ioram fílius Iósaphat rex Iuda. Roku piątego Jorama syna Achaba króla Izraelskiego, i Jozaphata króla Judzkiego królował Joram syn Jozaphata króla Judzkiego.
17
Trigínta duórum annórum erat cum regnáre cœpísset, et octo annis regnávit in Ierúsalem. Trzydzieści mu lat i dwie było, gdy począł królować, a ośm lat królował w Jeruzalem.
18
Ambulavítque in viis regum Israel, sicut ambuláverat domus Achab: fília enim Achab erat uxor eius: et fecit quod malum est in conspéctu Dómini. I chodził drogami królów Izraelskich, jako chodził dom Achabów: córka bowiem Achabowa była żona jego: i czynił złość przed oczyma Pańskimi.
19
Nóluit autem Dóminus dispérdere Iudam, propter David servum suum, sicut promíserat ei, ut daret illi lucérnam, et fíliis eius cunctis diébus. A Pan niechciał wytracić Judy dla Dawida sługi swego, jako mu był przyrzekł, aby mu dał świecę i synom jego po wszystkie dni.
20
In diébus eius recéssit Edom ne esset sub Iuda, et constítuit sibi regem. Za czasów jego odstąpił Edom, aby nie był pod Juda, i postanowił sobie króla.
21
Venítque Ioram Séira, et omnes currus cum eo: et surréxit nocte, percussítque Idumǽos, qui eum circumdéderant, et príncipes cúrruum: pópulus autem fugit in tabernácula sua. I przyciągnął Joram do Seira i wszystkie wozy z nim: i wstał w nocy i poraził Edomczyki, którzy go byli obtoczyli, i hetmany wozów, a lud uciekł do przybytków swoich.
22
Recéssit ergo Edom ne esset sub Iuda, usque ad diem hanc. Tunc recéssit et Lobna in témpore illo. Odstąpił tedy Edom, żeby nie był pod Juda aż do dnia dzisiejszego. Obstąpiła tedy i Lobna onego czasu.
23
Réliqua autem sermónum Ioram, et univérsa, quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro verbórum diérum regum Iuda? A ostatek mów Joram i wszystko co czynił, izali to nie napisano jest w księgach słów dni królów Judzkich.
24
Et dormívit Ioram cum pátribus suis, sepultúsque est cum eis in civitáte David, et regnávit Ochozías fílius eius pro eo. I zasnął Joram z ojcy swemi: i pogrzebion jest z nimi w mieście Dawidowem, i królował Ochoziasz syn jego miasto niego.
25
Anno duodécimo Ioram fílii Achab regis Israel regnávit Ochozías fílius Ioram regis Iudæ. Roku dwunastego Jorama syna Achabowego króla Izraelskiego królował Ochoziasz syn Jorama króla Judzkiego.
26
Vigínti duórum annórum erat Ochozías cum regnáre cœpísset, et uno anno regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Athalía fília Amri regis Israel. Dwadzieścia lat i dwie było Ochozyaszowi, gdy począł królować, a rok jeden królował w Jeruzalem: imię matki jego Athalia córka Amry króla Izraelskiego.
27
Et ambulávit in viis domus Achab: et fecit quod malum est coram Dómino, sicut domus Achab: gener enim domus Achab fuit. I chodził drogami domu Achabowego, i czynił złość przed Panem, jako dom Achabów: bo był zięciem domowi Achabowemu.
28
Abiit quoque cum Ioram fílio Achab ad prœliándum contra Házael regem Sýriæ in Ramoth Gálaad, et vulneravérunt Syri Ioram. Wyciągnął też z Joramem synem Acliabowyni na wojnę przeciw Hazaelowi królowi Syryjskiemu do Ramoth Galaad, i zranili Syryjczykowie Jorama.
29
Qui revérsus est ut curarétur in Iézrahel, quia vulneráverant eum Syri in Ramoth prœliántem contra Házael regem Sýriæ. Porro Ochozías fílius Ioram rex Iuda descéndit invísere Ioram fílium Achab in Iézrahel, quia ægrotábat ibi. Który się wrócił, żeby go leczono do Jezrahel, bo go zranili byli Syryjczykowie w Ramoth walczącego przeciw Hazaelowi królowi Syryjskiemu. A Ochoziasz syn Joramów król Judzki, stąpił nawiedzać syna Achabowego w Jezrahelu, bo tam chorował.
9
1
Eliséus autem prophétes vocávit unum de fíliis prophetárum, et ait illi: Accínge lumbos tuos, et tolle lentículam ólei hanc in manu tua, et vade in Ramoth Gálaad. A Elizeusz Prorok zawołał jednego z synów prorockich, i rzekł mu: Przepasz biodra twoje, a weźmi bańkę oliwy tę w rękę twą, a idź do Ramoth Galaad.
2
Cumque véneris illuc, vidébis Iehu fílium Iósaphat fílii Namsi: et ingréssus suscitábis eum de médio fratrum suórum, et introdúces in intérius cubículum. A gdy tam przyjdziesz. Ujrzysz Jehu syna Jozaphata, syna Namsi: a wszedszy każesz mu wstać z pośrodku braciej jego i wwiedziesz do wnętrznej komory.
3
Tenénsque lentículam ólei, fundes super caput eius, et dices: Hæc dicit Dóminus: Unxi te regem super Israel. Aperiésque óstium, et fúgies, et non ibi subsístes. A dzierżąc bańkę oliwy wlejesz na głowę jego, i rzeczesz: To mówi Pan, Pomazałem cię królem nad Izraelem. I otworzysz drzwi i ucieczesz, i nie zastanowisz się tam.
4
Abiit ergo adoléscens puer prophétæ in Ramoth Gálaad, A tak poszedł młodzieniec pacholę proroka do Ramoth Galaad.
5
et ingréssus est illuc: ecce autem príncipes exércitus sedébant: et ait: Verbum mihi ad te o princeps. Dixítque Iehu: Ad quem ex ómnibus nobis? At ille dixit: Ad te o princeps. I wszedł tam: a oto hetmanowie wojska siedzieli, i rzekł: Mam słowo do ciebie, o hetmanie. I rzekł Jehu; Do kogo z nas wszystkich? A on rzekł: Do ciebie o hetmanie.
6
Et surréxit, et ingréssus est cubículum: at ille fudit óleum super caput eius, et ait: Hæc dicit Dóminus Deus Israel: Unxi te regem super pópulum Dómini Israel, I wstał, i wszedł do komory, a on wylał oliwę na głowę jego i rzekł: To mówi Pan Bóg Izraelów: Pomazałem cię królem nad ludem Pańskim Izraelem.
7
et percúties domum Achab dómini tui, et ulcíscar sánguinem servórum meórum prophetárum, et sánguinem ómnium servórum Dómini de manu Iézabel. I wytracisz dom Achaba pana twego, i pomszczę się krwie sług moich proroków, i krwie wszystkich sług Pańskich. z ręki Jezabel.
8
Perdámque omnem domum Achab: et interfíciam de Achab mingéntem ad paríetem, et clausum, et novíssimum in Israel. I wytracę wszystek dom Achabów: i zabiję z Achab mokrzącego na ścianę i zamknionego i ostatecznego w Izraelu.
9
Et dabo domum Achab sicut domum Ieróboam fílii Nabat, et sicut domum Báasa fílii Ahía. I dam dom Achabów jako dom Jeroboama syna Nabat, i jako dom Baasy syna Ahia.
10
Iézabel quoque cómedent canes in agro Iézrahel, nec erit qui sepéliat eam. Aperuítque óstium, et fugit. Jezabelę też zjedzą psy na polu Jezrahelskim, a nie będzie, ktoby ją pogrzebł. I otworzył drzwi i uciekł.
11
Iehu autem egréssus est ad servos dómini sui: qui dixérunt ei: Recténe sunt ómnia? quid venit insánus iste ad te? Qui ait eis: Nostis hóminem, et quid locútus sit. A Jehu wyszedł do sług pana swego: którzy mu rzekli: Dobrzeli jest wszystko? Po cóż przyszedł ten szalony do ciebie? Który im rzekł: Znacie człowieka, i co mówił.
12
At illi respondérunt: Falsum est, sed magis narra nobis. Qui ait eis: Hæc et hæc locútus est mihi, et ait: Hæc dicit Dóminus: Unxi te regem super Israel. A oni odpowiedzieli: Fałsz ci to, ale raczej nam powiedz. Który im rzekł: To a to mi mówił, i rzekł: To mówi Pan: Pomazałem cię królem nad Izraelem.
13
Festinavérunt ítaque, et unusquísque tollens pállium suum posuérunt sub pédibus eius in similitúdinem tribunális, et cecinérunt tuba, atque dixérunt: Regnávit Iehu. Pospieszyli się tedy, a wziąwszy każdy płaszcz swój położyli pod nogi jego na podobieństwo majestatu, i zatrąbili w trąbę, i mówili: Króluje Jehu.
14
Coniurávit ergo Iehu fílius Iósaphat fílii Namsi contra Ioram: porro Ioram obséderat Ramoth Gálaad, ipse et omnis Israel contra Házael regem Sýriæ: Sprzysiągł się tedy Jehu syn Jozaphata syna Namsi na Jorama, a Joram był obiegł Ramoth Galaad, sam i wszystek Izrael przeciw Hazaelowi królowi Syryjskiemu.
15
et revérsus fúerat ut curarétur in Iézrahel propter vúlnera, quia percússerant eum Syri prœliántem contra Házael regem Sýriæ. Dixítque Iehu: Si placet vobis, nemo egrediátur prófugus de civitáte, ne vadat, et núntiet in Iézrahel. A wrócił się był, aby się leczył w Jezrahelu na rany, bo go byli zranili Syryjczykowie walczącego przeciw Hazaelowi królowi Syryjskiemu, I rzekł Jehu: Jeśli się wam podoba, niechaj żaden zbieg nie wychodzi z miasta, żeby nie szedł, a nie oznajmił w Jezrahelu.
16
Et ascéndit, et proféctus est in Iézrahel: Ioram enim ægrotábat ibi, et Ochozías rex Iuda descénderat ad visitándum Ioram. I wsiadł i jachał do Jezrahela: bo tam chorował Joram, a Ochoziasz król Judzki przyjechał był, nawiedzać Jorama.
17
Igitur speculátor, qui stabat super turrim Iézrahel, vidit globum Iehu veniéntis, et ait: Vídeo ego globum. Dixítque Ioram: Tolle currum, et mitte in occúrsum eórum, et dicat vadens: Recténe sunt ómnia? Stróż tedy, który stał na wieży Jezrahelskiej, ujrzał poczet Jehu przyjeżdżającego, i rzekł: Widzę ja poczet. I rzekł Joram: Weźmi wóz, a pośli przeciwko nim, a niech spyta ten, który jedzie: Dobrzeli jest wszystko?
18
Abiit ergo, qui ascénderat currum, in occúrsum eius, et ait: Hæc dicit rex: Pacatáne sunt ómnia? Dixítque Iehu: Quid tibi et paci? transi, et séquere me. Nuntiávit quoque speculátor, dicens: Venit núntius ad eos, et non revértitur. A tak jachał, który był wsiadł na wóz przeciw niemu i rzekł: To mówi król: Spokojneli jest wszystko? I rzekł Jehu: Co tobie i pokojowi? mijaj, a jedź za mną. Powiedział też stróż, rzekąc: Przyjachał poseł do nich, a nie wraca się
19
Misit étiam currum equórum secúndum: venítque ad eos, et ait: Hæc dicit rex: Numquid pax est? Et ait Iehu: Quid tibi et paci? transi, et séquere me. Posłał też drugi wóz z końmi: i przyjachał do nich i rzekł: To mówi król: Pokój li jest? I rzekł Jehu: Co tobie i pokojowi? miń a jedź za mną.
20
Nuntiávit autem speculátor, dicens: Venit usque ad eos, et non revértitur: est autem incéssus quasi incéssus Iehu fílii Namsi, præceps enim gráditur. I powiedział stróż, rźekąc: Przyjachał aż do nich, a nie wraca się: a jazda jest jakoby jazda Jehu syna Hamsi, bo szalenie jedzie
21
Et ait Ioram: Iunge currum. Iunxerúntque currum eius, et egréssus est Ioram rex Israel, et Ochozías rex Iuda, sínguli in cúrribus suis, egressíque sunt in occúrsum Iehu, et invenérunt eum in agro Naboth Iezrahelítæ. I rzekł Jorain: Zaprzęgaj wóz. I zaprzęgli wóz jego, i wyjachał Joram król Izraelski i Ochoziasz król Judzki, każdy na swym wozie, i wyjachali na przeciwko Jehu, i naleźli go na polu Nabota Jezrahelitczyka.
22
Cumque vidísset Ioram Iehu, dixit: Pax est Iehu? At ille respóndit: Quæ pax? adhuc fornicatiónes Iézabel matris tuæ, et venefícia eius multa vigent. A gdy ujrzał Joram Jehu rzekł: A pokój Jehu? A on odpowiedział: Co za pokój? Jeszcze cudzołóstwa Jezabel matki twojej i czary jej mnogie trwają.
23
Convértit autem Ioram manum suam, et fúgiens ait ad Ochozíam: Insídiæ Ochozía. I nawrócił Joram rękę swą i uciekając rzekł do Ochoziasza Zdrada Ochoziaszu.
24
Porro Iehu teténdit arcum manu, et percússit Ioram inter scápulas: et egréssa est sagítta per cor eius, statímque córruit in curru suo. A Jehu wyciągnął łuk ręką, i postrzelił Jorama między plecy: i wyszła strzała przez serce jego, i wnet upadł na wozie swoim.
25
Dixítque Iehu ad Bádacer ducem: Tolle, próice eum in agro Naboth Iezrahelítæ: mémini enim quando ego et tu sedéntes in curru sequebámur Achab patrem huius, quod Dóminus onus hoc leváverit super eum, dicens: I rzekł Jehu do Badacera hetmana: Weźmi, a porzuć go na roli Nabotha Jezrahelitczyka: bo pamiętam kiedy ja i ty siedząc na wozie jachaliśmy za Achabem ojcem tego, że Pan to brzemię podniósł nań, mówiąc:
26
Si non pro sánguine Naboth, et pro sánguine filiórum eius, quem vidi heri, ait Dóminus, reddam tibi in agro isto, dicit Dóminus. Nunc ergo tolle, et próice eum in agrum iuxta verbum Dómini. Jeśli nie za krew Nabotha i za krew synów jego, którąm wczora widział, mówi Pan, oddam tobie, na tej roli, mówi Pan. A tak teraz weźmi i porzuć go na roli według słowa Pańskiego.
27
Ochozías autem rex Iuda videns hoc, fugit per viam domus horti: persecutúsque est eum Iehu, et ait: Etiam hunc percútite in curru suo. Et percussérunt eum in ascénsu Gaver, qui est iuxta Iéblaam: qui fugit in Magéddo, et mórtuus est ibi. A Ochoziasz król Judzki widząc to, uciekał drogą domu ogrodowego: i gonił go Jehu, i rzekł: I tego też zabijcie na wozie jego. I zranili go na wstępie Gauer, który jest w Jeblaam: który uciekł do Magedda, i tam umarł.
28
Et imposuérunt eum servi eius super currum suum, et tulérunt in Ierúsalem: sepelierúntque eum in sepúlcro cum pátribus suis in civitáte David. A słudzy jego włożyli go na wóz jego i wieźli do Jeruzalem: i pogrzebli go w grobie z ojcy jego w mieście Dawidowem.
29
Anno undécimo Ioram fílii Achab, regnávit Ochozías super Iudam, Roku jedenastego Jorama syna Achabowego, królował Ochoziasz nad Juda.
30
venítque Iehu in Iézrahel. Porro Iézabel intróitu eius audíto, depínxit óculos suos stíbio, et ornávit caput suum, et respéxit per fenéstram I przyjachał Jehu do Jezrahela. A Jezabel, usłyszawszy o wjeździe jego, pofarbowała oczy swe bielidłem, i ochędożyła głowę swoję i spojrzała oknem
31
ingrediéntem Iehu per portam, et ait: Numquid pax potest esse Zambri, qui interfécit dóminum suum? Na Jehu wjeżdzącego w bramę i rzekła: I możesz być pokój Zambremu, który zabił pana swego?
32
Levavítque Iehu fáciem suam ad fenéstram, et ait: Quæ est ista? et inclinavérunt se ad eum duo, vel tres eunúchi. I podniósł Jehu twarz swoję ku oknu, I rzekł: Która to jest? I wychylili się do niego dwa abo trzej rzezańcy.
33
At ille dixit eis: Præcipitáte eam deórsum: et præcipitavérunt eam, aspersúsque est sánguine páries, et equórum úngulæ conculcavérunt eam. A on im rzekł: Zrzućcie ją na dół, i zrzucili ją, i pokropiła się ściana krwią, a kopyta końskie podeptały ją.
34
Cumque introgréssus esset ut coméderet biberétque, ait: Ite, et vidéte maledíctam illam, et sepelíte eam: quia fília regis est. A gdy wszedł, żeby jadł i pił, rzekł. Idźcie a oglądajcie przeklętą onę, a pogrzebcie ją: bo jest córka królewska.
35
Cumque issent ut sepelírent eam, non invenérunt nisi calváriam, et pedes, et summas manus. A gdy szli, aby ją pogrzebli, nie naleźli jedno trupi łeb a nogi i końce rąk.
36
Reversíque nuntiavérunt ei. Et ait Iehu: Sermo Dómini est, quem locútus est per servum suum Elíam Thesbíten, dicens: In agro Iézrahel cómedent canes carnes Iézabel, A wróciwszy się powiedzieli mu. I rzekł Jehu: Mowa Pańska jest, którą mówił przez sługę swego Eliasza Tesbytczyka, rzekąc: Na roli Jezrahelskiej zjedzą psy ciało Jezabel,
37
et erunt carnes Iézabel sicut stercus super fáciem terræ in agro Iézrahel, ita ut prætereúntes dicant: Hǽccine est illa Iézabel? A będzie ciało Jezabel, jako gnój na ziemi na roli Jezrahel, tak iż będą mówić mimo idący: Taż to ona jest Jezabel?
10
1
Erant autem Achab septuagínta fílii in Samaría: scripsit ergo Iehu lítteras, et misit in Samaríam, ad optimátes civitátis, et ad maióres natu, et ad nutrítios Achab, dicens: I Achab miał siedmdziesiąt synów w Samariiej: Napisał tedy Jehu listy, i posłał do Samariiej do przełożonych miejskich, i do starszych, i do tych, którzy wychowywali syny Achabowe, w te słowa.
2
Statim ut accepéritis lítteras has, qui habétis fílios dómini vestri, et currus, et equos, et civitátes firmas, et arma, Skoro te listy weźmiecie, którzy macie syny pana waszego i wozy i konie, i miasta mocne, i oręża.
3
elígite meliórem, et eum qui vobis placúerit de fíliis dómini vestri, et eum pónite super sólium patris sui, et pugnáte pro domo dómini vestri. Obierzcie lepszego, i tego, który się wam spodoba z synów pana waszego, i tego posadźcie na stolicy ojca jego, a bijcie się o dom pana waszego.
4
Timuérunt illi veheménter, et dixérunt: Ecce duo reges non potuérunt stare coram eo, et quómodo nos valébimus resístere? Ulękli się oni barzo, i rzekli. Oto dwa królowie nie mogli się zostać przed nim, a jakoż się my sprzeciwić będziem mogli?
5
Misérunt ergo præpósiti domus, et præfécti civitátis, et maióres natu, et nutrítii, ad Iehu, dicéntes: Servi tui sumus: quæcúmque iússeris faciémus, nec constituémus nobis regem: quæcúmque tibi placent, fac. Posłali tedy przełożeni domu i urzędnicy miasta, i starszy, i wychowywaciele do Jehu, mówiąc: Jesteśmy służebnicy twoi, cokolwiek rozkażesz uczyniemy, ani króla nad sobą stanowiemy, cokolwiek ci się podoba, uczyń.
6
Rescrípsit autem eis lítteras secúndo, dicens: Si mei estis, et obedítis mihi, tóllite cápita filiórum dómini vestri, et veníte ad me hac eádem hora cras in Iézrahel. Porro fílii regis, septuagínta viri, apud optimátes civitátes nutriebántur. I odpisał im listy powtóre, rzekąc: Jeśliście moi, a mnieście posłuszni, weźcież głowy synów pana waszego, a przyjedźcie do mnie jutro tejże godziny do Jezrahela. A synów królewskich siedmdziesiąt mężów chowano u przedniejszych miasta.
7
Cumque veníssent lítteras ad eos, tulérunt fílios regis, et occidérunt septuagínta viros, et posuérunt cápita eórum in cóphinis, et misérunt ad eum in Iézrahel. A gdy przyszły listy do nich, wzięli syny królewskie, i zabili siedmdziesiąt mężów, i włożyli głowy ich w kosze i posłali do niego do Jezrahela.
8
Venit autem núntius, et indicávit ei, dicens: Attulérunt cápita filiórum regis. Qui respóndit: Pónite ea ad duos acérvos iuxta intróitum portæ usque mane. I przyszedł poseł i oznajmił mu, rzekąc: Przyniesiono głowy synów królewskich. Który odpowiedział: Składźcie je na dwie kupie wedle weścia bramy aż do zarania.
9
Cumque diluxísset, egréssus est, et stans dixit ad omnem pópulum: Iusti estis: si ego coniurávi contra dóminum meum, et interféci eum, quis percússit omnes hos? A gdy rozedniało, wyszedł, i stojąc rzekł do wszystkiego ludu: Sprawiedliwiście: jeślim się ja sprzysiągł na pana mego, i zabiłem go, któż te wszystkie pobił?
10
Vidéte ergo nunc quóniam non cécidit de sermónibus Dómini in terram, quos locútus est Dóminus super domum Achab: et Dóminus fecit quod locútus est in manu servi sui Elíæ. Obaczcież tedy teraz, iż nie upadło z mów Pańskich na ziemię, które mówił Pan na dom Achabów, i uczynił Pan co mówił w ręce sługi swego Eliasza.
11
Percússit ígitur Iehu omnes, qui réliqui erant de domo Achab in Iézrahel, et univérsos optimátes eius, et notos, et sacerdótes, donec non remanérent ex eo relíquiæ. Pobił tedy Jehu wszystkie, którzy byli zostali z domu Achabowego w Jezrahelu, i wszystkie pany jego, i znajome, i ofiarowniki, aż i szczątka po nim nie zostało.
