Liber Tobiæ
Księga Tobiasza
1
Tobías ex tribu et civitáte Néphthali (quæ est in superióribus Galilǽæ supra Naásson, post viam, quæ ducit ad occidéntem, in sinístro habens civitátem Sephet),
Tobiasz z pokolenia i z miasta Nephtali, (które jest na wyższych miejscach Galileiej nad Naasson, za drogą wiedzie ku zachodowi, po lewej, mając miasto Sephet).
2
cum captus esset in diébus Salmánasar regis Assyriórum, in captivitáte tamen pósitus, viam veritátis non deséruit,
Gdy był pojman za dni Salmanazara króla Assyryjskiego, jednak w pojmaniu będąc drogi prawdy nie odstąpił.
3
ita ut ómnia, quæ habére póterat, quotídie concaptívis frátribus, qui erant ex eius génere, impertíret.
Tak, iż wszystkiego co mógł mieć, na każdy dzień braciej wespół pojmanej, którzy byli z jego rodu, udzielał.
4
Cumque esset iúnior ómnibus in tribu Néphthali, nihil tamen pueríle gessit in ópere.
A chocia był młodszy ze wszystkich w pokoleniu Nephthali, wszakże nic dziecinnego w sprawie nie czynił.
5
Dénique, cum irent omnes ad vítulos áureos, quos Ieróboam fécerat rex Israel, hic solus fugiébat consórtia ómnium,
Na ostatek gdy wszyscy chodzili do cielców złotych, które był sprawił Jeroboam król Izraelski: ten sam chronił się towarzystwa wszystkich:
6
sed pergébat in Ierúsalem ad templum Dómini, et ibi adorábat Dóminum Deum Israel, ómnia primitíva sua, et décimas suas fidéliter ófferens,
Ale chodził do Jeruzalem do Kościoła Pańskiego, i tam się kłaniał Panu Bogu Izraelowemu, wszystkie pierworoctwa swe, i dziesięciny swe wiernie ofiarując,
7
ita ut in tértio anno prosélytis et ádvenis ministráret omnem decimatiónem.
Tak iż trzeciego roku nowo nawróconym i przychodniom wszystkę dziesięcinę dawał.
8
Hæc et his simília secúndum legem Dei puérulus observábat.
Te rzeczy i inne tym podobne według zakonu Bożego, dziecięciem będąc zachowywał.
9
Cum vero factus esset vir, accépit uxórem Annam de tribu sua, genuítque ex ea fílium, nomen suum impónens ei,
A gdy się stał mężem, pojął żonę Annę z pokolenia swego, i zrodził z niej syna, dając mu imię swe.
10
quem ab infántia timére Deum dócuit, et abstinére ab omni peccáto.
Którego nauczył z dzieciństwa bać się Pana Boga, i wstrzymać się od wszelkiego grzechu.
11
Igitur, cum per captivitátem devenísset cum uxóre sua, et fílio in civitátem Níniven cum omni tribu sua
A tak gdy przez pojmanie, przyszedł z żoną swą i z synem do miasta Niniwen we wszystkiem pokoleniem swojem.
12
(cum omnes éderent ex cibis gentílium), iste custodívit ánimam suam, et numquam contaminátus est in escis eórum.
(Gdy wszyscy pożywali z pokarmów pogańskich), on strzegł dusze swej, i nigdy się ich pokarmami nie splugawił.
13
Et quóniam memor fuit Dómini in toto corde suo, dedit illi Deus grátiam in conspéctu Salmánasar regis,
A iż pomniał na Pana ze wszystkiego serca swego, dał mu Bóg łaskę przed oczyma Salmanazara króla.
14
et dedit illi potestátem quocúmque vellet ire, habens libertátem quæcúmque fácere voluísset.
I dół mu wolność iść gdziebykolwiek chciał, mając wolność czynić cobykolwiek chciał.
15
Pergébat ergo ad omnes, qui erant in captivitáte, et mónita salútis dabat eis.
Chodził tedy do wszystkich, którzy w pojmaniu byli, i dawał im napominania zbawienne.
16
Cum autem venísset in Rages civitátem Medórum, et ex his, quibus honorátus fúerat a rege, habuísset decem talénta argénti:
A gdy przyszedł do Rages miasta Medczyków, a z tych rzeczy, któremi był uczczony od króla, miał dziesięć talentów srebra.
17
et cum in multa turba géneris sui Gabélum egéntem vidéret, qui erat ex tribu eius, sub chirógrapho dedit illi memorátum pondus argénti.
I gdy w wielkiem zgromadzeniu narodu swego widział Gabela potrzebnego, który był z pokolenia jego, dał mu na cyrograph srebra pomienioną wagę.
18
Post multum vero témporis, mórtuo Salmánasar rege, cum regnáret Sennácherib fílius eius pro eo, et fílios Israel exósos habéret in conspéctu suo:
A po niemałym czasie, po śmierci króla Salmanazara, gdy królował syn jego Sennacherib miasto niego, i syny Izraelskie miał w nienawiści w oczach swych.
19
Tobías quotídie pergébat per omnem cognatiónem suam, et consolabátur eos, dividebátque unicuíque, prout póterat, de facultátibus suis:
Tobiasz na każdy dzień obchodził wszystek naród swój, i cieszył je, i udzielał każdemu, ile mógł z majętności swojej:
20
esuriéntes alébat, nudísque vestiménta præbébat, et mórtuis atque occísis sepultúram sollícitus exhibébat.
Łaknące żywił, i nagim odzienie dawał, a umarłym i zabitym pogrzeb z pilnością sprawował.
21
Dénique cum revérsus esset rex Sennácherib, fúgiens a Iudǽa plagam, quam circa eum fécerat Deus propter blasphémiam suam, et irátus multos occíderet ex fíliis Israel, Tobías sepeliébat córpora eórum.
Nakoniec, gdy się król Sennacherib wrócił, uciekszy z Żydowskiej ziemie przed porażką, którą był około niego uczynił Bóg dla bluźnierstwa jego, a rozgniewany zabijał wielu z synów Izraelskich. Tobiasz pogrzebał ciała ich.
22
At ubi nuntiátum est regi, iussit eum occídi, et tulit omnem substántiam eius.
Ale gdy oznajmiono królowi, kazał go zabić, i zabrał wszystkę majętność jego.
23
Tobías vero cum fílio suo, et cum uxóre fúgiens, nudus látuit, quia multi diligébant eum.
A Tobiasz z synem swoim i z żoną uciekszy krył się nagi, bo go wiele ich miłowało.
24
Post dies vero quadragínta quinque occidérunt regem fílii ipsíus,
Lecz po czterdzieści i piąci dni zabili króla synowie jego:
25
et revérsus est Tobías in domum suam, omnísque facúltas eius restitúta est ei.
I wrócił się Tobiasz do domu swego, i wrócono mu wszystkę majętność jego.
1
Post hæc vero, cum esset dies festus Dómini, et factum esset prándium bonum in domo Tobíæ,
A potem, gdy było święto Pańskie, i sprawiono obiad dobry w domu Tobiaszowym.
2
dixit fílio suo: Vade, et adduc áliquos de tribu nostra, timéntes Deum, ut epuléntur nobíscum.
Rzekł synowi swemu: Idź, a przywiedź kilku z naszego pokolenia bojących się Boga, aby używali z nami.
3
Cumque abiísset, revérsus nuntiávit ei unum ex fíliis Israel iugulátum iacére in platéa. Statímque exsíliens de accúbitu suo, relínquens prándium, ieiúnus pervénit ad corpus:
A gdy poszedł, wróciwszy się powiedział mu, że jeden z synów Izraelskich zabity leżał na ulicy. I natychmiast wyskoczywszy z siedzenia swego opuściwszy obiad, naczczo przybieżał do ciała:
4
tollénsque illud portávit ad domum suam occúlte, ut dum sol occubuísset, caute sepelíret eum.
A wziąwszy je zaniósł do domu swego potajemnie: aby po zaszciu słońca ostrożnie je pochował.
5
Cumque occultásset corpus, manducávit panem cum luctu et tremóre,
A skrywszy ciało, jadł chleb z żałością i ze drżeniem.
6
mémorans illum sermónem, quem dixit Dóminus per Amos prophétam: Dies festi vestri converténtur in lamentatiónem et luctum.
Wspominając one słowa, które mówił Pan przez Amos proroka: Święta wasze obrócą się w płacz i w żałość.
7
Cum vero sol occubuísset, ábiit, et sepelívit eum.
A gdy słońce zaszło, poszedł i pogrzebł go.
8
Arguébant autem eum omnes próximi eius, dicéntes: Iam huius rei causa intérfici iussus es, et vix effugísti mortis impérium, et íterum sépelis mórtuos?
A wszyscy bliscy jego strofowali go, mówiąc: Już cię dla tej przyczyny kazano zabić, i zaledwieś uszedł skazania na śmierć, a znowu grzebiesz umarłe?
9
Sed Tobías plus timens Deum, quam regem, rapiébat córpora occisórum, et occultábat in domo sua, et médiis nóctibus sepeliébat ea.
Ale Tobiasz więcej się bojąc Boga niźli króla, porywał ciała zabitych, i krył w domu swym, a o północy je grzebł.
10
Cóntigit autem ut quadam die fatigátus a sepultúra, véniens in domum suam, iactásset se iuxta paríetem, et obdormísset,
I trafiło się że jednego dnia będąc spracowany z pogrzebu, przyszedszy do domu swego, porzucił się podle ściany i zasnął.
11
et ex nido hirúndinum dormiénti illi cálida stércora incíderent super óculos eius, fierétque cæcus.
A z gniazda jaskółczego, gdy spał, gorący gnój upadł na oczy jego, i stał się ślepym.
12
Hanc autem tentatiónem ídeo permísit Dóminus eveníre illi, ut pósteris darétur exémplum patiéntiæ eius, sicut et sancti Iob.
A tę pokusę dla tego Bóg nań przepuścił, żeby potomkom był dan przykład cierpliwości jego, jako Joba świętego.
13
Nam cum ab infántia sua semper Deum timúerit, et mandáta eius custodíerit, non est contristátus contra Deum, quod plaga cæcitátis evénerit ei,
Bo gdyż z młodości swej zawżdy się Boga bał, i strzegł przykazania jego, nie zasmucił się przeciw Bogu, że plaga ślepoty potkała go.
14
sed immóbilis in Dei timóre permánsit, agens grátias Deo ómnibus diébus vitæ suæ.
