Biblia Sacra – Prophetia Baruch

1

Et hæc verba libri, quæ scripsit Baruch fílius Nériæ, fílii Maasíæ, fílii Sedecíæ, fílii Sédei, fílii Helcíæ in Babylónia, I te słowa ksiąg, które napisał Baruch syn Nerie, syna Maasiaszowego, syna Sedeciaszowego, syna Sedei, syna Helciaszowego, w Babilonie.

2

in anno quinto, in séptimo die mensis, in témpore quo cepérunt Chaldǽi Ierúsalem, et succendérunt eam igni. Roku piątego, siódmego dnia miesiąca, na ten czas, gdy Chaldejczycy dobyli Jeruzalem, i spalili je ogniem.

3

Et legit Baruch verba libri huius ad aures Iechoníæ fílii Ióakim regis Iuda, et ad aures univérsi pópuli veniéntis ad librum, I czytał Baruch słowa tych ksiąg do uszu Jechoniasza syna Joakimowego, króla Judzkiego, i do uszu wszystkiego ludu przychodzącego do ksiąg.

4

et ad aures poténtium filiórum regum, et ad aures presbyterórum, et ad aures pópuli, a mínimo usque ad máximum eórum, ómnium habitántium in Babylónia, ad flumen Sodi. I do uszu możnych synów królewskich, i do uszu starszych, i do uszu ludu od namniejszego aż do nawiętszego tych wszystkich, którzy mieszkali w Babilonie nad rzeką Sodi.

5

Qui audiéntes plorábant, et ieiunábant, et orábant in conspéctu Dómini. Którzy słysząc płakali, i pościli, i modlili się przed oczyma Pana.

6

Et collegérunt pecúniam, secúndum quod pótuit uniuscuiúsque manus, I zebrali pieniądze wedle tego jako każdego ręka przemóc mogła:

7

et misérunt in Ierúsalem ad Ióakim fílium Helcíæ fílii Salom sacerdótem, et ad sacerdótes, et ad omnem pópulum, qui invénti sunt cum eo in Ierúsalem: I posłali do Jeruzalem do Joakima syna Helciasza, syna Salom, kapłana, i do kapłanów, i do wszystkiego ludu który się z nim najdował w Jeruzalem:

8

cum accíperet vasa templi Dómini, quæ abláta fúerant de templo, revocáre in terram Iuda décima die mensis Sivan, vasa argéntea, quæ fecit Sedecías fílius Iosíæ rex Iuda, Gdy był wziął do siebie naczynia kościoła Pańskiego, które były z kościoła zabrane, aby je odniósł do ziemie Judzkiej, dziesiątego dnia miesiąca Siwan, naczynia srebrne, które był sprawił Sedeciasz syn Jozyaszów król Judzki,

9

posteáquam cepísset Nabuchodónosor rex Babylónis Iechoníam, et príncipes, et cunctos poténtes, et pópulum terræ ab Ierúsalem, et duxit eos vinctos in Babylónem. Potem jako Nabuchodonozor król Babiloński pojmał był Jechoniasza, i książęta, i wszystkie możne, lud ziemie z Jeruzalem, i zaprowadził je powiązane do Babilonu.

10

Et dixérunt: Ecce mísimus ad vos pecúnias, de quibus émite holocautómata et thus, et fácite manna, et offérte pro peccáto, ad aram Dómini Dei nostri: I rzekli: Otośmy posłali do was pieniądze, za które nakupcie całopalenia i kadzidła, a naczyńcie manny, i ofiarujcie za grzech u ołtarza Pana Boga naszego:

11

et oráte pro vita Nabuchodónosor regis Babylónis, et pro vita Baltássar fílii eius, ut sint dies eórum sicut dies cæli super terram: A módlcie się za zdrowie Nabudodonozora, króla Babilońskiego, i za zdrowie Balthazara syna jego, aby były dni ich jako dni niebieskie na ziemi:

12

et ut det Dóminus virtútem nobis, et illúminet óculos nostros, ut vivámus sub umbra Nabuchodónosor regis Babylónis, et sub umbra Baltássar fílii eius, et serviámus eis multis diébus, et inveniámus grátiam in conspéctu eórum. A iżby nam dał Pan moc, a oświecił oczy nasze, abychmy żyli pod cieniem Nabuchodonozora króla Babilońskiego, i pod cieniem Balthazara syna jego, i służyli im na wiele dni, i naleźli łaskę przed oczyma ich.

13

Et pro nobis ipsis oráte ad Dóminum Deum nostrum, quia peccávimus Dómino Deo nostro, et non est avérsus furor eius a nobis usque in hunc diem. I za nas samych módlcie się do Pana Boga naszego: bociechmy zgrzeszyli Panu Bogu naszemu, i nie jest odwrócona zapalczywość jego od nas aż do dnia tego.

14

Et légite librum istum, quem mísimus ad vos recitári in templo Dómini, in die solémni et in die opportúno: Czytajcie też te księgi, któreśmy posiali do was, aby czytane były w kościele Pańskim, w dzień uroczysty, i w dzień sposobny:

15

et dicétis: Dómino Deo nostro iustítia, nobis autem confúsio faciéi nostræ, sicut est dies hæc omni Iuda, et habitántibus in Ierúsalem, I rzeczecie: Panu Bogu naszemu sprawiedliwość, a nam zawstydzenie twarzy naszej: jako jest ten dzień wszystkiemu Judzie, i mieszkającym w Jeruzalem:

16

régibus nostris, et princípibus nostris, et sacerdótibus nostris, et prophétis nostris, et pátribus nostris. Królom naszym, i książętom naszym, i kapłanom naszym, i prorokom naszym, i ojcom naszym.

17

Peccávimus ante Dóminum Deum nostrum, et non credídimus, diffidéntes in eum: Zgrzeszyliśmy przed Panem Bogiem naszym, a nie wierzyliśmy, nie ufając w nim:

18

et non fúimus subiectíbiles illi, et non audívimus vocem Dómini Dei nostri, ut ambularémus in mandátis eius, quæ dedit nobis. I nie byliśmy mu poddani, aniśmy słuchali głosu Pana Boga naszego, abyśmy chodzili w przykazaniach jego, które nam podał.

19

A die, qua edúxit patres nostros de terra Ægýpti, usque ad diem hanc, erámus incredíbiles ad Dóminum Deum nostrum: et dissipáti recéssimus, ne audirémus vocem ipsíus. Odednia, którego wywiódł ojce nasze w ziemie Egiptskiej, aż do dnia tego bylichmy niewierni Panu Bogu naszemu: a rozproszeni odstąpilichmy, abyśmy nie słuchali głosu jego.

20

Et adhæsérunt nobis multa mala, et maledictiónes, quæ constítuit Dóminus Móysi servo suo: qui edúxit patres nostros de terra Ægýpti, dare nobis terram fluéntem lac et mel, sicut hodiérna die. I jęło się nas wiele złego, i przeklęctwa, które Pan naznaczył przez Mojżesza sługę swego: który wywiódł ojce nasze z ziemie Egiptskiej, aby nam dał ziemie opływającą mlekiem i miodem: jako dnia dzisiejszego.

21

Et non audívimus vocem Dómini Dei nostri, secúndum ómnia verba prophetárum, quos misit ad nos: A nie słuchaliśmy głosu Pana Boga naszego według wszystkich słów proroków, które posyłał do nas.