12
Et surréxit, et venit in Samaríam: cumque venísset ad Cámeram pastórum in via, I wstawszy przyjachał do Samariiej: a gdy przyszedł do domu pasterskiego na drodze,
13
invénit fratres Ochozíæ regis Iuda: dixítque ad eos: Quinam estis vos? Qui respondérunt: Fratres Ochozíæ sumus, et descéndimus ad salutándos fílios regis, et fílios regínæ. Nalazł bracią Ochoziasza króla Judzkiego, i rzekł do nich: Coście wy zacz? Którzy odpowiedzieli: Jesteśmy bracia Ochoziaszowi, a przyszliśmy nawiedzić zdrowie synów królewskich i synów królowej.
14
Qui ait: Comprehéndite eos vivos. Quos cum comprehendíssent vivos, iugulavérunt eos in cistérna iuxta Cámeram, quadragínta duos viros: et non relíquit ex eis quemquam. Który rzekł: Pojmajcie je żywe: które gdy pojmali żywe, pościnali je u studnie podle domu, czterdzieści i dwu mężów, i nie zostawił z nich żadnego.
15
Cumque abiísset inde, invénit Iónadab fílium Rechab in occúrsum sibi, et benedíxit ei. Et ait ad eum: Numquid est cor tuum rectum, sicut cor meum cum corde tuo? Et ait Iónadab: Est. Si est, inquit, da manum tuam. Qui dedit ei manum suam. At ille levávit eum ad se in currum: A odjachawszy z onąd nalazł Jonadab syna Rechab idącego przeciw sobie i błogosławił mu: i rzekł do niego: Jestli serce twoje proste jako serce moje z sercem twojem? I rzekł Jonadab: Jest. Jeśli, prawi jest, daj rękę twoję. Który dał mu rękę swoję. A on go wziął na wóz do siebie.
16
dixítque ad eum: Veni mecum, et vide zelum meum pro Dómino. Et impósitum in curru suo I rzekł do niego: Jedź zemną, a oglądaj zarzliwość moję o Pana. A wziąwszy go na swój wóz,
17
duxit in Samaríam. Et percússit omnes qui réliqui fúerant de Achab in Samaría usque ad unum, iuxta verbum Dómini, quod locútus est per Elíam. Wiózł do Samariiej. I pobił wszystkie, którzy był li zostali z Achab w Samariiej aż do jednego według słowa Pańskiego, które mówił przez Eliasza.
18
Congregávit ergo Iehu omnem pópulum, et dixit ad eos: Achab cóluit Baal parum, ego autem colam eum ámplius. Zgromadził tedy Jehu wszystek lud, i rzekł do nich: Achab chwalił Baala mało, ale go ja więcej będę chwalił.
19
Nunc ígitur omnes prophétas Baal, et univérsos servos eius, et cunctos sacerdótes ipsíus vocáte ad me: nullus sit qui non véniat, sacrifícium enim grande est mihi Baal: quicúmque defúerit, non vivet. Porro Iehu faciébat hoc insidióse, ut dispérderet cultóres Baal. Teraz tedy wszystkich proroków Baal, i wszystkich ministrów jego, i wszystkich ofiarowników jego, wzówcie do mnie: niech żadnego nie będzie, któryby nie przyszedł: bo ofiarę mam wielką Baalowi: kogokolwiek nie będzie dostawało, nie będzie żyw. A to Jehu czynił na zdradzie, aby wytracił chwalcę Baalowe.
20
Et dixit: Sanctificáte diem solémnem Baal. Vocavítque, I rzekł: Poświęćcie dzień uroczysty Baalowi. I wezwał.
21
et misit in univérsos términos Israel, et venérunt cuncti servi Baal: non fuit resíduus ne unus quidem qui non veníret. Et ingréssi sunt templum Baal: et repléta est domus Baal, a summo usque ad summum. I posłał na wszystkie granice Izraelskie, i przyszli wszyscy ministrowie Baal, nie został ani jeden, któryby nie przyszedł. I weszli do zboru Baalowego, i napełnił się dom Baalów od końca aż do końca.
22
Dixítque his, qui erant super vestes: Proférte vestiménta univérsis servis Baal. Et protulérunt eis vestes. I rzekł tym, którzy byli nad szatami: Wynieście szaty wszystkim ministrom Baalowym. I wynieśli im szaty.
23
Ingressúsque Iehu, et Iónadab fílius Rechab, templum Baal, ait cultóribus Baal: Perquírite, et vidéte, ne quis forte vobíscum sit de servis Dómini, sed ut sint servi Baal soli. I wszedszy Jehu i Jonadab syn Rechab do zboru Baalowego, rzekł chwalcom Baalowym: Przepatrzcie, a obaczcie, by tu snać nie był kto z wami z sług Pańskich, ale żeby tylko sami byli ministrowie Baalowi.
24
Ingréssi sunt ígitur ut fácerent víctimas et holocáusta: Iehu autem præparáverat sibi foris octogínta viros, et díxerat eis: Quicúmque fúgerit de homínibus his, quos ego addúxero in manus vestras, ánima eius erit pro ánima illíus. A tak weszli, aby czynili ofiary i całopalenia: A Jehu nagotował był sobie przed zborem ośmdziesiąt mężów, i rzekł im: Ktokolwiek uciecze z tych ludzi, które ja przywiodę w ręce wasze, dusza jego będzie za duszę onego.
25
Factum est autem, cum complétum esset holocáustum, præcépit Iehu milítibus et dúcibus suis: Ingredímini, et percútite eos: nullus evádat. Percusserúntque eos in ore gládii, et proiecérunt mílites et duces: et iérunt in civitátem templi Baal, I stało się, gdy się skończyła całopalenie, rozkazał Jehu żołnierzom i hetmanom swym: Wnidźcie a pobijcie je, niech żaden nie ujdzie. I pobili je paszczęką miecza, i wyrzucili żołnierze i hetmanowie: I szli do miasta zboru Baal.
26
et protulérunt státuam de fano Baal, et combussérunt, I wynieśli Bałwana ze zboru Baal i spalili.
27
et comminuérunt eam. Destruxérunt quoque ædem Baal, et fecérunt pro ea latrínas usque in diem hanc. I skruszyli go. Zbór też Baalów skazili, i poczynili z niego wychody aż do dnia dzisiejszego.
28
Delévit ítaque Iehu Baal de Israel: Wygładził tedy Jehu Baala z Izraela.
29
verúmtamen a peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel, non recéssit, nec derelíquit vítulos áureos, qui erant in Bethel, et in Dan. Wszakże od grzechów Jeroboama syna Nabat, który do grzechu przyprawił Izraela, nie odstąpił, ani opuścił cielców złotych, którzy byli w Bethel i w Dan.
30
Dixit autem Dóminus ad Iehu: Quia studióse egísti quod rectum erat, et placébat in óculis meis, et ómnia quæ erant in corde meo fecísti contra domum Achab: fílii tui usque ad quartam generatiónem sedébunt super thronum Israel. I rzekł Pan do Jehu: Ponieważeś pilnie czynił co prawo było i podobało się w oczach moich, i wszystko co było w sercu mojem uczyniłeś przeciwko domowi Achab, synowie twoi, aż do czwartego pokolenia będą siedzieć na stolicy Izraelskiej.
31
Porro Iehu non custodívit ut ambuláret in lege Dómini Dei Israel in toto corde suo: non enim recéssit a peccátis Ieróboam, qui peccáre fécerat Israel. Lecz Jehu nie strzegł, żeby chodził w zakonie Pana Boga Izraelowego ze wszystkiego serca swego: bo nie odstąpił od grzechów Jeroboama, który ku grzechowi przywiódł Izraela.
32
In diébus illis cœpit Dóminus tædére super Israel: percussítque eos Házael in univérsis fínibus Israel, W one dni począł Pan tęsknić nad Izraelem: i poraził je Hazael we wszystkich granicach Izraelskich.
33
a Iordáne contra orientálem plagam, omnem terram Gálaad, et Gad, et Ruben, et Manásse, ab Aroer, quæ est super torréntem Arnon, et Gálaad, et Basan. Od Jordanu ku wschodniej stronie wszystkę ziemię Galaad, i Ged, i Ruben, i Manasse, od Aroer, który jest nad potokiem Arnon, i Galaad, i Bazan.
34
Réliqua autem verbórum Iehu, et univérsa quæ fecit, et fortitúdo eius, nonne hæc scripta sunt in Libro verbórum diérum regum Israel? A ostatek słów Jehu, i wszystko co czynił, i męztwo jego, aza to nie jest napisano w księgach słów dni królów Izraelskich?
35
Et dormívit Iehu cum pátribus suis, sepelierúntque eum in Samaría: et regnávit Ióachaz fílius eius pro eo. I zasnął Jehu z ojcy swemi, i pogrzebli go w Samariiej: i królował Joachaz syn jego miasto niego.
36
Dies autem, quos regnávit Iehu super Israel, vigínti et octo anni sunt in Samaría. A dni, których królował Jehu nad Izraelem, dwadzieścia i ośm lat jest w Samariiej.
11
1
Athalía vero mater Ochozíæ, videns mórtuum fílium suum, surréxit, et interfécit omne semen régium. Athalia tedy matka Ochoziaszowa, ujrzawszy że syn jej umarł, powstała i pobiła wszystko nasienie królewskie.
2
Tollens autem Iósaba fília regis Ioram, soror Ochozíæ, Ioas fílium Ochozíæ, furáta est eum de médio filiórum regis, qui interficiebántur, et nutrícem eius de triclínio: et abscóndit eum a fácie Athalíæ ut non interficerétur. A wziąwszy Jozaba, córka króla Jorama, siostra Ochoziaszowa, Joasa syna Ochoziaszowego, ukradła go z pośrodku synów królewskich, które zabijano i mamkę jego z łożnice, i skryła go od oblicza Athaliiej, żeby go nie zabito.
3
Erátque cum ea sex annis clam in domo Dómini: porro Athalía regnávit super terram. I był przy niej sześć lat potajemnie w domu Pańskim: Lecz Athalia królowała nad ziemią.
4
Anno autem séptimo misit Ióiada, et assúmens centuriónes et mílites, introdúxit ad se in templum Dómini, pepigítque cum eis fœdus: et adiúrans eos in domo Dómini, osténdit eis fílium regis: A siódmego roku posłał Jojada i wziąwszy rotmistrze i żołnierze wwiódł do siebie do kościoła Pańskiego, i uczynił z nimi przymierze: a poprzysiągszy je w domu Pańskim, ukazał im syna królewskiego.
5
et præcépit illis, dicens: Iste est sermo, quem fácere debétis: I przykazał im mówiąc: Ta jest mowa, którą uczynić macie.
6
tértia pars vestrum intróeat sábbato, et obsérvet excúbias domus regis. Tértia autem pars sit ad portam Sur, et tértia pars sit ad portam, quæ est post habitáculum scutariórum: et custodiétis excúbias domus Messa. Trzecia część was niechaj wnidzie w Sabath, a niech trzyma straż domu królewskiego. A trzecia część niechaj będzie u bramy Sur: a trzecia cześć u bramy, która jest za mieszkaniem tarczników: i będziecie strzedz straży domu Messa.
7
Duæ vero partes e vobis, omnes egrediéntes sábbato, custódiant excúbias domus Dómini circa regem. A dwie części z was wszystkich wychodzących w Sabath niechaj strzegą straży domu Pańskiego około króla.
8
Et vallábitis eum, habéntes arma in mánibus vestris: si quis autem ingréssus fúerit septum templi, interficiátur: eritísque cum rege introeúnte et egrediénte. I obstąpicie go, mając bronie w rękach waszych: a ktoby wszedł do zagrodzenia kościelnego, niech zabit będzie: i będziecie przy królu wchodzącym i wychodzącym.
9
Et fecérunt centuriónes iuxta ómnia, quæ præcéperat eis Ióiada sacérdos: et assuméntes sínguli viros suos, qui ingrediebántur sábbato, cum his qui egrediebántur sábbato, venérunt ad Ióiadam sacerdótem. I uczynili rotmistrzowie wedle wszystkiego co im rozkazał był kapłan Jojada: i wziąwszy każdy męże swe, którzy wchodzili w Sabath z onymi, którzy mieli odejść w Sabath, przyszli do Jojady kapłana.
10
Qui dedit eis hastas, et arma regis David, quæ erant in domo Dómini. Który im dał oszczepy i oręże króla Dawida, które były w domu Pańskim.
11
Et stetérunt sínguli habéntes arma in manu sua, a parte templi déxtera usque ad partem sinístram altáris, et ædis, circum regem. I stanęli każdy mając broni w ręce swej, po prawej stronie kościoła aż do lewej strony ołtarza, i kościoła, około króla.
12
Produxítque fílium regis, et pósuit super eum diadéma, et testimónium: fecerúntque eum regem, et unxérunt: et plaudéntes manu, dixérunt: Vivat rex. I wywiódł syna królewskiego i włożył nań koronę i świadectwo: i uczynili go królem i pomazali: a klaskając rękoma, mówili: Niech żyje król.
13
Audívit autem Athalía vocem pópuli curréntis: et ingréssa ad turbas in templum Dómini, A Athalia usłyszała głos ludu bieżącego, i wszedszy do gminu do Kościoła Pańskiego.
14
vidit regem stantem super tribúnal iuxta morem, et cantóres, et tubas prope eum, omnémque pópulum terræ lætántem, et canéntem tubis: et scidit vestiménta sua, clamavítque: Coniurátio, coniurátio. Ujrzała króla stojącego na majestacie według obyczaju, i śpiewaki i trąby blizko niego, i wszystek lud ziemie weselący się i trąbiący w trąby: i rozdarła odzienie swe i zawołała: Sprzysiężenie, sprzysiężenie.
15
Præcépit autem Ióiada centuriónibus, qui erant super exércitum, et ait eis: Edúcite eam extra septa templi, et quicúmque eam secútus fúerit, feriátur gládio. Díxerat enim sacérdos: Non occidátur in templo Dómini. I rozkazał Jojada rotmistrzom, którzy byli nad wojskiem i rzekł im: Wywiedźcie ją z zagrodzenia kościoła, a ktokolwiek pójdzie za nią, niech mieczem zabit będzie. Bo rzekł był kapłan: Niech nie będzie zabita w kościele Pańskim.
16
Imposuerúntque ei manus, et impegérunt eam per viam intróitus equórum, iuxta palátium, et interfécta est ibi. I włożyli na nie ręce, i wypchnęli drogą, gdzie konie chodzą, podle pałacu, i tam ją zabito.
17
Pépigit ergo Ióiada fœdus inter Dóminum, et inter regem, et inter pópulum, ut esset pópulus Dómini: et inter regem et pópulum. Uczynił tedy Jojada przymierze między Panem, a między królem, i między ludem: aby był ludem Pańskim, i między królem a ludem.
18
Ingressúsque est omnis pópulus terræ templum Baal, et destruxérunt aras eius, et imágines contrivérunt válide: Mathan quoque sacerdótem Baal occidérunt coram altári. Et pósuit sacérdos custódias in domo Dómini. I wszedł wszystek lud ziemie do zboru Baal, i zepsowali ołtarze jego, i obrazy duże pokruszyli: Mathana też ofiarownika Baal zabili przed ołtarzem. I postawił kapłan straż w domu Pańskim.
19
Tulítque centuriónes, et Ceréthi et Pheléthi legiónes, et omnem pópulum terræ, deduxerúntque regem de domo Dómini: et venérunt per viam portæ scutariórum in palátium, et sedit super thronum regum. I wziął rotmistrze i poczty Cerethy I Phelethy i wszystek lud ziemie, i prowadzili króla z domu Pańskiego: i przyszli drogą bramy tarczników na pałac, i siadł na stolicy królewskiej,
20
Lætatúsque est omnis pópulus terræ, et cívitas conquiévit: Athalía autem occísa est gládio in domo regis. I weselił się wszystek lud ziemie, i miasto się uspokoiło: a Athalia zabita jest mieczem w domu królewskim.
21
Septémque annórum erat Ioas, cum regnáre cœpísset. A siedm lat było Joasowi, gdy począł królować.
12
1
Anno séptimo Iehu, regnávit Ioas: et quadragínta annis regnávit in Ierúsalem. Nomen matris eius Sebía de Bersabée. Roku siódmego Jehu królował Joas, i czterdzieści lat królował w Jeruzalem, imię matki jego Sebia z Bersabee.
2
Fecítque Ioas rectum coram Dómino cunctis diébus, quibus dócuit eum Ióiada sacérdos. I czynił Joas prawość przed Panem po wszystkie dni, przez które go uczył Jojada kapłan.
3
Verúmtamen excélsa non ábstulit: adhuc enim pópulus immolábat, et adolébat in excélsis incénsum. Wszakże wyżyn nie odjął: bo jeszcze lud ofiarował, i zapalał na wyżynach kadzidło.
4
Dixítque Ioas ad sacerdótes: Omnem pecúniam sanctórum, quæ illáta fúerit in templum Dómini a prætereúntibus, quæ offértur pro prétio ánimæ, et quam sponte et arbítrio cordis sui ínferunt in templum Dómini: I rzekł Joas do kapłanów wszystkie pieniądze świętych, które wniesione będą do kościoła Pańskiego od przechodzących, które ofiarują za okup dusze, i które dobrowolnie i zdaniem serca swego wnoszą do kościoła Pańskiego:
5
accípiant illam sacerdótes iuxta órdinem suum, et instáurent sartatécta domus, si quid necessárium víderint instauratióne. Niechaj je biorą kapłani według porządku swego, a niech oprawują budowante kościelne, jeśli ujrzą, że co poprawić potrzeba.
6
Igitur usque ad vigésimum tértium annum regis Ioas, non instauravérunt sacerdótes sartatécta templi. Aż do dwudziestego tedy trzeciego roku króla Joasa, nie poprawowali kapłani budowania kościelnego.
7
Vocavítque rex Ioas Ióiadam pontíficem et sacerdótes, dicens eis: Quare sartatécta non instaurátis templi? nolíte ergo ámplius accípere pecúniam iuxta órdinem vestrum, sed ad instauratiónem templi réddite eam. I wezwał król Joas Jojady wielkiego kapłana i kapłanów, mówiąc im: Czemu nie oprawujecie budowania kościelnego? nie bierzcież tedy więcej pieniędzy według porządku waszego, ale je na poprawę kościoła oddajcie.
8
Prohibitíque sunt sacerdótes ultra accípere pecúniam a pópulo, et instauráre sartatécta domus. I zakazano kapłanom więcej brać pieniędzy od ludu, i poprawować budowania domowego.
9
Et tulit Ióiada póntifex gazophylácium unum, aperuítque forámen désuper, et pósuit illud iuxta altáre ad déxteram ingrediéntium domum Dómini: mittebántque in eo sacerdótes, qui custodiébant óstia, omnem pecúniam, quæ deferebátur ad templum Dómini. I wziął Jojada nawyższy kapłan skarbną skrzynię jednę, i uczynił na wierzchu dziurę, i postawił ją przy ołtarzu po prawej stronie wchodzących do domu Pańskiego, i kładli w nie kapłani, którzy strzegli drzwi, wszystkie pieniądze, które przynoszono do kościoła Pańskiego.
10
Cumque vidérent nímiam pecúniam esse in gazophylácio, ascendébat scriba regis, et póntifex, effundebántque et numerábant pecúniam, quæ inveniebátur in domo Dómini: A gdy widzieli zbytnie pieniądze w skrzyni, przychodził pisarz królewski, i nawyższy kapłan, i wysypowali i liczyli pieniądze, które się najdowały w domu Pańskim.
11
et dabant eam iuxta númerum atque mensúram in manu eórum, qui prǽerant cæmentáriis domus Dómini: qui impendébant eam in fabris lignórum, et in cæmentáriis iis, qui operabántur in domo Dómini, I dawali je pod liczbą, i pod wagą w rękę tych, którzy byli przełożeni nad murarzmi domu Pańskiego: którzy je wydawali na cieśle i murarze tym, którzy robili w domu Pańskim.
12
et sartatécta faciébant: et in iis, qui cædébant saxa, et ut émerent ligna, et lápides, qui excidebántur, ita ut implerétur instaurátio domus Dómini in univérsis, quæ indigébant expénsa ad muniéndam domum. I którzy budowania oprawowali, i na te, którzy kamienie łamali: i aby kupowali drzewo, i kamienie, które łamano, tak żeby się wykonała poprawa domu Pańskiego we wszystkiem co nakładu potrzebowało na obwarowanie domu.
13
Verúmtamen non fiébant ex eádem pecúnia hýdriæ templi Dómini, et fuscínulæ, et thuríbula, et tubæ, et omne vas áureum et argénteum de pecúnia, quæ inferebátur in templum Dómini. Wszakże nie sprawowano z tychże pieniędzy naczynia do wody do kościoła Pańskiego, i widełek, i kadzielnic, i trąb, i wszelkiego naczynia złotego I srebrnego z pieniędzy, które wnoszono do kościoła Pańskiego.
14
Iis enim, qui faciébant opus, dabátur ut instaurarétur templum Dómini: Tym bowiem, którzy robili, dawano je, aby oprawowany był kościół Pański:
15
et non fiébat rátio iis homínibus, qui accipiébant pecúniam ut distribúerent eam artifícibus, sed in fide tractábant eam. I nie słuchano liczby tych ludzi, którzy brali pieniądze, aby je rzemieślnikom rozdawali, ale na wiarę nimi szafowali.
16
Pecúniam vero pro delícto, et pecúniam pro peccátis non inferébant in templum Dómini, quia sacerdótum erat. Lecz pieniędzy za występ, i pieniędzy za grzechy nie wnosili do kościoła Pańskiego, bo były kapłańskie.
17
Tunc ascéndit Házael rex Sýriæ, et pugnábat contra Geth, cepítque eam: et diréxit fáciem suam ut ascénderet in Ierúsalem. Przyciągnął tedy Hazael król Syryjski, i dobywał Geth, i wziął ji: i obrócił twarz swą, aby ciągnął do Jeruzalem.