Ale nieporuszony trwał w bojaźni Bożej, dziękując Bogu przez wszystkie dni żywota swego.
15
Nam sicut beáto Iob insultábant reges, ita isti paréntes et cognáti eius irridébant vitam eius, dicéntes:
Bo jako świętemu Jobowi urągali królowie, tak i temu powinni i krewni jego, naśmiewali się z żywota jego mówiąc:
16
Ubi est spes tua, pro qua eleemósynas et sepultúras faciébas?
Gdzież jest nadzieja twoja, dla którejś jałmużny i pogrzeby czynił?
17
Tobías vero increpábat eos, dicens: Nolíte ita loqui:
Ale Tobiasz strofował je mówiąc: Nie mówcie tak,
18
quóniam fílii sanctórum sumus, et vitam illam exspectámus, quam Deus datúrus est his, qui fidem suam numquam mutant ab eo.
Bo jesteśmy synowie świętych, i żywota onego czekamy, który Bóg da tym, którzy wiary swej nigdy nie odmieniają od niego.
19
Anna vero uxor eius ibat ad opus textrínum quotídie, et de labóre mánuum suárum victum, quem cónsequi póterat, deferébat.
A Anna żona jego chadzała co dzień na tkacką robotę, a z prace rąk swoich pożywienie którego nabyć mogła przynosiła.
20
Unde factum est ut hædum caprárum accípiens detulísset domi:
Zkąd stało się, że dostawszy koźlęcia kóz przyniosła do domu.
21
cuius cum vocem balántis vir eius audísset, dixit: Vidéte, ne forte furtívus sit, réddite eum dóminis suis, quia non licet nobis aut édere ex furto áliquid, aut contíngere.
Którego gdy mąż jej głos wrzeszczącego usłyszał rzekł: Patrzcie by snadź kradzione nie było, wróćcie je Panom swoim: bo się nam nie godzi, albo jeść co z kradzieży, albo się dotykać.
22
Ad hæc uxor eius iráta respóndit: Maniféste vana facta est spes tua, et eleemósynæ tuæ modo apparuérunt.
Na to żona jego rozgniewawszy się odpowiedziała: jawnieć próżna stała się nadzieja twoja, i jałmużny twoje teraz się okazały.
23
Atque his, et áliis huiuscémodi verbis exprobrábat ei.
I temi i inszemi takiemi słowy urągała mu.
1
Tunc Tobías ingémuit, et cœpit oráre cum lácrymis,
Westchnął tedy Tobiasz, i począł się modlić z płaczem.
2
dicens: Iustus es Dómine, et ómnia iudícia tua iusta sunt, et omnes viæ tuæ, misericórdia, et véritas, et iudícium.
Mówiąc: Sprawiedliwyś jest Panie, i wszystkie sądy twoje są sprawiedliwe, i wszystkie drogi twoje, miłosierdzie, i prawda, i sąd.
3
Et nunc Dómine, memor esto mei, et ne vindíctam sumas de peccátis meis, neque reminiscáris delícta mea, vel paréntum meórum.
A teraz Panie wspomni na mię, a nie mści się za grzechy moje, ani pamiętaj na występki moje, albo rodziców moich.
4
Quóniam non obedívimus præcéptis tuis, ídeo tráditi sumus in direptiónem, et captivitátem, et mortem, et in fábulam, et in impropérium ómnibus natiónibus, in quibus dispersísti nos.
Bocieśmy nie zachowali przykazania twego, przetożeśmy wydani na łup, i w niewolstwo, i na śmierć, i na obmowisko i na pośmiech wszystkim narodom, między któreś nas rozproszył.
5
Et nunc Dómine magna iudícia tua, quia non égimus secúndum præcépta tua, et non ambulávimus sincériter coram te.
A teraz Panie, wielkie sądy twoje, iżeśmy nie czynili według przykazania twego, i nie chodziliśmy szczerze przed tobą.
6
Et nunc Dómine secúndum voluntátem tuam fac mecum, et prǽcipe in pace récipi spíritum meum: éxpedit enim mihi mori magis, quam vívere.
A teraz Panie uczyń zemną według wolej twojej, a rozkaż w pokoju wziąć ducha mego: bo mi daleko lepiej umrzeć, niźli żyć.
7
Eádem ítaque die cóntigit ut Sara fília Raguélis in Rages civitáte Medórum, et ipsa audíret impropérium ab una ex ancíllis patris sui,
Tegoż tedy dnia przydało się, iż Sara córka Raguelowa w Rages mieście Medskim, i ona usłyszała urąganie od jednej służebnice ojca swego.
8
quóniam trádita fúerat septem viris, et dæmónium nómine Asmodǽus occíderat eos, mox ut ingréssi fuíssent ad eam.
Bo była wydana za siedm mężów, a czart imieniem Asmodeus pomordował je, skoro do niej weszli.
9
Ergo cum pro culpa sua increpáret puéllam, respóndit ei, dicens: Amplius ex te non videámus fílium, aut fíliam super terram, interféctrix virórum tuórum.
Gdy tedy karała dziewkę za jej winę, odpowiedziała jej, mówiąc: Bodajżeśmy więcej nie oglądali syna ani córki z ciebie na ziemi, morderko mężów twoich.
10
Numquid et occídere me vis, sicut iam occidísti septem viros? Ad hanc vocem perréxit in supérius cubículum domus suæ: et tribus diébus, et tribus nóctibus non manducávit, neque bibit:
Czyli i mnie chcesz zabić, jakoś już zabiła siedmi mężów? Na te słowa poszła do zwierzchniej komory domu swego: a przez trzy dni i trzy nocy nie jadła ani piła:
11
sed in oratióne persístens, cum lácrymis deprecabátur Deum, ut ab isto impropério liberáret eam.
Ale trwając na modlitwie, z płaczem prosiła Boga, aby ją od tego urągania wybawił.
12
Factum est autem die tértia, dum compléret oratiónem, benedícens Dóminum,
I stało się dnia trzeciego, gdy kończyła modlitwę błogosławiąc Pana.
13
dixit: Benedíctum est nomen tuum Deus patrum nostrórum: qui cum irátus fúeris, misericórdiam fácies, et in témpore tribulatiónis peccáta dimíttis his, qui ínvocant te.
Rzekła: Błogosławione jest imię twoje Boże ojców naszych: który gdy się rozgniewasz, miłosierdzie uczynisz, a czasu utrapienia grzechy odpuszczasz tym, którzy cię wzywają.
14
Ad te Dómine fáciem meam convérto, ad te óculos meos dírigo.
Do ciebie Panie oblicze moje obracam, do ciebie podnaszam oczy moje.
15
Peto Dómine ut de vínculo impropérii huius absólvas me, aut certe désuper terram erípias me.
Proszę Panie, abyś mię od związku tego urągania wybawił, albo mię więc wyrwał z ziemie.
16
Tu scis Dómine, quia numquam concupívi virum, et mundam servávi ánimam meam ab omni concupiscéntia.
Ty wiesz Panie, żemci nigdy nie żądała męża, i czystą zachowałam duszę moję od wszelakiej pożądliwości.
17
Numquam cum ludéntibus míscui me: neque cum his, qui in levitáte ámbulant, partícipem me prǽbui.
Nigdym się z igrającymi nie mieszała, anim społeczności miała z temi, którzy w lekkości chodzą.
18
Virum autem cum timóre tuo, non cum libídine mea, consénsi suscípere.
Lecz męża z bojaźnią twoją, a nie z pożądliwością moją, przyzwoliłam pojąć.
19
Et, aut ego indígna fui illis, aut illi fórsitan me non fuérunt digni, quia fórsitan viro álii conservásti me.
I abom ja ich niegodną była, abo oni podobno mnie byli niegodni: żeś mię podobno innemu mężowi zachował.
20
Non est enim in hóminis potestáte consílium tuum.
Bo nie jest w mocy człowieczej rada twoja.
21
Hoc autem pro certo habet omnis, qui te colit: quod vita eius, si in probatióne fúerit, coronábitur: si autem in tribulatióne fúerit, liberábitur: et si in correptióne fúerit, ad misericórdiam tuam veníre licébit.
Lecz to za pewną ma każdy, który cię chwali, iż żywot jego, jeśliby był w doświadczeniu, koronowali będzie: a jeśliby był w utrapieniu, wybawion będzie: a jeśliby był w karaniu, ku miłosierdziu twemu wolno mu przyść będzie.
22
Non enim delectáris in perditiónibus nostris: quia post tempestátem tranquíllum facis: et post lacrymatiónem et fletum, exsultatiónem infúndis.
Nie kochasz się bowiem w naszem zatraceniu: bo po niepogodzie, pogodę czynisz: a po płaczu i żałobie pocieszenie wlewasz.
23
Sit nomen tuum Deus Israel benedíctum in sǽcula.
Niechajże imię twoje Boże Izraelski będzie błogosławione na wieki.
24
In illo témpore exaudítæ sunt preces ambórum in conspéctu glóriæ summi Dei:
Tegoż czasu obojga modlitwy wysłuchane są przed oczyma chwały Boga najwyższego.
25
et missus est ángelus Dómini sanctus Ráphael, ut curáret eos ambos, quorum uno témpore sunt oratiónes in conspéctu Dómini recitátæ.
I posłan jest Anioł Pański święty Raphael, aby ich oboje uzdrowił, których modlitwy jednego czasu przed oczyma Pańskimi były przełożone.
1
Igitur cum Tobías putáret oratiónem suam exaudíri ut mori potuísset, vocávit ad se Tobíam fílium suum,
Gdy tedy Tobiasz mniemał, że modlitwa jego była wysłuchana, żeby umrzeć mógł, wezwał do siebie Tobiasza syna swego.
2
dixítque ei: Audi fili mi verba oris mei, et ea in corde tuo quasi fundaméntum cónstrue.
I rzekł mu: Słuchaj synu mój słów ust moich, a załóż je jako fundament w sercu twojem.
3
Cum accéperit Deus ánimam meam, corpus meum sépeli: et honórem habébis matri tuæ ómnibus diébus vitæ eius:
Gdy Bóg weźmie duszę moję, pogrzeb ciało moje: a miej w uczciwości matkę twoję po wszystkie dni żywota jej.
4
memor enim esse debes, quæ et quanta perícula passa sit propter te in útero suo.
Bo pamiętać masz, które i jako wielkie niebezpieczeństwa cierpiała dla ciebie w swym żywocie:
5
Cum autem et ipsa compléverit tempus vitæ suæ, sepélias eam circa me.