22

et abívimus unusquísque in sensum cordis nostri malígni, operári diis aliénis, faciéntes mala ante óculos Dómini Dei nostri. I odeszliśmy każdy za umysłem serca swego złego, robić Bogom cudzym, czyniąc złości przed oczyma Pana Boga naszego.

1

Propter quod státuit Dóminus Deus noster verbum suum, quod locútus est ad nos, et ad iúdices nostros, qui iudicavérunt Israel, et ad reges nostros, et ad príncipes nostros, et ad omnem Israel et Iuda: Dla czego utwierdził Pan Bóg nasz słowo swe, które mówił do nas, i do sędziów naszych, którzy sądzili Izraela, i do królów naszych, i do książąt naszych, i do wszego Izraela, i Judy:

2

ut addúceret Dóminus super nos mala magna, quæ non sunt facta sub cælo, quemádmodum facta sunt in Ierúsalem, secúndum quæ scripta sunt in lege Móysi, Aby przywiódł Pan na nas wielkie nędze, które się pod niebem nie działy, jakie się stały w Jeruzalem, wedle tych, które opisane są w zakonie Mojżeszowym:

3

ut manducáret homo carnes fílii sui, et carnes fíliæ suæ. Że człowiek jadł ciało syna swego, i ciało córki swojej.

4

Et dedit eos sub manu regum ómnium, qui sunt in circúitu nostro, in impropérium, et in desolatiónem in ómnibus pópulis, in quibus nos dispérsit Dóminus. I dał je pod moc wszystkich królów, którzy są około nas, na pohańbienie, i na spustoszenie po wszystkich narodziech, między któremi nas Pan rozegnał.

5

Et facti sumus subtus, et non supra: quia peccávimus Dómino Deo nostro, non obaudiéndo voci ipsíus. I staliśmy się na spodku, a nie na wierzchu: iżeśmy zgrzeszyli Panu Bogu naszemu, nie słuchając głosu jego.

6

Dómino Deo nostro iustítia: nobis autem, et pátribus nostris confúsio faciéi, sicut est dies hæc. Panu Bogu naszemu sprawiedliwość: a nam i ojcom naszym zawstydzenie twarzy, jako jest ten dzień.

7

Quia locútus est Dóminus super nos ómnia mala hæc, quæ venérunt super nos: Bo Pan wyrzekł na nas to wszystko złe, które przyszło na nas.

8

et non sumus deprecáti fáciem Dómini Dei nostri, ut reverterémur unusquísque nostrum a viis nostris péssimis. A nie błagaliśmy oblicza Pana Boga naszego, żeby się był nawrócił każdy z nas od swych dróg bardzo złych.

9

Et vigilávit Dóminus in malis, et addúxit ea super nos: quia iustus est Dóminus in ómnibus opéribus suis, quæ mandávit nobis: I czul Pan we złem, i przywiódł je na nas: bo Jest sprawiedliwy Pan we wszystkich uczynkach swoich, które nam rozkazał:

10

et non audívimus vocem ipsíus ut irémus in præcéptis Dómini, quæ dedit ante fáciem nostram. I nie słuchaliśmy głosu jego, żebyśmy chodzili w rozkazaniach Pańskich, które dał przed oczyma naszemi.

11

Et nunc Dómine Deus Israel, qui eduxísti pópulum tuum de terra Ægýpti in manu válida, et in signis, et in prodígiis, et in virtúte tua magna, et in bráchio excélso, et fecísti tibi nomen sicut est dies iste: A teraz Panie Boże Izraelski, któryś wywiódł lud twój z ziemie Egiptskiej, możną ręką, i w cudach, i dziwach, i w mocy twej wielkiej, i wyniosłem ramieniu, i uczyniłeś sobie imię, jako jest ten dzień.

12

peccávimus, ímpie égimus, iníque géssimus, Dómine Deus noster, in ómnibus iustítiis tuis. Zgrzeszyliśmy, czyniliśmy niezbożnie, niesprawiedliwieśmy się obchodzili, Panie Boże nasz, we wszech sprawiedliwościach twoich.

13

Avertátur ira tua a nobis: quia derelícti sumus pauci inter gentes, ubi dispersísti nos. Niechże się odwróci gniew twój od nas: boć nas mało zostało między narodami, gdzieś nas rozproszył.

14

Exáudi Dómine preces nostras, et oratiónes nostras, et educ nos propter te: et da nobis inveníre grátiam ante fáciem eórum, qui nos abduxérunt: Wysłuchaj Panie prośby nasze modlitwy nasze, a wywiedź nas dla siebie: a daj nam naleźć łaskę przed obliczem tych, którzy nas zaprowadzili:

15

ut sciat omnis terra quia tu es Dóminus Deus noster, et quia nomen tuum invocátum est super Israel, et super genus ipsíus. Aby poznała wszelka ziemia, iżeś ty jest Pan Bóg nasz, a iż imię twoje wzywane jest nad Izraelem i nad rodem jego.

16

Réspice Dómine de domo sancta tua in nos, et inclína aurem tuam, et exáudi nos. Wejrzy na nas Panie z domu świętego twego, i nakłoń ucha twego, a wysłuchaj nas.

17

Aperi óculos tuos, et vide: quia non mórtui, qui sunt in inférno, quorum spíritus accéptus est a viscéribus suis, dabunt honórem et iustificatiónem Dómino: Otwórz oczy twe, a obacz, żeć nie umarli, którzy są w piekle, których duch jest odjęt z wnętrzności ich, oddadzą cześć i usprawiedliwienie Panu:

18

sed ánima, quæ tristis est super magnitúdine mali, et incédit curva et infírma, et óculi deficiéntes, et ánima esúriens, dat tibi glóriam et iustítiam Dómino. Ale dusza, która smutna jest dla wielkości złego, a chodzi skrzywiona i zemdlona, i oczy ustawające, a dusza łaknąca oddaje chwałę, i sprawiedliwość tobie Panu.

19

Quia non secúndum iustítias patrum nostrórum nos fúndimus preces, et pétimus misericórdiam ante conspéctum tuum Dómine Deus noster: Bo nie wedle sprawiedliwości ojców naszych my wylewamy modlitwy, i prosimy miłosierdzia przed obliczem twojem Panie Boże nasz:

20

sed quia misísti iram tuam, et furórem tuum super nos, sicut locútus es in manu puerórum tuórum prophetárum, dicens: Ale iżeś na nas spuścił gniew i zapalczywość twoję, jakoś mówił w ręce sług twoich proroków, rzekąc:

21

Sic dicit Dóminus: Inclináte húmerum vestrum et cervícem vestram, et ópera fácite regi Babylónis: et sedébitis in terra, quam dedi pátribus vestris. Tak mówi Pan: Nachylcie ramię wasze, i szyję wasze, a róbcie królowi Babilońskiemu: a będziecie siedzieć w ziemi, którąm dał ojcom waszym.

