Biblia Sacra

Liber I Machabæorum Księga I Machabejska
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16
1
1
Et factum est, postquam percússit Alexánder Philíppi Mácedo, qui primus regnávit in Grǽcia, egréssus de terra Cethim, Daríum regem Persárum et Medórum: I stało się potem, gdy Aleksander Filippów Macedończyk, który pierwszy królował w Greciej, wyszedszy z ziemie Cethym, poraził Daryusza króla Persów i Medów:
2
constítuit prœ́lia multa, et obtínuit ómnium munitiónes, et interfécit reges terræ, Zwiódł wiele bitew, i odzierżał wszystkich zamki, i pozabijał króle ziemskie:
3
et pertránsiit usque ad fines terræ: et accépit spólia multitúdinis géntium, et síluit terra in conspéctu eius. I przeszedł aż do granic ziemie, i zabrał łupy mnó­stwa narodów, i umilkła ziemia przed oczyma jego.
4
Et congregávit virtútem, et exércitum fortem nimis: et exaltátum est, et elevátum cor eius: I zebrał siłę, i wojsko barzo mocne: i wywyższyło się, i podniosło serce jego:
5
et obtínuit regiónes géntium, et tyránnos: et facti sunt illi in tribútum. I odzierżał krainy narodów, i króle: i stali mu się hołdownikami.
6
Et post hæc décidit in lectum, et cognóvit quia morerétur. A potem upadł na łoże, i poznał, że umrzeć miał.
7
Et vocávit púeros suos nóbiles, qui secum erant nutríti a iuventúte: et divísit illis regnum suum, cum adhuc víveret. I wezwał zacnych służebników swych, którzy od mło­dości z nim wychowani byli: i rozdzielił im królestwo swe, jeszcze za żywota.
8
Et regnávit Alexánder annis duódecim, et mórtuus est. A królował Aleksander przez dwanaście lat, i umarł.
9
Et obtinuérunt púeri eius regnum, unusquísque in loco suo: I odzierżeli słudzy jego królestwo, każdy na swem miejscu.
10
et imposuérunt omnes sibi diadémata post mortem eius, et fílii eórum post eos annis multis, et multiplicáta sunt mala in terra. I włożyli na się korony wszyscy po śmierci jego, i synowie ich po nich przez wiele lat, i namnożyło się złego na ziemi.
11
Et éxiit ex eis radix peccátrix, Antíochus illústris, fílius Antíochi regis, qui fúerat Romæ obses: et regnávit in anno centésimo trigésimo séptimo regni Græcórum. I wyszedł z nich korzeń grzeszny, Antioch, oświe­cony, syn Antiocha króla, który był w zakładzie w Rzy­mie: i królował roku setnego trzydziestego i siódmego, królestwa Greckiego.
12
In diébus illis, exiérunt ex Israel fílii iníqui, et suasérunt multis, dicéntes: Eámus, et disponámus testaméntum cum géntibus, quæ circa nos sunt: quia ex quo recéssimus ab eis, invenérunt nos multa mala. W one dni wyszli z Izraela synowie niezbożni, i na­mówili wielu, mówiąc: Pódźmy, a uczyńmy przymierze z narody, które około nas są, bo od tego czasu jakośmy od nich odstąpili, wiele złego nas nalazło.
13
Et bonus visus est sermo in óculis eórum. I zdała się dobra mowa w oczach ich.
14
Et destinavérunt áliqui de pópulo, et abiérunt ad regem: et dedit illis potestátem ut fácerent iustítiam géntium. I postanowili niektórzy z ludu, i jachali do króla: i dał im moc, aby czynili sprawiedliwość poganów.
15
Et ædificavérunt gymnásium in Ierosólymis secúndum leges natiónum: I zbudowali w Jeruzalem szkołę według praw pogańskich.
16
et fecérunt sibi præpútia, et recessérunt a testaménto sancto, et iuncti sunt natiónibus, et venúmdati sunt ut fácerent malum. I uczynili sobie odrzezki, i odstąpili od przymie­rza świętego, i sprzęgli się z pogany, i zaprzedani są, aby złe czynili.
17
Et parátum est regnum in conspéctu Antíochi, et cœpit regnáre in terra Ægýpti ut regnáret super duo regna. I zgotowane jest królestwo przed oczyma Antiocha: i począł królować w ziemi Egiptskiej, aby królował nad dwiema królestwy.
18
Et intrávit in Ægýptum in multitúdine gravi, in cúrribus, et elephántis, et equítibus, et copiósa návium multitúdine: I wyciągnął do Egiptu z wielkim mnóstwem, z wozmi, z słoniami, z jezdnemi, i z wielkiem mnóstwem okrę­tów:
19
et constítuit bellum advérsus Ptolemǽum regem Ægýpti, et véritus est Ptolemǽus a fácie eius, et fugit, et cecidérunt vulneráti multi. I podniósł wojnę przeciw Ptolemeusowi królowi Egiptskiemu: i zląkł się Ptolomeus od oblicza jego, i uciekł, i poległo zranionych wiele.
20
Et comprehéndit civitátes munítas in terra Ægýpti, et accépit spólia terræ Ægýpti. I wziął miasta obronne w ziemi Egiptskiej: i po­brał łupy ziemie Egiptskiej.
21
Et convértit Antíochus, postquam percússit Ægýptum in centésimo et quadragésimo tértio anno: et ascéndit ad Israel, I wrócił się Antioch jako poraził Egipt, roku se­tnego czterdziestego i trzeciego: i ciągnął do Izraela.
22
et ascéndit Ierosólymam in multitúdine gravi. I przyciągnął do Jeruzalem z mnóstwem wielkiem.
23
Et intrávit in sanctificatiónem cum supérbia, et accépit altáre áureum, et candelábrum lúminis, et univérsa vasa eius, et mensam propositiónis, et libatória, et phíalas, et mortaríola áurea, et velum, et corónas, et ornaméntum áureum, quod in fácie templi erat: et commínuit ómnia. I wszedł do świątynie z pychą, i wziął ołtarz złoty, i lichtarz światła, i wszystkie naczynia jego, i stół pokładny, i naczynia ofiar mokrych, i czasze, i moździerzyki złote, i zasłonę, i korony, i ochędostwo złote, które było na czele kościoła: i połamał wszystko.
24
Et accépit argéntum, et aurum, et vasa concupiscibília: et accépit thesáuros occúltos, quos invénit: et sublátis ómnibus, ábiit in terram suam. I pobrał srebro i złoto, i naczynia pożądane: i za­brał skarby skryte, które nalazł: a wszystko zabrawszy, poszedł do ziemie swojej.
25
Et fecit cædem hóminum, et locútus est in supérbia magna. I uczynił mord wielki w ludziech, i mówił z pychą wielką.
26
Et factus est planctus magnus in Israel, et in omni loco eórum: I stało się narzekanie wielkie w Izraelu, i po wszystkich miejscach ich.
27
et ingemuérunt príncipes, et senióres: vírgines, et iúvenes infirmáti sunt: et speciósitas mulíerum immutáta est. I wzdychali książęta i starszy: panny i młodzieńcy rozniemogli się, i piękność niewiast odmieniła się.
28
Omnis marítus sumpsit laméntum, et quæ sedébant in thoro maritáli, lugébant: Każdy małżonek wziął lament: a które siedziały w małżeńskiej łożnicy, płakały:
29
et commóta est terra super habitántes in ea, et univérsa domus Iacob índuit confusiónem. I wzruszyła się ziemia, nad temi, którzy w niej mie­szkali, a wszystek dom Jakób okrył się zelżywością.
30
Et post duos annos diérum, misit rex príncipem tributórum in civitátes Iuda, et venit Ierúsalem cum turba magna. A po dwu lat dni, posłał król do miast Judzkich przełożonego nad pobory, i przyciągnął do Jeruzalem z or­szakiem wielkiem.
31
Et locútus est ad eos verba pacífica in dolo: et credidérunt ei. I mówił do nich słowa spokojne na zdradzie: i uwierzyli mu.
32
Et írruit super civitátem repénte, et percússit eam plaga magna, et pérdidit pópulum multum ex Israel. I uderzył z trzaskiem na miasto, i poraził je porażką wielką, i wytracił wiele z Izraela.
33
Et accépit spólia civitátis: et succéndit eam igni, et destrúxit domos eius, et muros eius in circúitu: I pobrał łupy miasta: i spalił je ogniem, i popsował domy jego, i mury jego w około.
34
et captívas duxérunt mulíeres: et natos, et pécora possedérunt. I zawiedli w pojmanie niewiasty, a dziatki i bydła posiedli.
35
Et ædificavérunt civitátem David muro magno, et firmo, et túrribus firmis, et facta est illis in arcem: I zbudowali miasto Dawidowe murem wielkim i mocnym, i wieżami mocnemi, i było im miasto zamku:
36
et posuérunt illic gentem peccatrícem, viros iníquos, et convaluérunt in ea: et posuérunt arma, et escas, et congregavérunt spólia Ierúsalem: I osadzili tam naród grzeszny, męże niepobożne, i zmocnili się w nim. I nakładli zbroje i żywności, i zgro­madzili łupy Jeruzalem,
37
et reposuérunt illic: et facti sunt in láqueum magnum. I schowali tam: i stali się sidłem wielkiem.
38
Et factum est hoc ad insídias sanctificatióni, et in diábolum malum in Israel: I stało się to na zasadzkę świątyni, i na przeciwnika złego w Izrael:
39
et effudérunt sánguinem innocéntem per circúitum sanctificatiónis, et contaminavérunt sanctificatiónem. I wylali krew niewinną około świątynie, i splugawili świątynię.
40
Et fugérunt habitatóres Ierúsalem propter eos, et facta est habitátio exterórum, et facta est éxtera sémini suo, et nati eius reliquérunt eam. I uciekli obywatele Jeruzalem dla nich, i stało się mieszkaniem cudzoziemców, i stało się obcym nasieniu swemu, i synowie jego opuścili ji.
41
Sanctificátio eius desoláta est sicut solitúdo: dies festi eius convérsi sunt in luctum, sábbata eius in oppróbrium, honóres eius in níhilum. Świątynia jego spustoszona jest, jako pustki, święta jego obróciły się w płacz, szabbaty jego na hańbę, czci jego w niwecz.
42
Secúndum glóriam eius multiplicáta est ignomínia eius: et sublímitas eius convérsa est in luctum. Według sławy jego rozmnożyła się zelżywość je­go: a wywyższenie jego obróciło się w płacz.
43
Et scripsit rex Antíochus omni regno suo ut esset omnis pópulus unus: et relínqueret unusquísque legem suam. I pisał król Antioch do wszystkiego królestwa swe­go, aby był wszystek lud jeden, a każdy zakon swój opu­ścił.
44
Et consensérunt omnes gentes secúndum verbum regis Antíochi: I zezwolili wszyscy narodowie według słowa króla Antiocha:
45
et multi ex Israel consensérunt servitúti eius, et sacrificavérunt idólis, et coinquinavérunt sábbatum. I wiele z Izraela przystało na nabożeństwo jego: i ofiarowali bałwanom, i splugawili szabbath.
46
Et misit rex libros per manus nuntiórum in Ierúsalem, et in omnes civitátes Iuda, ut sequeréntur leges géntium terræ, I posłał król listy przez ręce posłów do Jeruzalem, i do wszech miast Judzkich, aby szli za prawy pogańskimi,
47
et prohibérent holocáusta, et sacrifícia, et placatiónes fíeri in templo Dei, A iżby zakazali całopalenia, i ofiar, i ubłagania czynić w kościele Bożym:
48
et prohibérent celebrári sábbatum, et dies solémnes: I żeby bronili święcić szabbathu, i dni uroczystych.
49
et iussit coinquinári sancta, et sanctum pópulum Israel. I rozkazał splugawić świątynią, i lud święty Izrael­ski.