18
Quam ob rem tulit Ioas rex Iuda ómnia sanctificáta, quæ consecráverant Iósaphat, et Ioram, et Ochozías patres eius reges Iuda, et quæ ipse obtúlerat: et univérsum argéntum, quod inveníri pótuit in thesáuris templi Dómini, et in palátio regis: misítque Hazaéli regi Sýriæ, et recéssit ab Ierúsalem. Przetoż wziął Joas król Judzki wszystkie rzeczy poświęcone, które byli poświęcili Jozaphat, i Joram, i Ochoziasz ojcowie jego królowie Judzcy, i które był sam ofiarował: i wszystko srebro, które się naleźć mogło w skarbiech kościoła Pańskiego, i w pałacu królewskim: i posłał Hazaelowi królowi Syryjskiemu, i odciągnął od Jeruzalem.
19
Réliqua autem sermónum Ioas, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro verbórum diérum regum Iuda? A ostatek mów Joas i wszystko co uczynił, izali to nie napisano jest w księgach słów dni królów Judzkich?
20
Surrexérunt autem servi eius, et coniuravérunt inter se, percusserúntque Ioas in domo Mello in descénsu Sella. I powstali słudzy jego i sprzysięgli się między sobą i zabili Joas w domu Mello na z stepowaniu do Sella.
21
Iósachar namque fílius Sémaath, et Iózabad fílius Somer servi eius, percussérunt eum, et mórtuus est: et sepeliérunt eum cum pátribus suis in civitáte David: regnavítque Amasías fílius eius pro eo. Abowiem Josachar syn Semaath i Josabad syn Somer słudzy jego, zabili go, i umarł: i pogrzebli go z ojcy jego w mieście Dawidowem: i królował Amasias syn jego miasto niego.
13
1
Anno vigésimo tértio Ioas fílii Ochozíæ regis Iuda, regnávit Ióachaz fílius Iehu super Israel in Samaría decem et septem annis. Roku dwudziestego trzeciego Joasa syna Ochioziasza króla Judzkiego, królował Joachaz syn Jehu nad Izraelem w Samariiej siedmnaście lat.
2
Et fecit malum coram Dómino, secutúsque est peccáta Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel, et non declinávit ab eis. I czynił złość przed Panem, i naśladował grzechów Jeroboama syna Nabat, który ku grzechowi przywiódł Izraela, i nie odstąpił od nich.
3
Iratúsque est furor Dómini contra Israel, et trádidit eos in manu Házael regis Sýriæ, et in manu Bénadad fílii Házael, cunctis diébus. I rozgniewała się zapalczywość Pańska na Izraela, i dał je w ręce Hazaela króla Syryjskiego, i w ręce Benadad syna Hazaelowego po wszystkie dni.
4
Deprecátus est autem Ióachaz fáciem Dómini, et audívit eum Dóminus: vidit enim angústiam Israel, quia attríverat eos rex Sýriæ: A Joachaz modlił się obliczu Pańskiemu: i wysłuchał go Pan: bo widział uciśnienie Izraela, że je był starł król Syryjski:
5
et dedit Dóminus salvatórem Israéli, et liberátus est de manu regis Sýriæ: habitaverúntque fílii Israel in tabernáculis suis sicut heri et nudiustértius. I dał Pan Izraelowi zbawiciela, i wybawion jest z ręki króla Syryjskiego, i mieszkali synowie Izraelscy w przybytkach swoich jako wczora i dziś trzeci dzień.
6
Verúmtamen non recessérunt a peccátis domus Ieróboam, qui peccáre fecit Israel, sed in ipsis ambulavérunt: síquidem et lucus permánsit in Samaría. Wszakże nie odstąpili od grzechów domu Jeroboamowego, który przyprawił ku grzechowi Izraela, ale w nich chodzili: bo i gaj został w Samariiej.
7
Et non sunt derelícti Ióachaz de pópulo nisi quinquagínta équites, et decem currus, et decem míllia péditum: interfécerat enim eos rex Sýriæ, et redégerat quasi púlverem in tritúra áreæ. I nie zostało Joachazowi z ludu jedno pięćdziesiąt jezdnych, a dziesięć wozów, i dziesięć tysięcy pieszych: bo je był wytracił król Syryjski, i obrócił był jako proch we młochie bojowiska.
8
Réliqua autem sermónum Ióachaz, et univérsa quæ fecit, et fortitúdo eius, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek mów Joachaz, i wszystko co czynił i jego, izali to nie napisano jest w księgach mów dni królów Izraelskich?
9
Dormivítque Ióachaz cum pátribus suis, et sepeliérunt eum in Samaría: regnavítque Ioas fílius eius pro eo. I zasnął Joachaz z ojcy swemi, i pogrzebli go w Samariiej: i królował Joas syn jego miasto niego.
10
Anno trigésimo séptimo Ioas regis Iuda, regnávit Ioas fílius Ióachaz super Israel in Samaría sédecim annis. Roku trzydziestego i siódmego Joasa króla Judzkiego królował Joas syn Joachazów nad Izraelem w Samariiej szesnaście lat.
11
Et fecit quod malum est in conspéctu Dómini: non declinávit ab ómnibus peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel, sed in ipsis ambulávit. I czynił złość przed oczyma Pańskimi: nie odstąpił od wszystkich grzechów Jeroboama syna Nabat, który ku grzeszeniu przywiódł Izraela, ale chodził w nich.
12
Réliqua autem sermónum Ioas, et univérsa quæ fecit, et fortitúdo eius, quómodo pugnáverit contra Amasíam regem Iuda, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek mów Joasowych, i wszystko co czynił, i męztwo jego, jako walczył przeciw Amaziaszowi królowi Judzkiemu, azaż tego nie napisano w księgach mów dni królów Izraelskich?
13
Et dormívit Ioas cum pátribus suis: Ieróboam autem sedit super sólium eius. Porro Ioas sepúltus est in Samaría cum régibus Israel. I zasnął Joas z ojcy swemi: a Jeroboam siadł na stolicy jego. Lecz Joas pogrzebion jest w Samariiej z królmi Izraelskimi,
14
Eliséus autem ægrotábat infirmitáte, qua et mórtuus est: descendítque ad eum Ioas rex Israel, et flebat coram eo, dicebátque: Pater mi, pater mi, currus Israel et auríga eius. A Elizeusz chorował niemocą, którą też umarł: i zjachał do niego Joas król Izraelski, i płakał przed nim, i mówił: Ojcze mój, ojcze mój, wozie Izraelski, i woźnico jego.
15
Et ait illi Eliséus: Affer arcum, et sagíttas. Cumque attulísset ad eum arcum, et sagíttas, I rzekł mu Elizeusz: Przynieś łuk i strzały. A gdy przyniósł do niego, łuk i strzały,
16
dixit ad regem Israel: Pone manum tuam super arcum. Et cum posuísset ille manum suam, superpósuit Eliséus manus suas mánibus regis, Rzekł do króla Izraelskiego: Włóż rękę twoję na łuk. A gdy on włożył rękę swoję, położył Elizeusz ręce swe na rękach królewskich.
17
et ait: Aperi fenéstram orientálem. Cumque aperuísset, dixit Eliséus: Iace sagíttam. Et iecit. Et ait Eliséus: Sagítta salútis Dómini, et sagítta salútis contra Sýriam: percutiésque Sýriam in Aphec, donec consúmas eam. I rzekł: Otwórz okno wschodnie. A gdy otworzył, rzekł Elizeusz: Wystrzel strzałę. I wystrzelił. I rzekł Elizeusz: Strzała zbawienia Pańskiego, i strzała zbawienia przeciw Syriiej: i porazisz Syryją w Aphek, aż ją wyniszczysz.
18
Et ait: Tolle sagíttas. Qui cum tulísset, rursum dixit ei: Pércute iáculo terram. Et cum percussísset tribus vícibus, et stetísset, I rzekł: Weźmi strzały. Który gdy wziął, zasię mu rzekł: Uderz strzałą ziemię. A gdy uderzył trzykroć i stanął:
19
irátus est vir Dei contra eum, et ait: Si percussísses quínquies, aut séxies, sive sépties, percussísses Sýriam usque ad consumptiónem: nunc autem tribus vícibus percúties eam. Rozgniewał się mąż Boży nań, i rzekł: Byś był uderzył pięć abo sześć abo siedmkroć, poraziłbyś był Syryją aż do zniszczenia: ale teraz trzy kroć tylko ją porazisz.
20
Mórtuus est ergo Eliséus, et sepeliérunt eum. Latrúnculi autem de Moab venérunt in terram in ipso anno. Umarł tedy Elizeusz, i pogrzebion jest. A łotrzykowie z Moab wjechali w ziemię tegoż roku.
21
Quidam autem sepeliéntes hóminem, vidérunt latrúnculos, et proiecérunt cadáver in sepúlcro Eliséi. Quod cum tetigísset ossa Eliséi, revíxit homo, et stetit super pedes suos. A niektórzy pogrzebując człowieka, ujrzeli łotrzyki, i wrzucili trupa do grobu Elizeuszowego. Który skoro się dotknął kości Elizeuszowych, ożył człowiek, i stanął na nogi swoje.
22
Igitur Házael rex Sýriæ afflíxit Israel cunctis diébus Ióachaz: Hazael tedy król Syryjski udręczył Izraela po wszystkie dni Joachazowe.
23
et misértus est Dóminus eórum, et revérsus est ad eos propter pactum suum, quod habébat cum Abraham, et Isaac, et Iacob: et nóluit dispérdere eos, neque proícere pénitus usque in præsens tempus. I zmiłował się Pan nad nimi, i nawrócił się ku nim, dla przymierza swego, które miał z Abrahamem i Izaakiem, i Jakóbem: i nie chciał ich wytracić, ani do końca odrzucić aż do tego czasu.
24
Mórtuus est autem Házael rex Sýriæ, et regnávit Bénadad fílius eius pro eo. A Hazael król Syryjski umarł, i królował Benadad syn jego miasto niego.
25
Porro Ioas fílius Ióachaz tulit urbes de manu Bénadad fílii Házael, quas túlerat de manu Ióachaz patris sui iure prœ́lii: tribus vícibus percússit eum Ioas, et réddidit civitátes Israel. A Joas syn Joachazów wziął miasta z ręki Benadada syna Hazaelowego, które był pobrał z ręki Joachaza ojca jego, prawem wojennem: po trzykroć go poraził Joas, i przywrócił miasta Izraelowi.
14
1
In anno secúndo Ioas fílii Ióachaz regis Israel, regnávit Amasías fílius Ioas regis Iuda. Roku wtórego Joasa syna Joachazowego króla Izraelskiego, królował Amaziasz syn Joasa króla Judzkiego.
2
Vigínti quinque annórum erat cum regnáre cœpísset: vigínti autem et novem annis regnávit in Ierúsalem, nomen matris eius Ióadan de Ierúsalem. Pięć a dwadzieścia lat mu było, gdy począł królować, a dwadzieścia i dziewięć lat królował w Jeruzalem: imię matki jego Joadan z Jeruzalem.
3
Et fecit rectum coram Dómino, verúmtamen non ut David pater eius. Iuxta ómnia, quæ fecit Ioas pater suus, fecit: I czynił prawość przed Panem, wszakże nie jako Dawid ociec jego. Wedle wszystkiego co czynił Joas ociec jego czynił:
4
nisi hoc tantum, quod excélsa non ábstulit: adhuc enim pópulus immolábat, et adolébat incénsum in excélsis. Jedno to tylko, że wyżyn nie zniósł, bo jeszcze lud ofiarował i palił kadzidło na wyżynach.
5
Cumque obtinuísset regnum, percússit servos suos, qui interfécerant regem patrem suum: A gdy otrzymał królestwo, potracił sługi swe, którzy byli zamordowali króla ojca jego:
6
fílios autem eórum, qui occíderant, non occídit, iuxta quod scriptum est in libro legis Móysi, sicut præcépit Dóminus, dicens: Non moriéntur patres pro fíliis, neque fílii moriéntur pro pátribus: sed unusquísque in peccáto suo moriétur. Lecz synów onych, którzy byli zabili, nie pobił, według onego co napisano w księgach zakonu Mojżeszowego, jako przykazał Pan mówiąc: Nie pomrą ojcowie za syny, ani synowie pomrą za ojce: ale każdy w grzechu swym umrze.
7
Ipse percússit Edom in valle Salinárum decem míllia, et apprehéndit petram in prœ́lio, vocavítque nomen eius Iéctehel usque in præséntem diem. Ten poraził Edom w Dolinie żup solnych dziesięć tysięcy i wziął Skałę na wojnie, i nazwał imię jej Jektehel aż do dnia dzisiejszego.
8
Tunc misit Amasías núntios ad Ioas fílium Ióachaz, fílii Iehu regis Israel, dicens: Veni, et videámus nos. Posłał tedy Amaziasz posły do Joasa syna Joachaza syna Jeliu, króla Izraelskiego mówiąc: Przyjedź a oglądajmy się.
9
Remisítque Ioas rex Israel ad Amasíam regem Iuda, dicens: Cárduus Líbani misit ad cedrum, quæ est in Líbano, dicens: Da fíliam tuam fílio meo uxórem. Transierúntque béstiæ saltus, quæ sunt in Líbano, et conculcavérunt cárduum. I odesłał Joas król Izraelski do Amaziasza króla Judzkiego, mówiąc: Oset Libanu posłał do Cedru, który jest na Libanie, mówiąc: Daj córkę twoję synowi memu za żonę. I przeszły zwierzęta leśne, które są na Libanie i podeptały oset.
10
Percútiens invaluísti super Edom, et sublevávit te cor tuum: conténtus esto glória, et sede in domo tua: quare próvocas malum, ut cadas tu et Iudas tecum? Poraziwszy przemogłeś Edom i podniosło cię serce twoje: przestawaj na słowie, a siedź w domu twoim: czemu złe wyzywasz, abyś upadł ty i Judas z tobą?
11
Et non acquiévit Amasías. Ascendítque Ioas rex Israel, et vidérunt se, ipse et Amasías rex Iuda, in Béthsames óppido Iudæ. I nie usłuchał Amaziasz: I wyciągnął Joas król Izraelski, i oglądali się, on i Amaziasz król Judzki w Bethsames miasteczku Judzkim.
12
Percussúsque est Iuda coram Israel, et fugérunt unusquísque in tabernácula sua. I porażon jest Juda przed Izraelem, i uciekli każdy do przybytku swego.
13
Amasíam vero regem Iuda, fílium Ioas fílii Ochozíæ, cepit Ioas rex Israel in Béthsames, et addúxit eum in Ierúsalem: et interrúpit murum Ierúsalem, a porta Ephraim usque ad portam ánguli, quadringéntis cúbitis. Lecz Amaziasza króla Judzkiego syna Joasa syna Ochoziaszowego pojmał Joas król Izraelski w Bethsames, i przywiódł go do Jeruzalem: i przełamał mur Jerozolimski od bramy Ephraim, aż do bramy narożnej, na czterysta łokiet.
14
Tulítque omne aurum, et argéntum, et univérsa vasa, quæ invénta sunt in domo Dómini, et in thesáuris regis, et óbsides, et revérsus est in Samaríam. I pobrał wszystko złoto i srebro, i wszystkie naczynia, które się nalazły w domu Pańskim i w skarbiech królewskich, i ludzie w zakładzie, i wrócił się do Samariiej.
15
Réliqua autem verbórum Ioas quæ fecit, et fortitúdo eius qua pugnávit contra Amasíam regem Iuda, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek słów Joas, które czynił i męztwo jego, którem walczył przeciw Amaziaszowi królowi Judzkiemu, izali to nie napisano jest w księgach mów dni królów Judzkich?
16
Dormivítque Ioas cum pátribus suis, et sepúltus est in Samaría cum régibus Israel, et regnávit Ieróboam fílius eius pro eo. I zasnął Joas z ojcy swemi, i pogrzebion jest w Samariiej z krolmi Izraelskimi: i królował Jeroboam syn jego miasto niego.
17
Vixit autem Amasías, fílius Ioas, rex Iuda, postquam mórtuus est Ioas fílius Ióachaz regis Israel, quíndecim annis. A żył Amaziasz syn Joasów król Judzki, potem jako umarł Joas syn Joachasa króla Izraelskiego piętnaście lat.
18
Réliqua autem sermónum Amasíæ, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Iuda? A ostatek mów Amaziaszowych, aza to nie napisano jest w księgach mów dni królów Judzkich?
19
Factáque est contra eum coniurátio in Ierúsalem: at ille fugit in Lachis. Miserúntque post eum in Lachis, et interfecérunt eum ibi: I stało się nań sprzysiężenie w Jeruzalem, ale on uciekł do Lachis. I posłali za nim do Lachis, i tam go zabili.
20
et asportavérunt in equis, sepultúsque est in Ierúsalem cum pátribus suis in civitáte David. I odwieziono go na koniech i pogrzebion jest w Jeruzalem z ojcy swemi w mieście Dawidowem.
21
Tulit autem univérsus pópulus Iudæ Azaríam annos natum sédecim, et constituérunt eum regem pro patre eius Amasía. A lud Judzki wszystek wziął Azariasza, który miał szesnaście lat, i uczynili go królem miasto ojca jego Amaziasza.
22
Ipse ædificávit Ælath, et restítuit eam Iudæ, postquam dormívit rex cum pátribus suis. Ten zbudował Aelath, i przywrócił ji do Judy, gdy zasnął król z ojcy swemi.
23
Anno quintodécimo Amasíæ fílii Ioas regis Iuda, regnávit Ieróboam fílius Ioas regis Israel in Samaría, quadragínta et uno anno. Roku piętnastego Amaziasza syna Joasowego króla Judzkiego, królował Jeroboam syn Joasa króla Izraelskiego w Samariiej, czterdzieści lat i jeden.
24
Et fecit quod malum est coram Dómino: non recéssit ab ómnibus peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel. I czynił złe przed Panem. Nie odstąpił od wszystkich grzechów Jeroboama syna Na bat, który o grzech przyprawił Izraela.
25
Ipse restítuit términos Israel ab intróitu Emath usque ad mare solitúdinis, iuxta sermónem Dómini Dei Israel, quem locútus est per servum suum Ionam fílium Amáthi prophétam, qui erat de Geth, quæ est in Opher. Ten przywrócił granice Izraelowe od wejścia do Emath, aż do morza pustynie, według mowy Pana Boga Izraelowego, którą mówił przez sługę swego Jonasa syna Amathy proroka, który był z Geth, który jest w Opher.
26
Vidit enim Dóminus afflictiónem Israel amáram nimis, et quod consúmpti essent usque ad clausos cárcere, et extrémos, et non esset qui auxiliarétur Israéli. Widział bowiem Pan utrapienie Izraelowe zbytnie gorzkie, a iż wyniszczeni byli aż do zamknionych w ciemnicy i ostatecznych, a nie było, któryby dopomógł Izraelowi.
27
Nec locútus est Dóminus ut deléret nomen Israel de sub cælo, sed salvávit eos in manu Ieróboam fílii Ioas. Ani mówił Pan, żeby miał wygładzić imię Izraelowe z podniebia, ale je wybawił przez rękę Jeroboama syna Joasowego.
28
Réliqua autem sermónum Ieróboam, et univérsa quæ fecit, et fortitúdo eius, qua prœliátus est, et quómodo restítuit Damáscum, et Emath Iudæ in Israel, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek mów Jeroboamowych, i wszystko co czynił, i męztwo jego, którem walczył, i jako przywrócił Damaszek i Emath do Judy w Izraelu, aza to nie jest napisano w księgach mów dni królów Izraelskich?
29
Dormivítque Ieróboam cum pátribus suis régibus Israel, et regnávit Zacharías fílius eius pro eo. I zasnął Jeroboam z ojcy swemi królmi Izraelskimi, a miasto niego królował Zacharyasz syn jego.
15
1
Anno vigésimo séptimo Ieróboam regis Israel, regnávit Azarías fílius Amasíæ regis Iuda. Roku dwudziestego i siódmego Jeroboama króla Izraelskiego królował Azaryasz syn Amaziasza króla Judzkiego.
2
Sédecim annórum erat cum regnáre cœpísset, et quinquagínta duóbus annis regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Iechelía de Ierúsalem. Szesnaście mu lat było, gdy począł królować, a pięćdziesiąt i dwie lecie królował w Jeruzalem: imię matki jego Jechelia z Jeruzalem.
3
Fecítque quod erat plácitum coram Dómino, iuxta ómnia quæ fecit Amasías pater eius. I czynił co się podobało przed Panem, wedle wszystkiego co czynił Amaziasz ociec jego.
4
Verúmtamen excélsa non est demolítus: adhuc pópulus sacrificábat, et adolébat incénsum in excélsis. Wszakże wyżyn nie rozwalił: jeszcze lud ofiarował i palił kadzidło na wyżynach.
5
Percússit autem Dóminus regem, et fuit leprósus usque in diem mortis suæ, et habitábat in domo líbera seórsum: Ióatham vero fílius regis gubernábat palátium, et iudicábat pópulum terræ. A Pan zaraził króla, i był trędowatym aż do dnia śmierci swej, i mieszkał w domu wolnym osobno, a Joathan syn królewski rządził pałacem, i sądził lud ziemie.
6
Réliqua autem sermónum Azaríæ, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro verbórum diérum regum Iuda? A ostatek mów Azaryasza i wszystko co czynił aza to nie napisano jest w księgach słów dni królów Judzkich?
7
Et dormívit Azarías cum pátribus suis: sepelierúntque eum cum maióribus suis in civitáte David, et regnávit Ióatham fílius eius pro eo. I zasnął Azaryasz z ojcy swemi, i pogrzebli go z przodki jego w mieście Dawidowem, i królował Joathan jego miasto niego.
8
Anno trigésimo octávo Azaríæ regis Iuda, regnávit Zacharías fílius Ieróboam super Israel in Samaría sex ménsibus. Roku trzydziestego i ósmego Azaryasza króla Judzkiego królował Zacharyasz syn Jeroboamów nad Izraelem w Samariiej sześć miesięcy:
9
Et fecit quod malum est coram Dómino, sicut fécerant patres eius: non recéssit a peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel. A czynił złość przed Panem, jako czyniali ojcowie jego, nie odstąpił od grzechów Jeroboama syna Nabath, który wprawił w grzech Izraela.