A gdy i ona wypełni czas żywota swego, pogrzeb ją podle mnie.
6
Omnibus autem diébus vitæ tuæ in mente habéto Deum: et cave ne aliquándo peccáto conséntias, et prætermíttas præcépta Dómini Dei nostri.
A przez wszystkie dni żywota twego miej na pamięci Boga: a strzeż się, byś kiedy na grzech nie przyzwolił, a nie przestąpił przykazania Pana Boga naszego.
7
Ex substántia tua fac eleemósynam, et noli avértere fáciem tuam ab ullo páupere: ita enim fiet ut nec a te avertátur fácies Dómini.
Czyń jałmużnę z majętności twoich, a nie odwracaj oblicza twego od żadnego ubogiego: bo tak będzie, że ani od ciebie nie odwróci się oblicze Pańskie.
8
Quómodo potúeris, ita esto miséricors.
Jako będziesz mógł tak bądź miłosierny.
9
Si multum tibi fúerit, abundánter tríbue: si exíguum tibi fúerit, étiam exíguum libénter impertíri stude.
Będziesz li miał wiele, hojnie dawaj: jeśli mało będziesz miał, i mało z chucią udzielać usiłuj.
10
Prǽmium enim bonum tibi thesaurízas in die necessitátis:
Tak bowiem skarbisz sobie zapłatę dobrą na dzień potrzeby.
11
quóniam eleemósyna ab omni peccáto, et a morte líberat, et non patiétur ánimam ire in ténebras.
Bo jałmużna od wszelkiego grzechu i od śmierci wybawia, a nie dopuści duszy iść do ciemności.
12
Fidúcia magna erit coram summo Deo eleemósyna ómnibus faciéntibus eam.
Jałmużna wielką ufnością będzie przed nawyższym Bogiem wszystkim, którzy ją czynią.
13
Atténde tibi fili mi ab omni fornicatióne, et præter uxórem tuam numquam patiáris crimen scire.
Strzeżże się pilnie, synu mój, wszelakiego porubstwa, a oprócz żony swej nigdy o grzechu nie wiedz.
14
Supérbiam numquam in tuo sensu, aut in tuo verbo dominári permíttas: in ipsa enim inítium sumpsit omnis perdítio.
Pysze nigdy w myśli twojej, ani w słowie twojem panować nie dopuszczaj. Bo od niej początek wzięło wszystko zatracenie.
15
Quicúmque tibi áliquid operátus fúerit, statim ei mercédem restítue, et merces mercenárii tui apud te omníno non remáneat.
Ktokolwiek ci będzie co robił, natychmiast mu oddaj zapłatę, a zarobek najemnika twego niech u ciebie żadnym sposobem nie zostaje.
16
Quod ab álio óderis fíeri tibi, vide ne tu aliquándo álteri fácias.
Czegobyś nienawidział, abyć kto inny czynił, abyś ty kiedy drugiemu nie czynił.
17
Panem tuum cum esuriéntibus et egénis cómede, et de vestiméntis tuis nudos tege.
Chleba twego z łaknącymi i z ubogimi pożywaj, a szatami twemi nagie przyodziewaj.
18
Panem tuum, et vinum tuum super sepultúram iusti constítue, et noli ex eo manducáre, et bíbere cum peccatóribus.
Chleb twój i wino twoje staw na pogrzebie sprawiedliwego, a nie jedz go ani pij z grzesznikami.
19
Consílium semper a sapiénte perquíre.
Rady za wżdy od mądrego szukaj.
20
Omni témpore bénedic Deum: et pete ab eo, ut vias tuas dírigat, et ómnia consília tua in ipso permáneant.
Błogosław Boga na każdy czas: a proś go, aby drogi twoje prostował a wszystkie rady twoje niech w nim przebywają.
21
Indico étiam tibi fili mi dedísse me decem talénta argénti, dum adhuc infántulus esses, Gabélo, in Rages civitáte Medórum, et chirógraphum eius apud me hábeo:
Oznajmujęć też, synu mój, żem dał dziesięć talentów srebra, gdyś jeszcze był dziecinką, Gabelowi w Rages mieście Medskim, i cyrograph jego mam u siebie:
22
et ídeo perquíre quo modo ad eum pervénias, et recípias ab eo supra memorátum pondus argénti, et restítuas ei chirógraphum suum.
A przeto popytaj się jakobyś mógł do niego przyść i wziąć od niego pomienioną wagę srebra, a wrócić mu cyrograph jego.
23
Noli timére fili mi: páuperem quidem vitam gérimus, sed multa bona habébimus si timuérimus Deum, et recessérimus ab omni peccáto, et fecérimus bene.
Nie bój się synu mój: ubogie wprawdzie żywot wiedziemy, ale wiele dobrego mieć będziemy, jeśli się będziem bać Boga, a odstąpimy od wszelakiego grzechu, i będziem dobrze czynić.
1
Tunc respóndit Tobías patri suo, et dixit: Omnia quæcúmque præcepísti mihi fáciam pater.
Odpowiedział tedy Tobiasz ojcu swemu, i rzekł: Wszystko coś mi rozkazał ojcze uczynię.
2
Quómodo autem pecúniam hanc requíram, ignóro: ille me nescit, et ego eum ignóro: quod signum dabo ei? sed neque viam, per quam pergátur illuc, aliquándo cognóvi.
Ale nie wiem jako mam dochodzić tych pieniędzy: on mnie nie zna ani ja onego: cóż mu za znak dam? Ale ani drogi, którą tam chodzą, nigdym nie świadom.
3
Tunc pater suus respóndit illi, et dixit: Chirógraphum quidem illíus penes me hábeo: quod dum illi osténderis, statim restítuet.
Odpowiedział mu tedy ociec jego, i rzekł: Mamci u siebie cyrograph jego, który skoro mu ukażesz, natychmiast odda.
4
Sed perge nunc, et inquíre tibi áliquem fidélem virum, qui eat tecum salva mercéde sua, ut dum adhuc vivo, recípias eam.
Ale idź teraz a poszukaj sobie jakiego człowieka wiernego, któryby szedł z tobą za pewną zapłatą swą, abyś pókim jeszcze żyw odebrał je.
5
Tunc egréssus Tobías, invénit iúvenem spléndidum stantem præcínctum, et quasi parátum ad ambulándum.
Wyszedszy tedy Tobiasz, nalazł młodzieńca świetnego, stojącego przepasanym, i jakoby gotowym na chodzenie.
6
Et ignórans quod ángelus Dei esset, salutávit eum, et dixit: Unde te habémus, bone iúvenis?
A niewiedząc żeby był Anioł Boży, pozdrowił go, i rzekł: Zkąd cię mamy dobry młodzieńcze?
7
At ille respóndit: Ex fíliis Israel. Et Tobías dixit ei: Nosti viam, quæ ducit in regiónem Medórum?
A on odpowiedział: Z synów Izraelskich. I rzekł mu Tobiasz: A wiesz drogę, która wiedzie do krainy Medskiej?
8
Cui respóndit: Novi: et ómnia itínera eius frequénter ambulávi, et mansi apud Gabélum fratrem nostrum, qui morátur in Rages civitáte Medórum, quæ pósita est in monte Ecbátanis.
Któremu odpowiedział: Wiem, i częstom chadzał po jej wszystkich drogach, i mieszkałem u Gabela brata naszego, który mieszka w Rages mieście Medskim, które leży na górze Ekbatanis.
9
Cui Tobías ait: Sústine me óbsecro, donec hæc ipsa núntiem patri meo.
Któremu Tobiasz rzekł: Proszę poczekaj mię, aż to samo powiem ojcu memu.
10
Tunc ingréssus Tobías, indicávit univérsa hæc patri suo. Super quæ admirátus pater, rogávit ut introíret ad eum.
Tedy wszedszy Tobiasz, oznajmił to wszystko ojcu swemu. Czemu zdziwiwszy się ociec prosił, aby wszedł do niego.
11
Ingréssus ítaque salutávit eum, et dixit: Gáudium tibi sit semper.
A tak wszedszy pozdrowił go i rzekł: Niechci zawżdy będzie wesele.
12
Et ait Tobías: Quale gáudium mihi erit, qui in ténebris sédeo, et lumen cæli non vídeo?
I rzekł Tobiasz: Co za wesele mi będzie, który w ciemności siedzę, a światłości niebieskiej nie widzę?
13
Cui ait iúvenis: Forti ánimo esto, in próximo est ut a Deo curéris.
Któremu rzekł młodzieniec: Bądź serca mężnego, blisko tego że od Boga uzdrowion będziesz.
14
Dixit ítaque illi Tobías: Numquid póteris perdúcere fílium meum ad Gabélum in Rages civitátem Medórum? et cum redíeris, restítuam tibi mercédem tuam.
Rzekł mu tedy Tobiasz: Możeszli ty dowieść syna mego do Gabela do Rages miasta Medskiego, a gdy się wrócisz, oddam ci twą zapłatę.
15
Et dixit ei ángelus: Ego ducam, et redúcam eum ad te.
I rzekł mu Anioł: Ja go dowiodę, i zaś przywiodę do ciebie.
16
Cui Tobías respóndit: Rogo te, índica mihi, de qua domo, aut de qua tribu es tu?
Któremu Tobiasz odpowiedział: Proszę cię powiedz mi z któregoś ty domu abo pokolenia,
17
Cui Ráphael ángelus dixit: Genus quæris mercenárii, an ipsum mercenárium, qui cum fílio tuo eat?
Rzekł mu Raphael Anioł: Pytasz się o narodzie najemnikowym, czyli o samym najemniku, któryby szedł z synem twoim?
18
Sed ne forte sollícitum te reddam, ego sum Azarías Ananíæ magni fílius.
Ale abym cię nie frasował, ja jestem Azaryasz syn Ananiasza wielkiego.
19
Et Tobías respóndit: Ex magno génere es tu. Sed peto ne irascáris quod volúerim cognóscere genus tuum.
Odpowiedział Tobiasz: Z wielkiegoś ty rodu. Ale proszę nie gniewaj się, żem się chciał dowiedzieć rodu twego.
20
Dixit autem illi ángelus: Ego sanum ducam, et sanum tibi redúcam fílium tuum.
A Anioł rzekł mu: Ja zdrowego zawiodę, i zaś zdrowego tobie przywiodę syna twego.
21
Respóndens autem Tobías, ait: Bene ambulétis, et sit Deus in itínere vestro, et ángelus eius comitétur vobíscum.