50
Et iussit ædificári aras, et templa, et idóla, et immolári carnes suíllas, et pécora commúnia, I kazał nabudować ołtarzów, i zborów, i bałwanów, i ofiarować świnie mięso i bydło pospolite:
51
et relínquere fílios suos incircumcísos, et coinquinári ánimas eórum in ómnibus immúndis, et abominatiónibus, ita ut oblivisceréntur legem, et immutárent omnes iustificatiónes Dei: I zostawić syny swe nie obrzezane, a dusze swe plugawić wszelakimi plugastwy i obrzydłościami: tak, iżby zapomnieli zakonu, i odmienili wszystkie usprawiedliwie­nia Boże.
52
et quicúmque non fecíssent secúndum verbum regis Antíochi, moreréntur. A którzybykolwiek nie czynili według słowa króla Antiocha, żeby gardło dali.
53
Secúndum ómnia verba hæc scripsit omni regno suo: et præpósuit príncipes pópulo, qui hæc fíeri cógerent. Według tych wszystkich słów pisał wszystkiemu królestwu swemu: i postanowił przełożone nad ludem, którzyby to czynić przymuszali.
54
Et iussérunt civitátibus Iuda sacrificáre. I rozkazali miastom Judzkim ofiary sprawować.
55
Et congregáti sunt multi de pópulo ad eos, qui derelíquerant legem Dómini: et fecérunt mala super terram: I zebrało się wiele z ludu do tych, którzy byli opu­ścili zakon pański: i czynili złość na ziemi.
56
et effugavérunt pópulum Israel in ábditis, et in abscónditis fugitivórum locis. I wypędzili lud Izraelski do jaskiń, i do skrytych miejsc zbiegów.
57
Die quintadécima mensis Casleu, quinto et quadragésimo et centésimo anno, ædificávit rex Antíochus abominándum idólum desolatiónis super altáre Dei, et per univérsas civitátes Iuda in circúitu ædificavérunt aras: Dnia piętnastego miesiąca Kasleu, piątego,i czeterdziestego, i setnego roku, zbudował król Antiochus obrzydłego bałwana spustoszenia na ołtarzu Bożym, i po wszystkich miastach Judzkich w około nabudowali ołtarzów.
58
et ante iánuas domórum, et in platéis incendébant thura, et sacrificábant: A przede drzwiami domów, i po ulicach palili ka­dzidło, i ofiarowali:
59
et libros legis Dei combussérunt igni, scindéntes eos: I księgi zakonu Bożego podrapawszy je, spalili ogniem:
60
et apud quemcúmque inveniebántur libri testaménti Dómini, et quicúmque observábat legem Dómini, secúndum edíctum regis trucidábant eum. A u kogokolwiek naleziono księgi przymierza Pań­skiego, i ktokolwiek zachowywał zakon Pański, według wyroku królewskiego zabijali go.
61
In virtúte sua faciébant hæc pópulo Israel, qui inveniebátur in omni mense et mense in civitátibus. Mocą swoją czynili to ludowi Izraelskiemu, który się znajdował na każdy miesiąc i miesiąc w mieściech.
62
Et quinta et vigésima die mensis sacrificábant super aram, quæ erat contra altáre. A dwudziestego i piątego dnia miesiąca ofiarowali na ołtarzu, który był przeciw ołtarzowi.
63
Et mulíeres, quæ circumcidébant fílios suos, trucidabántur secúndum iussum regis Antíochi, A niewiasty zasię, które obrzezowały syny swe, zabijano według rozkazania króla Antiocha,
64
et suspendébant púeros a cervícibus per univérsas domos eórum: et eos, qui circumcíderant illos, trucidábant. I wieszali dziatki za szyje, po wszystkich domiech ich: a te którzy je obrzezowali, zabijali.
65
Et multi de pópulo Israel definiérunt apud se, ut non manducárent immúnda: et elegérunt magis mori, quam cibis coinquinári immúndis: I wiele z ludu Izraelskiego postanowili u siebie, aby nie jadali rzeczy nieczystych: i woleli raczej umrzeć, niż się plugawić pokarmy nieczystemi.
66
et noluérunt infríngere legem Dei sanctam, et trucidáti sunt: I nie chcieli łamać świętego zakonu Bożego, i pomor­dowani są.
67
et facta est ira magna super pópulum valde. I stał się barzo wielki gniew nad ludem.
2
1
In diébus illis surréxit Mathathías fílius Ioánnis fílii Simeónis, sacérdos ex fíliis Ióarib, ab Ierúsalem, et consédit in monte Modin: W one dni powstał Matathyasz, syn Jana, syna Symeonowego, kapłan z synów Joaryb z Jeruzalem, i osa­dził się na górze Modyn:
2
et habébat fílios quinque: Ioánnem, qui cognominabátur Gaddis: A miał synów piąci, Jana, którego przezwisko było, Gaddis:
3
et Simónem, qui cognominabátur Thasi: I Symona, którego zwano Thasi.
4
et Iudam, qui vocabátur Machabǽus: I Judę, którego zwano Machabeusz.
5
et Eleázarum, qui cognominabátur Abaron: et Iónathan, qui cognominabátur Apphus. I Eleazara, którego zwano Abaron: i Jonathan, któ­rego zwano Apphus.
6
Hi vidérunt mala, quæ fiébant in pópulo Iuda, et in Ierúsalem. Ci widzieli złości, które się działy między ludem Judzkim i w Jeruzalem.
7
Et dixit Mathathías: Væ mihi, ut quid natus sum vidére contritiónem pópuli mei, et contritiónem civitátis sanctæ, et sedére illic, cum datur in mánibus inimicórum? I rzekł Matathiasz: Biada mnie: przeczem się naro­dził, abym widział skruszenie ludu mego, i skruszenie mia­sta świętego, i abych tam siedział, gdy podane jest w ręce nieprzyjacielskie?
8
Sancta in manu extraneórum facta sunt: templum eius sicut homo ignóbilis. Świątynia jest w ręku cudzoziemców: kościół jego jako człowiek bezecny.
9
Vasa glóriæ eius captíva abdúcta sunt: trucidáti sunt senes eius in platéis, et iúvenes eius cecidérunt in gládio inimicórum. Naczynia chwały jego zabrano w niewolstwo: Starcowie jego pobici po ulicach, a młodzieńcy jego polegli od miecza nieprzyjacielskiego.
10
Quæ gens non hereditávit regnum eius, et non obtínuit spólia eius? I któryż naród nie odziedziczył królestwa jego, i nie odzierżał łupów jego?
11
Omnis composítio eius abláta est. Quæ erat líbera, facta est ancílla. Wszystko jego ochędóstwo jest odjęte: a które by­ło wolne, stało się niewolnicą.
12
Et ecce sancta nostra, et pulchritúdo nostra, et cláritas nostra desoláta est, et coinquinavérunt ea gentes. A oto nasze miejsca święte, i piękność nasza, i chwa­ła nasza jest spustoszona, a pogani je splugawili.
13
Quo ergo nobis adhuc vívere? Na cóż nam tedy jeszcze żyć?
14
Et scidit vestiménta sua Mathathías, et fílii eius: et operuérunt se cilíciis, et planxérunt valde. I rozdarł Mathathiasz odzienie swoje, i synowie je­go: a oblekli się w włósiennicę, i barzo płakali.
15
Et venérunt illuc qui missi erant a rege Antíocho, ut cógerent eos, qui confúgerant in civitátem Modin, immoláre, et accéndere thura, et a lege Dei discédere. I przyszli tam ci, którzy byli posłani od króla Antio­cha, żeby przymusili tych, którzy byli zbiegli do miasta Modyn, ofiarować i palić kadzidło, i odstąpić od zakonu Bożego.
16
Et multi de pópulo Israel consentiéntes accessérunt ad eos: sed Mathathías, et fílii eius constánter stetérunt. I mnodzy z ludu Izraelskiego zezwoliwszy przystali ku nim: ale Mathathiasz i synowie jego statecznie stali.
17
Et respondéntes qui missi erant ab Antíocho, dixérunt Mathathíæ: Princeps et claríssimus, et magnus es in hac civitáte, et ornátus fíliis, et frátribus. A odpowiadając, którzy byli posłani od Antiocha, rzekli Mathathiaszowi: przedniejszy, i nasławniejszy, i wielki jesteś w tem mieście, i ozdobiony synami i bracią.
18
Ergo accéde prior, et fac iussum regis, sicut fecérunt omnes gentes, et viri Iuda, et qui remansérunt in Ierúsalem: et eris tu, et fílii tui inter amícos regis, et amplificátus auro, et argénto, et munéribus multis. A tak przystąp naprzód, a uczyń rozkazanie kró­lewskie: jako uczynili wszyscy narodowie, i mężowie Judscy, i którzy zostali w Jeruzalem: a będziesz ty, i sy­nowie twoi, między przyjacioły królewskimi, a będziesz ubogacon złotem i srebrem, i mnogimi upominkami.
19
Et respóndit Mathathías, et dixit magna voce: Etsi omnes gentes regi Antíocho obédiunt, ut discédat unusquísque a servitúte legis patrum suórum, et conséntiat mandátis eius: I odpowiedział Mathathiasz, i rzekł głosem wiel­kim: Choć wszyscy narodowie Antiocha króla słuchają, aby odstąpił każdy od nabożeństwa zakonu ojców swo­ich, a zezwolił na rozkazanie jego:
20
ego et fílii mei, et fratres mei obediémus legi patrum nostrórum. Ja i synowie moi, i bracia moi będziem posłuszni zakonowi ojców naszych.
21
Propítius sit nobis Deus: non est nobis útile relínquere legem, et iustítias Dei: Niech nam Bóg będzie miłościw: nie jest nam pożyteczno odstąpić zakonu, i sprawiedliwości Bożej:
22
non audiémus verba regis Antíochi, nec sacrificábimus transgrediéntes legis nostræ mandáta, ut eámus áltera via. Nie usłuchamy słów króla Antiocha, ani będziem ofiarować przestępując przykazania zakonu naszego, aby­śmy mieli inną drogą chodzić.
23
Et ut cessávit loqui verba hæc, accéssit quidam Iudǽus in ómnium óculis sacrificáre idólis super aram in civitáte Modin, secúndum iussum regis: A gdy przestał mówić te słowa, przystąpił niektóry Żyd przed oczyma wszystkich, aby ofiarował bałwanom na ołtarzu w mieście Modyn według rozkazania królewskiego.
24
et vidit Mathathías, et dóluit, et contremuérunt renes eius, et accénsus est furor eius secúndum iudícium legis, et insíliens trucidávit eum super aram: I ujrzał Mathathiasz, i użalił się, i wstrzęsły się nerki jego, i rozpaliła się zapalczywość jego według sądu zako­nu: i przyskoczywszy zamordował go na ołtarzu:
25
sed et virum, quem rex Antíochus míserat, qui cogébat immoláre, occídit in ipso témpore, et aram destrúxit: Ale i męża, którego był król Antioch posłał, który przymuszał ofiarować, zabił tegoż czasu, i ołtarz rozwa­lił.
26
et zelátus est legem, sicut fecit Phínees Zamri fílio Salómi. I zapalczywie mścił się zakonu, jako uczynił Phinees Zamremu synowi Salomi.
27
Et exclamávit Mathathías voce magna in civitáte, dicens: Omnis, qui zelum habet legis, státuens testaméntum, éxeat post me. I zawołał Mathathiasz głosem wielkim w mieście, mówiąc: Każdy, który uprzejmie miłuje zakon, zachowu­jąc przymierze, niech wynidzie za mną.
28
Et fugit ipse, et fílii eius in montes, et reliquérunt quæcúmque habébant in civitáte. I uciekł sam, i synowie jego na góry, i opuścili co­kolwiek mieli w mieście.
29
Tunc descendérunt multi quæréntes iudícium, et iustítiam, in desértum: Tedy wiele szukających sądu i sprawiedliwości, poszło na puszczą:
30
et sedérunt ibi ipsi, et fílii eórum, et mulíeres eórum, et pécora eórum: quóniam inundavérunt super eos mala. I mieszkali tam sami i synowie ich, i niewiasty ich, i bydło ich, że się wylało na nie nieszczęście.