10
Coniurávit autem contra eum Sellum fílius Iabes: percussítque eum palam, et interfécit, regnavítque pro eo. I sprzysiągł się przeciw jemu Sellum syn Jabes: i ranił go jawnie i zamordował, i królował miasto niego.
11
Réliqua autem verbórum Zacharíæ, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek słów Zacharyasza, azaż to nie jest napisano w księgach mów dni królów Izraelskich?
12
Iste est sermo Dómini, quem locútus est ad Iehu, dicens: Fílii tui usque ad quartam generatiónem sedébunt super thronum Israel. Factúmque est ita. Ta jest mowa Pańska, którą mówił do Jehu, mówiąc: Synowie twoi aż do czwartego pokolenia będą siedzieć na stolicy Izraelskiej: I stało się tak.
13
Sellum fílius Iabes regnávit trigésimo nono anno Azaríæ regis Iuda: regnávit autem uno mense in Samaría. Sellum syn Jabes królował roku trzydziestego i dziewiątego Azaryasza króla Judzkiego: a królował jeden miesiąc w Samariiej:
14
Et ascéndit Mánahem fílius Gadi de Thersa, venítque in Samaríam, et percússit Sellum fílium Iabes in Samaría, et interfécit eum, regnavítque pro eo. I przyciągnął Manahem syn Gady z Thersa: i wjachał do Samariiej, i ranił Sellum syna Jabes w Samariiej, i zamordował go, i królował miasto niego.
15
Réliqua autem verbórum Sellum, et coniurátio eius, per quam teténdit insídias, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek słów Sellum i sprzysiężenie jego, przez które uczynił zasadzkę, izali to nie napisano jest w księgach mów dni królów Izraelskich.
16
Tunc percússit Mánahem Thapsam, et omnes qui erant in ea, et términos eius de Thersa: nolúerant enim aperíre ei: et interfécit omnes prægnántes eius, et scidit eas. Tedy Manahem poraził Thapsę i wszystkie co w niej byli, i granice jej od Thersa, nie chcieli mu bowiem otworzyć: i pobił wszystkie brzemienne jej i porozcinał je.
17
Anno trigésimo nono Azaríæ regis Iuda, regnávit Mánahem fílius Gadi super Israel decem annis in Samaría. Roku trzydziestego i dziewiątego Azaryasza króla Judzkiego królował Manahem syn Gady nad Izraelem dziesięć lat w Samariiej.
18
Fecítque quod erat malum coram Dómino: non recéssit a peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel, cunctis diébus eius. I czynił złość przed Panem, nie odstąpił od grzechów Jeroboama syna Nabat, który ku grzeszeniu przywiódł Izraela po wszystkie dni jego.
19
Veniébat Phul rex Assyriórum in terram, et dabat Mánahem Phul mille talénta argénti, ut esset ei in auxílium, et firmáret regnum eius. Przyjeżdżał Phul król Assyryjski w ziemię, a Manahem dawał Phulowi tysiąc talentów srebra, aby mu był na pomocy, a umocnił królestwo jego.
20
Indixítque Mánahem argéntum super Israel cunctis poténtibus et divítibus, ut daret regi Assyriórum quinquagínta siclos argénti per síngulos: reversúsque est rex Assyriórum, et non est morátus in terra. I nakazał Manahem srebro Izraelowi, na wszystkie możne i bogate, aby dał królowi Assyryjskiemu, pięćdziesiąt syklów srebra na każdego, i wrócił się król Assyryjski, i nie mieszkał w ziemi.
21
Réliqua autem sermónum Mánahem, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek mów Manahem i wszystko co czynił, azaż to nie jest napisano w księgach mów dni królów Izraelskich?
22
Et dormívit Mánahem cum pátribus suis: regnavítque Phaceía fílius eius pro eo. I zasnął Manahem z ojcy swemi: i królował Phaceia syn jego miasto niego.
23
Anno quinquagésimo Azaríæ regis Iuda, regnávit Phaceía fílius Mánahem super Israel in Samaría biénnio. Roku pięćdziesiątego Azaryasza króla Judzkiego, królował Phaceia syn Manahem nad Izraelem w Samariiej dwie lecie:
24
Et fecit quod erat malum coram Dómino: non recéssit a peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel. I czynił co było złe przed Panem: nie odstąpił od grzechów Jeroboama syna Nabat, który ku grzeszeniu przywiódł Izraela.
25
Coniurávit autem advérsus eum Phácee fílius Romelíæ, dux eius, et percússit eum in Samaría in turre domus régiæ, iuxta Argob et iuxta Arie, et cum eo quinquagínta viros de fíliis Galaaditárum: et interfécit eum, regnavítque pro eo. I sprzysiągł się nań Phacee syn Romeliasza, hetman jego, i ranił go w Samariiej na wieży domu królewskiego, przy Argob i przy Arie, i z nim pięćdziesiąt mężów z synów Galaadczyków i zamordował go, i królował miasta niego.
26
Réliqua autem sermónum Phaceía, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek mów Phaceia i wszystko co czynił, izali to nie napisano jest w księgach mów dni królów Izraelskich?
27
Anno quinquagésimo secúndo Azaríæ regis Iuda, regnávit Phácee fílius Romelíæ super Israel in Samaría vigínti annis. Roku pięćdziesiątego i wtórego Azaryasza króla Judzkiego królował Phacee syn Romeliaszów nad Izraelem w Samariiej dwadzieścia lat.
28
Et fecit quod erat malum coram Dómino: non recéssit a peccátis Ieróboam fílii Nabat, qui peccáre fecit Israel. A czynił co było złe przed Panem, nie odstąpił od grzechów Jeroboama syna Nabat, który o grzech przyprawił Izraela.
29
In diébus Phácee regis Israel, venit Theglathphálasar rex Assur, et cepit Aion, et Abel Domum, Máacha et Iánoe, et Cedes, et Asor, et Gálaad, et Galilǽam, et univérsam terram Néphthali: et tránstulit eos in Assýrios. Za dni Phaceasza króla Izraelskiego przyciągnął Theglathphalazar król Assyryjski, i wziął Aion, i Abel Dom, Maach, i Janoe i Kedes, i Asor i Galaad, i Galileą i wszystkę ziemię Nephtali i przeniósł je do Assyriiej.
30
Coniurávit autem, et teténdit insídias Osée fílius Ela contra Phácee fílium Romelíæ, et percússit eum, et interfécit: regnavítque pro eo vigésimo anno Ióatham fílii Ozíæ. A Osee syn Ele sprzysiągł się i zasadzkę uczynił na Phacee syna Romeliasza i usiekł go i zabił: i królował miasto niego dwudziestego roku Joathama syna Oziaszowego.
31
Réliqua autem sermónum Phácee, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Israel? A ostatek mów Phacee, i wszystko co czynił, azaż to nie napisano jest w księgach mów dni królów Izraelskich?
32
Anno secúndo Phácee, fílii Romelíæ regis Israel, regnávit Ióatham fílius Ozíæ regis Iuda. Roku wtórego Phacee syna Romeliasza króla Izraelskiego, królował Joatham syn Oziasza króla Judzkiego.
33
Vigínti quinque annórum erat cum regnáre cœpísset, et sédecim annis regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Iérusa, fília Sadoc. Dwadzieścia i pięć lat miał, gdy począł królować, a szesnaście lat królował w Jeruzalem, imię matki jego Jerusa córka Sadok.
34
Fecítque quod erat plácitum coram Dómino: iuxta ómnia, quæ fécerat Ozías pater suus, operátus est. I czynił co się podobało przed Panem: wedle wszystkiego co był uczynił Oziasz ociec jego czynił.
35
Verúmtamen excélsa non ábstulit: adhuc pópulus immolábat, et adolébat incénsum in excélsis: ipse ædificávit portam domus Dómini sublimíssimam. Wszakże wyżyn nie zniósł: jeszcze lud ofiarował i palił kadzenie na wyżynach: ten zbudował bramę domu Pańskiego nawyższą.
36
Réliqua autem sermónum Ióatham, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro verbórum diérum regum Iuda? A ostatek mów Joatham, i wszystko co czynił, aza to nie jest napisano w księgach słów dni królów Judzkich?
37
In diébus illis cœpit Dóminus míttere in Iudam Rasin regem Sýriæ, et Phácee fílium Romelíæ. W one dni począł Pan nasyłać na Judę Razin króla Syryjskiego, i Phacee syna Romeliaszowego.
38
Et dormívit Ióatham cum pátribus suis, sepultúsque est cum eis in civitáte David patris sui: et regnávit Achaz fílius eius pro eo. I zasnął Joatham z ojcy swemi, i pogrzebion jest z nimi w mieście Dawida ojca swego, i królował Achaz syn jego miasto niego.
16
1
Anno décimo séptimo Phácee fílii Romelíæ, regnávit Achaz fílius Ióatham regis Iuda. Roku siedmnastego Phacee syna Romeliasza królował Achaz syn Joatham króla Judzkiego.
2
Vigínti annórum erat Achaz cum regnáre cœpísset, et sédecim annis regnávit in Ierúsalem: non fecit quod erat plácitum in conspéctu Dómini Dei sui sicut David pater eius: Dwadzieścia lat było Achazowi, gdy począł królować, a szesnaście lat królował w Jeruzalem. Nie czynił co się podobało przed oczyma Pana Boga jego, jako Dawid ociec jego.
3
sed ambulávit in via regum Israel: ínsuper et fílium suum consecrávit, tránsferens per ignem secúndum idóla géntium, quæ dissipávit Dóminus coram fíliis Israel. Ale chodził drogą królów Izraelskich: nad to i syna swego poświęcił, przenosząc przez ogień, według bałwanów pogańskich: rozproszył Pan przed synmi Izraelskimi.
4
Immolábat quoque víctimas, et adolébat incénsum in excélsis, et in cóllibus, et sub omni ligno frondóso. Ofiarował też ofiary i kadził na wyżynach, i na pagórkach, i pod każdem drzewem gałęzistem.
5
Tunc ascéndit Rasin rex Sýriæ, et Phácee fílius Romelíæ rex Israel, in Ierúsalem ad prœliándum: cumque obsidérent Achaz, non valuérunt superáre eum. Tedy przyciągnął Razin król Syryjski i Phacee syn Romeliasza król Izraelski do Jeruzalem na wojnę: a gdy obiegli Achaza, nie mogli go przemódz.
6
In témpore illo restítuit Rasin rex Sýriæ, Ailam Sýriæ, et eiécit Iudǽos de Aila: et Idumǽi venérunt in Ailam, et habitavérunt ibi usque in diem hanc. Czasu onego przywrócił Razin, król Syryjski Ailę ku Syriiej, i wygnał Żydy z Aile: i przyszli Idumczycy do Aile, i mieszkali tam aż po dziś dzień.
7
Misit autem Achaz núntios ad Theglathphálasar regem Assyriórum, dicens: Servus tuus, et fílius tuus ego sum: ascénde, et salvum me fac de manu regis Sýriæ, et de manu regis Israel, qui consurrexérunt advérsum me. A Achaz wyprawił posły do Theglathphalasara króla Assyryjskiego, mówiąc: Jam jest sługa twój i syn twój: przyjedź a wybaw mię z ręki króla Syryjskiego, i z ręki króla Izraelskiego, którzy powstali przeciwko mnie.
8
Et cum collegísset argéntum et aurum, quod inveníri pótuit in domo Dómini, et in thesáuris regis, misit regi Assyriórum múnera. A zebrawszy srebro i złoto, które się mogło naleść w domu Pańskim i w skarbie królewskim, posłał królowi Assyryjskiemu dary.
9
Qui et acquiévit voluntáti eius: ascéndit enim rex Assyriórum in Damáscum, et vastávit eam, et tránstulit habitatóres eius Cyrénen: Rasin autem interfécit. Który też zezwolił na wolą jego: bo przyciągnął król Assyryjski do Damaszku, i zburzył ji: i przeniósł obywatele jego do Cyreny a Rasina zabił.
10
Perrexítque rex Achaz in occúrsum Theglathphálasar regis Assyriórum in Damáscum: cumque vidísset altáre Damásci, misit rex Achaz ad Uríam sacerdótem exémplar eius, et similitúdinem iuxta omne opus eius. I jachał król Achaz przeciw Theglathphalasarowi królowi Assyryjskiemu do Damaszku. A gdy ujrzał ołtarz w Damaszku, posłał król Achaz do Uryasza kapłana wizerunek jego, i wyobrażenie według wszelkiej roboty jego.
11
Exstruxítque Urías sacérdos altáre: iuxta ómnia quæ præcéperat rex Achaz de Damásco, ita fecit sacérdos Urías donec veníret rex Achaz de Damásco. I zbudował Uryasz kapłan ołtarz wedle wszystkiego co był rozkazał król Achaz z Damaszku, tak uczynił kapłan Uryasz, aż przyjachałkról Achaz z Damaszku.
12
Cumque venísset rex de Damásco, vidit altáre, et venerátus est illud: ascendítque et immolávit holocáusta, et sacrifícium suum, A gdy przyjachał król z Damaszku, ujrzał ołtarz, i uczynił mu poczciwość: i wstąpił i ofiarował całopalenia i ofiarę swą,
13
et libávit libámina, et fudit sánguinem pacificórum, quæ obtúlerat super altáre. I ofiarował mokre ofiary, i wylał krew ofiar zapokojnych, które był ofiarował na ołtarzu.
14
Porro altáre ǽreum, quod erat coram Dómino, tránstulit de fácie templi, et de loco altáris, et de loco templi Dómini: posuítque illud ex látere altáris ad aquilónem. A ołtarz miedziany, który był przed Panem przeniósł z oblicza kościoła, i z miejsca ołtarza, i z miejsca kościoła Pańskiego: a postawił ji przy boku ołtarza na północy.
15
Præcépit quoque rex Achaz Uríæ sacerdóti, dicens: Super altáre maius offer holocáustum matutínum, et sacrifícium vespertínum, et holocáustum regis, et sacrifícium eius, et holocáustum univérsi pópuli terræ, et sacrifícia eórum, et libámina eórum: et omnem sánguinem holocáusti, et univérsum sánguinem víctimæ super illud effúndes: altáre vero ǽreum erit parátum ad voluntátem meam. Przykazał też król Achaz Uryaszowi kapłanowi, mówiąc: Na wielkim ołtarzu ofiaruj całopalenie zaranne, i ofiarę wieczorną: i całopalenie królewskie, i ofiarę jego i całopalenie wszego ludu ziemie, i ofiary ich, i mokre ofiary ich: i wszelką krew całopalenia, i wszelką krew ofiary na nim wylewać będziesz: lecz ołtarz miedziany będzie gotowy na wolą moję.
16
Fecit ígitur Urías sacérdos iuxta ómnia, quæ præcéperat rex Achaz. Uczynił tedy Uryasz kapłan wedle wszystkiego co król Achaz był rozkazał.
17
Tulit autem rex Achaz cælátas bases, et lutérem, qui erat désuper: et mare depósuit de bobus ǽreis, qui sustentábant illud, et pósuit super paviméntum stratum lápide. I odjął król Achaz podstawki ryte i umywalnią która na nich była, i morze złożył z wołów miedzianych, na których stało, a postawił na tle kamieniem położonym.
18
Musach quoque sábbati, quod ædificáverat in templo: et ingréssum regis extérius convértit in templum Dómini propter regem Assyriórum. Musach też Sabatną, którą był sprawił w kościele: i wchód królewski zewnątrz, obrócił w kościół Pański dla króla Assyryjskiego.
19
Réliqua autem verbórum Achaz, quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Iuda? A ostatek słów Achaz, które czynił, aza to nie napisano jest w księgach mów dni królów Judzkich?
20
Dormivítque Achaz cum pátribus suis, et sepúltus est cum eis in civitáte David: et regnávit Ezechías fílius eius pro eo. I zasnął Achaz z ojcy swemi, i pogrzebion jest z nimi w mieście Dawidowem, a Ezechiasz syn jego królował miasto niego.
17
1
Anno duodécimo Achaz regis Iuda, regnávit Osée fílius Ela in Samaría super Israel novem annis. Roku dwunastego Achaza króla Judzkiego, królował Ozee syn Ela w Samariiej nad Izraelem dziewięć lat.
2
Fecítque malum coram Dómino, sed non sicut reges Israel qui ante eum fúerant. I czynił złe przed Panem: ale nie jako królowie Izraelscy, którzy przed nim byli.
3
Contra hunc ascéndit Salmánasar rex Assyriórum, et factus est ei Osée servus, reddebátque illi tribúta. Na tego przyciągnął Salmanazar, król Assyryjski, i stał się Ozee niewolnikiem jego, i oddawał mu dań.
4
Cumque deprehendísset rex Assyriórum Osée, quod rebelláre nitens misísset núntios ad Sua regem Ægýpti, ne præstáret tribúta regi Assyriórum sicut síngulis annis sólitus erat, obsédit eum, et vinctum misit in cárcerem. A gdy król Assyryjski doznał Ozee, że chcąc się wybić, posłał posły do Sua króla Egiptskiego, aby nie dawał dani królowi Assyryjskiemu, jako był zwykł na każdy rok, obiegł go i związanego wsadził do więzienia.
5
Pervagatúsque est omnem terram: et ascéndens Samaríam, obsédit eam tribus annis. I zjeździł wszystkę ziemię jego: i przyjachawszy do Samariiej obiegł ji przez trzy lata.
6
Anno autem nono Osée, cepit rex Assyriórum Samaríam, et tránstulit Israel in Assýrios: posuítque eos in Hala, et in Habor iuxta flúvium Gozan, in civitátibus Medórum. A dziewiątego roku Ozee, wziął król Assyryjski Samaryą, i przeniósł Izraela do Assyryjczyków: i posadził je w Hala i w Habor nad rzeką Gozan, w mieściech Medskich.
7
Factum est enim, cum peccássent fílii Israel Dómino Deo suo, qui edúxerat eos de terra Ægýpti, de manu Pharaónis regis Ægýpti, coluérunt deos aliénos. Stało się bowiem, gdy zgrzeszyli synowie Izraelowi Panu Bogu swemu, który je był wywiódł z ziemie Egiptskiej z ręki Pharaona króla Egiptskiego, chwalili bogi cudze,
8
Et ambulavérunt iuxta ritum géntium, quas consúmpserat Dóminus in conspéctu filiórum Israel, et regum Israel: quia simíliter fécerant. I chodzili według obyczaju narodów, które wytracił Pan przed oczyma synów Izraelowych, i królów Izraelskich, że także byli uczynili.
9
Et offendérunt fílii Israel verbis non rectis Dóminum Deum suum: et ædificavérunt sibi excélsa in cunctis úrbibus suis, a turre custódum usque ad civitátem munítam. I obrazili synowie Izraelowi słowy nieprawemi Pana Boga swego: i nabudowali sobie wyżyn we wszystkich mieściech swoich od wieże stróżów aż do miasta obronnego.
10
Fecerúntque sibi státuas, et lucos in omni colle sublími, et subter omne lignum nemorósum: I naczynili sobie słupów, i gajów na wszelkim pagórku wysokim, i pod wszelkim drzewem gajowem.
11
et adolébant ibi incénsum super aras in morem géntium, quas transtúlerat Dóminus a fácie eórum: fecerúntque verba péssima irritántes Dóminum. I palili kadzenie tam na ołtarzach obyczajem narodów, które był przeniósł Pan od oblicza ich: i czynili co nagorsze słowa drażniąc Pana.
12
Et coluérunt immundítias, de quibus præcépit eis Dóminus ne fácerent verbum hoc. I służyli plugastwom, o których im Pan przykazał, aby nie czynili słowa tego.
13
Et testificátus est Dóminus in Israel et in Iuda per manum ómnium prophetárum et vidéntium, dicens: Revertímini a viis vestris péssimis, et custodíte præcépta mea, et cæremónias, iuxta omnem legem, quam præcépi pátribus vestris, et sicut misi ad vos in manu servórum meórum prophetárum. I oświadczył się Pan w Izraelu i w Judzie przez rękę wszystkich proroków i widzących, mówiąc: Nawróćcie się od dróg waszych barzo złych, a strzeżcie przykazań moich i Ceremonij według wszystkiego zakonu, którym przykazał ojcom waszym: i jakom posłał do was w ręce sług moich proroków.
14
Qui non audiérunt, sed induravérunt cervícem suam iuxta cervícem patrum suórum, qui noluérunt obedíre Dómino Deo suo. Którzy nie słuchali, ale zatwardzili krzczycę swoję, wedle krzczyce ojców swoich, którzy nie chcieli być posłuszni Panu Bogu swemu.
15
Et abiecérunt legítima eius, et pactum, quod pépigit cum pátribus eórum, et testificatiónes, quibus contestátus est eos: secutíque sunt vanitátes, et vane egérunt: et secúti sunt gentes, quæ erant per circúitum eórum, super quibus præcéperat Dóminus eis, ut non fácerent sicut et illæ faciébant. I odrzucili prawa jego, i przymierze, które uczynił z ojcy ich, i oświadczania, któremi oświadczył je: i poszli za nikczemnościami, i nikczemnie się sprawowali: i naśladowali narodów, którzy byli około nich, o których przykazał im był Pan, aby nie czynili jako i oni czynili.
16
Et dereliquérunt ómnia præcépta Dómini Dei sui: fecerúntque sibi conflátiles duos vítulos, et lucos, et adoravérunt univérsam milítiam cæli: servierúntque Baal, I opuścili wszystkie przykazania Pana Boga swego, i uczynili sobie litych dwu cielców, i gaje, i kłaniali się wszystkiemu wojsku niebieskiemu: i służyli Baalowi.
17
et consecravérunt fílios suos, et fílias suas per ignem: et divinatiónibus inserviébant, et augúriis: et tradidérunt se ut fácerent malum coram Dómino, ut irritárent eum. I poświącali syny swe i córki swe przez ogień: i bawili się wieszczbami i wróżkami: i wydali się, aby czynili złość przed Panem, aby go drażnili.
18
Iratúsque est Dóminus veheménter Israéli, et ábstulit eos a conspéctu suo, et non remánsit nisi tribus Iuda tantúmmodo. I rozgniewał się Pan barzo na Izraela, i zniósł je od oblicza swego, i nie zostało jedno tylko pokolenie Juda.
19
Sed nec ipse Iuda custodívit mandáta Dómini Dei sui: verum ambulávit in erróribus Israel, quos operátus fúerat. Ale ani sam Juda nie strzegł przykazania Pana Boga swego, ale chodził w błędziech Izraelskich, które był uczynił.