A Tobiasz odpowiadając rzekł: Idźcież szczęśliwie, a Bóg niechaj będzie w drodze waszej, i Anioł jego niechaj z wami idzie.
22
Tunc parátis ómnibus, quæ erant in via portánda, fecit Tobías vale patri suo et matri suæ, et ambulavérunt ambo simul.
Wszystko tedy nagotowawszy co mieli nieść w drodze, pożegnał Tobiasz ojca swego i matkę swoję, i poszli oba społu.
23
Cumque profécti essent, cœpit mater eius flere, et dícere: Báculum senectútis nostræ tulísti, et transmisísti a nobis.
A gdy wyszli, poczęła matka jego płakać i mówić: Podporę starości naszej odjąłeś, i odesłałeś od nas.
24
Numquam fuísset ipsa pecúnia, pro qua misísti eum.
Bodaj nigdy nie były te pieniądze, po któreś go posłał.
25
Sufficiébat enim nobis paupértas nostra, ut divítias computarémus hoc, quod videbámus fílium nostrum.
Bośmy dosyć mieli na ubóstwie naszem, żeśmy to sobie mogli za bogactwa poczytać, żeśmy patrzyli na syna naszego.
26
Dixítque ei Tobías: Noli flere, salvus pervéniet fílius noster, et salvus revertétur ad nos, et óculi tui vidébunt illum.
I rzekł jej Tobiasz: Nie płacz, zdrów dojdzie syn nasz, i zdrów się wróci do nas, i oglądają go oczy twoje.
27
Credo enim quod ángelus Dei bonus comitétur ei, et bene dispónat ómnia, quæ circa eum gerúntur, ita ut cum gáudio revertátur ad nos.
Bo wierzę, iż Anioł Boży dobry poprowadzi go, i dobrze sprawi wszystko, co się dzieje około niego, tak iż z radością wróci się do nas.
28
Ad hanc vocem cessávit mater eius flere, et tácuit.
Na te słowa przestała matka płakać, i umilkła.
1
Proféctus est autem Tobías, et canis secútus est eum, et mansit prima mansióne iuxta flúvium Tigris.
A Tobiasz poszedł, i pies za nim bieżał, a pierwszym noclegiem został przy rzece Tygris.
2
Et exívit ut laváret pedes suos, et ecce piscis immánis exívit ad devorándum eum.
I wyszedł, aby umył nogi swe, a oto ryba okrutna wyszła, aby go pożarła.
3
Quem expavéscens Tobías clamávit voce magna, dicens: Dómine, invádit me.
Której zlęknąwszy się Tobiasz, krzyknął wielkim głosem, mówiąc: Panie rzuca się na mię.
4
Et dixit ei ángelus: Apprehénde bránchiam eius, et trahe eum ad te. Quod cum fecísset, attráxit eum in siccum, et palpitáre cœpit ante pedes eius.
I rzekł mu Anioł: Uchwyć ją za skrzele, a ciągni ją do siebie. Co gdy uczynił, wyciągnął ją na suszą, i jęła się miotać przed nogami jego.
5
Tunc dixit ei ángelus: Exéntera hunc piscem, et cor eius, et fel, et iecur repóne tibi: sunt enim hæc necessária ad medicaménta utíliter.
Tedy mu rzekł Anioł: Rozpłataj tę rybę, a serce jej, i żółć, i wątrobę schowaj sobie: bo te rzeczy są potrzebne do lekarstw pożytecznie.
6
Quod cum fecísset, assávit carnes eius, et secum tulérunt in via: cétera saliérunt, quæ suffícerent eis, quoúsque pervenírent in Rages civitátem Medórum.
Co gdy uczynił, upiekł mięso jej, i wzięli z sobą na drogę: ostatek nasolili, coby im dostało, ażby przyszli do Rages miasta Medskiego.
7
Tunc interrogávit Tobías ángelum, et dixit ei: Obsecro te Azaría frater, ut dicas mihi quod remédium habébunt ista, quæ de pisce serváre iussísti?
Spytał tedy Tobiasz Anioła, i rzekł mu: Proszę cię bracie Azaryaszu, żebyś mi powiedział co za lekarstwo będą miały te rzeczy, któreś z ryby schować kazał?
8
Et respóndens ángelus, dixit ei: Cordis eius partículam si super carbónes ponas, fumus eius extrícat omne genus dæmoniórum sive a viro, sive a mulíere, ita ut ultra non accédat ad eos.
A odpowiadając Anioł, rzekł mu: Serca tego cząstkę, jeśli włożysz na węgle, dym jego odpędza wszelakie czarty, choć od męża, choć od niewiasty, tak iż więcej do nich nie przystąpią.
9
Et fel valet ad ungéndos óculos, in quibus fúerit albúgo, et sanabúntur.
A żółć pomaga na pomazanie oczu w którychby było bielmo, i będą uzdrowione.
10
Et dixit ei Tobías: Ubi vis ut maneámus?
I rzekł mu Tobiasz: Gdzie chcesz abyśmy stali? wstrzymajże się od niej przez trzy dni, a niczem się innem jedno modlitwami z nią nie będziesz zabawiał.
11
Respondénsque ángelus, ait: Est hic Ráguel nómine, vir propínquus de tribu tua, et hic habet fíliam nómine Saram, sed neque másculum, neque féminam ullam habet áliam præter eam.
I odpowiadając Anioł, rzekł: Jest tu imieniem Raguel mąż, powinowaty z pokolenia twego, a ten ma córkę imieniem Sarę, ale ani mężczyzny ani dziewki żadnej nie ma inszej oprócz jej:
12
Tibi debétur omnis substántia eius, et opórtet eam te accípere cóniugem.
Twoja ma być wszystka majętność jej, i masz ją ty pojąć za żonę.
13
Pete ergo eam a patre eius, et dabit tibi eam in uxórem.
A tak żądaj jej u ojca jej, a da ją tobie za żonę.
14
Tunc respóndit Tobías, et dixit: Audio quia trádita est septem viris, et mórtui sunt: sed et hoc audívi, quia dæmónium occídit illos.
Odpowiedział tedy Tobiasz, i rzekł: Słyszę, że była wydana za siedmi mężów, a pomarli: alem i to słyszał, że je czart zamordował.
15
Tímeo ergo, ne forte et mihi hæc evéniant: et cum sim únicus paréntibus meis, depónam senectútem illórum cum tristítia ad ínferos.
Otóż się boję, by snadź i mnie się to nie stało: a gdyżem jest jedynak u rodziców moich, bych nie wprawił starości ich z żałością do piekła.
16
Tunc ángelus Ráphael dixit ei: Audi me, et osténdam tibi qui sunt, quibus prævalére potest dæmónium.
Rzekł mu tedy Anioł Raphael: Posłuchaj mię, a pokażęć, którzy to są, nad którymi czart przemoc może.
17
Hi namque, qui coniúgium ita suscípiunt, ut Deum a se, et a sua mente exclúdant, et suæ libídini ita vacent sicut equus et mulus, quibus non est intelléctus: habet potestátem dæmónium super eos.
Ci bowiem, którzy w małżeństwo tak wstępują, że Boga od siebie i od serca swego wyrzucają, a swej lubości tak dosyć czynią, jako koń i muł, którzy rozumu nie mają: nad temi czart ma moc.
18
Tu autem cum accéperis eam, ingréssus cubículum, per tres dies cóntinens esto ab ea, et nihil áliud, nisi oratiónibus vacábis cum ea.
Ale gdy ją ty pojmiesz, wszedszy do łożnice,
19
Ipsa autem nocte, incénso iécore piscis, fugábitur dæmónium.
A tejże nocy, zapaliwszy wątroby rybiej, będzie odpędzono czartostwo.
20
Secúnda vero nocte in copulatióne sanctórum patriarchárum admittéris.
A drugiej nocy w złączenie świętych patryarchów przypuszczon będziesz.
21
Tértia autem nocte, benedictiónem consequéris, ut fílii ex vobis procreéntur incólumes.
A trzeciej nocy błogosławieństwa dostąpisz, aby się z was synowie zdrowi rodzili.
22
Transácta autem tértia nocte, accípies vírginem cum timóre Dómini, amóre filiórum magis quam libídine ductus, ut in sémine Abrahæ benedictiónem in fíliis consequáris.
Lecz po trzeciej nocy weźmiesz pannę z bojaźnią Pańską, więcej chęcią dziatek, niźli lubością zjęty, żebyś w nasieniu Abrahamowem błogosławieństwa w syniech dostąpił.
1
Ingréssi sunt autem ad Raguélem, et suscépit eos Ráguel cum gáudio.
I weszli do Raguela, i przyjął je Raguel z radością.
2
Intuénsque Tobíam Ráguel, dixit Annæ uxóri suæ: Quam símilis est iúvenis iste consobríno meo!
I przypatrując się Raguel Tobiaszowi, rzekł Annie żenie swej: Jako podobny jest ten młodzieniec ciotecznemu bratu memu?
3
Et cum hæc dixísset, ait: Unde estis iúvenes fratres nostri? At illi dixérunt: Ex tribu Néphthali sumus, ex captivitáte Nínive.
A gdy to wymówił, rzekł: Zkądeście młodzieńcy, bracia naszy? A oni rzekli: Jesteśmy z pokolenia Nephtali, z niewolej Niniwe.
4
Dixítque illis Ráguel: Nostis Tobíam fratrem meum? Qui dixérunt: Nóvimus.
I rzekł im Raguel: A znacie Tobiasza brata mego? Którzy rzekli: Znamy.
5
Cumque multa bona loquerétur de eo, dixit ángelus ad Raguélem: Tobías, de quo intérrogas, pater istíus est.
A gdy wiele dobrego o nim mówił, rzekł Anioł do Raguela: Tobiasz, o którym pytasz, jest ociec tego.
6
Et misit se Ráguel, et cum lácrymis osculátus est eum, et plorans supra collum eius,
I rzucił się Raguel i pocałował go z płaczem: i płacząc nad szyją jego,
7
dixit: Benedíctio sit tibi fili mi, quia boni et óptimi viri fílius es.
Rzekł: Miej błogosławieństwo synu mój, boś jest syn dobrego a cnotliwego męża.
8
Et Anna uxor eius, et Sara ipsórum fília, lacrymátæ sunt.
A Anna żona jego, i Sara córka ich płakały.
9
Postquam autem locúti sunt, præcépit Ráguel occídi aríetem, et parári convívium. Cumque hortarétur eos discúmbere ad prándium,
A gdy się rozmówili, rozkazał Raguel skopu zabić, i nagotować ucztę. A gdy ich prosił, aby siedli do obiadu,
10
Tobías dixit: Hic ego hódie non manducábo neque bibam, nisi prius petitiónem meam confírmes, et promíttas mihi dare Saram fíliam tuam.