22

Quod si non audiéritis vocem Dómini Dei vestri, operári regi Babylóniæ, defectiónem vestram fáciam de civitátibus Iuda, et a foris Ierúsalem, Lecz jeśli nie usłuchacie głosu Pana Boga waszego, abyście robili królowi Babilońskiemu, ustanie wasze czynię z miast Judzkich, i z zewnątrz Jeruzalem,

23

et áuferam a vobis vocem iucunditátis et vocem gáudii, et vocem sponsi et vocem sponsæ, et erit omnis terra sine vestígio ab inhabitántibus eam. I odejmę od was głos radości, i głos wesela, i głos oblubieńców i oblubienice: a wszystka ziemia będzie bez śladu mieszkających w niej:

24

Et non audiérunt vocem tuam, ut operaréntur regi Babylónis: et statuísti verba tua, quæ locútus es in mánibus puerórum tuórum prophetárum, ut transferréntur ossa regum nostrórum et ossa patrum nostrórum de loco suo: I nie usłuchali głosu twego, aby byli robili królowi Babilońskiemu: i utwierdziłeś słowa twe, któreś opowiadał w ręku sług twych proroków, aby były przeniesione kości królów naszych, i kości ojców naszych z miejsca swego:

25

et ecce proiécta sunt in calóre solis, et in gelu noctis: et mórtui sunt in dolóribus péssimis, in fame et in gládio, et in emissióne. A oto wyrzucone są na gorącość słoneczną, i na mróz nocny, i pomarli w nacięższych boleściach, w głodzie, i przez miecz, i w wygnaniu.

26

Et posuísti templum, in quo invocátum est nomen tuum in ipso, sicut hæc dies, propter iniquitátem domus Israel, et domus Iuda. I uczyniłeś kościół, w którym wzywano imienia twego, jako ten dzień: dla nieprawości Domu Izraelskiego, i domu Judzkiego.

27

Et fecísti in nobis Dómine Deus noster secúndum omnem bonitátem tuam, et secúndum omnem miseratiónem tuam illam magnam: I uczyniłeś z nami, Panie Boże nasz, według wszelkiej dobroci twej, i według wszego miłosierdzia twego, onego wielkiego:

28

sicut locútus es in manu púeri tui Móysi in die, qua præcepísti ei scríbere legem tuam coram fíliis Israel, Jakoś mówił w ręce Mojżesza sługi twego, w dzień, któregoś mu zakon twój napisać rozkazał przed syny Izraelskimi,

29

dicens: Si non audiéritis vocem meam, multitúdo hæc magna convertétur in mínimam inter gentes, quo ego eos dispérgam: Mówiąc: Jeśli głosu mego słuchać nie będziecie, to wielkie mnóstwo ludu obróci się w namniejsze między narody, do których ja je rozproszę:

30

quia scio quod me non áudiet pópulus: pópulus est enim dura cervíce: et convertétur ad cor suum in terra captivitátis suæ: Bo wiem, iż mię lud słuchać nie będzie: bo jest lud zatwardziałego karku. I nawrócą się do serca swego w ziemi poimania swego.

31

et scient quia ego sum Dóminus Deus eórum, et dabo eis cor, et intélligent, aures, et áudient. I poznają, żem ja jest Pan Bóg ich, i dam im serce, i wyrozumieją, i uszy, i usłuchają.

32

Et laudábunt me in terra captivitátis suæ, et mémores erunt nóminis mei. Nie będą mię chwalić w ziemi poimania swego i będą pamiętać na imię moje.

33

Et avértent se a dorso suo duro, et a malignitátibus suis: quia reminiscéntur viam patrum suórum, qui peccavérunt in me. I odwrócą się od grzbietu swego twardego, i od złośliwości swoich: bo wspomnią na drogę ojców swych, którzy grzeszyli przeciwko mnie.

34

Et revocábo illos in terram, quam iurávi pátribus eórum, Abraham, Isaac, et Iacob, et dominabúntur eius: et multiplicábo eos, et non minorabúntur. I wrócę je do ziemie, którąm przysiągł ojcom ich Abrahamowi, Izaakowi, i Jakóbowi, i będą jej panować: i rozmnożę je, i nie ubędzie ich,

35

Et státuam illis testaméntum álterum sempitérnum, ut sim illis in Deum, et ipsi erunt mihi in pópulum: et non movébo ámplius pópulum meum, fílios Israel a terra, quam dedi illis. I postanowię z nimi inne przymierze wieczne, abych im był Bogiem, a oni mnie będą ludem: a nie ruszę więcej ludu mego, synów Izraelskich z ziemie którąm im dał.

1

Et nunc Dómine omnípotens, Deus Israel, ánima in angústiis, et spíritus ánxius clamat ad te. A teraz Panie wszechmocny Boże Izraelski, dusza w ucisku i duch utrapiony woła do ciebie:

2

Audi Dómine, et miserére, quia Deus es miséricors, et miserére nostri: quia peccávimus ante te. Wysłuchaj Panie, a zmiłuj się, boś jest Bóg miłosierny, a zlituj się nad nami: bośmy zgrzeszyli przed tobą.

3

Quia tu sedes in sempitérnum, et nos períbimus in ævum? Abowiem ty siedzisz na wieki, a my zginiemy wiecznie?

4

Dómine omnípotens, Deus Israel, audi nunc oratiónem mortuórum Israel, et filiórum ipsórum, qui peccavérunt ante te, et non audiérunt vocem Dómini Dei sui, et agglutináta sunt nobis mala. Panie wszechmogący, Boże Izraelów, słuchaj teraz modlitwy umarłych Izrael, i synów ich, którzy grzeszyli przed tobą, a nie słuchali głosu Pana Boga swego, i przylnęło do nas złe.

5

Noli meminísse iniquitátum patrum nostrórum, sed meménto manus tuæ et nóminis tui in témpore isto: Nie pamiętaj na nieprawości ojców naszych, ale pomni na rękę twoję, i na imię twe czasu tego.

6

quia tu es Dóminus Deus noster, et laudábimus te Dómine: Boś ty jest Pan Bóg nasz, a ciebie Panie wysławiać będziemy.

7

quia propter hoc dedísti timórem tuum in córdibus nostris, et ut invocémus nomen tuum, et laudémus te in captivitáte nostra, quia convértimur ab iniquitáte patrum nostrórum, qui peccavérunt ante te. Boś dla tego dał bojaźń twoję w serca nasze, i abychmy wzywali imienia twego, i chwalili cię w pojmaniu naszem: bo się nawracamy od nieprawości ojców naszych którzy zgrzeszyli przed tobą

8

Et ecce nos in captivitáte nostra sumus hódie, qua nos dispersísti in impropérium, et in maledíctum, et in peccátum, secúndum omnes iniquitátes patrum nostrórum, qui recessérunt a te Dómine Deus noster. A oto my Jesteśmy dzisia w pojmaniu naszem, któremeś nas rozproszył, ku urąganiu, i ku złorzeczeniu, i ku grzechowi, wedle wszystkich nieprawości ojców naszych, którzy odstąpili od ciebie Panie Boże nasz.

9

Audi Israel mandáta vitæ: áuribus pércipe, ut scias prudéntiam. Słuchaj Izraelu przykazania żywota, przyjmi w uszy, abyś wiedział mądrości.

10

Quid est Israel quod in terra inimicórum es? Co to jest Izraelu, żeś jest w ziemi nieprzyjacielskiej?

11

Inveterásti in terra aliéna, coinquinátus es cum mórtuis, deputátus es cum descendéntibus in inférnum. Starzałeś się w cudzej ziemi, splugawiłeś się umarłymi: policzoneś jest między te, którzy zstępują do piekła:

12

Dereliquísti fontem sapiéntiæ: Opuściłeś źrzódło mądrości.

13

nam si in via Dei ambulásses, habitásses útique in pace sempitérna. Bo byś był chodził w drodze Bożej, mieszkałbyś był w pokoju wiecznym.