20
Proiecítque Dóminus omne semen Israel, et afflíxit eos, et trádidit eos in manu diripiéntium, donec proíceret eos a fácie sua: I odrzucił Pan wszystko nasienie Izraelowe, i utrapił je, i podał je w ręce łupieżców, aż je odrzucił od oblicza swego:
21
ex eo iam témpore, quo scissus est Israel a domo David, et constituérunt sibi regem Ieróboam fílium Nabat: separávit enim Ieróboam Israel a Dómino, et peccáre eos fecit peccátum magnum. Już od onego czasu, którego się oderwał Izrael od domu Dawidowego, i postanowili sobie króla Jeroboam syna Nabatowego: Jeroboam bowiem oddzielił Izraela od Pana, i przywiódł je do grzechu wielkiego.
22
Et ambulavérunt fílii Israel in univérsis peccátis Ieróboam quæ fécerat: et non recessérunt ab eis, I chodzili synowie Izraelowi we wszystkich grzechach Jeroboamowych, które czynił: a nie odstąpili od nich,
23
úsquequo Dóminus auférret Israel a fácie sua, sicut locútus fúerat in manu ómnium servórum suórum prophetárum: translatúsque est Israel de terra sua in Assýrios, usque in diem hanc. Aż Pan zniósł Izraela od oblicza swego, jako był powiedział w ręce wszystkich sług swoich proroków, i przeniesion jest Izrael z ziemie swej do Assyriiej, aż do dnia tego.
24
Addúxit autem rex Assyriórum de Babylóne, et de Cutha, et de Avah, et de Emath, et de Sephárvaim: et collocávit eos in civitátibus Samaríæ pro fíliis Israel: qui possedérunt Samaríam, et habitavérunt in úrbibus eius. A król Assyryjski nawiódl ludzi z Babylonu, i z Kuthy, i z Awei, i z Emathu, i z Sepharwaima: i osadził je w mieściech Samaryjsldch miasto synów Izraelskich: którzy posiedli Samaryą i mieszkali w mieściech jej.
25
Cumque ibi habitáre cœpíssent, non timébant Dóminum: et immísit in eos Dóminus leónes, qui interficiébant eos. A gdy tam jęli mieszkać, nie bali się Pana: i przepuścił na nie Pan lwy, którzy je zabijali.
26
Nuntiatúmque est regi Assyriórum, et dictum: Gentes, quas transtulísti, et habitáre fecísti in civitátibus Samaríæ, ignórant legítima Dei terræ: et immísit in eos Dóminus leónes, et ecce interfíciunt eos, eo quod ignórent ritum Dei terræ. I dano znać królowi Assyryjskiemu, i rzeczono: Narody, któreś przeprowadził i posadził w mieściech Samaryjskich, nie umieją praw Boga ziemie, i przepuścił Pan na nie lwy, a oto je mordują, przeto, iż nie umieją chwały Boga ziemie.
27
Præcépit autem rex Assyriórum, dicens: Dúcite illuc unum de sacerdótibus, quos inde captívos adduxístis, et vadat, et hábitet cum eis: et dóceat eos legítima Dei terræ. I rozkazał król Assyryjski, mówiąc: Zawiedźcie tam jednego z kapłanów, któreście ztamtąd więźniami przywiedli, a niech idzie i mieszka z nimi, i nauczy ich praw Boga ziemie.
28
Igitur cum venísset unus de sacerdótibus his, qui captívi ducti fúerant de Samaría, habitávit in Bethel, et docébat eos quómodo cólerent Dóminum. Gdy tedy przyszedł jeden z tych kapłanów, którży byli w niewolą zagnani z Samariiej, mieszkał w Bethel, i nauczał je jako mieli chwalić Pana.
29
Et unaquǽque gens fabricáta est deum suum: posuerúntque eos in fanis excélsis, quæ fécerant Samarítæ, gens et gens in úrbibus suis, in quibus habitábat. Ikażdy naród uczynił sobie Boga swego: i postawili je w z borach wysokich, które byli pobudowali Samarytowie, naród i naród w mieściech swych, w których mieszkali.
30
Viri enim Babylónii fecérunt Sochóthbenoth: viri autem Cuthǽi fecérunt Nergel: et viri de Emath fecérunt Asima. Mężowie bowiem Babylońscy uczynili Sochoth Benoth; a mężowie Chutscy uczynili Nergela: a mężowie z Emathu uczynili Asima.
31
Porro Hevǽi fecérunt Nébahaz et Tharthac. Hi autem, qui erant de Sephárvaim, comburébant fílios suos igni, Adrámelech et Anámelech diis Sephárvaim, Zaś Hewejanie uczynili Nebahaza i Tharthaka. A ci którzy byli z Sepharwaima palili syny swoje w ogniu, Adramelechowi i Anamelechowi bogom Sepharwaimskim.
32
et nihilóminus colébant Dóminum. Fecérunt autem sibi de novíssimis sacerdótes excelsórum, et ponébant eos in fanis sublímibus. A przecie chwalili Pana: I uczynili z napodlejszych kapłany wyżyn, i postanowili je we zborzech wysokich.
33
Et cum Dóminum cólerent, diis quoque suis serviébant iuxta consuetúdinem géntium, de quibus transláti fúerant Samaríam. I gdy Pana chwalili, bogom też swoim służyli według obyczaju narodów, z których je przyniesiono do Samariiej:
34
Usque in præséntem diem morem sequúntur antíquum: non timent Dóminum, neque custódiunt cæremónias eius, iudícia, et legem, et mandátum, quod præcéperat Dóminus fíliis Iacob, quem cognominávit Israel: Aż po dziś dzień trzymają się obyczaju starego: nie boją się Pana, ani strzegą ceremonij jego, sądów i zakonu i rozkazania, które był przykazał Pan synom Jakóba, którego nazwał Izraelem:
35
et percússerat cum eis pactum, et mandáverat eis, dicens: Nolíte timére deos aliénos, et non adorétis eos, neque colátis eos, et non immolétis eis: I postanowił był z nimi przymierze i rozkazał im rzekąc: Nie bójcie się bogów cudzych, i nie kłaniajcie się im, ani ich chwalcie, i nie ofiarujcie im.
36
sed Dóminum Deum vestrum, qui edúxit vos de terra Ægýpti in fortitúdine magna et in bráchio exténto, ipsum timéte, et illum adoráte, et ipsi immoláte. Ale Pana Boga waszego, który was wywiódł z ziemie Egiptskiej w mocy wielkiej, i w ramieniu wyciągnionem, tego się bójcie, i jemu się kłaniajcie, i jemu ofiarujcie.
37
Cæremónias quoque, et iudícia, et legem, et mandátum, quod scripsit vobis, custodíte ut faciátis cunctis diébus: et non timeátis deos aliénos. Ceremonij też i sądów, i zakonu, i przykazania, które wam napisał strzeżcie, abyście czynili po wszystkie dni: a bogów się cudzych nie bójcie.
38
Et pactum, quod percússit vobíscum, nolíte oblivísci: nec colátis deos aliénos, I przymierza, które uczynił z wami, nie zapominajcie: ani chwalcie cudzych bogów.
39
sed Dóminum Deum vestrum timéte, et ipse éruet vos de manu ómnium inimicórum vestrórum. Ale Pana Boga waszego się bójcie, a on was wyrwie z ręki wszystkich nieprzyjaciół waszych.
40
Illi vero non audiérunt, sed iuxta consuetúdinem suam prístinam perpetrábant. Lecz oni nie słuchali: ale według obyczaju swego dawnego działali.
41
Fuérunt ígitur gentes istæ timéntes quidem Dóminum, sed nihilóminus et idólis suis serviéntes: nam et fílii eórum, et nepótes, sicut fecérunt patres sui, ita fáciunt usque in præséntem diem. Byli tedy oni narodowie bojący się w prawdzie Pana, wszakże przecie i bałwanom swym służący: bo i synowie ich i wnukowie, jako czynili ojcowie ich, tak czynią i po dziś dzień.
18
1
Anno tértio Osée fílii Ela regis Israel, regnávit Ezechías fílius Achaz regis Iuda. Roku trzeciego Ozee syna Ela króla Izraelskiego, królował Ezechiasz syn Achaz króla Judzkiego.
2
Vigínti quinque annórum erat cum regnáre cœpísset: et vigínti novem annis regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Abi fília Zacharíæ. Dwadzieścia i pięć lat mu było, gdy począł królować, a dwadzieścia i dziewięć lat królował w Jeruzalem: imię matki jego Abi córka Zacharyaszowa.
3
Fecítque quod erat bonum coram Dómino, iuxta ómnia quæ fécerat David pater eius. I czynił dobrze przed Panem, według wszystkiego co czynił Dawid ociec jego.
4
Ipse dissipávit excélsa, et contrívit státuas, et succídit lucos, confregítque serpéntem ǽneum, quem fécerat Móyses: síquidem usque ad illud tempus fílii Israel adolébant ei incénsum: vocavítque nomen eius Nohéstan. Ten rozrzucił wyżyny, i skruszył bałwany, i powycinał gaje, i połamał węża miedzianego, którego był uczynił Mojżesz: bo aż do onego czasu synowie Izraelowi palili mu kadzidło i nazwał imię jego Nohestan.
5
In Dómino Deo Israel sperávit: ítaque post eum non fuit símilis ei de cunctis régibus Iuda, sed neque in his, qui ante eum fuérunt: W Panu Bogu Izraelowym pokładał nadzieję, i tak po nim nie było podobnego jemu ze wszystkich królów Judzkich, lecz ani z tych, którzy przed nim byli.
6
et adhǽsit Dómino, et non recéssit a vestígiis eius, fecítque mandáta eius, quæ præcéperat Dóminus Móysi. I stał przy Panu, i nie odstąpił od tropów jego, i czynił przykazania jego, które był przykazał Pan Mojżeszowi.
7
Unde et erat Dóminus cum eo, et in cunctis, ad quæ procedébat, sapiénter se agébat. Rebellávit quoque contra regem Assyriórum, et non servívit ei. Zkąd i Pan był z nim, i we wszystkiem do czego się obrócił mądrze się sprawował. Wybił się też z mocy królowi Assyryjskiemu, i nie służył mu.
8
Ipse percússit Philisthǽos usque ad Gazam, et omnes términos eórum, a Turre custódum usque ad Civitátem munítam. Ten poraził Philistyny aż do Gazy, i wszystkie granice ich, od wieże stróżów aż do miasta obronnego.
9
Anno quarto regis Ezechíæ, qui erat annus séptimus Osée fílii Ela regis Israel, ascéndit Salmánasar rex Assyriórum in Samaríam, et oppugnávit eam, Roku czwartego króla Ezechiasza, który był rok siódmy Ozee syna Ela króla Izraelskiego, przyciągnął Salmanasar król Assyryjski do Samariiej, i dobywał ji, i wziął.
10
et cepit. Nam post annos tres, anno sexto Ezechíæ, id est nono anno Osée regis Israel, capta est Samaría: Bo po trzech leciech, roku szóstego Ezechiasza, to jest, roku dziewiątego Ozee króla Izraelskiego, wzięto Samaryą.
11
et tránstulit rex Assyriórum Israel in Assýrios, collocavítque eos in Hala et in Habor flúviis Gozan in civitátibus Medórum: I przeniósł król Assyryjski Izraela do Assyryjczyków, i posadził je w Hala i w Habor rzekach Gozan, w mieściech Medskich:
12
quia non audiérunt vocem Dómini Dei sui, sed prætergréssi sunt pactum eius: ómnia, quæ præcéperat Móyses servus Dómini, non audiérunt, neque fecérunt. Bo nie słuchali głosu Pana Boga swego, ale przestąpili przymierze jego: wszystkiego co rozkazał Mojżesz, sługa Pański, nie słuchali ani czynili.
13
Anno quartodécimo regis Ezechíæ, ascéndit Sennácherib rex Assyriórum ad univérsas civitátes Iuda munítas, et cepit eas. Roku czternastego króla Ezechiasza przyciągnął Sennacherib król Assyryjski na wszystkie miasta Judy obronne: i wziął je.
14
Tunc misit Ezechías rex Iuda núntios ad regem Assyriórum in Lachis, dicens: Peccávi, recéde a me: et omne, quod imposúeris mihi, feram. Indíxit ítaque rex Assyriórum Ezechíæ regi Iudæ trecénta talénta argénti, et trigínta talénta auri. Tedy posłał Ezechiasz król Judzki posły do króla Assyryjskiego do Lachis mówiąc: Zgrzeszyłem, odstąp odemnie: a wszystko co na mię włożysz, poniosę. A tak włożył król Assyryjski na Ezechiasza króla Judzkiego trzy sta talentów srebra, i trzydzieści talentów złota.
15
Dedítque Ezechías omne argéntum quod repértum fúerat in domo Dómini, et in thesáuris regis. I dał Ezechiasz wszystko srebro, które się nalazło w domu Pańskim, i w skarbiech królewskich.
16
In témpore illo confrégit Ezechías valvas templi Dómini, et láminas auri, quas ipse affíxerat, et dedit eas regi Assyriórum. Na ten czas złamał Ezechiasz drzwi kościoła Pańskiego, i blachy złota, które był sam przybił i dał je królowi Assyryjskiemu.
17
Misit autem rex Assyriórum Tharthan, et Rábsaris, et Rábsacen de Lachis ad regem Ezechíam cum manu válida Ierúsalem: qui cum ascendíssent, venérunt Ierúsalem, et stetérunt iuxta aquædúctum piscínæ superióris, quæ est in via Agri fullónis. A król Assyryjski posłał Tartan i Rabsaris i Rabsacen z Lachis do króla Ezechiasza z potężnym wojskiem do Jeruzalem: którzy przyciągnąwszy przyjachali do Jeruzalem i stanęli u rur stawu wyższego, który jest na drodze rolej farbierzowej.
18
Vocaverúntque regem: egréssus est autem ad eos Elíacim fílius Helcíæ præpósitus domus, et Sobna scriba, et Ióahe fílius Asaph a commentáriis. I zawołali króla: i wyszedł do nich Eliakirn syn Helkiasza przełożony nad domem, i Sobna pisarz, i Joahe syn Asaphów Kanclerz.
19
Dixítque ad eos Rábsaces: Loquímini Ezechíæ: Hæc dicit rex magnus, rex Assyriórum: Quæ est ista fidúcia, qua níteris? I rzekł do nich Rabsaces: Mówcie Ezechiaszowi: Tak mówi król wielki, król Assyryjski: Co to za ufanie, na którem się wspierasz?
20
Fórsitan inísti consílium, ut prǽpares te ad prœ́lium. In quo confídis, ut áudeas rebelláre? Podobnoś uradził, żebyś się ku bitwie gotował. W kimże ufasz, że się śmiesz wybijać z mocy?
21
An speras in báculo arundíneo atque confrácto Ægýpto, super quem, si incubúerit homo, comminútus ingrediétur manum eius, et perforábit eam? sic est Phárao rex Ægýpti ómnibus, qui confídunt in se. Czyli masz nadzieje w lasce trzcinnej i złamanej w Egiptcie, którą jeśli się człowiek podeprze, złamana wnidzie w rękę jego i przekole ją? takci jest Pharao król Egiptski wszystkim, którzy w nim ufają.
22
Quod si dixéritis mihi: In Dómino Deo nostro habémus fidúciam: nonne iste est, cuius ábstulit Ezechías excélsa et altária: et præcépit Iudæ et Ierúsalem: Ante altáre hoc adorábitis in Ierúsalem? A jeśli mi rzeczecie: W Panu Bogu naszym nadzieję mamy: aza nie ten jest, którego wyżyny i ołtarze zniósł Ezechiasz: i przykazał Judzie i Jeruzalem: Przed tym ołtarzem kłaniać się będziecie w Jeruzalem?
23
Nunc ígitur transíte ad dóminum meum regem Assyriórum, et dabo vobis duo míllia equórum, et vidéte an habére valeátis ascensóres eórum. Teraz tedy przystańcie do pana mego króla Assyryjskiego, i dam wam dwa tysiąca koni, a obaczcie możecieli mieć wsiadacze na nie.
24
Et quómodo potéstis resístere ante unum sátrapam de servis dómini mei mínimis? an fidúciam habes in Ægýpto propter currus et équites? A jako się możecie oprzeć jednemu panu z namniejszych sług pana mego? Czyli masz nadzieję w Egiptcie dla wozów i jezdnych?
25
Numquid sine Dómini voluntáte ascéndi ad locum istum, ut demolírer eum? Dóminus dixit mihi: Ascénde ad terram hanc, et demolíre eam. Azam bez woli Pańskiej przyciągnął na to miejsce, abym je zburzył? Pan mi rzekł: Jedź do tej ziemie, a spustosz ją.
26
Dixérunt autem Elíacim fílius Helcíæ, et Sobna, et Ióahe Rábsaci: Precámur ut loquáris nobis servis tuis Syríace: síquidem intellígimus hanc linguam: et non loquáris nobis Iudáice, audiénte pópulo, qui est super murum. I rzekli Eliakim syn Helkiaszów i Sobna, i Joahe do Rabsaka: Prosiemy, abyś do nas służebników twoich mówił po Syryacku: bo rozumiemy ten język: a nie mów do nas po Żydowsku, gdy słyszy lud, który jest na murze.
27
Respondítque eis Rábsaces, dicens: Numquid ad dóminum tuum, et ad te misit me dóminus meus, ut lóquerer sermónes hos, et non pótius ad viros, qui sedent super murum, ut cómedant stércora sua, et bibant urínam suam vobíscum? I odpowiedział im Rabsaces, mówiąc: Azaż do pana twego, i do ciebie posłał mię, pan mój, abych te słowa mówił, a nie raczej do mężów, którzy siedzą na murze, żeby jedli plugastwa swe, i pili mocz swój z wami?
28
Stetit ítaque Rábsaces, et exclamávit voce magna Iudáice, et ait: Audíte verba regis magni, regis Assyriórum. Stanął tedy Rabsaces, i zawołał głosem wielkim po Żydowsku, i rzekł: Słuchajcie słów króla wielkiego króla Assyryjskiego.
29
Hæc dicit rex: Non vos sedúcat Ezechías: non enim póterit erúere vos de manu mea. To mówi król: Niech was nie zwodzi Ezechiasz: Bo was nie będzie mógł wydrzeć z ręki mojej:
30
Neque fidúciam vobis tríbuat super Dóminum, dicens: Eruens liberábit nos Dóminus, et non tradétur cívitas hæc in manu regis Assyriórum. Ani wam niech nie dodaje ufności w Panu, mówiać: Wyrywając wybawi nas Pan, i nie będzie dano miasto to w rękę króla Assyryjskiego.
31
Nolíte audíre Ezechíam. Hæc enim dicit rex Assyriórum: Fácite mecum quod vobis est útile, et egredímini ad me: et cómedet unusquísque de vínea sua, et de ficu sua: et bibétis aquas de cistérnis vestris: Nie słuchajcie Ezechiasza. To bowiem mówi król Assyryjski: Uczyńcie zemną co wam jest pożyteczno, a wynidźcie do mnie: i będzie jeść każdy z winnice swej i z figi swej: i będziecie pić wodę z studzien waszych.
32
donec véniam, et tránsferam vos in terram, quæ símilis est terræ vestræ, in terram fructíferam, et fértilem vini, terram panis et vineárum, terram olivárum, et ólei ac mellis, et vivétis, et non moriémini. Nolíte audíre Ezechíam, qui vos décipit, dicens: Dóminus liberábit nos. Aż przyjdę, i przeniosę was do ziemie, która jest podobna ziemi waszej, do ziemie żyznej i obfitującej winem, ziemie chleba i winnic, ziemie oliw i oliwy i miodu, i będziecie żyć a nie pomrzecie. Nie słuchajcież Ezechiasza, który was zwodzi, mówiąc: Pan wybawi nas.
33
Numquid liberavérunt dii géntium terram suam de manu regis Assyriórum? Azaż wybawili bogowie narodów ziemię swą z ręki króla Assyryjskiego?
34
Ubi est deus Emath, et Arphad? ubi est deus Sephárvaim, Ana, et Ava? numquid liberavérunt Samaríam de manu mea? Gdzież jest bóg Emath i Arphad, gdzie jest bóg Sepharwaim, Ana i Awa? Izali wybawili Samaryą z ręki mojej?
35
Quinam illi sunt in univérsis diis terrárum, qui eruérunt regiónem suam de manu mea, ut possit erúere Dóminus Ierúsalem de manu mea? Którzyż to są ze wszech bogów ziem, którzy wyrwali ziemię swą z ręki mojej? żeby mógł wyrwać Pan Jeruzalem z ręki mojej?
36
Tácuit ítaque pópulus, et non respóndit ei quidquam: síquidem præcéptum regis accéperant, ut non respondérent ei. Milczał tedy lud, a nie odpowiedział mu nic: bo wzięli byli rozkazanie od króla, aby mu nie odpowiadali.
37
Venítque Elíacim fílius Helcíæ, præpósitus domus, et Sobna scriba, et Ióahe fílius Asaph a commentáriis ad Ezechíam scissis véstibus, et nuntiavérunt ei verba Rábsacis. I przyszedł Eliakim syn Helkiaszów przełożony nad domem i Sobna pisarz, i Joahe syn Asaphów Kanclerz do Ezechiasza, podarszy szaty, i powiedzieli mu słowa Rabsakowe.
19
1
Quæ cum audísset Ezechías rex, scidit vestiménta sua, et opértus est sacco, ingressúsque est domum Dómini. Co gdy usłyszał król Ezechiasz, rozdarł szaty swoje, i oblókł się w wór i wszedł do domu Pańskiego.
2
Et misit Elíacim præpósitum domus, et Sobnam scribam, et senes de sacerdótibus, opértos saccis, ad Isaíam prophétam fílium Amos. I posłał Eliakima przełożonego nad domem i Sobnę pisarza i starsze z kapłanów obleczone w wory do Izajasza proroka syna Amos.
3
Qui dixérunt: Hæc dicit Ezechías: Dies tribulatiónis, et increpatiónis, et blasphémiæ dies iste: venérunt fílii usque ad partum, et vires non habet partúriens. Którzy rzekli: Tak mówi Ezechiasz: Dzień utrapienia i łajania, i bluźnierstwa dzień ten: przyszli synowie aż do porodzenia, a siły nie ma rodząca.