Rzekł Tobiasz: Ja tu dziś jeść ani pić nie będę, aż pierwej potwierdzisz prośbę moję, a obiecasz mi dać za żonę Sarę córkę twoję.
11
Quo audíto verbo Ráguel expávit, sciens quid evénerit illis septem viris, qui ingréssi sunt ad eam: et timére cœpit ne forte et huic simíliter contíngeret. Et cum nutáret, et non daret peténti ullum respónsum,
Które słowo Raguel usłyszawszy, zlękł się, wiedząc co się przydało onym siedmi mężom, którzy byli weszli do niej: i począł się bać, by się i temu takież nie stało: a gdy się ociągał, a żadnej odpowiedzi nie dawał proszącemu,
12
dixit ei ángelus: Noli timére dare eam isti, quóniam huic timénti Deum debétur coniux fília tua: proptérea álius non pótuit habére illam.
Rzekł mu Anioł: Nie bój się dać jej za tego, bo temu bojącemu się Boga ma się dostać za żonę córka twoja: i dla tego jej inszy mieć nie mógł.
13
Tunc dixit Ráguel: Non dúbito quod Deus preces et lácrymas meas in conspéctu suo admíserit.
Rzekł tedy Raguel: Nie wątpię, że Bóg modlitwy i łzy moje przed oczy swe przypuścił:
14
Et credo quóniam ídeo fecit vos veníre ad me, ut ista coniungerétur cognatióni suæ secúndum legem Móysi: et nunc noli dúbium gérere quod tibi eam tradam.
I wierzę, że dla tego sprawił to, żeście przyszli do mnie, żeby się ta złączyła rodem swym, według zakonu Mojżeszowego: a teraz nic nie wątp że, ją dam tobie.
15
Et apprehéndens déxteram fíliæ suæ, déxteræ Tobíæ trádidit, dicens: Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Iacob vobíscum sit, et ipse coniúngat vos, impleátque benedictiónem suam in vobis.
I ująwszy prawą rękę córki swej, w prawą rękę Tobiaszowi podał, mówiąc: Bóg Abrahamów, i Bóg Izaaków, i Bóg Jakóbów niech będzie z wami, i ten was niechaj złączy, i niech wypełni błogosławieństwo swoje nad wami.
16
Et accépta charta, fecérunt conscriptiónem coniúgii.
I wziąwszy kartę uczynili zapis małżeństwa.
17
Et post hæc epuláti sunt, benedicéntes Deum.
A potem używali błogosławiąc Bogu.
18
Vocavítque Ráguel ad se Annam uxórem suam, et præcépit ei ut præparáret álterum cubículum.
I przyzwał Raguel do siebie Anny żony swojej, i rozkazał jej, aby nagotowała drugą komorę.
19
Et introdúxit illuc Saram fíliam suam, et lacrymáta est.
I wwiodła do niej Sarę córkę swoję, i płakała.
20
Dixítque ei: Forti ánimo esto fília mea: Dóminus cæli det tibi gáudium pro tǽdio quod perpéssa es.
I rzekła jej: Bądź mężnego serca córko moja: Pan niebieski niech ci da wesele za tęsknicę, którąś cierpiała.
1
Postquam vero cœnavérunt, introduxérunt iúvenem ad eam.
A gdy się nawieczerzali, wprowadzili młodzieńca do niej.
2
Recordátus ítaque Tobías sermónum ángeli, prótulit de cassidíli suo partem iécoris, posuítque eam super carbónes vivos.
A pamiętając Tobiasz na mowy Aniołowe, wyjął z torby swej kęs wątroby, i włożył ją na węgle żywe.
3
Tunc Ráphael ángelus apprehéndit dæmónium, et religávit illud in desérto superióris Ægýpti.
Raphael tedy Anioł pojmał czarta, i przywiązał go na puszczy wyższego Egiptu.
4
Tunc hortátus est vírginem Tobías, dixítque ei: Sara, exsúrge, et deprecémur Deum hódie, et cras, et secúndum cras: quia his tribus nóctibus Deo iúngimur: tértia autem transácta nocte, in nostro érimus coniúgio.
Tobiasz tedy napominał pannę, i rzekł jej: Saro wstań, a módlmy się Bogu, dziś i jutro, i drugie jutro: bo przez te trzy nocy z Bogiem się złączamy, a po trzeciej nocy będziem w małżeństwie naszem.
5
Fílii quippe sanctórum sumus, et non póssumus ita coniúngi sicut gentes, quæ ignórant Deum.
Bośmy synowie świętych, a nie możem się tak złączać jako narodowie, którzy nie znają Boga.
6
Surgéntes autem páriter, instánter orábant ambo simul, ut sánitas darétur eis.
I wstawszy pospołu, pilnie się oboje wespół modlili, aby im zdrowie było dane.
7
Dixítque Tobías: Dómine Deus patrum nostrórum, benedícant te cæli et terræ, maréque et fontes, et flúmina, et omnes creatúræ tuæ, quæ in eis sunt.
I rzekł Tobiasz: Panie Boże ojców naszych, niech cię błogosławią niebiosa i ziemie, i morze, i źródła, i rzeki, i wszystkie stworzenia twoje, które w nich są.
8
Tu fecísti Adam de limo terræ, dedistíque ei adiutórium Hevam.
Tyś stworzył Adama z mułu ziemie, i dałeś mu pomoc Hewę.
9
Et nunc Dómine tu scis, quia non luxúriæ causa accípio sorórem meam cóniugem, sed sola posteritátis dilectióne, in qua benedicátur nomen tuum in sǽcula sæculórum.
A teraz Panie ty wiesz, żeć nie dla zbytku biorę siostrę moję za żonę, ale tylko dla miłości potomstwa, w którymby było błogosławione imię twoje na wieki wieków.
10
Dixit quoque Sara: Miserére nobis Dómine, miserére nobis, et consenescámus ambo páriter sani.
Sara też mówiła: Smiłuj się nad nami Panie, smiłuj się nad nami, i niech się oboje starzejemy pospołu zdrowo.
11
Et factum est circa pullórum cantum, accersíri iussit Ráguel servos suos, et abiérunt cum eo páriter ut fóderent sepúlcrum.
I stało się około pienia kurów, kazał Raguel zawołać sług swoich, i szli z nim pospołu, aby grób wykopali.
12
Dicébat enim: Ne forte símili modo evénerit ei, quo et céteris illis septem viris, qui sunt ingréssi ad eam.
Bo mówił: By mu się snadź takież nie przydało jako i onym drugim siedmióm mężom, którzy weszli do niej.
13
Cumque parássent fossam, revérsus Ráguel ad uxórem suam, dixit ei:
A gdy dół zgotowali, wróciwszy się Raguel do żony swej, rzekł jej:
14
Mitte unam de ancíllis tuis, et vídeat si mórtuus est, ut sepéliam eum ántequam illucéscat dies.
Pośli jedne z dziewek twoich, a niech spatrzy jeśli umarł, abych go pogrzebł pierwej niż rozednieje.
15
At illa misit unam ex ancíllis suis. Quæ ingréssa cubículum, réperit eos salvos et incólumes, secum páriter dormiéntes.
A ona posłała jedne z dziewek swych, która wszedszy do komory, nalazła je żywe i zdrowe, śpiące z sobą.
16
Et revérsa nuntiávit bonum núntium: et benedixérunt Dóminum, Ráguel vidélicet et Anna uxor eius,
I wróciwszy się powiedziała dobrą nowinę: i błogosławili Pana, to jest, Raguel i Anna żona jego,
17
et dixérunt: Benedícimus te Dómine Deus Israel, quia non cóntigit quemádmodum putabámus.
I rzekli: Błogosławimy cię Panie Boże Izraelski, że się nie stało jakośmy mniemali.
18
Fecísti enim nobíscum misericórdiam tuam, et exclusísti a nobis inimícum persequéntem nos.
Boś uczynił z nami miłosierdzie twoje, i wygnałeś od nas nieprzyjaciela, który nas prześladował.
19
Misértus es autem duóbus únicis. Fac eos Dómine plénius benedícere te: et sacrifícium tibi laudis tuæ et suæ sanitátis offérre, ut cognóscat univérsitas géntium, quia tu es Deus solus in univérsa terra.
A zmiłowałeś się nadedwiema jedynaki. Dajże im Panie, aby cię zupełniej błogosławili, i ofiarę tobie chwały twej i zdrowia swego ofiarowali: aby poznali wszyscy narodowie, iżeś ty jest Bóg sam na wszystkiej ziemi.
20
Statímque præcépit servis suis Ráguel, ut replérent fossam, quam fécerant priúsquam elucésceret.
I wnet rozkazał sługom swym Raguel, żeby zasypali dół, który byli uczynili, pierwej niż rozedniało.
21
Uxóri autem suæ dixit ut instrúeret convívium, et præparáret ómnia, quæ in cibos erant iter agéntibus necessária.
A żenie swej rzekł, aby nagotowała ucztę, i narządziła wszystko, czego na strawę trzeba było podróżnym.
22
Duas quoque pingues vaccas, et quátuor aríetes occídi fecit, et parári épulas ómnibus vicínis suis, cunctísque amícis.
Kazał też zabić dwie jałowice tłuste, i cztery barany, i sprawić wesele na wszystkie sąsiady swoje, i na wszystkie przyjacioły.
23
Et adiurávit Ráguel Tobíam, ut duas hebdómadas morarétur apud se.
I poprzysiągł Raguel Tobiasza, żeby dwie niedzieli zmieszkał u niego.
24
De ómnibus autem, quæ possidébat Ráguel, dimídiam partem dedit Tobíæ, et fecit scriptúram, ut pars dimídia, quæ supérerat post óbitum eórum, Tobíæ domínio deveníret.
A ze wszystkiego co dzierżał Raguel połowice dał Tobiaszowi, i uczynił zapis, żeby połowica, która zostawała po ich śmierci na Tobiasza spadła.
1
Tunc vocávit Tobías ángelum ad se, quem quidem hóminem existimábat, dixítque ei: Azaría frater, peto ut auscúltes verba mea.
Wezwał tedy Tobiasz Anioła do siebie, którego rozumiał być człowiekiem, i rzekł mu: Azaryaszu bracie, proszę, abyś posłuchał słów moich.