14

Disce ubi sit prudéntia, ubi sit virtus, ubi sit intelléctus: ut scias simul ubi sit longitúrnitas vitæ et victus, ubi sit lumen oculórum, et pax. Uczże się kędy jest mądrość, jest moc, kędy jest rozumienie: abyś zaraz wiedział gdzie jest przedłużenie żywota, i życie, gdzie jest światłość oczu,

15

Quis invénit locum eius? et quis intrávit in thesáuros eius? Kto nalazł miejsce jej? albo kto wszedł do skarbów jej?

16

Ubi sunt príncipes géntium, et qui dominántur super béstias, quæ sunt super terram? Gdzie są książęta narodów i którzy panują nad zwierzęty, które są na ziemi?

17

qui in ávibus cæli ludunt, Którzy grają ptaki powietrznemi.

18

qui argéntum thesaurízant, et aurum, in quo confídunt hómines, et non est finis acquisitiónis eórum? qui argéntum fábricant et sollíciti sunt, nec est invéntio óperum illórum? Którzy skarbią srebro i złoto, w którym ludzie ufają, a niemasz końca nabywania ich. Którzy robią srebro, a starają się, a niemasz nalezienia spraw ich.

19

Extermináti sunt, et ad ínferos descendérunt, et álii loco eórum surrexérunt. Wytraceni są i stąpili do piekła, a inni na miejsce ich powstali:

20

Iúvenes vidérunt lumen, et habitavérunt super terram: viam autem disciplínæ ignoravérunt, Młodzieńcy widzieli światłość, i mieszkali na ziemi, ale nie poznali drogi umiejętności,

21

neque intellexérunt sémitas eius, neque fílii eórum suscepérunt eam, a fácie ipsórum longe facta est: Ani zrozumieli ścieżek jej, ani synowie ich przyjęli jej, od oblicza ich oddaliła się,

22

non est audíta in terra Chánaan, neque visa est in Theman. Nie słychano jej w ziemi Chananejskiej, ani jej widziano w Theman.

23

Fílii quoque Agar, qui exquírunt prudéntiam, quæ de terra est, negotiatóres Merrhæ, et Theman, et fabulatóres, et exquisitóres prudéntiæ et intelligéntiæ: viam autem sapiéntiæ nesciérunt, neque commemoráti sunt sémitas eius. Synowie też Agar, którzy szukają mądrości, która z ziemie jest, kupcy Merrhy i Theman, i bajkowie, i szukający roztropności i rozumienia: a drogi mądrości nie wiedzieli ani pamiętali ścieżek jej,

24

O Israel quam magna est domus Dei, et ingens locus possessiónis eius! O Izraelu jako wielki jest dom Boży, i niezmierne miejsce osiadłości jego.

25

Magnus est, et non habet finem: excélsus et imménsus. Wielkie jest, a nie ma końca: wysokie i niezmierne,

26

Ibi fuérunt gigántes nomináti illi, qui ab inítio fuérunt, statúra magna, sciéntes bellum. Tam byli obrzymowie oni sławni, którzy byli od początku, wzrostu wielkiego: umiejący wojnę,

27

Non hos elégit Dóminus, neque viam disciplínæ invenérunt: proptérea periérunt. Nie tych Pan obrał: ani naleźli drogi umiejętności, przetoż poginęli

28

Et quóniam non habuérunt sapiéntiam, interiérunt propter suam insipiéntiam. A ponieważ nie mieli mądrości, poginęli dla swej nieroztropności,

29

Quis ascéndit in cælum, et accépit eam, et edúxit eam de núbibus? Kto wstąpił do nieba, a dostał jej, i wywiódł ją z obłoków?

30

Quis transfretávit mare, et invénit illam, et áttulit illam super aurum eléctum? Kto się przewiózł przez morgę a nalazł ją: i przeniósł ją nad złoto wyborne.

31

Non est qui possit scire vias eius, neque qui exquírat sémitas eius: Niemasz ktoby mógł wiedzieć drogi jej, ani ktoby wyszukał ścieżki jej:

32

sed qui scit univérsa, novit eam, et adinvénit eam prudéntia sua: qui præparávit terram in ætérno témpore, et replévit eam pecúdibus et quadrupédibus: Ale który wszystko wie, zna ją, i znalazł ją roztropnością swoją: który ziemię zgotował na wieczny czas, i napełnił ją bydlęty, i czworonogiemi:

33

qui emíttit lumen, et vadit: et vocávit illud, et obédit illi in tremóre. Który wypuszcza światłość, a idzie: i przyzwał jej a posłuszna mu jest ze drżeniem.

34

Stellæ autem dedérunt lumen in custódiis suis, et lætátæ sunt: A gwiazdy dały światłość na strażach swoich i radowały się:

35

vocátæ sunt, et dixérunt: Adsumus: et luxérunt ei cum iucunditáte, qui fecit illas. Zawołano ich, i rzekli: Owośmy: i świeciły mu z radością, kto je stworzył.

36

Hic est Deus noster, et non æstimábitur álius advérsus eum. Tenci jest Bóg nasz, i nie będzie poczytan inny przeciw jemu.

37

Hic adinvénit omnem viam disciplínæ, et trádidit illam Iacob púero suo, et Israel dilécto suo. Ten wynalazł wszystkę drogę umiejętności, i podał ją Jakóbowi słudze swemu, Izraelowi miłemu swemu.

38

Post hæc in terris visus est, et cum homínibus conversátus est. Potem na ziemi był widzian i z ludźmi obcował.

1

Hic liber mandatórum Dei, et lex, quæ est in ætérnum: omnes, qui tenent eam, pervénient ad vitam: qui autem dereliquérunt eam, in mortem. Te księgi przykazania Bożego, i zakon który jest na wieki: wszyscy, którzy ji trzymają przyda do żywota: a którzy ji opuścili, do śmierci.

2

Convértere Iacob, et apprehénde eam: ámbula per viam ad splendórem eius contra lumen eius. Nawróć się Jakóbie, a ujmi się go, chodź drogą przyjasności jego, przeciw światłu jego.

3

Ne tradas álteri glóriam tuam, et dignitátem tuam genti aliénæ. Nie oddawaj chwały twojej drugiemu, i godności twej narodowi cudzemu.

4

Beáti sumus Israel: quia quæ Deo placent, manifésta sunt nobis. Błogosławieniśmy Izraelu: iż co się Bogu podoba, nam jest wiadomo.

5

Animǽquior esto pópulus Dei, memorábilis Israel: Bądź lepszej myśli ludu Boży, pamiętaj Izrael.

6

venúmdati estis géntibus non in perditiónem: sed propter quod in ira ad iracúndiam provocástis Deum, tráditi estis adversáriis. Zaprzedaniście poganom, nie na zagubienie: ale dla tego, iżeście w gniewie rozgniewali Boga, dla tegoście podani sprzeciwnikom.

7

Exacerbástis enim eum, qui fecit vos, Deum ætérnum, immolántes dæmóniis, et non Deo. Boście rozdrażnili tego, który was stworzył, Boga wiecznego, ofiarując czartom, a nie Bogu.

8

Oblíti enim estis Deum, qui nutrívit vos, et contristástis nutrícem vestram Ierúsalem. Boście zapomnieli Boga, który was chował, i zasmucili mamkę wasze Jeruzalem.