4
Si forte áudiat Dóminus Deus tuus univérsa verba Rábsacis, quem misit rex Assyriórum dóminus suus ut exprobráret Deum vivéntem et argúeret verbis, quæ audívit Dóminus Deus tuus: et fac oratiónem pro relíquiis, quæ repértæ sunt. Jeśli snać usłyszy Pan Bóg twój wszystkie słowa Rabsakowe, którego przysłał król Assyryjski pan jego, aby hańbił Boga żywego, i strofował słowy, które słyszał Pan Bóg twój, i uczyń modlitwę za ostatki, które się nalazły.
5
Venérunt ergo servi regis Ezechíæ ad Isaíam. Przyszli tedy słudzy króla Ezechiasza do Izajasza.
6
Dixítque eis Isaías: Hæc dicétis dómino vestro: Hæc dicit Dóminus: Noli timére a fácie sermónum, quos audísti, quibus blasphemavérunt púeri regis Assyriórum me. I rzekł im Izajasz. To powiecie panu waszemu: To mówi Pan: Nie bój się słów, któreś słyszał, któremi mię bluźniłi słudzy króla Assyryjskiego.
7
Ecce ego immíttam ei spíritum, et áudiet núntium, et revertétur in terram suam, et deíciam eum gládio in terra sua. Oto ja wpuszczę weń ducha, i usłyszy nowinę, i wróci się do ziemie swojej, i położę go mieczem w ziemi jego.
8
Revérsus est ergo Rábsaces, et invénit regem Assyriórum expugnántem Lobnam: audíerat enim quod recessísset de Lachis. Wrócił się tedy Rabsak: i nalazł króla Assyryjskiego, dobywającego Lobna: usłyszał bowiem, że był odciągnął od Lachis,
9
Cumque audísset de Tháraca rege Æthiópiæ, dicéntes: Ecce egréssus est ut pugnet advérsum te: et iret contra eum, misit núntios ad Ezechíam, dicens: A gdy usłyszał o Tharaku królu Ethyopskim, powiadające: Oto wyjachał, aby walczył przeciw jemu: i jachał przeciw jemu, posłał posły do Ezechiasza, mówiąc:
10
Hæc dícite Ezechíæ regi Iuda: Non te sedúcat Deus tuus, in quo habes fidúciam, neque dicas: Non tradétur Ierúsalem in manus regis Assyriórum. To powiedzcie Ezechiaszowi królowi Judzkiemu: Niech cię nie zwodzi Bóg twój, w którym masz ufanie, ani mów: Niech będzie podane Jeruzalem w ręce króla Assyryjskiego.
11
Tu enim ipse audísti quæ fecérunt reges Assyriórum univérsis terris, quómodo vastavérunt eas: num ergo solus póteris liberári? Abowiemeś ty sam słyszał co uczynili królowie Assyryjscy wszystkim ziemiam, jako je spustoszyli: a więc ty sam będziesz mógł być wybawion?
12
Numquid liberavérunt dii géntium síngulos, quos vastavérunt patres mei, Gozan vidélicet, et Haran, et Reseph, et fílios Eden, qui erant in Thelássar? Aza wybawili bogowie narodów każdego z tych, które zburzyli ojcowie moi, to jest Gozan, i Haran, i Resegh, i syny Eden, którzy byli w Thelassar?
13
Ubi est rex Emath, et rex Arphad, et rex civitátis Sephárvaim, Ana, et Ava? Gdzie jest król Emath, i król Arphad, i król miasta Sepharwaim Ana i Awa?
14
Itaque cum accepísset Ezechías lítteras de manu nuntiórum, et legísset eas, ascéndit in domum Dómini, et expándit eas coram Dómino, Gdy tedy wziął Ezechiasz list z ręki posłów, i przeczetł ji, wstąpił do domu Pańskiego, i rozciągnął ji przed Panem.
15
et orávit in conspéctu eius, dicens: Dómine Deus Israel, qui sedes super chérubim, tu es Deus solus regum ómnium terræ: tu fecísti cælum et terram. I modlił się przed oczyma jego, mówiąc: Panie Boże Izraelów, który siedzisz na Cherubim, tyś sam jest Bóg wszystkich królów ziemie: tyś uczynił niebo i ziemię.
16
Inclína aurem tuam, et audi: áperi Dómine óculos tuos, et vide: audi ómnia verba Sennácherib, qui misit ut exprobráret nobis Deum vivéntem. Nakłoń ucha twego, a usłysz: otwórz Panie oczy twoje, a wejrzy: usłysz wszystkie słowa Sennacheriba, który przysłał, aby nam hańbił Boga żywego.
17
Vere Dómine dissipavérunt reges Assyriórum gentes, et terras ómnium. Prawdziwieć Panie królowie Assyryjscy spustoszyli narody, i ziemie wszystkich,
18
Et misérunt deos eórum in ignem: non enim erant dii, sed ópera mánuum hóminum, ex ligno et lápide: et perdidérunt eos. I bogi ich wrzucili w ogień: bo nie byli bogowie, ale robota rąk człowieczych, z drzewa i z kamienia, i wygubili je.
19
Nunc ígitur Dómine Deus noster, salvos nos fac de manu eius, ut sciant ómnia regna terræ, quia tu es Dóminus Deus solus. Teraz tedy Panie Boże nasz wybaw nas z ręki jego, aby poznały wszystkie królestwa ziemie: Iżeś ty jest Pan Bóg sam.
20
Misit autem Isaías fílius Amos ad Ezechíam, dicens: Hæc dicit Dóminus Deus Israel: Quæ deprecátus es me super Sennácherib rege Assyriórum, audívi. I posłał Izaiasz syn Amos do Ezechiasza, rzekąc: To mówi Pan Bóg Izraelów: O coś się modlił do mnie z strony Sennacheriba króla Assyryjskiego, słyszałem.
21
Iste est sermo, quem locútus est Dóminus de eo: Sprevit te, et subsannávit te virgo fília Sion: post tergum tuum caput movit fília Ierúsalem. Ta jest mowa, którą mówił Pan o nim: Wzgardziła cię, i śmiała się z ciebie panna córka Syońska: kiwała za tobą głową córka Jerozolimska.
22
Cui exprobrásti, et quem blasphemásti? contra quem exaltásti vocem tuam, et elevásti in excélsum óculos tuos? contra sanctum Israel. Kogożeś hańbił i kogoś bluźnił? przeciw komuś głos swój podnosił, i wyniosłeś ku górze oczy twoje? przeciw świętemu Izraelowemu.
23
Per manum servórum tuórum exprobrásti Dómino, et dixísti: In multitúdine cúrruum meórum ascéndi excélsa móntium in summitáte Líbani, et succídi sublímes cedros eius, et eléctas abiétes illíus. Et ingréssus sum usque ad términos eius, et saltum Carméli eius Przez rękę sług twych hańbiłeś Pana, i rzekłeś: W mnóstwie wozów moich wstąpiłem na wysokości gór, na wierzch Libanu, i wyciąłem wysokie Cedry jego, i wyborne jodły jego. I wszedłem aż do granic jego, i las Karmela jego:
24
ego succídi. Et bibi aquas aliénas, et siccávi vestígiis pedum meórum omnes aquas clausas. Jam wyrąbił. I wypiłem wody cudze i wysuszyłem stopami nóg moich wszystkie wody zamknione.
25
Numquid non audísti quid ab inítio fécerim? Ex diébus antíquis plasmávi illud, et nunc addúxi: erúntque in ruínam cóllium pugnántium civitátes munítæ. Azaś nie słyszał, com czynił od początku? ode dni starodawnych utworzyłem ji, a terazem przywiódł: i będą rumy pagórków walczących miasta obronne.
26
Et qui sedent in eis, húmiles manu, contremuérunt et confúsi sunt: facti sunt velut fœnum agri, et virens herba tectórum, quæ arefácta est ántequam veníret ad maturitátem. A którzy siedzą w nich, podli ręką, zadrżeli i zawstydzili się, stali jako siano polne, i jako zielona trawa na dachu, która uschła niźli się dostała.
27
Habitáculum tuum, et egréssum tuum, et intróitum tuum, et viam tuam ego præscívi, et furórem tuum contra me. Mieszkanie twoje, wyście twoje i weście twoje: i drogę twoję jam przedtem poznał, i popędliwość twoję przeciwko mnie.
28
Insanísti in me, et supérbia tua ascéndit in aures meas: ponam ítaque círculum in náribus tuis, et camum in lábiis tuis, et redúcam te in viam, per quam venísti. Szalałeś przeciwko mnie, a pycha twoja wstąpiła do uszu moich. Założęć tedy kolce za nozdrze twoje, a wędzidło w gębę twoję, a wrócę cię na drogę, którąś przyszedł.
29
Tibi autem Ezechía hoc erit signum: cómede hoc anno quæ repéreris: in secúndo autem anno, quæ sponte nascúntur: porro in tértio anno semináte et métite: plantáte víneas, et comédite fructum eárum. A tobie Ezechiaszu to będzie znak. Jedz tego roku co najdziesz, a drugiego roku co się samb rodzi: ale trzeciego roku siejcie i żnicie: sadźcie winnice i jedzcie owoce ich.
30
Et quodcúmque réliquum fúerit de domo Iuda, mittet radícem deórsum, et fáciet fructum sursum. A cokolwiek zostanie z domu Juda, puści korzeń na dół, i uczyni owoc ku górze.
31
De Ierúsalem quippe egrediéntur relíquiæ, et quod salvétur de monte Sion: zelus Dómini exercítuum fáciet hoc. Z Jeruzalem bowiem wynijdą ostatki, i to co ma być zachowano, z góry Syońskiej: zawistna miłość Pana zastępów uczyni to.
32
Quam ob rem hæc dicit Dóminus de rege Assyriórum: Non ingrediétur urbem hanc, nec mittet in eam sagíttam, nec occupábit eam clýpeus, nec circúmdabit eam munítio. Przetoż to mówi Pan o królu Assyryjskim: Nie wnidzie do tego miasta, ani wystrzeli na nie strzały, ani go otrzyma tarcza, ani obtoczą go szańce.
33
Per viam, qua venit, revertétur: et civitátem hanc non ingrediétur, dicit Dóminus. Drogą, którą przyszedł, wróci się: a do tego miasta nie wnidzie, mówi Pan.
34
Protegámque urbem hanc, et salvábo eam propter me, et propter David servum meum. I obronię to miasto, i zachowam je, dla mnie i dla Dawida sługi mego.
35
Factum est ígitur in nocte illa, venit ángelus Dómini, et percússit in castris Assyriórum centum octogínta quinque míllia. Cumque dilúculo surrexísset, vidit ómnia córpora mortuórum: et recédens ábiit, Stało się tedy onej nocy przyszedł Anioł Pański, i pobił w oboziech Assyryjskich sto ośmdziesiąt i pięć tysięcy. A wstawszy poranu, ujrzał wszystkie ciała umarłych: i odciągnąwszy odjachał,
36
et revérsus est Sennácherib rex Assyriórum, et mansit in Nínive. I wrócił się Sennacherib król Assyryjski, i mieszkał w Niniwie.
37
Cumque adoráret in templo Nesroch deum suum, Adrámelech et Sárasar fílii eius percussérunt eum gládio, fugerúntque in terram Armeniórum, et regnávit Asarháddon fílius eius pro eo. A gdy się kłaniał w kościele Nezroch bogu swemur Adramelech i Sarasar synowie jego, zabili ji miechem i uciekli do ziemie Armeńskiej: i królował Asarhaddon syn jego miasto niego.
20
1
In diébus illis ægrotávit Ezechías usque ad mortem: et venit ad eum Isaías fílius Amos prophéta, dixítque ei: Hæc dicit Dóminus Deus: Prǽcipe dómui tuæ: moriéris enim tu, et non vives. W one dni rozniemógł się Ezechiasz aż na śmierć: i przyszedł do niego Izajasz syn Amos prorok i rzekł mu: To mówi Pan Bóg: Przykaż domowi twemu, bo umrzesz ty, a nie będziesz żyw.
2
Qui convértit fáciem suam ad paríetem, et orávit Dóminum, dicens: Który obrócił twarz swoję ku ścienie, i modlił się do Pana, mówiąc:
3
Obsecro Dómine: meménto, quæso, quómodo ambuláverim coram te in veritáte, et in corde perfécto, et quod plácitum est coram te fécerim. Flevit ítaque Ezechías fletu magno. Proszę Panie, wspomni proszę jakom chodził przed tobą w prawdzie, i w sercu doskonałem, a czyniłem co się przed tobą podobało. Płakał tedy Ezechiasz płaczem wielkim.
4
Et ántequam egrederétur Isaías médiam partem átrii, factus est sermo Dómini ad eum, dicens: A niźli wyszedł Izajasz na pół sieni, stało się słowo Pańskie do niego, mówiąc:
5
Revértere, et dic Ezechíæ duci pópuli mei: Hæc dicit Dóminus Deus David patris tui: Audívi oratiónem tuam, et vidi lácrymas tuas, et ecce sanávi te: die tértio ascéndes templum Dómini. Wróć się a powiedz Ezechiaszowi wodzowi ludu mego: To mówi Pan Bóg Dawida ojca twego: Słyszałem modlitwę twoję, i widziałem łzy twoje: a oto uzdrowiłem cię, dnia trzeciego pójdziesz do kościoła Pańskiego.
6
Et addam diébus tuis quíndecim annos: sed et de manu regis Assyriórum liberábo te, et civitátem hanc: et prótegam urbem istam propter me, et propter David servum meum. I przydam do dni twoich piętnaście lat: ale i z ręki króla Assyryjskiego wybawię cię, i to miasto i obronię to miasto dla mnie, i dla Dawida sługi mego.
7
Dixítque Isaías: Afférte massam ficórum. Quam cum attulíssent, et posuíssent super ulcus eius, curátus est. I rzekł Izajasz: Przynieście wiązankę fig. Którą, gdy przynieśli, i położyli na wrzód jego, uzdrowion był.
8
Díxerat autem Ezechías ad Isaíam: Quod erit signum, quia Dóminus me sanábit, et quia ascensúrus sum die tértia templum Dómini? A Ezechiasz rzekł był do Izajasza: Co za znak będzie, że mię Pan uzdrowi, a iż trzeciego dnia pójdę do Kościoła Pańskiego?
9
Cui ait Isaías: Hoc erit signum a Dómino quod factúrus sit Dóminus sermónem, quem locútus est: vis ut ascéndat umbra decem líneis, an ut revertátur tótidem grádibus? Któremu rzekł Izajasz: Ten będzie znak od Pana, że uczyni Pan mowę, którą powiedział: Chcesz, iż cień postąpi dziesięć linij, czyli że się wróci na dziesięć stopniów?
10
Et ait Ezechías: Fácile est umbram créscere decem líneis: nec hoc volo ut fiat, sed ut revertátur retrórsum decem grádibus. Odpowiedział Ezechiasz: Łacnoć cieniowi postąpić na dziesięć linij: i nie tego ja chcę, żeby się stało: ale żeby się wrócił na wstecz dziesięć stopniów.
11
Invocávit ítaque Isaías prophéta Dóminum, et redúxit umbram per líneas, quibus iam descénderat in horológio Achaz, retrórsum decem grádibus. Wzywał tedy Izajasz prorok Pana, i wrócił cień przez linie, po których już był stąpił na zegarze Achaz na wstecz dziesięć stopniów.
12
In témpore illo misit Bérodach Báladan, fílius Báladan, rex Babyloniórum, lítteras et múnera ad Ezechíam: audíerat enim quod ægrotásset Ezechías. Czasu onego posłał Berodach Baladan, syn Baladanów król Babiloński listy i dary do Ezechiasza, bo słyszał, iż był zaniemógł Ezechiasz.
13
Lætátus est autem in advéntu eórum Ezechías, et osténdit eis domum arómatum, et aurum et argéntum, et pigménta vária, unguénta quoque, et domum vasórum suórum, et ómnia quæ habére póterat in thesáuris suis. Non fuit quod non monstráret eis Ezechías in domo sua, et in omni potestáte sua. I był rad Ezechiasz z ich przyścia, i ukazał im dom wonnych rzeczy, i złoto i srebro, i przyprawy wonne rozmaite, olejki też, i dom naczynia swego, i wszystko co mógł mieć w skarbiech swoich. Nie było czego im nie pokazał Ezechiasz w domu swym, i we wszystkiej władzy swej.
14
Venit autem Isaías prophéta ad regem Ezechíam, dixítque ei: Quid dixérunt viri isti? aut unde venérunt ad te? Cui ait Ezechías: De terra longínqua venérunt ad me, de Babylóne. I przyszedł Izajasz prorok do króla Ezechiasza, i rzekł mu: Co mówili ci mężowie? albo zkąd przyjachali do ciebie? Któremu rzekł Ezechiasz? Z ziemie dalekiej przyjachali do mnie, z Babilonu.
15
At ille respóndit: Quid vidérunt in domo tua? Ait Ezechías: Omnia quæcúmque sunt in domo mea, vidérunt: nihil est quod non monstráverim eis in thesáuris meis. A on odpowiedział: Cóż widzieli w domu twoim? Rzekł Ezechiasz: Wszystko co jest w domu moim widzieli, niemasz czegobych im nie ukazał w skarbiech moich.
16
Dixit ítaque Isaías Ezechíæ: Audi sermónem Dómini: Tedy rzekł Izajasz Ezechiaszowi: Słuchaj słowa Pańskiego:
17
Ecce dies vénient, et auferéntur ómnia, quæ sunt in domo tua, et quæ condidérunt patres tui usque in diem hanc, in Babylónem: non remanébit quidquam, ait Dóminus. Oto dni przyda i pobiorą wszystko co jest w domu twoim, i co schowali ojcowie twoi, aż do dnia tego, do Babilonu: nie zostanie się nic, mówi Pan.
18
Sed et de fíliis tuis qui egrediéntur ex te, quos generábis, tolléntur, et erunt eunúchi in palátio regis Babylónis. Ale i z synów twoich, którzy wynidą z ciebie, które zrodzisz, wezmą, i będą rzezańcami na pałacu króla Babilońskiego.
19
Dixit Ezechías ad Isaíam: Bonus sermo Dómini, quem locútus es: sit pax et véritas in diébus meis. I rzekł Ezechiasz do Izajasza: Dobra mowa Pańska, którąś powiedział: niech będzie pokój i prawda za dni moich.
20
Réliqua autem sermónum Ezechíæ, et omnis fortitúdo eius, et quómodo fécerit piscínam et aquædúctum, et introdúxerit aquas in civitátem, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Iuda? A ostatek mów Ezechiasza, i wszystko męztwo jego, i jako uczynił staw i rury, i przywiódł wodę do miasta, aza tego nie napisano w księgach mów dni królów Judzkich?
21
Dormivítque Ezechías cum pátribus suis, et regnávit Manásses fílius eius pro eo. I zasnął Ezechiasz z ojcy swemi, i królował Manasses syn jego miasto niego.
21
1
Duódecim annórum erat Manásses cum regnáre cœpísset, et quinquagínta quinque annis regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Haphsíba. Dwanaście lat miał Manasses, gdy począł królować, a pięćdziesiąt i pięć lat królował w Jeruzalem: imię matki jego Haphsiba.
2
Fecítque malum in conspéctu Dómini, iuxta idóla géntium, quas delévit Dóminus a fácie filiórum Israel. I czynił złe przed oczyma Pańskimi, według, bałwanów narodów, które wytracił Pan przed synmi Izraelowemi.
3
Conversúsque est, et ædificávit excélsa, quæ dissipáverat Ezechías pater eius: et eréxit aras Baal, et fecit lucos sicut fécerat Achab rex Israel, et adorávit omnem milítiam cæli, et cóluit eam. I obrócił się i pobudował wyżyny, które był rozrzucił Ezechiasz, ociec jego, i wystawił ołtarze Baalowi, i naczynił gajów, jako był uczynił Achab król Izraelski, i kłaniał się wszystkieniu wojsku niebieskiemu, i służył mu.
4
Exstruxítque aras in domo Dómini, de qua dixit Dóminus: In Ierúsalem ponam nomen meum. I nabudował ołtarzów w domu Pańskim, o którym mówił Pan: W Jeruzalem położę imię moje.
5
Et exstrúxit altária univérsæ milítiæ cæli in duóbus átriis templi Dómini. I nabudował ołtarzów wszystkiemu wojsku niebieskiemu we dwu sieniach kościoła Pańskiego.
6
Et tradúxit fílium suum per ignem: et ariolátus est, et observávit augúria, et fecit pythónes, et arúspices multiplicávit, ut fáceret malum coram Dómino, et irritáret eum. I przewiódł syna swego przez ogień: wieszczył też, i przestrzegał wróżby, i naczynił pythonów, i namnożył wieszczków, aby czynił złość przed Panem, drażnił i go.
7
Pósuit quoque idólum luci, quem fécerat in templo Dómini, super quod locútus est Dóminus ad David, et ad Salomónem fílium eius: In templo hoc, et in Ierúsalem, quam elégi de cunctis tríbubus Israel, ponam nomen meum in sempitérnum. Postawił też bałwana gajowego, którego był uczynił, w kościele Pańskim, o którym mówił Pan do Dawida i do Salomona syna jego: W tym kościele i w Jeruzalem, którem wybrał ze wszystkich pokoleni Izraelowych, położę imię moję na wieki.
8
Et ultra non fáciam commovéri pedem Israel de terra, quam dedi pátribus eórum: si tamen custodíerint ópere ómnia quæ præcépi eis, et univérsam legem, quam mandávit eis servus meus Móyses. A więcej nie dopuszczę ruszyć się nodze Izraela z ziemię, którąm dał ojcom ich: wszakże jeśli będą skutkiem strzedz wszystkiego, com im przykazał i wszystkiego zakonu, który im rozkazał Mojżesz sługa mój.
9
Illi vero non audiérunt: sed sedúcti sunt a Manásse, ut fácerent malum super gentes, quas contrívit Dóminus a fácie filiórum Israel. Lecz oni nie słuchali: ale zwiedzeni są od Manassessa, aby czynili złość nad narody, które skruszył Pan od oblicza synów Izraelowych.