31
Et renuntiátum est viris regis, et exercítui, qui erat in Ierúsalem civitáte David, quóniam discessíssent viri quidam, qui dissipavérunt mandátum regis, in loca occúlta in desérto, et abiíssent post illos multi. I dano znać mężom królewskim, i wojsku, które było w Jeruzalem, w mieście Dawidowem, iż odstąpili mężowie niektórzy, którzy zgwałcili rozkazanie królewskie na miejsca tajemne na puszczy, i poszło za nim wiele.
32
Et statim perrexérunt ad eos, et constituérunt advérsus eos prœ́lium in die sabbatórum, I zarazem puścili się po nich, i stawili im bitwę w dzień szabbatu.
33
et dixérunt ad eos: Resístitis et nunc adhuc? exíte, et fácite secúndum verbum regis Antíochi, et vivétis. I rzekli do nich: A jeszczeż się i teraz sprzeciwiacie? wynidźcie, a czyńcie według słowa króla Antiocha, a ży­wi zostaniecie.
34
Et dixérunt: Non exíbimus, neque faciémus verbum regis, ut polluámus diem sabbatórum. I rzekli: Nie wynidziemy, ani uczynimy słowa królewskiego, abyśmy mieli zgwałcić dzień szabbathu.
35
Et concitavérunt advérsus eos prœ́lium. I wzruszyli przeciwko im bitwę.
36
Et non respondérunt eis, nec lápidem misérunt in eos, nec oppilavérunt loca occúlta, I nie odpowiedzieli im, ani kamienia nie rzucili na nie, ani zawierali miejsc tajemnych,
37
dicéntes: Moriámur omnes in simplicitáte nostra: et testes erunt super nos cælum, et terra, quod iniúste pérditis nos. Mówiąc: Pomrzemy wszyscy w prostocie naszej: a będą nam świadkami niebo i ziemia, że nas niesprawie­dliwie tracicie.
38
Et intulérunt illis bellum sábbatis: et mórtui sunt ipsi, et uxóres eórum, et fílii eórum, et pécora eórum usque ad mille ánimas hóminum. I podnieśli wojnę na nie w szabbathy: i polegli sami, i żony ich, i synowie ich, i bydło ich, aż do tysiąca dusz ludzkich.
39
Et cognóvit Mathathías, et amíci eius, et luctum habuérunt super eos valde. I dowiedział się Mathathiasz, i przyjaciele jego, i płakali nad nimi barzo.
40
Et dixit vir próximo suo: Si omnes fecérimus sicut fratres nostri fecérunt, et non pugnavérimus advérsus gentes pro animábus nostris, et iustificatiónibus nostris, nunc cítius dispérdent nos a terra. I rzekł mąż bliźniemu swemu: Jeśli wszyscy uczy­nimy jako bracia naszy uczynili, a nie będziem walczyć przeciw poganom za dusze nasze, i o usprawiedliwienia nasze: teraz prędzej nas wygubią z ziemie.
41
Et cogitavérunt in die illa, dicéntes: Omnis homo, quicúmque vénerit ad nos in bello die sabbatórum, pugnémus advérsus eum: et non moriémur omnes, sicut mórtui sunt fratres nostri in occúltis. I umyślili onego dnia, mówiąc: Wszelki człowiek, którykolwiek przydzie na nas na wojnę w dzień szabbathu, potykajmy się z nim: a nie pomrzemy wszyscy, jako pomarli bracia naszy w skrytych miejscach.
42
Tunc congregáta est ad eos synagóga Assidæórum fortis víribus ex Israel, omnis voluntárius in lege: Tedy się przyłączył do nich poczet Assydejczyków, mocni siłą Izraela, każdy miłośnik zakonu.
43
et omnes, qui fugiébant a malis, ádditi sunt ad eos, et facti sunt illis ad firmaméntum. I wszyscy, którzy uciekali przed złem, przyłączyli się do nich, i stali się im ku zmocnieniu.
44
Et collegérunt exércitum, et percussérunt peccatóres in ira sua, et viros iníquos in indignatióne sua: et céteri fugérunt ad natiónes, ut eváderent. I zebrali wojsko, i porazili grzeszniki w gniewie swoim, i męże niezbożne w zagniewaniu swojem, a drudzy uciekli do poganów, aby się wybiegali.
45
Et circuívit Mathathías, et amíci eius, et destruxérunt aras: A obszedł Mathathiasz i przyjaciele jego, i rozwalili ołtarze,
46
et circumcidérunt púeros incircumcísos quotquot invenérunt in fínibus Israel: et in fortitúdine. I obrzezali dzieci nie obrzezane, ile ich naleźli w granicach Izraelskich, i w mocy.
47
Et persecúti sunt fílios supérbiæ, et prosperátum est opus in mánibus eórum: I prześladowali syny pychy, i szczęściło się dzieło w rękach ich:
48
et obtinuérunt legem de mánibus géntium, et de mánibus regum, et non dedérunt cornu peccatóri. I odzierżeli zakon z rąk pogańskich, i z rąk królew­skich: i nie dali rogu grzesznikowi.
49
Et appropinquavérunt dies Mathathíæ moriéndi, et dixit fíliis suis: Nunc confortáta est supérbia, et castigátio, et tempus eversiónis, et ira indignatiónis. I przybliżyły się dni Mathathiaszowi, żeby umarł, i rzekł synom swoim: Teraz wzięła moc pycha, i karanie: i czas wywrócenia, i gniew rozgniewania.
50
Nunc ergo, o fílii, æmulatóres estóte legis, et date ánimas vestras pro testaménto patrum vestrórum, Przetoż teraz o synowie bądźcie miłośnicy zakonu, a dajcie dusze wasze za przymierze ojców waszych:
51
et mementóte óperum patrum, quæ fecérunt in generatiónibus suis: et accipiétis glóriam magnam, et nomen ætérnum. A pomnicie na sprawy ojcowskie, które czynili w rodzajach swoich: a otrzymacie sławę wielką, i imię wie­czne.
52
Abraham nonne in tentatióne invéntus est fidélis, et reputátum est ei ad iustítiam? Azaż Abraham nie był nalezion wiernym w pokuszeniu, i poczytano mu ku sprawiedliwości?
53
Ioseph in témpore angústiæ suæ custodívit mandátum, et factus est dóminus Ægýpti. Józef czasu ucisku swego zachował rozkazanie, i stał się panem Egiptu.
54
Phínees pater noster, zelándo zelum Dei, accépit testaméntum sacerdótii ætérni. Phinees ociec nasz zapalony zapalczywością Bo­ża, wziął przymierze kapłaństwa wiecznego.
55
Iesus dum implévit verbum, factus est dux in Israel. Jezus gdy wypełnił słowo, stał się wodzem w Izrae­lu.
56
Caleb dum testificátur in ecclésia, accépit hereditátem. Kaleb, gdy wydawał świadectwo w zebraniu, wziął dziedzictwo.
57
David in sua misericórdia consecútus est sedem regni in sǽcula. Dawid w miłosierdziu swem dostąpił stolice królew­skiej na wieki.
58
Elías, dum zelat zelum legis, recéptus est in cælum. Heliasz, gdy się zapalił zapaleniem o zakon, wzię­ty jest do nieba.
59
Ananías et Azarías et Mísael credéntes, liberáti sunt de flamma. Ananiasz, i Azaryasz, i Misael, wierząc z płomienia są wybawieni.
60
Dániel in sua simplicitáte liberátus est de ore leónum. Daniel w swej prostocie wybawion jest z paszczęki lwów.
61
Et ita cogitáte per generatiónem, et generatiónem: quia omnes qui sperant in eum, non infirmántur. I tak rozmyślajcie przez naród i naród, że wszyscy, którzy w nim nadzieję pokładają, nie słabieją.
62
Et a verbis viri peccatóris ne timuéritis, quia glória eius stercus, et vermis est: A nie bójcie się słów człowieka grzesznego: bo chwała jego gnój i robactwo jest:
63
hódie extóllitur, et cras non inveniétur: quia convérsus est in terram suam, et cogitátio eius périit. Dziś się wywyższa, a jutro się nie najdzie: iż się obrócił w ziemię swą, a myśl jego zginęła.
64
Vos ergo fílii confortámini, et viríliter ágite in lege: quia in ipsa gloriósi éritis. A przetoż wy synowie zmocnicie się, a czyńcie mę­żnie w zakonie: bo w nim sławni będziecie.
65
Et ecce Simon frater vester, scio quod vir consílii est: ipsum audíte semper, et ipse erit vobis pater. A oto Symon brat wasz wiem, że jest człowiekiem do rady: słuchajcież go zawżdy: a on wam będzie ojcem,
66
Et Iudas Machabǽus, fortis víribus a iuventúte sua, sit vobis princeps milítiæ, et ipse aget bellum pópuli. A Judas Machabeusz, duży siłą od młodości swej, niech będzie hetmanem rycerstwa, on walkę będzie wiódł ludu:
67
Et adducétis ad vos omnes factóres legis: et vindicáte vindíctam pópuli vestri. I przywiedziecie do siebie wszystkich, którzy czynią zakon, a mścicie się pomsty ludu swojego.
68
Retribúite retributiónem géntibus, et inténdite in præcéptum legis. Oddawajcie wzajem poganom, a pilnujcie rozkazania zakonnego.
69
Et benedíxit eos, et appósitus est ad patres suos. I dał im błogosławieństwo, i przyłożon jest do ojców swoich.
70
Et defúnctus est anno centésimo et quadragésimo sexto: et sepúltus est a fíliis suis in sepúlcris patrum suórum in Modin, et planxérunt eum omnis Israel planctu magno. I umarł roku setnego czterdziestego i szóstego: a pogrzebion jest od synów swoich w grobie ojców swoich w Modyn, i płakali go wszystek Izrael płaczem wielkim.
3
1
Et surréxit Iudas, qui vocabátur Machabǽus, fílius eius, pro eo: I powstał Judas, którego zwano Machabeuszem, syn jego miasto niego.
2
et adiuvábant eum omnes fratres eius: et univérsi, qui se coniúnxerant patri eius, et prœliabántur prœ́lium Israel cum lætítia. I pomagali mu wszyscy bracia jego, i wszyscy, którzy się byli przyłączyli do ojca jego, i walczyli walkę Izrael z weselem.
3
Et dilatávit glóriam pópulo suo, et índuit se lorícam sicut gigas, et succínxit se arma béllica sua in prœ́liis, et protegébat castra gládio suo. I rozszerzył sławę ludowi swemu, i wziął na się pan­cerz jako obrzym, i przepasał się orężem wojennym swoim ku bitwie, i bronił wojska mieczem swym.
4
Símilis factus est leóni in opéribus suis, et sicut cátulus leónis rúgiens in venatióne. Stał się podobny lwowi w sprawach swoich, i jako szczenię lwie ryczące na połów.
5
Et persecútus est iníquos perscrútans eos: et qui conturbábant pópulum suum, eos succéndit flammis: I prześladował złośniki pilnie ich szukając, a którzy trwożyli lud jego, te ogniem palił.
6
et repúlsi sunt inimíci eius præ timóre eius, et omnes operárii iniquitátis conturbáti sunt: et dirécta est salus in manu eius. I odegnani są nieprzyjaciele jego dla bojaźni jego, a wszyscy sprawce nieprawości byli zatrwożeni: i szczęściło się wybawienie w ręce jego.
7
Et exacerbábat reges multos, et lætificábat Iacob in opéribus suis, et in sǽculum memória eius in benedictióne. I zajątrzał wiele królów, i rozweselał Jakoba sprawa­mi swemi: na wieki pamiątka jego w błogosławieństwie.
8
Et perambulávit civitátes Iuda, et pérdidit ímpios ex eis, et avértit iram ab Israel. I objeżdżał miasta Judzkie, i wytracił z nich ludzie niezbożne, i odwrócił gniew od Izraela,
9
Et nominátus est usque ad novíssimum terræ, et congregávit pereúntes. I stał się zawołanym aż do kończyn ziemie, i zgro­madził ginące.
10
Et congregávit Apollónius gentes, et a Samaría virtútem multam et magnam ad bellándum contra Israel. I zebrał Appolloniusz narody mnogie, i wielkie wojsko z Samaryi, aby walczył przeciw Izraelowi.