9

Vidit enim iracúndiam a Deo veniéntem vobis, et dixit: Audíte confínes Sion, addúxit enim mihi Deus luctum magnum: Bo widziała gniew od Boga przychodzący na was, i mówiła: Słuchajcie pograniczni Sion, bo wielki smętek Bóg przywiódł na mię.

10

vidi enim captivitátem pópuli mei, filiórum meórum et filiárum, quam superdúxit illis ætérnus. Bom widziała pojmanie ludu mego, synów moich, i córek, które na nie przywiódł wieczny.

11

Nutrívi enim illos cum iucunditáte: dimísi autem illos cum fletu et luctu. Bom wychowała je z radością: alem je utraciła z żalem i z płaczem:

12

Nemo gáudeat super me víduam, et desolátam: a multis derelícta sum propter peccáta filiórum meórum, quia declinavérunt a lege Dei. Niech się nikt nie raduje nademną wdową, opusczałą: mnodzy mię opuścili dla grzechów synów moich, iż ustąpili od zakonu Bożego.

13

Iustítias autem ipsíus nesciérunt, nec ambulavérunt per vias mandatórum Dei, neque per sémitas veritátis eius cum iustítia ingréssi sunt. A nie znali sprawiedliwości jego, ani chodzili drogami przykazania Bożego, ani ścieżkami prawdy jego z sprawiedliwością chodzili.

14

Véniant confínes Sion, et memoréntur captivitátem filiórum, et filiárum meárum, quam superdúxit illis ætérnus. Niechże przyda pograniczni Sion, a niech wspominają pojmanie synów i córek moich, które wieczny na nie przywiódł.

15

Addúxit enim super illos gentem de longínquo, gentem ímprobam, et altérius linguæ: Bo przywiódł na nie naród zdaleka, naród zły, i innego języka:

16

qui non sunt reveríti senem, neque puerórum misérti sunt, et abduxérunt diléctos víduæ, et a fíliis únicam desolavérunt. Którzy się nie wstydzili starca, ani się zmiłowali nad dziatkami, i wywiedli namilsze wdowy a jedyną z córek osirocili.

17

Ego autem quid possum adiuváre vos? A ja co wam pomódz mogę?

18

Qui enim addúxit super vos mala, ipse vos erípiet de mánibus inimicórum vestrórum. Bo który na was przywiódł złe, ten was wyrwie z rąk nieprzyjaciół waszych.

19

Ambuláte fílii, ambuláte: ego enim derelícta sum sola. Idźcie dziatki, idźcie: bociem ja sama została.

20

Exui me stola pacis, índui autem me sacco obsecratiónis, et clamábo ad Altíssimum in diébus meis. Zdjęłam z siebie szatę pokoju, a oblokłam na się wór modlitwy, i będę wołać do Nawyższego za dni moich.

21

Animæquióres estóte fílii, clamáte ad Dóminum, et erípiet vos de manu príncipum inimicórum. Bądźcie lepszej myśli synowie, wołajcie do Pana a wyrwie was z ręki książąt nieprzyjacielskich,

22

Ego enim sperávi in ætérnum salútem vestram: et venit mihi gáudium a sancto super misericórdia, quæ véniet vobis ab ætérno salutári nostro. Bosi ja nadleję miała w wiecznym o zbawieniu waszem: i potkało mię wesele od świętego dla miłosierdzia, które na was przydzie od wiecznego zbawiciela naszego.

23

Emísi enim vos cum luctu et plorátu: redúcet autem vos mihi Dóminus cum gáudio et iucunditáte in sempitérnum. Bom was wypuściła z żałością i z płaczem: ale mi was Pan za się przywróci z weselem i z radością na wieki.

24

Sicut enim vidérunt vicínæ Sion captivitátem vestram a Deo, sic vidébunt et in celeritáte salútem vestram a Deo, quæ supervéniet vobis cum honóre magno et splendóre ætérno. Bo jako widziały sąsiady Sion pojmanie wasze od Boga, tak ujrzą a w rychle wybawienie wasze od Boga, które wam przydzie z wielką czcią i zacnością wieczną.

25

Fílii patiénter sustinéte iram, quæ supervénit vobis: persecútus est enim te inimícus tuus, sed cito vidébis perditiónem ipsíus: et super cervíces ipsíus ascéndes. Dziatki, cierpliwie znoście gniew, który na was przyszedł: bo cię nieprzyjaciel twój prześladował, ale w rychłe oglądasz zginienie jego: i wstąpisz na karki jego.

26

Delicáti mei ambulavérunt vias ásperas: ducti sunt enim ut grex diréptus ab inimícis. Kochankowie moi chodzili po drogach przykrych: bo zagnani są, jako trzoda od nieprzyjaciół rozchwycona.

27

Animæquióres estóte fílii, et proclamáte ad Dóminum: erit enim memória vestra ab eo, qui duxit vos. Bądźcie lepszej myśli synowie, a wołajcie do Pana: bo będzie pamiętał na was ten, który was zaprowadził:

28

Sicut enim fuit sensus vester ut errarétis a Deo, décies tantum íterum converténtes requirétis eum. Bo jako był zmysł wasz, żebyście błądzili od Boga: dziesięć kroć tyle zasię nawróciwszy się szukać go będziecie.

29

Qui enim indúxit vobis mala, ipse rursum addúcet vobis sempitérnam iucunditátem cum salúte vestra. Bo który na was złe przywiódł, ten wam zaś przywiedzie wesele wieczne ze zbawieniem waszem.

30

Animǽquior esto Ierúsalem, exhortátur enim te, qui te nominávit. Bądźże lepszej myśli o Jeruzalem, bo cię upomina ten, który cię mianował.

31

Nocéntes períbunt, qui te vexavérunt: et qui gratuláti sunt in tua ruína, puniéntur: Szkodnicy poginą, którzy cię trapili; a którzy się weselili z upadku twego, skarani będą.

32

civitátes, quibus serviérunt fílii tui, puniéntur: et quæ accépit fílios tuos. Miasta, którym służyli synowie twoi, będą pokarane, i które zabrało syny twoje.

33

Sicut enim gavísa est in tua ruína, et lætáta est in casu tuo, sic contristábitur in sua desolatióne. Bo jako się weseliło z upadku twego, i radowało z przygody twojej: tak zasmucone będzie z pustoszenia swego.

34

Et amputábitur exsultátio multitúdinis eius, et gaudimónium eius erit in luctum. I będzie odcięte wesele mnóstwa jego, a radowanie jego żalem będzie.

35

Ignis enim supervéniet ei ab ætérno in longitúrnis diébus, et habitábitur a dæmóniis in multitúdine témporis. Bo ogień przydzie na nie od wiecznego na długie dni, a czarci w nim mieszkać będą przez długi czas.

36

Circúmspice Ierúsalem ad oriéntem, et vide iucunditátem a Deo tibi veniéntem. Obejrzy się Jeruzalem ku wschodu słońca, a obacz wesele, któreć przychodzi od Boga.

37

Ecce enim véniunt fílii tui, quos dimisísti dispérsos: véniunt collécti ab oriénte usque ad occidéntem, in verbo sancti gaudéntes in honórem Dei. Bo oto synowie twoi idą, któreś wypuściło rozproszone, idą zebrani od wschodu aż do zachodu na słowo świętego, weseląc się ku chwale Bogu.