10
Locutúsque est Dóminus in manu servórum suórum prophetárum, dicens: I mówił Pan w ręce sług swoich proroków, rzekąc:
11
Quia fecit Manásses rex Iuda abominatiónes istas péssimas, super ómnia quæ fecérunt Amorrhǽi ante eum, et peccáre fecit étiam Iudam in immundítiis suis: Ponieważ czynił Manasses król Judzki obrzydłości te nagorsze, nad wszystkie, które czynili przed nim Amorrhejczykowie, i przywiódł też lud Judzki ku grzeszeniu w plugastwach swoich:
12
proptérea hæc dicit Dóminus Deus Israel: Ecce ego indúcam mala super Ierúsalem et Iudam: ut quicúmque audíerit, tínniant ambæ aures eius. Przetoż to mówi Pan Bóg Izraelów: Oto ja przywiodę złe na Jeruzalem i na Judę: że ktokolwiek usłyszy, zadzwonią obie uszy jego.
13
Et exténdam super Ierúsalem funículum Samaríæ, et pondus domus Achab: et delébo Ierúsalem, sicut deléri solent tábulæ: et delens vertam, et ducam crébrius stylum super fáciem eius. I wyciągnę na Jeruzalem sznur Samariiej, i wagę domu Achab i zmażę Jeruzalem, jako więc mażą tablice: a zmazawszy wywrócę i częściej powlokę grafkę przez twarz jego.
14
Dimíttam vero relíquias hereditátis meæ, et tradam eas in manus inimicórum eius, erúntque in vastitátem, et in rapínam cunctis adversáriis suis: A ostatek dziedzictwa mego opuszczę, i dam ji w ręce nieprzyjaciół jego, i będą na spustoszenie i na łupieztwo wszystkim przeciwnikom swoim.
15
eo quod fécerint malum coram me, et perseveráverint irritántes me, ex die qua egréssi sunt patres eórum ex Ægýpto usque ad hanc diem. Przeto, że czynili złe przedemną, i trwali drażniąc mię odednia, którego wyszli ojcowie ich z Egiptu, aż do dnia tego.
16
Insuper et sánguinem innóxium fudit Manásses multum nimis, donec impléret Ierúsalem usque ad os: absque peccátis suis, quibus peccáre fecit Iudam, ut fáceret malum coram Dómino. Nadto i krwie niewinnej wylał Manasses barzo wiele, aż napełnił Jeruzalem po usta: oprócz grzechów swoich, któremi ku grzeszeniu przywiódł Judę aby czynił złe przed Panem.
17
Réliqua autem sermónum Manásse, et univérsa quæ fecit, et peccátum eius, quod peccávit, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Iuda? A ostatek mów Manasse i wszystko co czynił, I grzech jego, którym grzeszył, azaż tego nie napisano w księgach mów dni królów Judzkich?
18
Dormivítque Manásses cum pátribus suis, et sepúltus est in horto domus suæ, in horto Oza: et regnávit Amon fílius eius pro eo. I zasnął Manasses z ojcy swemi, i pogrzebion jest w ogrodzie domu swego, w ogrodzie Oza, i królował Amon syn jego miasto niego.
19
Vigínti duórum annórum erat Amon cum regnáre cœpísset: duóbus quoque annis regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Messálemeth fília Harus de Iéteba. Dwadzieścia i dwie lecie miał Amon, gdy począł królować, dwie lecie też królował w Jeruzalem: imię matki jego Messameleth córka Haruz z Jeteba.
20
Fecítque malum in conspéctu Dómini, sicut fécerat Manásses pater eius. A czynił złe przed oczyma Pańskimi, jako był uczynił Manasses ociec jego?
21
Et ambulávit in omni via, per quam ambuláverat pater eius: servivítque immundítiis, quibus servíerat pater eius, et adorávit eas, I chodził po wszystkiej drodze, którą chodził ociec jego: i służył plugastwom, którym służył ociec jego, i kłaniał się im.
22
et derelíquit Dóminum Deum patrum suórum, et non ambulávit in via Dómini. I opuścił Pana Boga ojców swoich, a nie chodził drogą Pańską,
23
Tetenderúntque ei insídias servi sui, et interfecérunt regem in domo sua. i uczynili nań zasadzkę słudzy jego, i zabili króla w domu jego.
24
Percússit autem pópulus terræ omnes, qui coniuráverant contra regem Amon: et constituérunt sibi regem Iosíam fílium eius pro eo. A lud ziemie pobił wszystkie, którzy się byli sprzysięgli na króla Amona: i uczynili sobie królem Joziasza syna jego miasto niego.
25
Réliqua autem sermónum Amon quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Iuda? A ostatek mów Amona, które czynił, aza tego nie napisano w księgach mów dni królów Juda.
26
Sepelierúntque eum in sepúlcro suo, in horto Oza: et regnávit Iosías fílius eius pro eo. I pogrzebli go w grobie jego na ogrodzie Oza, a Joziasz syn jego królował miasto niego.
22
1
Octo annórum erat Iosías cum regnáre cœpísset, trigínta et uno anno regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Idída fília Hadaía de Bésecath. Ośm lat było Joziaszowi, gdy począł królować, trzydzieści i jeden rok królował w Jeruzalem: imię matki jego Idyda, córka Hadaja z Besekath.
2
Fecítque quod plácitum erat coram Dómino, et ambulávit per omnes vias David patris sui: non declinávit ad déxteram, sive ad sinístram. A czynił co się podobało przed Panem, i chodził wszystkiemi drogami Dawida ojca swego: nie ustąpił na prawo abo na lewo.
3
Anno autem octávo décimo regis Iosíæ, misit rex Saphan fílium Aslía fílii Méssulam scribam templi Dómini, dicens ei: A roku ośmnastego króla Joziasza, posłał król Saphan syna Aslia syna Messulam, pisarza kościoła Pańskiego, mówiąc mu:
4
Vade ad Helcíam sacerdótem magnum, ut conflétur pecúnia, quæ illáta est in templum Dómini, quam collegérunt ianitóres templi a pópulo, Idź do Heikiasza kapłana wielkiego, aby zebrano pieniądze, które wniesiono do kościoła Pańskiego, które zebrali odźwierni kościelni od ludu,
5
detúrque fabris per præpósitos domus Dómini, qui et distríbuant eam his, qui operántur in templo Dómini, ad instauránda sartatécta templi: I żeby dane były rzemieślnikom przez przełożone domu Pańskiego: którzy też niech je rozdadzą tym co robią w kościele Pańskim, na poprawę budowania kościelnego.
6
tignáriis vidélicet et cæmentáriis, et iis, qui interrúpta compónunt: et ut emántur ligna, et lápides de lapicidínis, ad instaurándum templum Dómini. To jest cieślom i murarzom, i tymr którzy naprawują co się skaziło: ażeby nakupiono drzewa i kamienia z miejsc gdzie kamienie łamią, na poprawę kościoła Pańskiego.
7
Verúmtamen non supputétur eis argéntum quod accípiunt, sed in potestáte hábeant, et in fide. Wszakże niech im nie dają pad liczbą srebra, które biorą, ale niech mają w mocy, i pod wiarą.
8
Dixit autem Helcías póntifex ad Saphan scribam: Librum legis réperi in domo Dómini. Dedítque Helcías volúmen Saphan, qui et legit illud. I rzekł Helkiasz kapłan wielki do Saphan pisarza: nalazłem księgi zakonu w domu Pańskim: i dał Helkiasz księgi Saphanowi, który je czytał.
9
Venit quoque Saphan scriba ad regem, et renuntiávit ei quod præcéperat, et ait: Conflavérunt servi tui pecúniam, quæ repérta est in domo Dómini, et dedérunt ut distribuerétur fabris a præféctis óperum templi Dómini. Przyszedł też Saphan pisarz do króla, i dał mu sprawę o tem, co mu był kazał, i rzekł: Zebrali słudzy twoi pieniądze, które się nalazły w domu Pańskim: i dali aby rozdane były rzemieślnikom cd przełożonych nad robotami kościoła Pańskiego.
10
Narrávit quoque Saphan scriba regi, dicens: Librum dedit mihi Helcías sacérdos. Quem cum legísset Saphan coram rege, Powiedział też Saphan pisarz królowi, mówiąc: Dał mi księgi Helkiasz kapłan. Które, gdy czytał Saphan przed królem.
11
et audísset rex verba libri legis Dómini, scidit vestiménta sua. A król usłyszał słowa ksiąg zakonu Pańskiego, rozdarł szaty swoje.
12
Et præcépit Helcíæ sacerdóti, et Ahicam fílio Saphan, et Achobor fílio Micha, et Saphan scribæ, et Asaíæ servo regis, dicens: I rozkazał Helkiaszowi kapłanowi i Ahikam synowi Saphan, i Achobor synowi Micha, i Saphan pisarzowi, i Asajowi słudze królewskiemu mówiąc:
13
Ite et consúlite Dóminum super me, et super pópulo, et super omni Iuda, de verbis volúminis istíus, quod invéntum est: magna enim ira Dómini succénsa est contra nos, quia non audiérunt patres nostri verba libri huius, ut fácerent omne quod scriptum est nobis. Idźcie, a poradźcie się Pana o imię i o lud, i o wszystkiego Judę, dla słów ksiąg tych, które naleziono: bo wielki gniew Pański zapalił się na nas, iż nie słuchali ojcowie naszy słów tych ksiąg, żeby czynili wszystko co nam napisano.
14
Iérunt ítaque Helcías sacérdos, et Ahicam, et Achobor, et Sapham, et Asaía, ad Holdam prophétidem, uxórem Sellum fílii Thécuæ fílii Araas custódis véstium, quæ habitábat in Ierúsalem in Secúnda: locutíque sunt ad eam. Poszli tedy Helkiasz kapłan, i Ahikam, i Achobor, i Saphan, i Asaja, do Holdamy prorokiniej żony Sellum syna Thekui, syna Arrasowego stróża szat, która mieszkała w Jeruzalem na wtóre i mówili do niej.
15
Et illa respóndit eis: Hæc dicit Dóminus Deus Israel: Dícite viro, qui misit vos ad me: A ona im odpowiedziała: To mówi Pan Bóg Izraelów: Powiedzcie mężowi, który was posłał do mnie:
16
Hæc dicit Dóminus: Ecce ego addúcam mala super locum istum, et super habitatóres eius, ómnia verba legis quæ legit rex Iuda: To mówi Pan: Oto ja przywiodę złe na to miejsce, i na obywatele jego, wszystkie słowa zakonu, które czytał król Judzki:
17
quia dereliquérunt me, et sacrificavérunt diis aliénis, irritántes me in cunctis opéribus mánuum suárum: et succendétur indignátio mea in loco hoc, et non exstinguétur. Bo mię opuścili, a ofiarowali bogom cudzym, drażniąc mię wszystkiemi uczynkami rąk swoich: i zapali się gniew mój na tem miejscu i nie będzie zgaszon.
18
Regi autem Iuda, qui misit vos ut consulerétis Dóminum, sic dicétis: Hæc dicit Dóminus Deus Israel: Pro eo quod audísti verba volúminis, A królowi Judzkiemu, który was posłał, abyście się radzili Pana, tak powiecie: To mówi Pan Bóg Izraelów: Za to, żeś usłuchał słów ksiąg,
19
et pertérritum est cor tuum, et humiliátus es coram Dómino, audítis sermónibus contra locum istum, et habitatóres eius, quod vidélicet fíerent in stupórem et in maledíctum: et scidísti vestiménta tua, et flevísti coram me, et ego audívi, ait Dóminus: A ulękło się serce twoje, i ukorzyłeś się przed Panem, usłyszawszy słowa przeciw miejscu temu i obywatelom jego, to jest, że się mają stać na zdumienie, i na przeklęctwo: a rozdarłeś szaty swoję, i płakałeś przedemną, a jam usłyszał, mówi Pan:
20
idcírco cólligam te ad patres tuos, et colligéris ad sepúlcrum tuum in pace, ut non vídeant óculi tui ómnia mala, quæ inductúrus sum super locum istum. Przetoż zbiorę cię do ojców twoich, i będziesz zebrań do grobu twego w pokoju, aby nie widziały oczy twoje wszystkiego złego, które przywiodę na to miejsce.
23
1
Et renuntiavérunt regi quod díxerat. Qui misit: et congregáti sunt ad eum omnes senes Iuda et Ierúsalem. I odnieśli królowi co powiedziała. Który posłał: i zebrali się do niego wszyscy starszy Judzcy i Jerozolimscy,
2
Ascendítque rex templum Dómini, et omnes viri Iuda, universíque qui habitábant in Ierúsalem cum eo sacerdótes et prophétæ, et omnis pópulus a parvo usque ad magnum: legítque cunctis audiéntibus ómnia verba libri fœ́deris, qui invéntus est in domo Dómini. I wstąpił król do kościoła Pańskiego, i wszyscy mężowie Judzcy, i wszyscy, którzy mieszkali w Jeruzalem z nim, kapłani i prorocy, i wszystek lud od małego aż do wielkiego, i czytał, gdy wszyscy słyszeli wszystkie słowa ksiąg przymierza, które naleziono w domu Pańskim,
3
Stetítque rex super gradum: et fœdus percússit coram Dómino, ut ambulárent post Dóminum, et custodírent præcépta eius, et testimónia, et cæremónias in omni corde, et in tota ánima, et suscitárent verba fœ́deris huius, quæ scripta erant in libro illo: acquievítque pópulus pacto. I stanął król na stopniu i postanowił przymierze przed Panem, żeby chodzili za Panem, i strzegli przykazań jego i świadectw, i Ceremonij, ze wszystkiego serca, i ze wszystkiej dusze, ażeby wznowili słowa przymierza tego, które były napisane w onych księgach: I przyzwolił lud na przymierze.
4
Et præcépit rex Helcíæ pontífici, et sacerdótibus secúndi órdinis, et ianitóribus, ut proícerent de templo Dómini ómnia vasa, quæ facta fúerant Baal, et in luco, et univérsæ milítiæ cæli: et combússit ea foris Ierúsalem in conválle Cedron, et tulit púlverem eórum in Bethel. I przykazał król Helkiaszowi wielkiemu kapłanowi, i kapłanom wtórego rzędu, i odźwiernym, aby wyrzucili z kościoła Pańskiego wszystkie naczynia, które było sprawiono Baalowi, i w gaju i wszystkiemu wojsku niebieskiemu, i spalił je za Jeruzalem w Dolinie Cedron, a popiół ich zaniósł do Bethel.
5
Et delévit arúspices, quos posúerant reges Iuda ad sacrificándum in excélsis per civitátes Iuda, et in circúitu Ierúsalem: et eos, qui adolébant incénsum Baal, et soli, et lunæ, et duódecim signis, et omni milítiæ cæli. I wygładził wieszczki, które byli postanowili królowie Judzcy na ofiarowanie na wyżynach po mieśćiech Judzkich i około Jeruzalem: i te, którzy palili kadzenie Baąlowi i słońcu i księżycowi, i dwanaście znakom, i wszystkiemu wojsku niebieskiemu.
6
Et efférri fecit lucum de domo Dómini foras Ierúsalem in conválle Cedron, et combússit eum ibi, et redégit in púlverem, et proiécit super sepúlcra vulgi. I kazał wynieść gaj z domu Pańskiego precz z Jeruzalem w Dolinę Cedron, i spalił ji tam i w proch obrócił, i rozsypał na groby pospolitego ludu,
7
Destrúxit quoque ædículas effeminatórum, quæ erant in domo Dómini, pro quibus mulíeres texébant quasi domúnculas luci. Zepsował też domki niewieściuchów, które były w domu Pańskim, dla których niewiasty tkały jakoby domki gaju.
8
Congregavítque omnes sacerdótes de civitátibus Iuda: et contaminávit excélsa ubi sacrificábant sacerdótes de Gábaa usque Bersabée: et destrúxit aras portárum in intróitu óstii Iósue príncipis civitátis, quod erat ad sinístram portæ civitátis. I zgromadził wszystkie kapłany z miast Judzkich: i splugawił wyżyny gdzie ofiarowali kapłani od Gabaa aż do Bersabee: i pokaził ołtarze broń w weściu drzwi Jozue książęcia miasta, które były po lewej stronie bramy miejskiej,
9
Verúmtamen non ascendébant sacerdótes excelsórum ad altáre Dómini in Ierúsalem: sed tantum comedébant ázyma in médio fratrum suórum. Wszakże nie wstępowali ofiarownicy wyżyn do ołtarza Pańskiego w Jeruzalem: ale tylko jadali przaśniki między bracią swoją,
10
Contaminávit quoque Topheth, quod est in conválle fílii Ennom: ut nemo consecráret fílium suum aut fíliam per ignem, Moloch. Splugawił też Tophet, który jest na Dolinie syna Ennom: aby żaden nie poświęcał syna swego abo córki przez ogień, Molochowi.
11
Abstulit quoque equos, quos déderant reges Iuda Soli, in intróitu templi Dómini iuxta éxedram Nathánmelech eunúchi, qui erat in Phárurim: currus autem Solis combússit igni. Zniósł też konie, które byli dali królowie Judzcy, słońcowi, w weściu kościoła Pańskiego podle gmachu Nathanmelech rzezańca, który był w Pharurim: a wozy słońcowe spalił ogniem.
12
Altária quoque, quæ erant super tecta cœnáculi Achaz, quæ fécerant reges Iuda, et altária quæ fécerat Manásses in duóbus átriis templi Dómini, destrúxit rex, et cucúrrit inde, et dispérsit cínerem eórum in torréntem Cedron. Ołtarze też, które były na dachu sale Achaz które byli uczynili królowie Judzcy i ołtarze, które był uczynił Manasses we dwu sieniach kościoła Pańskiego, pokaził król: i bieżał z onąd, i rozproszył popiół ich w potok Cedron.
13
Excélsa quoque, quæ erant in Ierúsalem ad déxteram partem montis offensiónis, quæ ædificáverat Sálomon rex Israel Astaroth idólo Sidoniórum, et Chamos offensióni Moab, et Melchom abominatióni filiórum Ammon, pólluit rex. Wyżyny też, które były w Jeruzalem po prawej stronie góry obrażenia które był zbudował Salomon król Izraelski Astharotowi bałwanowi Sidońskiemu, i Chamosowi obrażeniu Moab, i Melchom obrzydłości synów Ammon splugawił król.
14
Et contrívit státuas, et succídit lucos: replevítque loca eórum óssibus mortuórum. I pokruszył słupy, i powycinał gaje, i napełnił miejsca ich kościami umarłych.
15
Insuper et altáre, quod erat in Bethel, et excélsum, quod fécerat Ieróboam fílius Nabat, qui peccáre fecit Israel: et altáre illud, et excélsum destrúxit, atque combússit, et commínuit in púlverem, succendítque étiam lucum. Nad to i ołtarz, który był w Bethel, i wyżynę, którą był uczynił Jeroboam syn Nabat, który w grzech wprawił Izraela: i on ołtarz i wyżynę zepsował i spalił, i starł na proch, i gaj też spalił.
16
Et convérsus Iosías, vidit ibi sepúlcra, quæ erant in monte: misítque et tulit ossa de sepúlcris, et combússit ea super altáre, et pólluit illud iuxta verbum Dómini, quod locútus est vir Dei, qui prædíxerat verba hæc. A obróciwszy się Joziasz, ujrzał tam groby, które były na górze: i posłał i wziął kości z grobów, i spalił je na ołtarzu, i splugawił ji według słowa Pańskiego, które mówił mąż Boży, który był te rzeczy przepowiedział.
17
Et ait: Quis est títulus ille, quem vídeo? Responderúntque ei cives urbis illíus: Sepúlcrum est hóminis Dei, qui venit de Iuda, et prædíxit verba hæc, quæ fecísti super altáre Bethel. I rzekł: Co to za znak, który widzę: Odpowiedzieli mu mieszczanie miasta onego: Grób jest człowieka Boże go, który przyszedł z Judy i przepowiedział te słowa, któreś uczynił nad ołtarzem Bethel.
18
Et ait: Dimíttite eum, nemo commóveat ossa eius. Et intácta mansérunt ossa illíus cum óssibus prophétæ, qui vénerat de Samaría. I rzekł: Niechajcie go, żaden niech nie rusza kolei jego. I kości jego zostały nie poruszone z kościami proroka, który był przyszedł z Samariiej.
19
Insuper et ómnia fana excelsórum, quæ erant in civitátibus Samaríæ, quæ fécerant reges Israel ad irritándum Dóminum, ábstulit Iosías: et fecit eis secúndum ómnia ópera, quæ fécerat in Bethel. Nad to jeszcze wszystikie zbory wyżyn, które były w mieściech Samaryjskich, których byli naczynili królowie Izraelscy ku rozdrażnieniu Pana zniósł Joziasz: i uczynił im wedle wszystkich uczynków, które był uczynił w Bethel.
20
Et occídit univérsos sacerdótes excelsórum, qui erant ibi super altária: et combússit ossa humána super ea: reversúsque est Ierúsalem. I pobił wszystkie ofiarowniki wyżyn, którzy tam byli nad ołtarzami: i palił na nich kości człowiecze: i wrócił się do Jeruzalem.
21
Et præcépit omni pópulo, dicens: Fácite Phase Dómino Deo vestro, secúndum quod scriptum est in libro fœ́deris huius. I przykazał wszystkiemu ludowi, mówiąc: Czyńcie Phaze Panu Bogu waszemu, wedle tego jako napisano W księgach przymierza tego.
22
Nec enim factum est Phase tale a diébus iúdicum, qui iudicavérunt Israel, et ómnium diérum regum Israel et regum Iuda, Bo nie było takie Phaze odedni Sędziów, którzy sądzili Izraela, i po wszystkie dni królów Izraelskich, i królów Judzkich,
23
sicut in octávo décimo anno regis Iosíæ factum est Phase istud Dómino in Ierúsalem. Jako ośmnastego roku króla Joziasza sprawowano to Phaze Panu, w Jeruzalem.
24
Sed et pythónes, et aríolos, et figúras idolórum, et immundítias, et abominatiónes, quæ fúerant in terra Iuda et Ierúsalem, ábstulit Iosías: ut statúeret verba legis, quæ scripta sunt in libro, quem invénit Helcías sacérdos in templo Dómini. Ale i pythony, i wieszczki, i wyobrażenia bałwanów, i plugastwa, i obrzydliwości, które były w ziemi Judzkiej i w Jeruzalem zniósł Joziasz: aby utwierdził słowa zakonu, które są napisane w księgach, które nalazł Helkiasz kapłan w kościele Pańskim.