11
Et cognóvit Iudas, et éxiit óbviam illi: et percússit, et occídit illum: et cecidérunt vulneráti multi, et réliqui fugérunt. I dowiedział się Judas, i wyciągnął przeciw jemu, i poraził i zabił go: i poległo wiele poranionych, a ostatek uciekł.
12
Et accépit spólia eórum: et gládium Apollónii ábstulit Iudas, et erat pugnans in eo ómnibus diébus. I pobrał łupy ich, i miecz Appolloniuszów wziął Ju­das, i walczył im przez wszystkie dni.
13
Et audívit Seron princeps exércitus Sýriæ, quod congregávit Iudas congregatiónem fidélium, et ecclésiam secum, I usłyszał Seron hetman wojska Syryjskiego, iż Ju­das zebrał do siebie zgromadzenie wiernych i zebranie.
14
et ait: Fáciam mihi nomen, et glorificábor in regno, et debellábo Iudam, et eos, qui cum ipso sunt, qui spernébant verbum regis. I rzekł: Uczynię sobie imię i wsławię się w kró­lestwo, a zwalczę Judasa, i te, którzy z nim są, którzy gardzili słowem królewskiem.
15
Et præparávit se: et ascendérunt cum eo castra impiórum fortes auxiliárii ut fácerent vindíctam in fílios Israel. I nagotował się, i ciągnęły z nim wojska niezbożników, mocni pomocnicy, aby się pomścili nad synmi Izrael­skimi.
16
Et appropinquavérunt usque ad Béthoron: et exívit Iudas óbviam illi cum paucis. I przybliżyli się aż do Bethoron: i wyciągnął przeciwko jemu Judas z trochą.
17
Ut autem vidérunt exércitum veniéntem sibi óbviam, dixérunt Iudæ: Quómodo potérimus pauci pugnáre contra multitúdinem tantam, et tam fortem, et nos fatigáti sumus ieiúnio hódie? A gdy ujrzeli wojsko idące przeciw sobie, rzekli do Judasa: jakoś się będziem mogli potykać nas mało, z tak wielkim i z tak mocnym ludem, a my spracowani jesteśmy postem dziś?
18
Et ait Iudas: Fácile est conclúdi multos in manus paucórum: et non est differéntia in conspéctu Dei cæli liberáre in multis, et in paucis: I rzekł Judas: Łatwie jest zawrzeć wielu w ręce nie­wielu: a niemasz różnice przed obliczem Boga niebieskiego wybawić wielą abo trochą.
19
quóniam non in multitúdine exércitus victória belli, sed de cælo fortitúdo est. Bo nie w mnóstwie wojska zwycięztwo bitwy, ale z nieba jest siła.
20
Ipsi véniunt ad nos in multitúdine contumáci, et supérbia, ut dispérdant nos, et uxóres nostras, et fílios nostros, et ut spólient nos: Oni idą na nas z mnóztwem upornem, i z hardością, aby nas wygładzili, i żony nasze, i syny nasze: i aby nas złupili:
21
nos vero pugnábimus pro animábus nostris, et légibus nostris: Ale my walczyć będziemy o dusze nasze, i o prawa nasze:
22
et ipse Dóminus cónteret eos ante fáciem nostram: vos autem ne timuéritis eos. A sam Pan zetrze je przed obliczem naszem: a wy się ich nie bójcie.
23
Ut cessávit autem loqui, insíluit in eos súbito: et contrítus est Seron, et exércitus eius in conspéctu ipsíus: A gdy przestał mówić, uderzył na nie znagła, i porażon jest Seron, i wojsko jego przed nim.
24
et persecútus est eum in descénsu Béthoron usque in campum, et cecidérunt ex eis octingénti viri, réliqui autem fugérunt in terram Philísthiim. I gonił go od zstępu Bethoron, aż do Pola: i po­legło z nich ośm set mężów, a inni uciekli do ziemie Filistymskiej.
25
Et cécidit timor Iudæ, ac fratrum eius, et formído super omnes gentes in circúitu eórum. I padł strach Judasa, i braciej jego, i bojaźń, na wszystkie narody w około:
26
Et pervénit ad regem nomen eius, et de prœ́liis Iudæ narrábant omnes gentes. I doszło do króla imię jego, i o bitwach Judasa po­wiadali wszyscy narodowe.
27
Ut audívit autem rex Antíochus sermónes istos, irátus est ánimo: et misit, et congregávit exércitum univérsi regni sui, castra fórtia valde: A król Antioch skoro usłyszał te mowy, rozgniewał się z serca: i posłał i zebrał wojsko wszystkiego królestwa swego, obozy barzo niecne:
28
et apéruit ærárium suum, et dedit stipéndia exercítui in annum: et mandávit illis ut essent paráti ad ómnia. I otworzył skarb swój, i dał żołd na rok wojsku, i rozkazał im być w pogotowiu na wszystko.
29
Et vidit quod defécit pecúnia de thesáuris suis, et tribúta regiónis módica propter dissensiónem, et plagam, quam fecit in terra, ut tólleret legítima, quæ erant a primis diébus: I ujrzał, iż mu pieniędzy w skarbiech nie stało, a po­datki krainy małe, dla niezgody i mordu, który w ziemi uczynił, żeby zniósł które były za pierwszych dni:
30
et tímuit ne non habéret ut semel et bis, in sumptus et donária, quæ déderat ante larga manu: et abundáverat super reges, qui ante eum fúerant. I obawiał się, żeby nie miał jako raz i dwa na na­kłady i upominki, które przed tem był dał szczodrą ręką: i przewyższał króle, którzy przed nim byli.
31
Et consternátus erat ánimo valde, et cogitávit ire in Pérsidem, et accípere tribúta regiónum, et congregáre argéntum multum. I upadło mu serce barzo, i umyślił jechać do Persyi, i wybrać podatki krain, i zebrać srebra wiele.
32
Et relíquit Lýsiam hóminem nóbilem de génere regáli, super negótia régia, a flúmine Euphráte usque ad flumen Ægýpti: I zostawił Lisyasza człowieka zacnego z królewskie­go rodu nad sprawami królewskiemi, od rzeki Euphratesa, aż do rzeki Egiptskiej:
33
et ut nutríret Antíochum fílium suum, donec redíret. A żeby chował Antiocha syna jego ażby się wró­cił.
34
Et trádidit ei médium exércitum, et elephántos: et mandávit ei de ómnibus, quæ volébat, et de inhabitántibus Iudǽam, et Ierúsalem: I oddał mu połowicę wojska i elephanty: i rozkazał mu o wszystkiem co chciał, i około mieszkających w Żydostwie i w Jeruzalem:
35
et ut mítteret ad eos exércitum ad conteréndam, et exstirpándam virtútem Israel, et relíquias Ierúsalem, et auferéndam memóriam eórum de loco: I aby na nie posłał wojsko, aby zstarł i wykorzenił moc Izraelską, i ostatki Jeruzalem, i zagubił pamiątkę ich z miejsca:
36
et ut constitúeret habitatóres fílios alienígenas in ómnibus fínibus eórum, et sorte distribúeret terram eórum. A żeby postanowił obywatele syny cudzoziemskie, we wszech granicach ich, i ziemię ich losem podzielił.
37
Et rex assúmpsit partem exércitus resídui, et exívit ab Antiochía civitáte regni sui anno centésimo et quadragésimo séptimo: et transfretávit Euphráten flumen, et perambulábat superióres regiónes. A król wziął z sobą część wojska pozostałego, i wy­jechał z Antiochji miasta królestwa swego roku setnego czterdziestego i siódmego: i przeprawiwszy się przez Euphratesa rzekę, i objeżdżał wyższe krainy.
38
Et elégit Lýsias Ptolemǽum fílium Dorýmini, et Nicánorem, et Górgiam, viros poténtes ex amícis regis: I wybrał Lisyasz Ptolomeusa syna Doryminowego, i Nikanora, i Gorgiasza, męże mocne z przyjaciół królew­skich:
39
et misit cum eis quadragínta míllia virórum, et septem míllia équitum, ut venírent in terram Iuda, et dispérderent eam secúndum verbum regis. I posłał z nimi czterdzieści tysięcy mężów, i siedm tysięcy jezdnych, aby ciągnęli do ziemie Judzkiej, a poburzyli ją według słowa królewskiego.
40
Et processérunt cum univérsa virtúte sua, et venérunt, et applicuérunt Emmaum in terra campéstri. I ruszyli się ze wszystkiem wojskiem swem i przy­ciągnęli, i położyli się pod Emaum w polu.
41
Et audiérunt mercatóres regiónum nomen eórum: et accepérunt argéntum, et aurum multum valde, et púeros: et venérunt in castra ut accíperent fílios Israel in servos, et ádditi sunt ad eos exércitus Sýriæ, et terræ alienigenárum. I usłyszeli kupcy krain imię ich, i nabrali srebra i złota barzo wiele, i sług: i przyszli do obozu, aby syny Izraelskie za niewolniki pobrali: i przyłączyli się do nich wojska Syryjskie, i ziemie obcych narodów.
42
Et vidit Iudas, et fratres eius, quia multiplicáta sunt mala, et exércitus applicábant ad fines eórum: et cognovérunt verba regis, quæ mandávit pópulo fácere in intéritum, et consummatiónem: I obaczył Judas i bracia jego, iż się złego namno­żyło, a wojska się przybliżały do granic ich, i zrozumieli słowa królewskie, które rozkazał czynić ludowi, na zgubę i wyniszczenie:
43
et dixérunt unusquísque ad próximum suum: Erigámus deiectiónem pópuli nostri, et pugnémus pro pópulo nostro, et sanctis nostris. I rzekli każdy do bliźniego swego: Podnieśmy upa­dek narodu naszego, a walczmy za lud nasz, i za świątości nasze.
44
Et congregátus est convéntus ut essent paráti in prœ́lium: et ut orárent, et péterent misericórdiam, et miseratiónes. I zebrał się zjazd, aby byli gotowi na wojnę, i żeby się modlili, i prosili miłosierdzia i zlitowania.
45
Et Ierúsalem non habitabátur, sed erat sicut desértum: non erat qui ingrederétur et egrederétur de natis eius: et sanctum conculcabátur: et fílii alienigenárum erant in arce: ibi erat habitátio géntium: et abláta est volúptas a Iacob, et defécit ibi tíbia, et cíthara. A w Jeruzalem nie mieszkano, ale było jako pustki: nie było ktoby wchodził i wychodził z synów jego, i miejsce święte było deptane, a synowie cudzoziemców byli na zamku, i tam było mieszkanie poganów: i odjęta jest roz­kosz od Jakóba, i ustała tam piszczałka i cytra.
46
Et congregáti sunt, et venérunt in Maspha contra Ierúsalem: quia locus oratiónis erat in Maspha ante in Israel. I zebrali się i przyszli do Maspha przeciwko Jeruza­lem: przed tem miejsce modlitwy było w Maspha w Izrae­lu.
47
Et ieiunavérunt illa die, et induérunt se cilíciis, et cínerem imposuérunt cápiti suo, et discidérunt vestiménta sua: I pościli dnia onego, i oblekli się w włosiennicę, i posypali popiołem głowy swoje, i rozdarli szaty swoje.
48
et expandérunt libros legis, de quibus scrutabántur gentes similitúdinem simulacrórum suórum: I rozłożyli księgi zakonu, z których dowiadowali się poganie podobieństwa bałwanów swoich.
49
et attulérunt ornaménta sacerdotália, et primítias, et décimas: et suscitavérunt Nazarǽos, qui impléverant dies: I przynieśli ubiory kapłańskie, i pierwociny, i dziesięciny: i wzbudzili Nazarejczyki, którzy byli dni wy­pełnili.
50
et clamavérunt voce magna in cælum, dicéntes: Quid faciémus istis, et quo eos ducémus? I wołali wielkim głosem do nieba, mówiąc: Cóż z temi czynić będziemy a dokąd je powiedziemy?
51
Et sancta tua conculcáta sunt, et contamináta sunt, et sacerdótes tui facti sunt in luctum, et in humilitátem: I świątości twoje podeptane są, i splugawione są, i kapłani twoi stali się na płacz i na poniżenie.