2
Si meípsum tradam tibi servum, non ero condígnus providéntiæ tuæ.
Bych ci się sam dał za sługę, nie będę dosyć godny opatrzności twojej.
3
Tamen óbsecro te, ut assúmas tibi animália sive servítia, et vadas ad Gabélum in Rages civitátem Medórum, reddásque ei chirógraphum suum, et recípias ab eo pecúniam, et roges eum veníre ad núptias meas.
Wszakże proszę cię, żebyś wziął sobie bydlęta abo sługi, i szedł do Gabela do Rages miasta Medskiego, i oddał mu cyrograph jego, a odebrał od niego pieniądze i prosił go, aby przybył na wesele moje.
4
Scis enim ipse quóniam númerat pater meus dies: et si tardávero una die plus, contristátur ánima eius.
Bo sam wiesz, że ociec mój dni liczy: a jeśli omieszkam jednym dniem więcej, zafrasuje się dusza jego.
5
Et certe vides quómodo adiurávit me Ráguel, cuius adiuraméntum spérnere non possum.
A iście też widzisz jako mię poprzysiągł Raguel, którego poprzysiężenia wzgardzić nie mogę.
6
Tunc Ráphael assúmens quátuor ex servis Raguélis, et duos camélos, in Rages civitátem Medórum perréxit: et invéniens Gabélum, réddidit ei chirógraphum suum, et recépit ab eo omnem pecúniam.
Raphael tedy wziąwszy czterech sług Raguelowych i dwa wielbłądy, poszedł do Rages miasta Medskiego: a nalazszy Gabela, oddał mu cyrograph jego, i odebrał od niego wszystkie pieniądze.
7
Indicavítque ei de Tobía fílio Tobíæ, ómnia quæ gesta sunt: fecítque eum secum veníre ad núptias.
I oznajmił mu o Tobiaszu synu Tobiaszowym wszystko co się stało: i przywiódł go z sobą na wesele.
8
Cumque ingréssus esset domum Raguélis, invénit Tobíam discumbéntem: et exsíliens, osculáti sunt se ínvicem: et flevit Gabélus, benedixítque Deum,
A gdy wszedł do domu Raguelowego, nalazł Tobiasza za stołem siedzącego: i przyskoczywszy, pocałowali jeden drugiego: i płakał Gabelus, a błogosławił Pana Boga,
9
et dixit: Benedícat te Deus Israel, quia fílius es óptimi viri, et iusti, et timéntis Deum, et eleemósynas faciéntis:
I rzekł: Niech ci błogosławi Bóg Izraelski, boś jest syn barzo dobrego męża i sprawiedliwego, i bogobojnego, i jałmużny czyniącego.
10
et dicátur benedíctio super uxórem tuam, et super paréntes vestros:
I niech będzie mówione błogosławienie nad żoną twoją, i nad rodzicy waszemi.
11
et videátis fílios vestros, et fílios filiórum vestrórum, usque in tértiam et quartam generatiónem: et sit semen vestrum benedíctum a Deo Israel, qui regnat in sǽcula sæculórum.
I abyście oglądali syny wasze, i syny synów waszych, aż do trzeciego i czwartego pokolenia: i nasienie wasze niech będzie błogosławione od Boga Izraelskiego, który króluje na wieki wiekom.
12
Cumque omnes dixíssent: Amen, accessérunt ad convívium: sed et cum timóre Dómini nuptiárum convívium exercébant.
A gdy wszyscy rzekli Amen, siedli do uczty: ale i wesele małżeńskie z bojaźnią Bożą sprawowali.
1
Cum vero moras fáceret Tobías, causa nuptiárum, sollícitus erat pater eius Tobías, dicens: Putas quare morátur fílius meus, aut quare deténtus est ibi?
A gdy się długo zabawiał Tobiasz dla wesela, frasował się ociec jego Tobiasz, mówiąc. Co mniemasz czemu mieszka syn mój, abo czemu go tam zatrzymano?
2
Putásne Gabélus mórtuus est, et nemo reddet illi pecúniam?
Co mniemasz, podobno Gabelus umarł, a nikt mu nie odda pieniędzy?
3
Cœpit autem contristári nimis ipse, et Anna uxor eius cum eo: et cœpérunt ambo simul flere, eo quod die statúto mínime reverterétur fílius eórum ad eos.
I jął się barzo frasować sam i Anna żona jego z nim: i poczęli oboje społem płakać: przeto iż się syn ich na dzień naznaczony do nich nie wrócił.
4
Flebat ígitur mater eius irremediabílibus lácrymis, atque dicébat: Heu heu me fili mi, ut quid te mísimus peregrinári, lumen oculórum nostrórum, báculum senectútis nostræ, solátium vitæ nostræ, spem posteritátis nostræ?
Płakała tedy matka jego nieutulonemi łzami, i mówiła: Ach achci mnie synu mój, na cośmy cię posłali iść w cudzy kraj, światłość oczu naszych, podporę starości naszej, pociechę żywota naszego, nadzieję potomstwa naszego.
5
Omnia simul in te uno habéntes, te non debúimus dimíttere a nobis.
Mając w tobie samym wszystko wespół, nie mieliśmy cię puszczać od siebie.
6
Cui dicébat Tobías: Tace, et noli turbári, sanus est fílius noster: satis fidélis est vir ille, cum quo mísimus eum.
Której mówił Tobiasz: Milcz, a nie frasuj się, zdrowej jest syn nasz: dosyć wierny jest on mąż, z którymeśmy go posłali.
7
Illa autem nullo modo consolári póterat, sed quotídie exsíliens circumspiciébat, et circuíbat vias omnes, per quas spes remeándi videbátur, ut procul vidéret eum, si fíeri posset, veniéntem.
Lecz ona żadnym obyczajem nie mogła być pocieszona, ale na każdy dzień wybiegając wyglądała, i obchodziła wszystkie drogi, przez które nadzieja się pokazowała, że się miał wrócić, aby go, jeśli można rzecz, z daleka przychodzącego ujrzała.
8
At vero Ráguel dicébat ad génerum suum: Mane hic, et ego mittam núntium salútis de te ad Tobíam patrem tuum.
A Raguel zaś mówił do zięcia swego: Zostań tu, a ja poślę posłańca o zdrowiu twojem, do Tobiasza ojca twego.
9
Cui Tobías ait: Ego novi, quia pater meus et mater mea modo dies cómputant, et cruciátur spíritus eórum in ipsis.
Któremu Tobiasz rzekł: Ja wiem, że ociec mój i matka moja dni teraz liczą, i duch ich frasuje się w nich.
10
Cumque verbis multis rogáret Ráguel Tobíam, et ille eum nulla ratióne vellet audíre, trádidit ei Saram, et dimídiam partem omnis substántiæ suæ in púeris, in puéllis, in pecúdibus, in camélis, et in vaccis, et in pecúnia multa: et salvum atque gaudéntem dimísit eum a se,
A gdy wielą słów Raguel prosił Tobiasza, a on go żadnym sposobem słuchać nie chciał, dał mu Sarę, i połowicę wszystkiej majętności swojej, w sługach, w służebnikach, w bydle, w wielbłądach, w krowach, i pieniędzy wiele: i puścił go od siebie zdrowego i wesołego,
11
dicens: Angelus Dómini sanctus sit in itínere vestro, perducátque vos incólumes, et inveniátis ómnia recte circa paréntes vestros, et vídeant óculi mei fílios vestros priúsquam móriar.
Mówiąc: Anioł Pański święty niechaj będzie na drodze waszej, a niech was zdrowe doprowadzi: ażebyście naleźli wszystko dobre około rodziców waszych, ażeby oglądały oczy moje syny wasze pierwej niźli umrę.
12
Et apprehendéntes paréntes fíliam suam, osculáti sunt eam: et dimisérunt ire,
A ująwszy rodzicy córkę swą, pocałowali ją, i puścili w drogę,
13
monéntes eam honoráre sóceros, dilígere marítum, régere famíliam, gubernáre domum, et seípsam irreprehensíbilem exhibére.
Upominając ją, aby czciła świekry, miłowała męża, rządziła czeladź, dom sprawowała, a sama siebie zachowała bez przygany.
1
Cumque reverteréntur, pervenérunt ad Charan, quæ est in médio itínere contra Níniven, undécimo die.
A gdy się wracali, przyszli do Charan, który jest w pół drogi ku Niniwe, jedenastego dnia.
2
Dixítque ángelus: Tobía frater, scis quemádmodum reliquísti patrem tuum.
I rzekł Anioł: Tobiaszu bracie, wiesz jakoś zostawił ojca swego.
3
Si placet ítaque tibi, præcedámus, et lento gradu sequántur iter nostrum famíliæ, simul cum cóniuge tua, et cum animálibus.
A tak jeślić się podoba, pódźmy naprzód, a polekku niech za nami czeladź idzie pospołu z żoną twoją, i z dobytkiem.
4
Cumque hoc placuísset ut irent, dixit Ráphael ad Tobíam: Tolle tecum ex felle piscis: erit enim necessárium. Tulit ítaque Tobías ex felle illo, et abiérunt.
A gdy się to podobało, żeby szli, rzekł Raphael do Tobiasza: Weźmi z sobą z żółci rybiej, bo będzie potrzebna. Wziął tedy Tobiasz z onej żółci, i poszli.
5
Anna autem sedébat secus viam quotídie in supercílio montis, unde respícere póterat de longínquo.
A Anna siadała przy drodze na każdy dzień na wierzchu góry, zkąd mogła widzieć zdaleka.
6
Et dum ex eódem loco specularétur advéntum eius, vidit a longe, et íllico agnóvit veniéntem fílium suum: currénsque nuntiávit viro suo, dicens: Ecce venit fílius tuus.
A gdy z onegoż miejsca wyglądała przyścia jego, ujrzała zdaleka, i natychmiast poznała przychodzącego syna swego, i bieżawszy powiedziała mężowi swemu, rzekąc: Oto syn twój idzie.
7
Dixítque Ráphael ad Tobíam: At ubi introíeris domum tuam, statim adóra Dóminum Deum tuum: et grátias agens ei, accéde ad patrem tuum, et osculáre eum.
I rzekł Raphael do Tobiasza: Ale skoro wnidziesz do domu twego, natychmiast pokłoń się Panu Bogu twemu, a podziękowawszy mu przystąp do ojca swego, i pocałuj go.
8
Statímque lini super óculos eius ex felle isto piscis, quod portas tecum: scias enim quóniam mox aperiéntur óculi eius, et vidébit pater tuus lumen cæli, et in aspéctu tuo gaudébit.