25
Símilis illi non fuit ante eum rex, qui reverterétur ad Dóminum in omni corde suo, et in tota ánima sua, et in univérsa virtúte sua iuxta omnem legem Móysi: neque post eum surréxit símilis illi. Nie był jemu podobny król przed nim, któryby się nawrócił do Pana wszystkim sercem swojem, i wszystką duszą swą, i ze wszystkiej mocy swej według wszystkiego zakonu Mojżeszowego: ani po nim powstał jemu podobny.
26
Verúmtamen non est avérsus Dóminus ab ira furóris sui magni, quo irátus est furor eius contra Iudam: propter irritatiónes, quibus provocáverat eum Manásses. Wszakże jednak nie odwrócił się Pan od gniewu zapalczywość swojej wielkiej, którą się rozgniewała zapalczywość jego na Judę: dla rozdrażnienia, któremi go był rozdrażnił Manasses.
27
Dixit ítaque Dóminus: Etiam Iudam áuferam a fácie mea, sicut ábstuli Israel: et proíciam civitátem hanc, quam elégi Ierúsalem, et domum, de qua dixi: Erit nomen meum ibi. Rzekł tedy Pan: I Judę też odrzucę od oblicza mego, jakom odrzucił Izraela: i porzucę to miasto, którem obrał, Jeruzalem, i dom, o którym mówił: Będzie tam imię moję.
28
Réliqua autem sermónum Iosíæ, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro verbórum diérum regum Iuda? A ostatek mów Joziasza, i wszystko co czynił, aza to nie napisano w księgach słów dni królów Judzkich?
29
In diébus eius ascéndit Phárao Néchao rex Ægýpti contra regem Assyriórum ad flumen Euphráten, et ábiit Iosías rex in occúrsum eius: et occísus est in Magéddo cum vidísset eum. Za jego czasów przyciągnął Pharao Nechao król Egiptski, przeciw królowi Assyryjskiemu nad rzekę Euphrates: i wyjachał król Joziasz przeciw jemu: i zabit jest w Mageddo, gdy go ujrzał.
30
Et portavérunt eum servi sui mórtuum de Magéddo: et pertulérunt in Ierúsalem, et sepeliérunt eum in sepúlcro suo. Tulítque pópulus terræ Ióachaz fílium Iosíæ: et unxérunt eum, et constituérunt eum regem pro patre suo. I przywieźli go słudzy jego umarłego z Mageddo i przynieśli do Jeruzalem, i pogrzebli go w grobie jego. A lud ziemie wziął Joachaza syna Joziaszowego, i pomazali go, i uczynili królem miasto ojca jego.
31
Vigínti trium annórum erat Ióachaz cum regnáre cœpísset, et tribus ménsibus regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Amítal fília Ieremíæ de Lobna. Dwadzieścia i trzy lata miał Joachaz, gdy począł królować, a trzy miesiące królował w Jeruzalem: imię matki jego Amital córka Jeremiaszowa z Lobny.
32
Et fecit malum coram Dómino, iuxta ómnia quæ fécerant patres eius. I czynił złość przed Panem, według wszystkiego co byli uczynili ojcowie jego.
33
Vinxítque eum Phárao Néchao in Rebla, quæ est in terra Emath, ne regnáret in Ierúsalem: et impósuit mulctam terræ centum taléntis argénti, et talénto auri. I związał go Pharao Nechao w Rebli, która jest w ziemi Emath, aby nie królował w Jeruzalem, i włożył winę na ziemię sto talentów srebra i talent złota.
34
Regémque constítuit Phárao Néchao Elíacim fílium Iosíæ pro Iosía patre eius: vertítque nomen eius Ióakim: porro Ióachaz tulit, et duxit in Ægýptum, et mórtuus est ibi. A królem postanowił Pharao Nechao Eliakima syna Joziaszowego, miasto Joziasza ojca jego: i odmienił imię jego Joakim. Lecz Joachaza wziął, i zawiódł do Egiptu, i tam umarł.
35
Argéntum autem et aurum dedit Ióakim Pharaóni, cum indixísset terræ per síngulos, ut conferrétur iuxta præcéptum Pharaónis: et unumquémque iuxta vires suas exégit, tam argéntum quam aurum, de pópulo terræ, ut daret Pharaóni Néchao. A srebro i złoto dał Joakim Pharaonowi, nakazawszy w ziemi pogłówne, aby je składano według rozkazania Pharaonowego, i od każdego według przemożenia jego wyciągał, tak srebro jako złoto od ludu ziemie: aby dawał Pharaonowi Nechaowi.
36
Vigínti quinque annórum erat Ióakim cum regnáre cœpísset, et úndecim annis regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Zebída fília Phadaía de Ruma. Dwadzieścia i pięć lat miał Joakim, gdy począł królować: a jedenaście lat królował w Jeruzalem: imię matki jego Zebida córka Phadaja z Rumy.
37
Et fecit malum coram Dómino, iuxta ómnia quæ fécerant patres eius. I czynił złość przed Panem, wedle wszystkiego co uczynili byli ojcowie jego.
24
1
In diébus eius ascéndit Nabuchodónosor rex Babylónis, et factus est ei Ióakim servus tribus annis: et rursum rebellávit contra eum. Za jego czasów przyciągnął Nabuchodonozor król Babiloński, i stał mu się Joakim niewolnikiem przez trzy lata: a potem wybił się z mocy jego.
2
Immisítque ei Dóminus latrúnculos Chaldæórum, et latrúnculos Sýriæ, et latrúnculos Moab, et latrúnculos filiórum Ammon: et immísit eos in Iudam ut dispérderent eum, iuxta verbum Dómini, quod locútus fúerat per servos suos prophétas. I posłał nań Pan łotrzyki Chaldejskie, i łotrzyki Syryjskie, i łotrzyki Moab, i łotrzyki synów Ammon: i puścił je na Judę, aby go wytracili, według słowa Pańskiego, które był rzekł przez sługi swe proroki.
3
Factum est autem hoc per verbum Dómini contra Iudam, ut auférret eum coram se propter peccáta Manásse univérsa quæ fecit, A to stało się przez słowo Pańskie przeciw Judzie, aby go zniósł przed sobą dla grzechów Manasse wszystkich które czynił:
4
et propter sánguinem innóxium, quem effúdit, et implévit Ierúsalem cruóre innocéntium: et ob hanc rem nóluit Dóminus propitiári. I dla krwie niewinnej, którą wylał i napełnił Jeruzalem krwią niewinnych: i dla tej rzeczy nie chciał się Pan dać ubłagać.
5
Réliqua autem sermónum Ióakim, et univérsa quæ fecit, nonne hæc scripta sunt in Libro sermónum diérum regum Iuda? Et dormívit Ióakim cum pátribus suis: A ostatek mów Joakimowych i wszystko co czynił, aza to nie napisano jest w księgach mów dni królów Judzkich? I zasnął Joakim z ojcy swemi:
6
et regnávit Ióachin fílius eius pro eo. A Joachim syn jego królował miasto niego.
7
Et ultra non áddidit rex Ægýpti, ut egrederétur de terra sua: túlerat enim rex Babylónis, a rivo Ægýpti usque ad flúvium Euphráten, ómnia quæ fúerant regis Ægýpti. I dalej nie przydał król Egiptski, żeby wyszedł z ziemie swojej: bo był wziął król Babiloński, od rzeki Egiptskiej, aż do rzeki Euphrates wszystko co było króla Egiptskiego.
8
Decem et octo annórum erat Ióachin cum regnáre cœpísset, et tribus ménsibus regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius Nohésta fília Elnathan de Ierúsalem. Ośmnaście lat było Joachinowi, gdy począł królować, a trzy miesiące królował w Jeruzalem: imię matki jego Nohesta córka Elnathan z Jeruzalem.
9
Et fecit malum coram Dómino, iuxta ómnia quæ fécerat pater eius. A czynił złość przed Panem według wszystkiego co był uczynił ociec jego.
10
In témpore illo ascendérunt servi Nabuchodónosor regis Babylónis in Ierúsalem, et circúmdata est urbs munitiónibus. W onym czasie przyciągnęli słudzy Nabuchodonozora króla Babilońskiego do Jeruzalem, i obtoczone jest miasto szańcami.
11
Venítque Nabuchodónosor rex Babylónis ad civitátem cum servis suis ut oppugnárent eam. I przyjachał Nabuchodonozor król Babiloński do miasta z służebniki swemi, aby go dobywali.
12
Egressúsque est Ióachin rex Iuda ad regem Babylónis, ipse et mater eius, et servi eius, et príncipes eius, et eunúchi eius: et suscépit eum rex Babylónis anno octávo regni sui. I wyszedł Joachin król Judzki do króla Babilońskiego, sam i matka jego, i słudzy jego, i książęta jego i rzezańcy jego: i przyjął go król Babiloński roku ósmego królowania swego.
13
Et prótulit inde omnes thesáuros domus Dómini, et thesáuros domus régiæ: et concídit univérsa vasa áurea, quæ fécerat Sálomon rex Israel in templo Dómini iuxta verbum Dómini. I wyniósł z onąd wszystkie skarby domu Pańskiego, i skarby domu królewskiego: i potłukł wszystkie naczynią złote, które był sprawił król Salomon Izraelski w kościele Pańskim według słowa Pańskiego.
14
Et tránstulit omnem Ierúsalem, et univérsos príncipes, et omnes fortes exércitus, decem míllia, in captivitátem, et omnem artíficem et clusórem: nihílque relíctum est, excéptis paupéribus pópuli terræ. I przeniósł wszystko z Jeruzalem i wszystkie książęta, i wszystkie mocarze wojska, dziesięć tysięcy w niewolą i wszelkiego rzemieślnika i oboźne, i nie zostało nic, oprócz ubogich z ludzi ziemie.
15
Tránstulit quoque Ióachin in Babylónem, et matrem regis, et uxóres regis, et eunúchos eius: et iúdices terræ duxit in captivitátem de Ierúsalem in Babylónem. Przeniósł też Joachina do Babilonu i matkę królewską, i żony królewskie, i rzezańce jego: i sędzię ziemie zabrał w niewolą z Jeruzalem do Babilonu.
16
Et omnes viros robústos, septem míllia, et artífices, et clusóres mille, omnes viros fortes et bellatóres: duxítque eos rex Babylónis captívos in Babylónem. I wszystkich mężów mężnych siedm tysięcy, a rzemieślników i oboźnych tysiąc: wszystkie męże mocne i waleczne: i zaprowadził je król Babiloński w niewolą do Babilonu.
17
Et constítuit Matthaníam pátruum eius pro eo: imposuítque nomen ei Sedecíam. A królem uczynił Mathaniasza stryja jego miasto niego: i dał mu imię Sedekiasz.
18
Vigésimum et primum annum ætátis habébat Sedecías cum regnáre cœpísset, et úndecim annis regnávit in Ierúsalem: nomen matris eius erat Amítal fília Ieremíæ de Lobna. Dwadzieścia lat i rok miał wieku Sedekiasz, gdy królować począł, a jedenaście lat królował w Jeruzalem: imię matki jego było Amital, córka Jeremiaszowa z Lobny.
19
Et fecit malum coram Dómino, iuxta ómnia quæ fécerat Ióakim. I czynił złe przed Panem, według wszego co czynił Joakim.
20
Irascebátur enim Dóminus contra Ierúsalem et contra Iudam, donec proíceret eos a fácie sua: recessítque Sedecías a rege Babylónis. Bo się gniewał Pan na Jeruzalem i na Judę, aż je odrzucił od oblicza swego: i odstąpił Sedekiasz od króla Babilońskiego.
25
1
Factum est autem anno nono regni eius, mense décimo, décima die mensis, venit Nabuchodónosor rex Babylónis, ipse et omnis exércitus eius, in Ierúsalem, et circumdedérunt eam: et exstruxérunt in circúitu eius munitiónes. I stało się roku dziewiątego królestwa jego, miesięca dziesiątego, dziesiątego dnia miesiąca, przyciągnął Nabuchodonozor król Babiloński, sam i wszystko wojsko jego do Jeruzalem i obiegli je: i pobudowali około niego szańce.
2
Et clausa est cívitas atque valláta usque ad undécimum annum regis Sedecíæ, I zamknione jest miasto, i oblężone aż do jedenastego roku króla Sedekiasza,
3
nona die mensis: prævaluítque fames in civitáte, nec erat panis pópulo terræ. Dziewiątego dnia miesiąca, i zamógł się głód w mieście: i nie było chleba ludowi ziemie.
4
Et interrúpta est cívitas: et omnes viri bellatóres nocte fugérunt per viam portæ, quæ est inter dúplicem murum ad hortum regis. Porro Chaldǽi obsidébant in circúitu civitátem. Fugit ítaque Sedecías per viam, quæ ducit ad campéstria solitúdinis. I przełomiono miasto: i wszyscy mężowie waleczni uciekli w nocy drogą bramy, która jest między dwoistym murem i ogrodem królewskim, (a Chaldejczykowie leżeli w koło miasta). Uciekł tedy Sedekiasz drogą, która wiedzie na pola pustynie.
5
Et persecútus est exércitus Chaldæórum regem, comprehendítque eum in planítie Iéricho: et omnes bellatóres, qui erant cum eo, dispérsi sunt, et reliquérunt eum. A wojsko Chaldejskie goniło króla i pojmali go na równinie Jerycho: a wszyscy żołnierze, którzy przy nim byli, rozpierzchnęli się, i opuścili go.
6
Apprehénsum ergo regem duxérunt ad regem Babylónis in Réblatha: qui locútus est cum eo iudícium. Pojmawszy tedy króla, przywiedli do króla Babilońskiego do Reblatha, który mówił z nim sąd.
7
Fílios autem Sedecíæ occídit coram eo, et óculos eius effódit, vinxítque eum caténis, et addúxit in Babylónem. A syny Sedekiaszowe przed nim pobił, i oczy jego wyłupił, i związał go łańcuchami, i przywiódł do Babilonu.
8
Mense quinto, séptima die mensis, ipse est annus nonusdécimus regis Babylónis, venit Nabuzárdan princeps exércitus, servus regis Babylónis, in Ierúsalem. Miesiąca piątego, siódmego dnia miesiąca, ten jest rok dziewiętnasty króla Babilońskiego, przyjachał Nabuzardan hetman wojska sługa króla Babilońskiego do Jeruzalem.
9
Et succéndit domum Dómini, et domum regis: et domos Ierúsalem, omnémque domum combússit igni. I spalił dom Pański, i dom królewski, i domy Jerozolimskie, i wszelki dom spalił ogniem,
10
Et muros Ierúsalem in circúitu destrúxit omnis exércitus Chaldæórum, qui erat cum príncipe mílitum. A mury Jerozolimskie w około rozwaliło wszystko wojsko Chaldejskie, które było z hetmanem żołnierzów.
11
Réliquam autem pópuli partem, quæ remánserat in civitáte, et pérfugas, qui transfúgerant ad regem Babylónis, et réliquum vulgus tránstulit Nabuzárdan princeps milítiæ. A ostatek ludu, który był w mieście został, i zbiegi, którzy byli zbiegli do króla Babilońskiego i inne pospólstwo przeniósł Nabuzardan hetman wojska.
12
Et de paupéribus terræ relíquit vinitóres et agrícolas. A z ubogich ziemie zostawił winiarze i oracze.
13
Colúmnas autem ǽreas, quæ erant in templo Dómini, et bases, et mare ǽreum, quod erat in domo Dómini, confregérunt Chaldǽi, et transtulérunt æs omne in Babylónem. A słupy miedziane, które były w kościele Pańskim, I podstawki i morze miedziane, które było w domu Pańskim, połamali Chaldejczycy, i przenieśli wszystkę miedź do Babilonu.
14
Ollas quoque ǽreas, et trullas, et tridéntes, et scyphos, et mortaríola, et ómnia vasa ǽrea, in quibus ministrábant, tulérunt. Garnce też miedziane, i tace, i widły, i kubki, i możdzierzyki, i wszystko naczynie miedziane, którem służono, pobrali.
15
Necnon et thuríbula, et phíalas: quæ áurea, áurea: et quæ argéntea, argéntea tulit princeps milítiæ, Ktemu kadzidlnice, i czasze, które złote, złote, a które srebrne, srebrne, pobrał hetman wojska,
16
id est, colúmnas duas, mare unum, et bases quas fécerat Sálomon in templo Dómini: non erat pondus æris ómnium vasórum. To jest słupy dwa, morze jedno i podstawki, które był sprawił Salomon w kościele Pańskim: nie było wagi miedzi wszystkiego naczynia.
17
Decem et octo cúbitos altitúdinis habébat colúmna una: et capitéllum ǽreum super se altitúdinis trium cubitórum: et retiáculum, et malogranáta super capitéllum colúmnæ, ómnia ǽrea: símilem et colúmna secúnda habébat ornátum. Ośmnaście łokiet na wzwyż miał słup jeden, a Capitellum miedziane na sobie trzy łokcie na wzwyż i siatka i granatowe jabłka na Capitellum słupa, wszystko miedziane: podobne ochędóstwo miał takież słup drugi.
18
Tulit quoque princeps milítiæ Saraíam sacerdótem primum, et Sophoníam sacerdótem secúndum, et tres ianitóres. Wziął też hetman wojska Saraja kapłana pierwszego iSophoniasza kapłana wtórego, i trzech odźwiernych.
19
Et de civitáte eunúchum unum, qui erat præféctus super bellatóres viros: et quinque viros de his, qui stéterant coram rege, quos réperit in civitáte: et Sopher príncipem exércitus, qui probábat tyrónes de pópulo terræ: et sexagínta viros e vulgo, qui invénti fúerant in civitáte. I z miasta rzezańca jednego, który był przełożon nad mężami wojennemi, i pięć mężów z tych którzy stawali przed królem, które nalazł w mieście, i Sophera hetmana wojska, który ćwiczył nowe żołnierze z ludu ziemie: i sześćdziesiąt mężów z pospolitego człeka, które naleziono było w mieście.
20
Quos tollens Nabuzárdan princeps mílitum, duxit ad regem Babylónis in Réblatha. Które wziąwszy Nabuzardan hetman żołnierzów, wiódł do króla Babilońskiego do Reblatha.
21
Percussítque eos rex Babylónis, et interfécit eos in Réblatha in terra Emath: et translátus est Iuda de terra sua. I pobił je król Babiloński, i zamordował ich w Reblacie w ziemi Emath: i przeniesion jest Juda z ziemie swej.
22
Pópulo autem, qui relíctus erat in terra Iuda, quem dimíserat Nabuchodónosor rex Babylónis, præfécit Godolíam fílium Ahicam fílii Saphan. Nad ludem lepak, który został w ziemi Judzkiej, który był zostawił Nabuchodonozor król Babiloński, przełożył Godoliasza syna Ahikam syna Saphanowego.
23
Quod cum audíssent omnes duces mílitum, ipsi et viri qui erant cum eis, vidélicet quod constituísset rex Babylónis Godolíam: venérunt ad Godolíam in Maspha, Ismahel fílius Nathaníæ, et Ióhanan fílius Carée, et Saraía fílius Thanéhumeth Netophathítes, et Iezonías fílius Maáchathi, ipsi et sócii eórum. Co gdy usłyszeli wszyscy hetmanowie żołnierscy, sami i mężowie, którzy z nim byli, to jest, że król Babiloński postanowił Godoliasza: przyszli do Godoliasza do Maspha: Ismahel syn Nathaniasza, i Jehanan syn Karee, i Saraja syn Thanehumeth Netophatczyk, i Jezonias syn Maachaty, sami i towarzysze ich.
24
Iuravítque Godolías ipsis et sóciis eórum, dicens: Nolíte timére servíre Chaldǽis: manéte in terra, et servíte regi Babylónis, et bene erit vobis. I przysiągł Godoliasz im i towarzyszom ich, mówiąc: Nie bójcie się służyć Chaldejczykom, mieszkajcie w ziemi a służcie królowi Babilońskiemu, a będzie wam dobrze.
25
Factum est autem in mense séptimo, venit Ismahel fílius Nathaníæ fílii Elísama de sémine régio, et decem viri cum eo: percusserúntque Godolíam, qui et mórtuus est: sed et Iudǽos et Chaldǽos, qui erant cum eo in Maspha. I stało się miesiąca siódmego, przyszedł Ismahel syn Nathaniaszów syna Elisama z nasienia królewskiego, i dziesięć mężów z nim: i zabili Godoliasza, który też umarł: ale i Żydy i Chaldejczyki, którzy z nim byli w Maspha.
26
Consurgénsque omnis pópulus a parvo usque ad magnum, et príncipes mílitum, venérunt in Ægýptum, timéntes Chaldǽos. I powstawszy wszystek lud od małego aż do wielkiego, i hetmanowie żołnierzów poszli do Egiptu, bojąc się Chaldejczyków.
27
Factum est vero in anno trigésimo séptimo transmigratiónis Ióachin regis Iuda, mense duodécimo, vigésima séptima die mensis: sublevávit Evilmérodach rex Babylónis, anno quo regnáre cœ́perat, caput Ióachin regis Iuda de cárcere. I stało się roku trzydziestego siódmego przeprowadzenia Joachina króla Judzkiego miesiąca dwunastego, dwudziestego i siódmego dnia miesiąca, podniósł Ewilmerodach król Babiloński, roku, którego był począł królować, głowę Joachina króla Judzkiego z więzienia.
28
Et locútus est ei benígne: et pósuit thronum eius super thronum regum, qui erant cum eo in Babylóne. I mówił do niego łaskawie: i postawił stolicę jego nad stolicą królów, którzy byli z nim w Babilonie,
29
Et mutávit vestes eius, quas habúerat in cárcere, et comedébat panem semper in conspéctu eius cunctis diébus vitæ suæ. I odmienił szaty jego, które miał w ciemnicy, i jadał chleb zawsze przed obliczem jego, po wszystkie dni żywota swego.
30
Annónam quoque constítuit ei sine intermissióne, quæ et dabátur ei a rege per síngulos dies ómnibus diébus vitæ suæ. Obrok mu też naznaczył bez przestanku, który mu też dawano od króla na każdy dzień po wszystkie dni żywota jego.