1

Exue te Ierúsalem stola luctus, et vexatiónis tuæ: et índue te decóre, et honóre eius, quæ a Deo tibi est, sempitérnæ glóriæ. Zwlecz się Jeruzalem a szaty żałoby i utrapienia twego a oblecz się pięknością i poczciwością chwały onej wiecznej, którą masz od Boga.

2

Circúmdabit te Deus diplóide iustítiæ, et impónet mitram cápiti honóris ætérni. Oblecze cię Bóg w dwojakie, szaty sprawiedliwości i włożyć na głowę koronę chwały wiecznej.

3

Deus enim osténdet splendórem suum in te omni, qui sub cælo est. Bo okaże Bóg jasność swą na tobie każdemu, który pod niebem jest.

4

Nominábitur enim tibi nomen tuum a Deo in sempitérnum: Pax iustítiæ, et honor pietátis. Abowiem Bóg będzie cię nazywał imieniem na weki: Pokojem sprawiedliwości i chwałą pobożności.

5

Exsúrge Ierúsalem, et sta in excélso: et circúmspice ad oriéntem, et vide colléctos fílios tuos ab oriénte sole usque ad occidéntem, in verbo sancti gaudéntes Dei memória. Powstań Jeruzalem, a stań na miejscu wysokiem, i pojrzy ku wschodu słońca, a obacz syny swe zebrane od wschodu słońca aż do zachodu słowem świętego, weselące się z pamiątki Bożej.

6

Exiérunt enim abs te pédibus ducti ab inimícis: addúcet autem illos Dóminus ad te portátos in honóre sicut fílios regni. Bo od ciebie wyszli pieszo gnani od nieprzyjaciół. A Pan przyprowadzi je do ciebie przyniesione ze czcią jako syny królestwa.

7

Constítuit enim Deus humiliáre omnem montem excélsum et rupes perénnes, et conválles replére in æqualitátem terræ: ut ámbulet Israel diligénter in honórem Dei. Bo postanowił Bóg zniżyć każdą górę wysoką, i skały wiecznie trwające, a doliny napełnić na wyrównanie ziemie: żeby Izrael szedł pilnie ku chwale Bożej.

8

Obumbravérunt autem et silvæ, et omne lignum suavitátis Israel ex mandáto Dei. A zasłoniły cieniem i lasy, i wszelkie drzewo wdzięczne Izraela z rozkazania Boskiego.

9

Addúcet enim Deus Israel cum iucunditáte in lúmine maiestátis suæ, cum misericórdia, et iustítia, quæ est ex ipso. Bo przywiedzie Bóg Izraela z weselem światłości majestatu swego, z miłosierdzem i sprawiedliwością, która jest z niego.

1

[Exémplar epístolæ, quam misit Ieremías ad abducéndos captívos in Babylóniam a rege Babyloniórum, ut annuntiáret illis secúndum quod præcéptum est illi a Deo.] Propter peccáta, quæ peccástis ante Deum, abducémini in Babylóniam captívi a Nabuchodónosor rege Babylónis. Wypis listu, który posłał Jeremiasz do tych, które pojmawszy miano zagnać do Babilonu od króla Babilońskiego, aby im opowiedział wedle tego jako mu od Boga rozkazono. Dla grzechów, któremiście przed Bogiem grzeszyli, będziecie zawiedzeni więźniami do Babilonu od Nabuchodonozora króla Babilońskiego.

2

Ingréssi ítaque in Babylónem, éritis ibi annis plúrimis, et tempóribus longis, usque ad generatiónes septem: post hoc autem edúcam vos inde cum pace. Gdy tedy wnidziecie do Babilonu, będziecie tam przez wiele lat, i przez czasy długie, aż do siedmi pokolenia: potem wywiodę was z tamtąd w pokoju.

3

Nunc autem vidébitis in Babylónia deos áureos, et argénteos, et lapídeos, et lígneos, in húmeris portári, ostentántes metum géntibus. A teraz ujrzycie w Babilonie, że bogi złote, i srebrne, i kamienne, i drzewiane, nosić będą na ramionach, pokazujące postrach poganom.

4

Vidéte ergo ne et vos símiles efficiámini factis aliénis, et metuátis, et metus vos cápiat in ipsis. Patrzcież tedy, abyście i wy nie stali się podobni sprawam obcym, i bali się, i strach was zjął dla nich.

5

Visa ítaque turba de retro et ab ante, adorántes dícite in córdibus vestris: Te opórtet adorári Dómine. Gdy tedy ujrzycie tłum z tyłu i z przodku kłaniający się, mówcie w sercach waszych: Tobie Panie kłaniać się potrzeba.

6

Angelus enim meus vobíscum est: ipse autem exquíram ánimas vestras. Bo Anioł mój z wami jest: a sam będę szukał dusz waszych.

7

Nam lingua ipsórum políta a fabro, ipsa étiam inauráta, et inargentáta falsa sunt, et non possunt loqui. Abowiem język onych polerowany od rzemieślnika: sami też pozłoceni i posrebrzeni są fałszywi, a mówić nie mogą.

8

Et sicut vírgini amánti ornaménta: ita accépto auro fabricáti sunt. A jako pannie, która się w ubierze kocha: tak wziąwszy złoto uczynili.

9

Corónas certe áureas habent super cápita sua dii illórum: unde súbtrahunt sacerdótes ab eis aurum et argéntum, et érogant illud in semetípsos. Mając iście korony złote na swych głowach bogowie ich: zkąd kradną kapłani od nich złoto i srebro, a wydają je sami na się.

10

Dant autem et ex ipso prostitútis, et meretríces ornant: et íterum cum recéperint illud a meretrícibus, ornant deos suos. Dawają też z niego wszetecznicom, i nierządnice przybierają: i zaś wziąwszy je od nierządnic ubierają bogi swoje.

11

Hi autem non liberántur ab ærúgine, et tínea. A ci nie są wolni ode rdze i od molu.

12

Opértis autem illis veste purpúrea, extérgunt fáciem ipsórum propter púlverem domus, qui est plúrimus inter eos. A przybrawszy je w szatę szarłatną, ocierają twarzy ich od prochu domowego, którego dosyć jest między nimi.

13

Sceptrum autem habet ut homo, sicut iudex regiónis, qui in se peccántem non intérficit. A ma sceptrum jako człowiek, jako sędzia krainy, który grzeszącego przeciw jemu nie zabija. Trzyma też miecz w ręce i siekierę, a sam siebie od wojny i od zbójców nie wyzwala.

14

Habet étiam in manu gládium et secúrim: se autem de bello, et a latrónibus non líberat. Unde vobis notum sit quia non sunt dii. Zkąd wam niech wiadomo będzie, żeć nie są bogami.

15

Non ergo timuéritis eos. Sicut enim vas hóminis confráctum inútile effícitur, tales sunt et dii illórum. A przetoż nie bójcie się ich. Bo jako człowiecze naczynie stłuczone, niepożytecznem się staje, tacy są i bogowie ich.

16

Constitútis illis in domo, óculi eórum pleni sunt púlvere a pédibus introeúntium. Gdy je postawią w domu, oczy ich pełne są prochu z nóg wchodzących.

17

Et sicut alícui, qui regem offéndit, circumséptæ sunt iánuæ, aut sicut ad sepúlcrum addúctum mórtuum: ita tutántur sacerdótes óstia clausúris et seris, ne a latrónibus exspoliéntur. A jako koniu który króla obraził ode drzwi zastąpiono: albo jako umarłego do grobu przyniesionego: tak upatrują ofiarownicy drzwi zamkami i kłotkami, aby ich złodzieje nie odzierali.