I wnet pomaż oczy jego tą żółcią rybią, którą z sobą niesiesz, bo wiedz, iż się natychmiast otworzą oczy jego, i ujrzy ociec twój światłość niebieską, i uraduje się, gdy cię ujrzy.
9
Tunc præcucúrrit canis, qui simul fúerat in via: et quasi núntius advéniens, blandiménto suæ caudæ gaudébat.
Tedy przybieżał naprzód pies, który był przy nim w drodze, a jako poseł przyszedszy, radował się marganiem ogona swego.
10
Et consúrgens cæcus pater eius, cœpit offéndens pédibus cúrrere: et data manu púero, occúrrit óbviam fílio suo.
I powstawszy ślepy ociec jego, jął potykając się bieżeć: a dawszy rękę słudze, wybieżał przeciwko synowi swemu.
11
Et suscípiens osculátus est eum cum uxóre sua, et cœpérunt ambo flere præ gáudio.
I podjąwszy pocałował go, z żoną swoją, i poczęli oboje płakać od radości.
12
Cumque adorássent Deum, et grátias egíssent, consedérunt.
A pokłoniwszy się Bogu i podziękowawszy, usiedli.
13
Tunc sumens Tobías de felle piscis, linívit óculos patris sui.
Tedy Tobiasz wziąwszy żółci rybiej, pomazał oczy ojca swego.
14
Et sustínuit quasi dimídiam fere horam: et cœpit albúgo ex óculis eius, quasi membrána ovi, égredi.
I poczekał jakoby około pół godziny, i poczęło bielmo z oczu jego schodzić, jako błonka jajeczna.
15
Quam apprehéndens Tobías, traxit ab óculis eius: statímque visum recépit.
Którą ująwszy Tobiasz, ściągnął z oczu jego, i natychmiast wzrok wziął.
16
Et glorificábant Deum, ipse vidélicet, et uxor eius, et omnes qui sciébant eum.
I chwalili Boga, to jest on, i żona jego, i wszyscy, którzy go znali.
17
Dicebátque Tobías: Benedíco te Dómine Deus Israel, quia tu castigásti me, et tu salvásti me: et ecce ego vídeo Tobíam fílium meum.
I mówił Tobiasz: Błogosławię cię Panie Boże Izraelski, iżeś ty mnie skarał, i tyś mię uzdrowił, a oto ja widzę Tobiasza syna mego.
18
Ingréssa est étiam post septem dies Sara uxor fílii eius, et omnis família sana, et pécora, et caméli, et pecúnia multa uxóris: sed et illa pecúnia, quam recéperat a Gabélo:
Weszła też po siedmiu dni Sara żona jego, i wszystka czeladź zdrowo, i bydło, i wielbłądowie, i pieniędzy żeninych siła: ale i one pieniądze, które był odebrał od Gabela;
19
et narrávit paréntibus suis ómnia benefícia Dei, quæ fecísset circa eum per hóminem, qui eum dúxerat.
I powiedział rodzicom swym wszystkie dobrodziejstwa Boże, które przeciw niemu uczynił przez człowieka, który go prowadził.
20
Venerúntque Achior et Nabath consobríni Tobíæ, gaudéntes ad Tobíam, et congratulántes ei de ómnibus bonis, quæ circa illum osténderat Deus.
I przyszli Achior i Nabath cioteczni bracia Tobiaszowi, weseląc się do Tobiasza, i radując się z nim ze wszystkiego dobra, które przeciw niemu Bóg był pokazał.
21
Et per septem dies epulántes, omnes cum gáudio magno gavísi sunt.
I przez siedm dni używając weselili się wszyscy z radością wielką.
1
Tunc vocávit ad se Tobías fílium suum, dixítque ei: Quid póssumus dare viro isti sancto, qui venit tecum?
Tedy wezwał do siebie Tobiasz syna swego, i rzekł mu: Co możemy dać mężowi temu świętemu, który z tobą przyszedł?
2
Respóndens Tobías, dixit patri suo: Pater, quam mercédem dábimus ei? aut quid dignum póterit esse benefíciis eius?
Odpowiadając Tobiasz, rzekł ojcu swemu: Ojcze co mu za zapłatę damy, abo co może być godnego dobrodziejstw jego?
3
Me duxit et redúxit sanum, pecúniam a Gabélo ipse recépit, uxórem ipse me habére fecit, et dæmónium ab ea ipse compéscuit: gáudium paréntibus eius fecit, meípsum a devoratióne piscis erípuit, te quoque vidére fecit lumen cæli, et bonis ómnibus per eum repléti sumus. Quid illi ad hæc potérimus dignum dare?
Mnie prowadził i przyprowadzi zdrowego, pieniądze od Gabela on odebrał, żonę on mi zjednał, i czarta od niej on zahamował, radość rodzicom jej uczyni, mnie samego od pożarcia ryby wybawił, tobie też uczynił, że widzisz światłość niebieską, i wszego dobra jesteśmy napełnieni przezeń: Cóż mu za to możemy dać słusznego?
4
Sed peto te pater mi, ut roges eum, si forte dignábitur medietátem de ómnibus, quæ alláta sunt, sibi assúmere.
Ale proszę cię ojcze mój, żebyś go prosił, jeśli snadź będzie raczył połowicę wszystkiego co przyniesiono sobie wziąć.
5
Et vocántes eum, pater scílicet, et fílius, tulérunt eum in partem: et rogáre cœpérunt, ut dignarétur dimídiam partem ómnium, quæ attúlerant, accéptam habére.
I przyzwawszy go, to jest ociec i z synem, odwiedli go, na stronę, i poczęli prosić, żeby raczył za dobre przyjąć połowicę wszystkiego co przynieśli.
6
Tunc dixit eis occúlte: Benedícite Deum cæli, et coram ómnibus vivéntibus confitémini ei, quia fecit vobíscum misericórdiam suam.
Tedy im powiedział potajemnie: Błogosławcie Boga niebieskiego, a przed wszystkiemi żywiącymi wyznawajcie mu, bo uczynił nad wami miłosierdzie swoje.
7
Etenim sacraméntum regis abscóndere bonum est: ópera autem Dei reveláre et confitéri honoríficum est.
Abowiem tajemnicę królewską taić dobrze jest: ale sprawy Boskie objawiać i wyznawać poczciwa rzecz jest.
8
Bona est orátio cum ieiúnio, et eleemósyna magis quam thesáuros auri recóndere:
Dobra jest modlitwa z postem, i z jałmużną więcej niźli skarby złota chować,
9
quóniam eleemósyna a morte líberat, et ipsa est, quæ purgat peccáta, et facit inveníre misericórdiam et vitam ætérnam.
Abowiem jałmużna od śmierci wybawia, i ona jest która oczyścia grzechy, i czyni, że się najduje miłosierdzie i żywot wieczny.
10
Qui autem fáciunt peccátum, et iniquitátem, hostes sunt ánimæ suæ.
A ci, którzy czynią grzech i nieprawość, są nieprzyjaciele dusze swojej.
11
Manifésto ergo vobis veritátem, et non abscóndam a vobis occúltum sermónem.
Objawiam wam tedy prawdę, i nie zataję przed wami tajemnej mowy.
12
Quando orábas cum lácrymis, et sepeliébas mórtuos, et derelinquébas prándium tuum, et mórtuos abscondébas per diem in domo tua, et nocte sepeliébas eos, ego óbtuli oratiónem tuam Dómino.
Gdyś się modliwał z płaczem, i pogrzebałeś umarłe, i zostawiałeś obiad twój: a kryłeś umarłe przez dzień w domu twoim, a w nocyś je pogrzebał: jam ofiarował twoję modlitwę Panu.
13
Et quia accéptus eras Deo, necésse fuit ut tentátio probáret te.
A iżeś był przyjemny Bogu, potrzeba było, aby cię pokusa doświadczyła.
14
Et nunc misit me Dóminus ut curárem te, et Saram uxórem fílii tui a dæmónio liberárem.
A teraz posłał mię Pan, abych cię uzdrowił, i Sarę żonę syna twego od czarta wybawił.
15
Ego enim sum Ráphael ángelus, unus ex septem, qui adstámus ante Dóminum.
Jam jest bowiem Raphael Anioł, jeden z siedmi, którzy stojemy przed Panem.
16
Cumque hæc audíssent, turbáti sunt, et treméntes cecidérunt super terram in fáciem suam.
A gdy to usłyszeli, strwożyli się, i drżąc padli na ziemię na oblicze swoje.
17
Dixítque eis ángelus: Pax vobis, nolíte timére.
I rzekł im Anioł: Pokój wam, nie bójcie się.
18
Etenim cum essem vobíscum, per voluntátem Dei eram: ipsum benedícite, et cantáte illi.
Abowiem gdym był z wami, byłem z wolej Bożej: tegoż błogosławcie, i śpiewajcie mu.
19
Vidébar quidem vobíscum manducáre, et bíbere: sed ego cibo invisíbili, et potu, qui ab homínibus vidéri non potest, utor.
Zdałemci się poprawdzie z wami jeść i pić: ale ja pokarmu niewidzianego, i uapoju, który od ludzi oglądan być nie może, używam.
20
Tempus est ergo ut revértar ad eum, qui me misit: vos autem benedícite Deum, et narráte ómnia mirabília eius.
A tak czas jest, abych się wrócił do tego, który mię posłał: a wy błogosławcie Boga, a opowiadajcie wszystkie dziwy jego.
21
Et cum hæc dixísset, ab aspéctu eórum ablátus est, et ultra eum vidére non potuérunt.
A gdy to wymówił, zniknął z oczu ich, i więcej go widzieć nie mogli.
22
Tunc prostráti per horas tres in fáciem, benedixérunt Deum: et exsurgéntes narravérunt ómnia mirabília eius.
Tedy upadszy na oblicze przez trzy godziny błogosławili Boga: a powstawszy opowiadali wszystkie dziwy jego.
1
Apériens autem Tobías sénior os suum, benedíxit Dóminum, et dixit: Magnus es Dómine in ætérnum, et in ómnia sǽcula regnum tuum:
A starszy Tobiasz, otworzywszy usta swe, błogosławił Pana, i rzekł: Wielkiś jest Panie na wieki, i na wszystkie wieki królestwo twoje:
2
quóniam tu flagéllas, et salvas: dedúcis ad ínferos, et redúcis: et non est, qui effúgiat manum tuam.