52
et ecce natiónes convenérunt advérsum nos ut nos dispérdant: tu scis quæ cógitant in nos. A oto poganie zebrali się na nas, aby nas wygładzili: ty wiesz co myślą przeciwko nam.
53
Quómodo potérimus subsístere ante fáciem eórum, nisi tu Deus ádiuves nos? Jakoż się będziem mogli ostać przed obliczem ich, je­śli ty Boże nas nie ratujesz?
54
Et tubis exclamavérunt voce magna. I w trąby uderzyli głosem wielkim.
55
Et post hæc constítuit Iudas duces pópuli, tribúnos, et centuriónes, et pentacontárchos, et decuriónes. A potem Judas postanowił hetmany nad ludem, rot­mistrze, i setniki, i pięćdziesiątniki, i dziesiątniki.
56
Et dixit his, qui ædificábant domos, et sponsábant uxóres, et plantábant víneas, et formidolósis, ut redírent unusquísque in domum suam secúndum legem. I rzekł tym, którzy budowali domy, i pojmowali żo­ny, i sadzili winnice, i bojaźliwym, aby się wrócili każdy do domu swego, według zakonu.
57
Et movérunt castra, et collocavérunt ad austrum Emmaum. I ruszyli się z obozem: i położyli się na południe, Emaum.
58
Et ait Iudas: Accingímini, et estóte fílii poténtes, et estóte paráti in mane, ut pugnétis advérsus natiónes has, quæ convenérunt advérsus nos dispérdere nos, et sancta nostra: I rzekł Judas: gotujcie się, a bądźcie synowie mężni, a bądźcie rano pogotowiu, abyście się potkali z temi pogany, którzy się zeszli na nas, aby nas wytracili, i świątości nasze.
59
quóniam mélius est nos mori in bello, quam vidére mala gentis nostræ, et sanctórum. Bo lepiej jest, abyśmy umarli na wojnie, niż abyś­my patrzyli na złe ludu naszego, i świętych.
60
Sicut autem fúerit volúntas in cælo, sic fiat. A jako będzie wola na niebie, tak się niechaj sta­nie.
4
1
Et assúmpsit Górgias quinque míllia virórum, et mille équites eléctos: et movérunt castra nocte, I wziął Gorgiasz pięć tysięcy mężów, a tysiąc jez­dnych na wybór, i ruszyli się z obozem w nocy.
2
ut applicárent ad castra Iudæórum, et percúterent eos súbito: et fílii, qui erant ex arce, erant illis duces. Aby przyciągnęli do obozu Żydowskiego, a znagła je porazili: a synowie, którzy byli z zamku, byli ich przewodnikami.
3
Et audívit Iudas, et surréxit ipse, et poténtes percútere virtútem exercítuum regis, qui erant in Emmaum. I usłyszał Judas, i powstał, i mocarze, aby porazili moc wojska królewskiego, które było u Emaum.
4
Adhuc enim dispérsus erat exércitus a castris. Bo się jeszcze było wojsko rozbieżało od obozu.
5
Et venit Górgias in castra Iudæ noctu, et néminem invénit: et quærébat eos in móntibus, quóniam dixit: Fúgiunt hi a nobis. I przyszedł Gorgiasz do obozu Judasowego w nocy, i nie nalazł nikogo, i szukał ich po górach: bo rzekł: ucie­kają ci przed nami.
6
Et cum dies factus esset, appáruit Iudas in campo cum tribus míllibus virórum tantum: qui teguménta et gládios non habébant: A gdy się rozedniało, ukazał się na polu Judas ze trzemi tysiącmi mężów tylko, którzy zbroje i mieczów nie mie­li.
7
et vidérunt castra géntium válida, et loricátos, et equitátus in circúitu eórum, et hi docti ad prœ́lium. I ujrzeli wojsko pogańskie barzo mocne, i zbrojne, a jazda około nich, a ci sprawni ku bitwie.
8
Et ait Iudas viris, qui secum erant: Ne timuéritis multitúdinem eórum, et ímpetum eórum ne formidétis. I rzekł Judas do mężów, którzy z nim byli: Nie bój­cie się mnóztwa ich, i natarcia ich nie bójcie się.
9
Mementóte quáliter salvi facti sunt patres nostri in mari Rubro, cum sequerétur eos Phárao cum exércitu multo. Pamiętajcie jako ojcowie naszy byli wybawieni w morzu Czerwonem, gdy je Pharao gonił z wojskiem wiel­kiem.
10
Et nunc clamémus in cælum: et miserébitur nostri Dóminus, et memor erit testaménti patrum nostrórum, et cónteret exércitum istum ante fáciem nostram hódie: A teraz wołajmy do nieba: a zmiłuje się Pan nad nami: i wspomni na przymierze ojców naszych, i zetrze to wojsko dziś przed obliczem naszem:
11
et scient omnes gentes quia est qui rédimat, et líberet Israel. A poznają wszyscy narodowie, że jest, który wybawić i wyzwolić może Izraela.
12
Et elevavérunt alienígenæ óculos suos, et vidérunt eos veniéntes ex advérso. I podnieśli cudzoziemcy oczy swe, i ujrzeli je cią­gnące przeciw sobie.
13
Et exiérunt de castris in prœ́lium, et tuba cecinérunt hi, qui erant cum Iuda. I wyszli z obozu ku bitwie, a ci którzy byli z Judą uderzyli w trąby.
14
Et congréssi sunt: et contrítæ sunt gentes, et fugérunt in campum. I zwiedli bitwę, i zstarci są pohańcy, i uciekli w pole.
15
Novíssimi autem omnes cecidérunt in gládio, et persecúti sunt eos usque Gézeron, et usque in campos Idumǽæ, et Azóti, et Iámniæ: et cecidérunt ex illis usque ad tria míllia virórum. A ostatni wszyscy od miecza upadli, i gonili ich aż do Gezeron, i aż do pół Idumei, i Azotu, i Jamniei: i poległo z nich aż do trzech tysięcy mężów.
16
Et revérsus est Iudas, et exércitus eius sequens eum. I wrócił się Judas, i wojsko idące za nim.
17
Dixítque ad pópulum: Non concupiscátis spólia: quia bellum contra nos est, I mówił do ludu: Nie łakomcie się na łupy: bo woj­na przeciwko nam jest.
18
et Górgias et exércitus eius prope nos in monte: sed state nunc contra inimícos nostros, et expugnáte eos, et sumétis póstea spólia secúri. A Gorgiasz i wojsko jego jest blizko nas na górze: ale stójcie teraz przeciwko nieprzyjaciołom naszym, a zwalczcie je: a potem bezpiecznie będziecie zbierać łupy.
19
Et adhuc loquénte Iuda hæc, ecce appáruit pars quædam prospíciens de monte. A gdy jeszcze to mówił Judas, oto się jedna część ukazała, poglądając z góry.
20
Et vidit Górgias quod in fugam convérsi sunt sui, et succendérunt castra: fumus enim, qui videbátur, declarábat quod factum est. I obaczył Gorgiasz, że swoi pouciekali, a obóz spa­lono: bo dym, który było widzieć, pokazował co się stało.
21
Quibus illi conspéctis timuérunt valde, aspiciéntes simul et Iudam, et exércitum in campo parátum ad prœ́lium. Co oni ujrzawszy, ulękli się barzo, widząc zaraz i Judasa, i wojsko w polu gotowe ku bitwie.
22
Et fugérunt omnes in campum alienigenárum: I pouciekali wszyscy w pole cudzoziemców.
23
et Iudas revérsus est ad spólia castrórum, et accepérunt aurum multum, et argéntum, et hyacínthinum, et púrpuram marínam, et opes magnas. A Judas wrócił się ku łupom obozu, i pobrali wiele złota, i srebra, hyacynthu, i szarłatu morskiego, i wielkie bogactwa.
24
Et convérsi, hymnum canébant, et benedicébant Deum in cælum, quóniam bonus est, quóniam in sǽculum misericórdia eius. A wróciwszy się śpiewali pieśni, i błogosławili Boga do nieba, iż dobry jest, iż na wieki miłosierdzie jego.
25
Et facta est salus magna in Israel in die illa. I stało się wybawienie wielkie w Izraelu dnia onego.
26
Quicúmque autem alienigenárum evasérunt, venérunt, et nuntiavérunt Lýsiæ univérsa, quæ accíderant. A którzykolwiek z cudzoziemców uszli, przyszli i po­wiedzieli Lisyaszowi wszystko, co się było stało.
27
Quibus ille audítis, consternátus ánimo deficiébat: quod non quália vóluit, tália contigérunt in Israel, et quália mandávit rex. Co on usłyszawszy, upadszy sercem omdlewał, że się nie stało Izraelowi jako on chciał, i jako król rozkazał.
28
Et sequénti anno, congregávit Lýsias virórum electórum sexagínta míllia, et équitum quinque míllia, ut debelláret eos. A drugiego roku zebrał Lisyasz na wybór sześćdziesiąt tysięcy mężów, a jezdnych pięć tysięcy, aby je zwo­jował.
29
Et venérunt in Iudǽam, et castra posuérunt in Béthoron, et occúrrit illis Iudas cum decem míllibus viris. I przyciągnęli do Żydowskiej ziemie, a położyli się obozem u Bethoron, i zabieżał im Judas z dziesiącią ty­sięcy mężów.
30
Et vidérunt exércitum fortem, et orávit, et dixit: Benedíctus es salvátor Israel, qui contrivísti ímpetum poténtis in manu servi tui David, et tradidísti castra alienigenárum in manu Iónathæ fílii Saul, et armígeri eius. A ujrzeli wojsko mocne, i modlił się i rzekł: Błogosławionyś jest wybawicielu Izraelski, któryś skruszył gwałt mocarza ręką Dawida sługi twego, i podałeś obóz cudzo­ziemców w ręce Jonathasa syna Saul, i giermka jego.
31
Conclúde exércitum istum in manu pópuli tui Israel, et confundántur in exércitu suo, et equítibus. Zawrzy to wojsko w ręce ludu twego Izraelskiego, a niech będą pohańbieni z wojskiem swem, i z jezdnemi swemi.
32
Da illis formídinem, et tábefac audáciam virtútis eórum, et commoveántur contritióne sua. Puść na nie strach, a zemdli śmiałość mocy ich, i niech się rozrusza zstarciem swojem.
33
Déice illos gládio diligéntium te: et colláudent te omnes, qui novérunt nomen tuum, in hymnis. Poraź je mieczem tych, którzy cię miłują, a niech cię chwalą pieśniami wszyscy, którzy znają, imię twoje.
34
Et commisérunt prœ́lium: et cecidérunt de exércitu Lýsiæ quinque míllia virórum. I stoczyli bitwę, i legli z wojska Lisyaszowego pięć tysięcy mężów.
35
Videns autem Lýsias fugam suórum, et Iudæórum audáciam, et quod paráti sunt aut vívere, aut mori fórtiter, ábiit Antiochíam, et elégit mílites, ut multiplicáti rursus venírent in Iudǽam. A Lisyasz, widząc uciekanie swoich, a śmiałość ży­dów, a iż byli gotowi abo żyć, abo mężnie umrzeć: odjechał do Antiochji, i zebrał żołnierze, aby więtszym pocztem znowu przyciągnęli do Żydowskiej ziemie.
36
Dixit autem Iudas, et fratres eius: Ecce contríti sunt inimíci nostri: ascendámus nunc mundáre sancta, et renováre. I rzekł Judas i bracia jego: Oto zstarci są nieprzy­jaciele naszy: pódźmyż teraz, abyśmy oczyścili i odnowili święte.
37
Et congregátus est omnis exércitus, et ascendérunt in montem Sion. I zebrało się wszystko wojsko, i przyszli na górę Sion.
38
Et vidérunt sanctificatiónem desértam, et altáre profanátum, et portas exústas, et in átriis virgúlta nata sicut in saltu vel in móntibus, et pastophória díruta. I obaczyli poświącenie spustoszone, i ołtarz zgwałcony, i bramy popalone, a w sieniach wyrosły chrósty jako w lesie, abo na górach, i domki kapłańskie rozwalone:
39
Et scidérunt vestiménta sua, et planxérunt planctu magno, et imposuérunt cínerem super caput suum, I rozdarli szaty swe, i płakali płaczem wielkim, i po­piołem głowę swą posypali.