18

Lucérnas accéndunt illis, et quidem multas, ex quibus nullam vidére possunt: sunt autem sicut trabes in domo. Zapalają im lampy a iście wiele, z których żadnej widzieć nie mogą: a są jako balki w domu.

19

Corda vero eórum dicunt elíngere serpéntes, qui de terra sunt, dum cómedunt eos, et vestiméntum ipsórum, et non séntiunt. A serca ich powiadają że liżą węże, którzy są z ziemie, gdy je gryzą i szatę ich, a nie poczują.

20

Nigræ fiunt fácies eórum a fumo, qui in domo fit. Czarne się stawiają szaty ich od dymu, który w domu bywa.

21

Supra corpus eórum et supra caput eórum volant nóctuæ, et hirúndines, et aves étiam, simíliter et cattæ. Nad ciałem ich i nad głową ich latają sowy, jaskółki, i ptacy też, także i kotki.

22

Unde sciátis quia non sunt dii. Ne ergo timuéritis eos. Zkąd wiedzcie, iż nie są bogowie. A przetoż się ich nie lękajcie.

23

Aurum étiam, quod habent, ad spéciem est: nisi áliquis extérserit ærúginem, non fulgébunt: neque enim dum conflaréntur, sentiébant. Złoto też, które mają, na pozór jest: jeśli kto rdze nie otrze, nie będą się lśknić: bo nie czuli gdy je odlewano.

24

Ex omni prétio empta sunt, in quibus spíritus non inest ipsis. Za wszelkie pieniądze kupione są, których tchu niemasz.

25

Sine pédibus in húmeris portántur, ostentántes ignobilitátem suam homínibus. Confundántur étiam qui colunt ea. Bez nóg noszą je na ramionach: pokazując nikczemność swą ludziom. Niech będą zawstydzeni i ci, którzy im służą.

26

Proptérea si cecíderint in terram, a semetípsis non consúrgunt: neque si quis eum statúerit rectum, per semetípsum stabit, sed sicut mórtuis múnera eórum illis apponéntur. Przetoż, jeśli upadną na ziemię, same przez się nie wstają: ale jeśli go kto prosto postawi, sam przez się nie wstanie: ale jako martwym dary ich przed nimi położą.

27

Hóstias illórum vendunt sacerdótes ipsórum, et abutúntur: simíliter et mulíeres eórum decerpéntes, neque infírmo, neque mendicánti áliquid impértiunt. Ofiary ich, ofiarownicy ich przedawają, i źle je obracają: także i żony ich obrawszy je, ani choremu ani żebrakowi z nich nie udzielają:

28

De sacrifíciis eórum fœtæ et menstruátæ contíngunt. Sciéntes ítaque ex his quia non sunt dii, ne timeátis eos. Ofiar ich dotykają się położnice i miesięcznice.

29

Unde enim vocántur dii? Quia mulíeres appónunt diis argénteis, et áureis, et lígneis: A tak ztąd, wiedząc że nie są bogami, nie bójcie się ich.

30

et in dómibus eórum sacerdótes sedent, habéntes túnicas scissas, et cápita, et barbam rasam, quorum cápita nuda sunt. Bo zkądże je zowią bogami? Iż niewiasty kładą przed bogi srebrne, i złote, i drzewiane: a w domach ich siedzą ofiarownicy, mając rozdarte szaty, a głowy i brodę ogoloną, których głowy nie przykryte.

31

Rúgiunt autem clamántes contra deos suos, sicut in cœna mórtui. I ryczą, wołając przeciw bogom swoim jako na wieczerzy umarłego.

32

Vestiménta eórum áuferunt sacerdótes, et véstiunt uxóres suas et fílios suos. Szaty ich zdejmują kapłani, a przyobłóczą żony i syny swoje.

33

Neque si quid mali patiúntur ab áliquo, neque si quid boni, póterunt retribúere: neque regem constitúere possunt, neque auférre. Ani jeśli co złego się im stanie od kogo, ani jeśli co dobrego, będą mogli oddać: ani nie mogą uczynić króla, ani złożyć.

34

Simíliter neque dare divítias possunt, neque malum retribúere. Si quis illis votum vóverit, et non reddíderit, neque hoc requírunt. Także ani mogą dać bogactw, ani złego oddać. Jeśli im kto ślub ślubi, a nie spełni, i tego się nie upominają.

35

Hóminem a morte non líberant, neque infírmum a potentióri erípiunt. Człowieka od śmierci nie wybawią, ani słabszego od mocniejszego nie wyrywają.

36

Hóminem cæcum ad visum non restítuunt, de necessitáte hóminem non liberábunt. Człowieku ślepemu wzroku nie przywracają, z potrzeby człowieka nie wybawią.

37

Víduæ non miserebúntur, neque órphanis benefácient. Nie będą mieć litości nad wdową, ani sierotom dobrze uczynią.

38

Lapídibus de monte símiles sunt dii illórum, lígnei, et lapídei, et áurei, et argéntei: qui autem colunt ea, confundéntur. Kamieniom z góry podobni są bogowie ich drzewiani, i kamienni, i złoci, i srebrni. A którzy je chwalą, zawstydzeni będą.

39

Quómodo ergo æstimándum est, aut dicéndum, illos esse deos? Jakoż tedy ma kto rozumieć, abo mówić, że oni są bogami?

40

Adhuc enim ipsis Chaldǽis non honorántibus ea: qui cum audíerint mutum non posse loqui, ófferunt illud ad Bel, postulántes ab eo loqui: Gdyż jeszcze i sami Chaldejczycy nie czczą ich: którzy słysząc niemego, że mówić nie może, ofiarują je Belowi, prosząc od niego mowy:

41

quasi possint sentíre qui non habent motum, et ipsi cum intelléxerint, relínquent ea: sensum enim non habent ipsi dii illórum. Jakoby mogli czuć, którzy się nie ruszają: i sami gdy zrozumieją opuszczą je: bo zmysłu nie mają sami bogowie ich.

42

Mulíeres autem circúmdatæ fúnibus in viis sedent, succendéntes ossa olivárum. A niewiasty opasane powrozami, siedzą na drogach, paląc pestki oliwne.

43

Cum autem áliqua ex ipsis attrácta ab áliquo transeúnte dormíerit cum eo, próximæ suæ éxprobrat quod ea non sit digna hábita, sicut ipsa, neque funis eius dirúptus sit. A gdy która z nich, przyciągniona do kogo mimo idącego, leżała z nim, tedy sąsiadce swej przygania, że onej nie miano za godną, jako onę, a iż się powróz jej nie przerwał.

44

Omnia autem quæ illis fiunt, falsa sunt. Quómodo æstimándum aut dicéndum est, illos esse deos? A wszystkie rzeczy, które się około nich dzieją fałeszne są. Jakoż ma kto rozumieć abo mówić, że to są bogowie?

45

A fabris autem, et ab aurifícibus facta sunt. Nihil áliud erunt, nisi id quod volunt esse sacerdótes. A rzemieślnicy i złotnicy urobili je, nic innego nic będą jedno to czem je chcieli mieć ofiarownicy.