Abowiem ty karzesz, i zbawiasz, przywodzisz do piekła i zaś wywodzisz: i niemasz, któryby uszedł ręki twojej.
3
Confitémini Dómino fílii Israel, et in conspéctu géntium laudáte eum:
Wyznawajcie Panu synowie Izrael, a w oczach narodów chwalcie go:
4
quóniam ídeo dispérsit vos inter gentes, quæ ignórant eum, ut vos enarrétis mirabília eius, et faciátis scire eos, quia non est álius Deus omnípotens præter eum.
Abowiem was dla tego rozproszył między narody, które go nie znają, abyście wy opowiadali dziwy jego, i przywiedli je do wiadomości, że niemasz inszego Boga wszechmocnego oprócz niego.
5
Ipse castigávit nos propter iniquitátes nostras: et ipse salvábit nos propter misericórdiam suam.
Onci nas pokarał dla nieprawości naszej: i on nas zbawi dla miłosierdzia swego.
6
Aspícite ergo quæ fecit nobíscum, et cum timóre et tremóre confitémini illi: regémque sæculórum exaltáte in opéribus vestris.
Patrzcież tedy co z nami uczynił, a z bojaźnią, i ze drżeniem wyznawajcie mu, a króla wieków wywyższajcie w uczynkach waszych.
7
Ego autem in terra captivitátis meæ confitébor illi: quóniam osténdit maiestátem suam in gentem peccatrícem.
A ja w ziemi niewolstwa mojego wyznawać mu będę, że okazał majestat swój nad grzesznym ludem.
8
Convertímini ítaque peccatóres, et fácite iustítiam coram Deo, credéntes quod fáciat vobíscum misericórdiam suam.
Nawróćcie się tedy grzesznicy, a czyńcie sprawiedliwość przed Bogiem, wierząc, że uczyni z wami miłosierdzie swoje.
9
Ego autem, et ánima mea in eo lætábimur.
A ja i dusza moja będziem się w nim weselić.
10
Benedícite Dóminum omnes elécti eius: ágite dies lætítiæ, et confitémini illi.
Błogosławcie Pana wszyscy wy bram jego: obchodźcie dni wesela, i wyznawajcie mu.
11
Ierúsalem cívitas Dei, castigávit te Dóminus in opéribus mánuum tuárum.
Jeruzalem miasto Boże, skarał cię Pan dla uczynków rąk twoich.
12
Confitére Dómino in bonis tuis, et bénedic Deum sæculórum: ut reædíficet in te tabernáculum suum, et révocet ad te omnes captívos, et gáudeas in ómnia sǽcula sæculórum.
Wyznawaj Panu w dobrach twoich, a błogosław Boga wieków, żeby zaś zbudował w tobie przybytek swój, a przyzwał zaś do ciebie wszystkie więźnie, i żebyś się weseliło na wszystkie wieki wieków.
13
Luce spléndida fulgébis, et omnes fines terræ adorábunt te.
Będziesz się świecić jasną światłością, i wszystkie granice ziemskie będą się tobie kłaniać.
14
Natiónes ex longínquo ad te vénient: et múnera deferéntes, adorábunt in te Dóminum, et terram tuam in sanctificatiónem habébunt.
Narodowie z daleka przydą do ciebie: i dary przynosząc, będą się w tobie kłaniać Panu, a ziemię twoję za poświęcenie mieć będą.
15
Nomen enim magnum invocábunt in te.
Abowiem imienia wielkiego będą w tobie wzywać.
16
Maledícti erunt qui contémpserint te: et condemnáti erunt omnes qui blasphemáverint te: benedictíque erunt qui ædificáverint te.
Przeklęci będą, którzyby cię wzgardzili: a potępieni będą wszyscy, którzyby cię bluźnili: i błogosławieni będą, którzy cię zbudują.
17
Tu autem lætáberis in fíliis tuis, quóniam omnes benedicéntur, et congregabúntur ad Dóminum.
A ty się weselić będziesz z synów twoich, bo wszyscy będą błogosławieni, i będą do Pana zgromadzeni.
18
Beáti omnes qui díligunt te, et qui gaudent super pace tua.
Błogosławieni wszyscy, którzy cię miłują, i którzy się weselą z pokoju twego.
19
Anima mea bénedic Dóminum, quóniam liberávit Ierúsalem civitátem suam a cunctis tribulatiónibus eius, Dóminus Deus noster.
Duszo moja błogosław Pana, abowiem wybawił Jeruzalem miasto swe od wszech ucisków jego, Pan Bóg nasz.
20
Beátus ero si fúerint relíquiæ séminis mei ad vidéndam claritátem Ierúsalem.
Błogosławiony będę, jeśli będzie szczątek nasienia mego, aby patrzył na świetność miasta Jeruzalem.
21
Portæ Ierúsalem ex sapphíro et smarágdo ædificabúntur: et ex lápide pretióso omnis circúitus murórum eius.
Bramy Jerozolimskie z Saphiru i Smaragdu będą zbudowane i z kamienia drogiego wszystek okrąg murów jego.
22
Ex lápide cándido et mundo omnes platéæ eius sternéntur: et per vicos eius allelúia cantábitur.
Kamieniem białym i czystym wszystkie ulice jego będą położone: a po ulicach jego będą śpiewać Alleluja.
23
Benedíctus Dóminus, qui exaltávit eam, et sit regnum eius in sǽcula sæculórum super eam. Amen.
Błogosławiony Pan, który je wywyższył, a niech będzie królestwo jego na wiek wieków nad nim, Amen.
1
Et consummáti sunt sermónes Tobíæ. Et postquam illuminátus est Tobías, vixit annis quadragínta duóbus, et vidit fílios nepótum suórum.
I skończyły się mowy Tobiaszowe. A Tobiasz po oświeceniu swojem żył czterdzieści i dwie lecie, i widział syny wnuków swoich.
2
Complétis ítaque annis centum duóbus, sepúltus est honorífice in Nínive.
Wypełniwszy tedy sto dwie lecie, pogrzebion jest uczciwie w Niniwe.
3
Quinquagínta namque et sex annórum lumen oculórum amísit, sexagenárius vero recépit.
Pięćdziesiąt bowiem i sześć lat mając, wzrok stracił: a w sześcidziesiąt lat zaś wziął.
4
Réliquum vero vitæ suæ in gáudio fuit, et cum bono proféctu timóris Dei perréxit in pace.
A ostatek żywota jego był w weselu, i z dobrem pomnożeniem bojaźni Bożej postępował w pokoju.
5
In hora autem mortis suæ vocávit ad se Tobíam fílium suum, et septem iúvenes fílios eius nepótes suos, dixítque eis:
A w godzinę śmierci swej przyzwał do siebie Tobiasza syna swego, i siedm młodzieńców synów jego wnuków swoich, i rzekł im:
6
Prope erit intéritus Nínive: non enim éxcidit verbum Dómini: et fratres nostri, qui dispérsi sunt a terra Israel, reverténtur ad eam.
Blizko będzie zginienie Niniwe: bo nie upadło słowo Pańskie: a bracia naszy, którzy są rozproszeni z ziemie Izraelskiej, wrócą się do niej.
7
Omnis autem desérta terra eius replébitur, et domus Dei, quæ in ea incénsa est, íterum reædificábitur: ibíque reverténtur omnes timéntes Deum,
I wszystka pusta ziemia jej napełni się, a dom Boży, który w niej spalono, zasię zbudowany będzie: i tam się wrócą wszyscy, którzy się Boga boją:
8
et relínquent gentes idóla sua, et vénient in Ierúsalem, et inhabitábunt in ea,
I opuszczą pogani bałwany swoje, i przydą do Jeruzalem, i będą w nim mieszkać,
9
et gaudébunt in ea omnes reges terræ, adorántes regem Israel.
I będą się w nim weselić wszyscy królowie ziemie, kłaniając się królowi Izraelskiemu.
10
Audíte ergo fílii mei patrem vestrum: servíte Dómino in veritáte, et inquírite ut faciátis quæ plácita sunt illi:
Słuchajcie tedy synowie moi ojca waszego: Służcie Panu w prawdzie, a starajcie się, żebyście to czynili co mu się podoba:
11
et fíliis vestris mandáte ut fáciant iustítias et eleemósynas, ut sint mémores Dei, et benedícant eum in omni témpore in veritáte, et in tota virtúte sua.
I synom waszym przykażcie, aby czynili sprawiedliwości i jałmużny: żeby pamiętali na Boga, i błogosławili go na każdy czas w prawdzie, i ze wszystkiej siły swojej.
12
Nunc ergo fílii audíte me, et nolíte manére hic: sed quacúmque die sepeliéritis matrem vestram circa me in uno sepúlcro, ex eo dirígite gressus vestros ut exeátis hinc:
Teraz tedy synowie słuchajcie mię, a nie mieszkajcie tu: ale któregokolwiek dnia pogrzebiecie matkę waszę w jednym grobie podle mnie, odtąd uprostujcie kroki wasze, abyście wyszli ztąd:
13
vídeo enim quia iníquitas eius finem dabit ei.
Bo widzę, iż nieprawość jego uczyni mu koniec.
14
Factum est autem post óbitum matris suæ, Tobías abscéssit ex Nínive cum uxóre sua, et fíliis, et filiórum fíliis, et revérsus est ad sóceros suos:
I stało się po śmierci matki swej, Tobiasz wyszedł, z Niniwe z żoną swą, i z synami, i z synami synów, i wrócił się do świekrów swoich.
15
invenítque eos incólumes in senectúte bona: et curam eórum gessit, et ipse clausit óculos eórum: et omnem hereditátem domus Raguélis ipse percépit: vidítque quintam generatiónem, fílios filiórum suórum.
I nalazł je zdrowe w starości dobrej: i miał pieczą o nich, i on zawarł oczy ich: i on wziął wszystko dziedzictwo domu Raguelowego: i oglądał piąte pokolenie, syny synów swoich.
16
Et complétis annis nonagínta novem in timóre Dómini, cum gáudio sepeliérunt eum.
A wypełniwszy dziewięćdziesiąt dziewięć lat w bojaźni Pańskiej, z weselem go pogrzebli.
17
Omnis autem cognátio eius, et omnis generátio eius in bona vita, et in sancta conversatióne permánsit, ita ut accépti essent tam Deo, quam homínibus, et cunctis habitántibus in terra.
A wszystek ród jego, i wszystko pokolenie jego trwało w świętym żywocie i w świętem obcowaniu, tak, iż byli przyjemni, tak Bogu jako i ludziom, i wszystkim mieszkającym na ziemi.