40
et cecidérunt in fáciem super terram, et exclamavérunt tubis signórum, et clamavérunt in cælum. I upadli twarzą na ziemię, i uderzyli w trąbę zna­ków, i wołali do nieba.
41
Tunc ordinávit Iudas viros ut pugnárent advérsus eos, qui erant in arce, donec emundárent sancta. Tedy Judas postanowił męże, aby walczyli przeciw­ko tym co na zamku byli, ażby światynią oczyścili.
42
Et elégit sacerdótes sine mácula, voluntátem habéntes in lege Dei: I obrał kapłany bez zmazy, i mający wolą w za­konie Bożym.
43
et mundavérunt sancta, et tulérunt lápides contaminatiónis in locum immúndum. I oczyścili świątynią, i wynieśli kamienie splugawione na miejsce nieczyste.
44
Et cogitávit de altári holocaustórum, quod profanátum erat, quid de eo fáceret. I myślił o ołtarzu całopalenia, który był zgwałcony, coby z nim czynić miał.
45
Et íncidit illis consílium bonum ut destrúerent illud: ne forte illis esset in oppróbrium, quia contaminavérunt illud gentes, et demolíti sunt illud. I przypadła im rada dobra, aby ji rozwalili, żeby im snać nie był ku zelżywości, iż ji byli poganie splugawili: i rozwalili go.
46
Et reposuérunt lápides in monte domus in loco apto, quoadúsque veníret prophéta, et respondéret de eis. A na górze domu, na miejscu sposobnem, kładli kamienie, ażby przyszedł prorok, i odpowiedział o nich.
47
Et accepérunt lápides íntegros secúndum legem, et ædificavérunt altáre novum secúndum illud, quod fuit prius: I wzięli kamienie całe, według zakonu, i zbudowali ołtarz nowy na kształt onego co był pierwej.
48
et ædificavérunt sancta, et quæ intra domum erant intrínsecus: et ædem, et átria sanctificavérunt. I zbudowali świątynią, i co było w domu wewnątrz. I kościół i sieni poświęcili.
49
Et fecérunt vasa sancta nova, et intulérunt candelábrum, et altáre incensórum, et mensam, in templum. I naczynili nowego naczynia świętego, i wnieśli lich­tarz i ołtarz zapału, i stół do kościoła.
50
Et incénsum posuérunt super altáre, et accendérunt lucérnas, quæ super candelábrum erant, et lucébant in templo. I zapał położyli na ołtarzu, i zapalili lampy, które były na lichtarzu, i świeciły w kościele.
51
Et posuérunt super mensam panes, et appendérunt vela, et consummavérunt ómnia ópera, quæ fécerant. I pokładli chleb na stół, i zasłony zawiesili, i skończyli wszystkie dzieły, które byli uczynili.
52
Et ante matutínum surrexérunt quinta et vigésima die mensis noni (hic est mensis Casleu) centésimi quadragésimi octávi anni: I wstali przed zaraniem dwudziestego i piątego dnia, miesiąca dziewiątego, (to jest, miesiąc Kasleu) roku se­tnego czterdziestego i ósmego:
53
et obtulérunt sacrifícium secúndum legem super altáre holocaustórum novum, quod fecérunt. I ofiarowali ofiary według zakonu na ołtarzu cało­palenia nowym, który zbudowali.
54
Secúndum tempus et secúndum diem, in qua contaminavérunt illud gentes, in ipsa renovátum est in cánticis, et cítharis, et cínyris, et in cýmbalis. Wedle czasu, i wedle dnia, w który go byli poga­nie splugawili, tegoż był odnowion z pieśniami, z cytrami, z lutniami, z cymbały.
55
Et cécidit omnis pópulus in fáciem, et adoravérunt, et benedixérunt in cælum eum, qui prosperávit eis. I padł lud wszystek na oblicze, i kłaniali się, i błogosławili do nieba tego, który im dał szczęście.
56
Et fecérunt dedicatiónem altáris diébus octo, et obtulérunt holocáusta cum lætítia, et sacrifícium salutáris, et laudis. I uczynili poświącanie ołtarza przez ośm dni, i ofiarowali całopalenia z weselem, i ofiarę wybawienia i chwa­ły.
57
Et ornavérunt fáciem templi corónis áureis, et scútulis: et dedicavérunt portas, et pastophória, et imposuérunt eis iánuas. A przodek kościoła ochędożyli koronami złotemi i tarczyczkami: i poświęcili bramy, i domy kapłańskie, i przyprawili drzwi do nich.
58
Et facta est lætítia in pópulo magna valde, et avérsum est oppróbrium géntium. I stało się między ludem wesele barzo wielkie, i odwrócone jest urąganie pogańskie.
59
Et státuit Iudas, et fratres eius, et univérsa ecclésia Israel, ut agátur dies dedicatiónis altáris in tempóribus suis ab anno in annum per dies octo a quinta et vigésima die mensis Casleu, cum lætítia et gáudio. I postanowił Judas i bracia jego, i wszystko zebra­nie Izraelskie, żeby obchodzono dzień poświęcania ołta­rza czasów swoich od roku do roku przez ośm dni: od dwudziestego i piątego dnia miesiąca Kasleu, z weselem i radością.
60
Et ædificavérunt in témpore illo montem Sion, et per circúitum muros altos, et turres firmas, nequándo venírent gentes, et conculcárent eum sicut ántea fecérunt. I zbudowali onego czasu górę Sion, i mury wyso­kie, i wieże mocne w około: aby kiedy nie przyszli pogani, i podeptali ją, jako pierwej byli uczynili,
61
Et collocávit illic exércitum, ut servárent eum, et munívit eum ad custodiéndum Bethsúram, ut habéret pópulus munitiónem contra fáciem Idumǽæ. I osadził tam wojsko, aby jej strzegli: i opatrzył ją ku strzeżeniu Bethsury, aby lud miał miejsce obronne przeciw Idumei.
5
1
Et factum est, ut audiérunt gentes in circúitu quia ædificátum est altáre, et sanctuárium sicut prius, irátæ sunt valde: I stało się, gdy narodowie okoliczni usłyszeli, iż ołtarz zbudowan, i świątynia tak jako i przedtem, rozgniewali się barzo.
2
et cogitábant tóllere genus Iacob, qui erant inter eos, et cœpérunt occídere de pópulo, et pérsequi. I myślili wytracić naród Jakobów, którzy byli między nimi, i poczęli z ludu zabijać i prześladować.
3
Et debellábat Iudas fílios Esau in Idumǽa, et eos, qui erant in Acrabatháne, quia circumsedébant Israelítas, et percússit eos plaga magna. A Judas walczył przeciwko synom Esau w Idumei, i przeciw tym, którzy byli w Akrabathan: iż byli obiegli Izraelczyki: i poraził je porażką wielką.
4
Et recordátus est malítiam filiórum Bean, qui erant pópulo in láqueum, et in scándalum, insidiántes ei in via. I wspomniał na złość synów Bean, którzy byli ludowi sidłem i obrazą, zasadzając się nań na drodze.
5
Et conclúsi sunt ab eo in túrribus, et applícuit ad eos, et anathematizávit eos, et incéndit turres eórum igni cum ómnibus, qui in eis erant. I zamknieni są na wieżach, i podsadził się pod nie: i dał ich na wytracenie, i zapalił wieżę ich ogniem ze wszy­stkimi, którzy na nich byli.
6
Et transívit ad fílios Ammon, et invénit manum fortem, et pópulum copiósum, et Timótheum ducem ipsórum: I przeszedł do synów Ammon, i nalazł wojsko mocne, ludu wiele, i Timotheusza Hetmana ich,
7
et commísit cum eis prœ́lia multa, et contríti sunt in conspéctu eórum, et percússit eos: I stoczył z nimi wiele bitew, że skruszeni są przed obliczem ich, i poraził je:
8
et cepit Gazer civitátem, et fílias eius, et revérsus est in Iudǽam. I wziął Gazer miasto, i córki jego, i wrócił się do Żydowskiej ziemie.
9
Et congregátæ sunt gentes, quæ sunt in Gálaad advérsus Israelítas, qui erant in fínibus eórum, ut tóllerent eos: et fugérunt in Dátheman munitiónem. I znowu zebrali się narodowie, którzy są w Galaad, przeciw Izraelczykom, którzy byli na granicach ich, aby je zatracili: i uciekli do Datheman zamku.
10
Et misérunt lítteras ad Iudam, et fratres eius, dicéntes: Congregátæ sunt advérsum nos gentes per circúitum, ut nos áuferant: I posłali list do Judasa, i braciej jego, mówiąc: Ze­brali się przeciwko nam pogani okoliczni, aby nas wytra­cili.
11
et parant veníre, et occupáre munitiónem, in quam confúgimus: et Timótheus est dux exércitus eórum. I gotują się przyjść i wziąć zamek, na któryśmy uciekli, a Thimotheusz jest hetmanem wojska ich.
12
Nunc ergo veni, et éripe nos de mánibus eórum, quia cécidit multitúdo de nobis. A przetoż teraz przydź, a wyrwi nas z ręki ich, bo wiele z nas poginęło.
13
Et omnes fratres nostri, qui erant in locis Tubin, interfécti sunt: et captívas duxérunt uxóres eórum, et natos, et spólia, et peremérunt illic fere mille viros. I wszyscy bracia naszy, którzy byli na miejscach Thubin, pobici są: i zawiedli w niewolą żony, i dzieci, i ko­rzyść ich, i zabili tam około tysiąca mężów.
14
Et adhuc epístolæ legebántur, et ecce álii núntii venérunt de Galilǽa conscíssis túnicis, nuntiántes secúndum verba hæc: I jeszcze listy czytano, a oto drudzy posłowie przy­szli z Galilei, rozdarszy szaty, dając znać w też słowa:
15
dicéntes convenísse advérsum se a Ptolemáida, et Tyro, et Sidóne: et repléta est omnis Galilǽa alienígenis, ut nos consúmant. Powiedając, iż się zebrali przeciwko nim od Ptolemaidy, z Tyru i z Sydonu, i napełniona jest wszystka Ga­lilea cudzoziemców, aby nas wytracili.
16
Ut audívit autem Iudas, et pópulus, sermónes istos, convénit ecclésia magna cogitáre quid fácerent frátribus suis, qui in tribulatióne erant, et expugnabántur ab eis. A skoro usłyszał Judas, i lud, mowy te, zeszło się zgromadzenie wielkie myślić, coby czynić mieli braciej swej, którzy byli w uciśnieniu, i dobywali ich.
17
Dixítque Iudas Simóni fratri suo: Elige tibi viros, et vade, et líbera fratres tuos in Galilǽa: ego autem, et frater meus Iónathas íbimus in Galaadítim. I rzekł Judas Symonowi bratu swemu: Obierz so­bie męże, a idź, i wybaw bracią twą w Galilei: a ja, i brat mój Jonathas, pojedziemy do Galaadythym.
18
Et relíquit Ioséphum fílium Zacharíæ, et Azaríam, duces pópuli, cum resíduo exércitu in Iudǽa ad custódiam: I zostawił Jozepha syna Zacharyaszowego, i Azaryasza hetmany nad ludem z ostatkiem wojska na obronę w Żydowskiej ziemi:
19
et præcépit illis, dicens: Præestóte pópulo huic: et nolíte bellum commíttere advérsum gentes, donec revertámur. I rozkazał im, mówiąc: Bądźcie przełożonemi nad tym ludem, a bitwy z pogany nie staczajcie, dokąd się nie wrócimy.
20
Et partíti sunt Simóni viri tria míllia, ut iret in Galilǽam: Iudæ autem octo míllia in Galaadítim. I oddzielili Symonowi mężów trzy tysiące, aby cią­gnął do Galilei: a Judasowi ośm tysięcy do Galaadythym.