46

Artífices étiam ipsi, qui ea fáciunt, non sunt multi témporis. Numquid ergo possunt ea, quæ fabricáta sunt ab ipsis, esse dii? Sami też rzemieślnicy, którzy je czynią, nie są długocześni. Izaliż tedy mogą rzeczy od nich uczynione, być bogami?

47

Reliquérunt autem falsa, et oppróbrium póstea futúris. A zostawili rzeczy fałeszne i sromotę potomkom.

48

Nam cum supervénerit illis prœ́lium et mala, cógitant sacerdótes apud se ubi se abscóndant cum illis. Bo gdy przyjdzie na nie wojna i złe, myślą ofiarownicy z sobą gdzieby się skryli z nimi.

49

Quómodo ergo sentíri débeant quóniam dii sunt, qui nec de bello se líberant, neque de malis se erípiunt? Jakoż tedy mają rozumieć, że są bogami, którzy się ani od wojny wybawiają, ani ze złego wyrywają?

50

Nam cum sint lígnea, inauráta et inargentáta, sciétur póstea quia falsa sunt ab univérsis géntibus, et régibus: quæ manifésta sunt quia non sunt dii, sed ópera mánuum hóminum, et nullum Dei opus cum illis. Bo gdyż są drzewiane, pozłocone i posrebrzone, potem poznają wszyscy narodowie, i królowie, że są fałszywe: które jawno jest, że nie są bogami, ale robotą rąk ludzkich, a żadnej sprawy Bożej z nimi niemasz.

51

Unde ergo notum est, quia non sunt dii, sed ópera mánuum hóminum, et nullum Dei opus in ipsis est? Zkąd tedy wiadomo jest, że nie są bogami, ale dziełami rąk ludzkich, i żadnej Boskiej sprawy w nich niemasz?

52

Regem regióni non súscitant, neque plúviam homínibus dabunt. króla kramie nie dają, ani dżdża ludziom dadzą.

53

Iudícium quoque non discérnent, neque regiónes liberábunt ab iniúria: quia nihil possunt, sicut cornículæ inter médium cæli, et terræ. Sądu też nie rozsądzą, ani krain od krzywdy wybawią: a iż nic nie mogą jako wrony między niebem i ziemią.

54

Etenim cum incíderit ignis in domum deórum ligneórum, argenteórum, et aureórum, sacerdótes quidem ipsórum fúgient, et liberabúntur: ipsi vero sicut trabes in médio comburéntur. Bo gdy ogień wpadnie w dom bogów drzewianych, srebrnych, i złotych, ofiarownicy ich ucieką i ujdą, ale oni jako balki w pośrodku zgorają.

55

Regi autem, et bello non resístent. Quómodo ergo æstimándum est, aut recipiéndum quia dii sunt? Królowi też i wojnie się nie sprzeciwią. Jakoż tedy ma kto mniemać i przyjąć, że bogami są?

56

Non a fúribus, neque a latrónibus se liberábunt dii lígnei, et lapídei, et inauráti, et inargentáti: quibus hi qui fortióres sunt, Nie obronią się od złodziejów, ani od zbójców bogowie drzewiani, i kamienni, i pozłoceni, i posrebrzeni,

57

aurum et argéntum, et vestiméntum, quo opérti sunt, áuferent illis, et abíbunt, nec sibi auxílium ferent. Którym złoto i srebro i szatę, ci którzy mocniejszy są, odejmą, i odejdą, ani sobie rady dadzą.

58

Itaque mélius est esse regem ostentántem virtútem suam: aut vas in domo útile, in quo gloriábitur qui póssidet illud: vel óstium in domo, quod custódit quæ in ipsa sunt, quam falsi dii. A przetoż lepiej jest być królem, który moc swą pokazuje: abo naczyniem w domu pożytecznym, w którym się chełpić będzie, który je ma: abo drzwiami w domu, które strzegą tego co w nim jest, niźli bogami fałszywemi.

59

Sol quidem, et luna, ac sídera, cum sint spléndida, et emíssa ad utilitátes, obáudiunt. Słońce, i księżyc, i gwiazdy, będąc jasnemi i wysłanemi ku pożytku, posłuszne są.

60

Simíliter et fulgur cum apparúerit, perspícuum est: idípsum autem et spíritus in omni regióne spirat. Także i błyskawica, gdy się okaże, znaczna jest, toż też i wiatr, po każdej krainie wieje.

61

Et nubes, quibus cum imperátum fúerit a Deo perambuláre univérsum orbem, perfíciunt quod imperátum est eis. I obłoki, którym gdy Bóg rozkaże, po wszemu światu przechodzić, czynią co im rozkazano.

62

Ignis étiam missus désuper, ut consúmat montes et silvas, facit quod præcéptum est ei: hæc autem neque speciébus, neque virtútibus, uni eórum simília sunt. Ogień też spuszczony z wierzchu, aby spalił góry i lasy, czyni co mu rozkazano. A ci ani kształtem ani mocą, jednemu z tych podobne nie są.

63

Unde neque existimándum est, neque dicéndum illos esse deos, quando non possunt neque iudícium iudicáre, neque quidquam fácere homínibus. Przetoż niema żaden mniemać, ani mówić, że oni są bogami; gdyż ani sądu sądzić nie mogą, ani żadnej rzeczy ludziom uczynić.

64

Sciéntes ítaque quia non sunt dii, ne ergo timuéritis eos. A tak wiedząc, że nie są bogami, nie bójcie się ich.

65

Neque enim régibus maledícent, neque benedícent. Bo ani będą złorzeczyć królom, ani dobrorzeczyć.

66

Signa étiam in cælo géntibus non osténdunt, neque ut sol lucébunt, neque illuminábunt ut luna. Nie okazują też narodom znaków na niebie, ani świecić będą jako słońce, ani oświecać jako księżyc.

67

Béstiæ melióres sunt illis, quæ possunt fúgere sub tectum ac prodésse sibi. Zwierzęta są lepsze niż oni, które mogą uciec pod przykrycie, i pomoc sobie.

68

Nullo ítaque modo nobis est maniféstum quia sunt dii: propter quod ne timeátis eos. Żadnym tedy sposobem nie jest nam wiadomo, żeby byli bogami: przetoż się ich nie bójcie.

69

Nam sicut in cucumerário formído nihil custódit: ita sunt dii illórum lígnei, et argéntei, et inauráti. Bo jako w ogrodzie ogórkowym straszydło nic nie strzeże: tak są ich bogowie drzwiami, i srebrni, i pozłoceni.

70

Eódem modo et in horto spina alba, supra quam omnis avis sedet. Simíliter et mórtuo proiécto in ténebris, símiles sunt dii illórum lígnei, et inauráti, et inargentáti. Tymże sposobem i w ogrodzie, oset biały, na którym wszelki ptak siada. Takżeć bogowie ich drzewiani, i pozłoceni, i posrebrzeni, podobni są umarłemu wrzuconemu do ciemności.

71

A púrpura quoque et múrice, quæ supra illos tíneant, sciétis ítaque quia non sunt dii. Ipsi étiam postrémo comedúntur, et erunt oppróbrium in regióne. Z szarłatu i z czerwonej farby, które na nich butwieją, poznacie, że nie są bogami. Sami też nakoniec zgryzieni bywają, i będą hańbą w krainie.

72

Mélior est homo iustus, qui non habet simulácra: nam erit longe ab oppróbriis. Lepszy jest człowiek sprawiedliwy, który niema bałwanów: bo daleki będzie od pohańbienia.