21
Et ábiit Simon in Galilǽam, et commísit prœ́lia multa cum géntibus: et contrítæ sunt gentes a fácie eius, et persecútus est eos usque ad portam I ciągnął Symon do Galilei, i stoczył wiele bitew z pogany, i skruszeni są narodowie przed nim, i gonił je aż do bramy Ptolemaidy:
22
Ptolemáidis: et cecidérunt de géntibus fere tria míllia virórum: et accépit spólia eórum, I poległo z poganów około trzech tysięcy mężów, i wziął łupy ich:
23
et assúmpsit eos, qui erant in Galilǽa, et in Arbatis, cum uxóribus, et natis, et ómnibus quæ erant illis, et addúxit in Iudǽam cum lætítia magna. I zabrał te, którzy byli w Galilei, i w Arbatis, z żonami i dziećmi, i ze wszystkiem co mieli, i przywiódł do Żydowskiej ziemi z wielkiem weselem.
24
Et Iudas Machabǽus, et Iónathas frater eius, transiérunt Iordánem, et abiérunt viam trium diérum per desértum. A Judas Machabeusz, i Jonathas brat jego, przepra­wili się przez Jordan, i jachali trzy dni drogi przez pusz­czą.
25
Et occurrérunt eis Nabuthǽi, et suscepérunt eos pacífice, et narravérunt eis ómnia, quæ accíderant frátribus eórum in Galaadítide, I zabieżeli im Nabuthejczycy, i przyjęli je w po­koju, i powiedzieli im wszystko co się działo z bracią ich w Galaadytymdzie.
26
et quia multi ex eis comprehénsi sunt in Bárasa, et Bosor, et in Alimis, et in Casphor, et Mageth, et Cárnaim: hæ omnes civitátes munítæ, et magnæ. A iż wiele ich pojmano w Barasa, i Bosor, i w Alimis, i w Kasphor, i w Magieth, i w Karnaim: te wszystkie miasta obronne i wielkie.
27
Sed et in céteris civitátibus Galaadítidis tenéntur comprehénsi, et in crástinum constituérunt admovére exércitum civitátibus his, et comprehéndere, et tóllere eos in una die. Ale i w innych mieściech Galaadyckich są w pojma­nie: i jutro umyślili przyciągnąć z wojskiem do tych miast i wziąć i wytracić je dnia jednego.
28
Et convértit Iudas, et exércitus eius, viam in desértum Bosor repénte, et occupávit civitátem: et occídit omnem másculum in ore gládii, et accépit ómnia spólia eórum, et succéndit eam igni. I obrócił Judas i wojsko jego drogę na puszczą Bosor znagła, i ubieżał miasto i pobił wszystkie mężczyzny paszczeką miecza, a wziął wszystkie łupy ich, i spalił je ogniem.
29
Et surrexérunt inde nocte, et ibant usque ad munitiónem. I ruszyli się ztamtąd w nocy, i szli aż do zamku.
30
Et factum est dilúculo, cum elevássent óculos suos, ecce pópulus multus, cuius non erat númerus, portántes scalas, et máchinas ut comprehénderent munitiónem, et expugnárent eos. I stało się na świtaniu, gdy podnieśli oczy swe: oto wielki lud, którego nie było liczby, niosący drabiny, i tara­ny, aby wzięli zamek, a dobyli ich.
31
Et vidit Iudas quia cœpit bellum, et clamor belli ascéndit ad cælum sicut tuba, et clamor magnus de civitáte: A obaczył Judas, iż się bitwa zaczęła, a krzyk wo­jenny wstępował do nieba jako trąba, i wołanie wielkie z miasta:
32
et dixit exercítui suo: Pugnáte hódie pro frátribus vestris. I rzekł do wojska swego: Potykajcie się dziś o bra­cią wasze.
33
Et venit tribus ordínibus post eos, et exclamavérunt tubis, et clamavérunt in oratióne. I ciągnął trzem rzędami za nimi: i uderzyli w trąby i krzyknęli modląc się:
34
Et cognovérunt castra Timóthei quia Machabǽus est, et refugérunt a fácie eius: et percussérunt eos plaga magna: et cecidérunt ex eis in die illa fere octo míllia virórum. I poznały wojska Timotheuszowe, że to Machabeusz i uciekli nazad przed nim: i porazili ich porażką wiel­ką, i poległo z nich onego dnia około ośmi tysięcy mężów.
35
Et divértit Iudas in Maspha, et expugnávit, et cepit eam: et occídit omnem másculum eius, et sumpsit spólia eius, et succéndit eam igni. A Judas obrócił się ku Maspha i dobył jej, i wziął ją, i pobił każdego mężczyznę, i pobrał łupy jego, i zapa­lił ji ogniem.
36
Inde perréxit, et cepit Casbon, et Mageth, et Bosor, et réliquas civitátes Galaadítidis. Ztamtąd ciągnął, i wziął Kasbon, i Magieth, i Bosor, i inne miasta Galaad.
37
Post hæc autem verba congregávit Timótheus exércitum álium, et castra pósuit contra Raphon trans torréntem. A po tych słowiech zgromadził Timotheusz drugie wojsko, a położył się obozem przeciw Raphon za poto­kiem.
38
Et misit Iudas speculári exércitum: et renuntiavérunt ei, dicéntes: Quia convenérunt ad eum omnes gentes, quæ in circúitu nostro sunt, exércitus multus nimis: I posłał Judas szpiegować wojsko, i odnieśli mu, mówiąc: że wszyscy narodowie, którzy są około nas, zeszli się do niego, wojsko barzo wielkie:
39
et Arabas conduxérunt in auxílium sibi, et castra posuérunt trans torréntem, paráti ad te veníre in prœ́lium. Et ábiit Iudas óbviam illis. I najęli Arabczyki ku pomocy sobie, a położyli się obozem za potokiem, będąc gotowi stoczyć z tobą bitwę. I ciągnął Judas przeciwko im:
40
Et ait Timótheus princípibus exércitus sui: Cum appropinquáverit Iudas, et exércitus eius ad torréntem aquæ: si transíerit ad nos prior, non potérimus sustinére eum, quia potens póterit advérsum nos: I rzekł Timotheusz do rotmistrzów wojska swego: Gdy się przybliży Judas z wojskiem, i wojsko jego do potoku wody, i jeśli się przeprawi pierwej do nas, nie wytrzy­mamy mu: bo mogąc przemoże przeciw nam.
41
si vero timúerit transíre, et posúerit castra extra flumen, transfretámus ad eos, et potérimus advérsus illum. Jeśli się będzie bał przeprawić, a położy się obozem przed rzeką, przeprawmy się do nich, a przemożemy je.
42
Ut autem appropinquávit Iudas ad torréntem aquæ, státuit scribas pópuli secus torréntem, et mandávit eis, dicens: Néminem hóminum reliquéritis, sed véniant omnes in prœ́lium. A gdy Judas przyciągnął do potoku, postanowił pi­sarze ludu nad potokiem, i rozkazał im, mówiąc: Ża­dnego człowieka nie zostawiajcie, ale wszyscy niech idą ku bitwie.
43
Et transfretávit ad illos prior, et omnis pópulus post eum, et contrítæ sunt omnes gentes a fácie eórum, et proiecérunt arma sua, et fugérunt ad fanum, quod erat in Cárnaim. I przeprawił się do nich pierwej, i wszystek lud za nim: i porażeni są wszyscy pogani od oblicza ich, i porzu­cili broń swą, i uciekli do zboru, który był w Karnaim.
44
Et occupávit ipsam civitátem, et fanum succéndit igni cum ómnibus, qui erant in ipso: et oppréssa est Cárnaim, et non pótuit sustinére contra fáciem Iudæ. I wziął samo miasto, i zbór spalił ogniem, ze wszystkiemi którzy w nim byli: i po tłumione jest Karnaim, i nie mogło strzymać przeciw obliczu Judasa.
45
Et congregávit Iudas univérsos Israelítas, qui erant in Galaadítide, a mínimo usque ad máximum, et uxóres eórum, et natos, et exércitum magnum valde, ut venírent in terram Iuda. I zgromadził Judas wszystkie Izraelczyki, którzy byli w Galaad, od namniejszego aż do na większego, i żony ich, i dzieci, i wojsko barzo wielkie, aby szli do ziemie Judz­kiej.
46
Et venérunt usque Ephron: et hæc cívitas magna in ingréssu pósita, muníta valde, et non erat declináre ab ea déxtera vel sinístra, sed per médiam iter erat. I przyszli aż do Ephron: a to miasto wielkie w weszciu położone, barzo obronne, a nie mógł go minąć ani po prawej, ani po lewej stronie, ale droga była przez pośrodek jego.
47
Et inclusérunt se qui erant in civitáte, et obstruxérunt portas lapídibus: et misit ad eos Iudas verbis pacíficis, I zawarli się, którzy byli w mieście, i bramy kamieńmi zamiotali: i posłał do nich Judas słowy spokojnemu,
48
dicens: Transeámus per terram vestram, ut eámus in terram nostram: et nemo vobis nocébit: tantum pédibus transíbimus. Et nolébant eis aperíre. Mówiąc: Niech przejdziemy przez ziemię wasze, abyśmy szli do ziemi naszej, a żaden wam nie zaszkodzi, tylko pieszo przejdziemy, i nie chcieli im otworzyć.
49
Et præcépit Iudas prædicáre in castris, ut applicárent unusquísque in quo erat loco: I rozkazał Judas obwołać w wojsku, aby każdy szedł do szturmu z miejsca, na którem był.
50
et applicuérunt se viri virtútis: et oppugnávit civitátem illam tota die, et tota nocte, et trádita est cívitas in manu eius: I rzucili się mężowie mocni: i dobywał miasta onego cały dzień i całą noc, i podane jest miasto w rękę ich.
51
et peremérunt omnem másculum in ore gládii, et eradicávit eam, et accépit spólia eius, et transívit per totam civitátem super interféctos. I pobili wszystkie mężczyzny paszczeką miecza, i wywrócił je z gruntu: i pobrał łupy jego, i przeszedł przez miasto po zabitych.
52
Et transgréssi sunt Iordánem in campo magno, contra fáciem Bethsan. A przeprawili się przez Jordan na wielkiem polu, przeciwko Bethsan.
53
Et erat Iudas cóngregans extrémos, et exhortabátur pópulum per totam viam, donec venírent in terram Iuda: A Judas zgromadzał ostateczne, i napominał lud przez wszystkę drogę, aż przyszli do ziemie Judzkiej.
54
et ascendérunt in montem Sion cum lætítia, et gáudio, et obtulérunt holocáusta, quod nemo ex eis cecidísset donec reverteréntur in pace. I weszli na górę Sion z weselem i z radością, i ofiarowali całopalenia, iż żaden z nich nie zginął, aż się wró­cili w pokoju.
55
Et in diébus, quibus erat Iudas, et Iónathas in terra Gálaad, et Simon frater eius in Galilǽa contra fáciem Ptolemáidis, A za dni, których był Judas i Jonathas w ziemi Ga­laad, a Symon brat jego w Galilei przeciw Ptolemaidzie,
56
audívit Ioséphus Zacharíæ fílius, et Azarías princeps virtútis, res bene gestas, et prœ́lia quæ facta sunt, Usłyszał Jozeph syn Zacharyaszów, i Azaryasz hetman nad wojskiem szczęśliwe powodzenie, i bitwy, które się stały.
57
et dixit: Faciámus et ipsi nobis nomen, et eámus pugnáre advérsus gentes, quæ in circúitu nostro sunt. I rzekł: Uczyńmy i my sobie sławę, a idźmy walczyć przeciw narodom, które są około nas.
58
Et præcépit his, qui erant in exércitu suo, et abiérunt Iámniam. I rozkazał tym, którzy byli w wojscze jego, i ciągnęli do Jamnijej.
59
Et exívit Górgias de civitáte, et viri eius óbviam illis in pugnam. I wyjachał Gorgiasz z miasta i mężowie jego przeciwko nim ku bitwie:
60
Et fugáti sunt Ioséphus, et Azarías usque in fines Iudǽæ: et cecidérunt illo die de pópulo Israel ad duo míllia viri, et facta est fuga magna in pópulo: I podali tył Jozeph i Azaryasz, aż do granic Żydowskiej ziemie: i poległo dnia onego z ludu Izraelskiego około dwu tysięcy mężów, i stało się wielkie uciekanie ludu:
61
quia non audiérunt Iudam, et fratres eius, existimántes fórtiter se factúros. Iż nie słuchali Judasa i braciej jego, mniemając, że­by sobie mężnie postąpić mieli.
62
Ipsi autem non erant de sémine virórum illórum, per quos salus facta est in Israel. A oni nie byli z nasienia onych mężów, przez które się stało zbawienie w Izraelu.
63
Et viri Iuda magnificáti sunt valde in conspéctu omnis Israel, et géntium ómnium ubi audiebátur nomen eórum. A mężowie Juda, dostąpili wielkiej chwały w oczach wszystkiego Izraela, i wszech narodów, gdzie było imię ich słyszane.
64
Et convenérunt ad eos fausta acclamántes. I zeszli się do nich, szczęścia winszując.
65
Et exívit Iudas, et fratres eius, et expugnábant fílios Esau in terra, quæ ad austrum est, et percússit Chebron et fílias eius: et muros eius, et turres succéndit igni in circúitu. I wyszedł Judas i bracia jego, i dobywali synów Esau w ziemi, która jest ku południu: i zburzył Chebron, i cór­ki jego: i mury jego, i wieże około niego popalił.
66
Et movit castra ut iret in terram alienigenárum, et perambulábat Samaríam. I ruszył się obozem, aby szedł w ziemię cudzoziem­ską, i przechodził Samaryą.
67
In die illa cecidérunt sacerdótes in bello, dum volunt fórtiter fácere, dum sine consílio éxeunt in prœ́lium. Dnia onego polegli kapłani na wojnie, gdy chcieli mężnie poczynać, gdy nie rozmyślnie wyszli ku bitwie.
68
Et declinávit Iudas in Azótum in terram alienigenárum, et díruit aras eórum, et sculptília deórum ipsórum succéndit igni: et cepit spólia civitátum, et revérsus est in terram Iuda. I obrócił się Judas do Azotu, do ziemie cudzo­ziemców, i porozwalał ołtarze ich, a ryciny bogów ich po­palił ogniem, i pobrał łupy z miast, i wrócił się do ziemie Juda.
6
1
Et rex Antíochus perambulábat superióres regiónes, et audívit esse civitátem Elymáidem in Pérside nobilíssimam, et copiósam in argénto et auro, A król Antioch przejeżdżał wyższe krainy, i do­wiedział się, iż było miasto Elimai w Persiej, barzo zacne i bogate we srebro i złoto,
2
templúmque in ea lócuples valde, et illic velámina áurea, et lorícæ, et scuta, quæ relíquit Alexánder Philíppi rex Mácedo, qui regnávit primus in Grǽcia. I zbór w niem barzo bogaty, i tam zasłony złote, i pancerze, i tarcze, które zostawił Aleksander Philippów król Macedoński, który napierwszy królował w Grecyi.
3
Et venit, et quærébat cápere civitátem, et deprædári eam: et non pótuit, quóniam innótuit sermo his, qui erant in civitáte: I przyjechał, i starał się wziąć miasto i złupić je: ale nie mógł: bo się dowiedzieli o tem ci, którzy byli w mieście:
4
et insurrexérunt in prœ́lium, et fugit inde, et ábiit cum tristítia magna, et revérsus est in Babylóniam. I powstali ku bitwie, i uciekł ztamtąd, i odciągnął z wielkim smutkiem, i wrócił się do Babylonu.
5
Et venit qui nuntiáret ei in Pérside, quia fugáta sunt castra, quæ erant in terra Iuda: I przyszedł, który mu oznajmił w Persyi, że rozpłoszone są wojska, które były w ziemi Judzkiej:
6
et quia ábiit Lýsias cum virtúte forti in primis, et fugátus est a fácie Iudæórum, et invaluérunt armis, et víribus, et spóliis multis, quæ cepérunt de castris, quæ excidérunt: A iż Lisyasz z wielkiem wojskiem naprzód wycią­gnął, i uciekł przed Żydami: i zmocnili się orężem, i siłą, i korzyścią wielką, którą wzięli z obozów, które zwojowali.
7
et quia diruérunt abominatiónem, quam ædificáverat super altáre, quod erat in Ierúsalem, et sanctificatiónem, sicut prius, circumdedérunt muris excélsis, sed et Bethsúram civitátem suam. A iż obalili obrzydłość, którą był zbudował na ołtarzu, który był w Jeruzalem: a miejsce święte obtoczyli mury wysokimi jako pierwej, ale i Bethsurę miasto jego.
8
Et factum est ut audívit rex sermónes istos, expávit, et commótus est valde: et décidit in lectum, et íncidit in languórem præ tristítia, quia non factum est ei sicut cogitábat. I stało się, gdy król usłyszał te mowy, zlękł się, i ba­rzo się zafrasował: i legł na łożu, i wpadł w niemoc dla smutku, że mu się nie powiodło jako myślił.
9
Et erat illic per dies multos, quia renováta est in eo tristítia magna, et arbitrátus est se mori. I był tam przez długi czas: bo się był odnowił w nim smutek wielki, i zrozumiał, że miał umrzeć.
10
Et vocávit omnes amícos suos, et dixit illis: Recéssit somnus ab óculis meis, et cóncidi, et córrui corde præ sollicitúdine: I wezwał swych przyjaciół wszystkich, i rzekł im: Odszedł sen od oczu moich, i upadłem, i straciłem serce przed frasunkiem:
11
et dixi in corde meo: In quantam tribulatiónem devéni, et in quos fluctus tristítiæ, in qua nunc sum: qui iucúndus eram, et diléctus in potestáte mea! I rzekłem w sercu mojem: Ku jakiemużem kłopo­towi przyszedł, i w jakie nawałności smutku, w którymem teraz jest: którym był wesoły i wdzięczny w mocy mojej?
12
Nunc vero reminíscor malórum, quæ feci in Ierúsalem, unde et ábstuli ómnia spólia áurea, et argéntea, quæ erant in ea, et misi auférre habitántes Iudǽam sine causa. A teraz wspominam sobie na złości, którem zbroił w Jeruzalem, zkądem też zabrał wszystkę korzyść złotą i srebrną, która była w nim: i posłałem, aby zabrano, któ­rzy mieszkali w Judzkiej ziemi bez przyczyny.
13
Cognóvi ergo quia proptérea invenérunt me mala ista: et ecce péreo tristítia magna in terra aliéna. Poznałem tedy, iż dla tego nalazły mię te nędze: a oto ginę od żałości w cudzej ziemi.
14
Et vocávit Philíppum, unum de amícis suis, et præpósuit eum super univérsum regnum suum: I przyzwał Philippa, jednego z przyjaciół swoich, i przełożył go nad wszystkiem swym królestwem:
15
et dedit ei diadéma, et stolam suam, et ánnulum, ut addúceret Antíochum fílium suum, et nutríret eum, et regnáret. I dał mu koronę, i szatę swą, i pierścień, aby przyprowadził Antiocha syna jego, i wychował go, i królował.
16
Et mórtuus est illic Antíochus rex anno centésimo quadragésimo nono. I umarł tam król Antioch, roku setnego czterdzie­stego i dziewiątego.
17
Et cognóvit Lýsias quóniam mórtuus est rex, et constítuit regnáre Antíochum fílium eius, quem nutrívit adolescéntem: et vocávit nomen eius Eúpator. I dowiedział się Lisyasz, iż król umarł, i postanowił, aby królował Antioch syn jego, którego wychował mło­dzieniaszkiem, i nazwał imię jego Eupator.
18
Et hi, qui erant in arce, conclúserant Israel in circúitu sanctórum: et quærébant eis mala semper, et firmaméntum géntium. A ci którzy byli na zamku, zamknęli byli Izraelczyki około świątynie. I szukali ich złego zawżdy, a zmocnienia poganów.
19
Et cogitávit Iudas dispérdere eos: et convocávit univérsum pópulum, ut obsidérent eos. I umyślił Judas wytracić je: i zwołał wszystek lud, aby je obiegli.
20
Et convenérunt simul, et obsedérunt eos anno centésimo quinquagésimo, et fecérunt ballístas, et máchinas. I zebrali się wespół, i obiegli je roku setnego i pięćdziesiątego, i naczynili kusz i taranów.
21
Et exiérunt quidam ex eis, qui obsidebántur: et adiunxérunt se illis áliqui ímpii ex Israel, I wyszli niektórzy z tych, którzy byli w oblężeniu: i przyłączyli się do nich niektórzy niezbożni z Izraelczyków.
22
et abiérunt ad regem, et dixérunt: Quoúsque non facis iudícium, et víndicas fratres nostros? I poszli do króla, i mówili: Pókiż nie uczynisz sądu, a nie mścisz się braciej naszej?
23
Nos decrévimus servíre patri tuo, et ambuláre in præcéptis eius, et óbsequi edíctis eius: Myśmy umyślili służyć ojcu twemu, i chodzić w przykazaniu jego, i być posłuszni wyrokom jego.
24
et fílii pópuli nostri propter hoc alienábant se a nobis, et quicúmque inveniebántur ex nobis, interficiebántur, et hereditátes nostræ diripiebántur. A synowie ludu naszego dla tego odrażali się od nas? a którzykolwiek najdowali się z naszych, zabijano, i dziedzictwa nasze rozszarpywano.
25
Et non ad nos tantum extendérunt manum, sed et in omnes fines nostros: A nie tylko na nas ściągnęli rękę, ale i na wszystkie granice nasze.
26
et ecce applicuérunt hódie ad arcem Ierúsalem occupáre eam, et munitiónem Bethsúram muniérunt: A oto dziś obiegli zamek Jerozolimski, aby go doby­li, i twierdzą w Bethsurze opatrzyli.
27
et nisi prævéneris eos velócius, maióra quam hæc fácient, et non póteris obtinére eos. A jeśli ich prędzej nie uprzedzisz, co większego niż to zbroja, i nie będziesz ich mógł dostać.
28
Et irátus est rex, ut hæc audívit: et convocávit omnes amícos suos, et príncipes exércitus sui, et eos qui super équites erant: I rozgniewał się król skoro to usłyszał, i zwołał wszy­stkich przyjaciół swych, i hetmanów wojska swego, i tych, którzy naci jezdnemi byli:
29
sed et de regnis áliis, et de ínsulis marítimis venérunt ad eum exércitus conductítii. Ale i z innych królestw, i z wyspów morskich, ze­szły się do niego wojska za pieniądze.
30
Et erat númerus exércitus eius, centum míllia péditum, et vigínti míllia équitum, et elephánti trigínta duo, docti ad prœ́lium. I była liczba wojska jego, sto tysięcy pieszych, a dwadzieścia tysięcy jezdnych, i trzydzieści i dwu Elephantów ku walce wyćwiczonych.
31
Et venérunt per Idumǽam, et applicuérunt ad Bethsúram, et pugnavérunt dies multos: et fecérunt máchinas, et exiérunt, et succendérunt eas igni, et pugnavérunt viríliter. I ciągnęli przez Idumeą, i położyli się u Bethsury, i walczyli przez wiele dni, i uczynili przyprawy wojenne; i wyszli, i popalili je ogniem, i mężnie walczyli.
32
Et recéssit Iudas ab arce, et movit castra ad Bethzácharam contra castra regis. I odciągnął Judas od zamku, i ruszył się z obozem do Bethsachar, przeciwko wojsku królewskiemu.
33
Et surréxit rex ante lucem, et concitávit exércitus in ímpetum contra viam Bethzácharam: et comparavérunt se exércitus in prœ́lium, et tubis cecinérunt: I wstał król przede dniem, i wzruszył wojsko na natarcie ku drodze Bethsachar: i nagotowały się wojska ku bitwie, i uderzyli w trąby:
34
et elephántis ostendérunt sánguinem uvæ et mori, ad acuéndos eos in prœ́lium: A Elephantom ukazowali krew jagody winnej i morwy, aby je zajuszyli ku bitwie.
35
et divisérunt béstias per legiónes, et astitérunt síngulis elephántis mille viri in lorícis concatenátis, et gáleæ ǽreæ in capítibus eórum: et quingénti équites ordináti unicuíque béstiæ elécti erant. I rozsadzili bestye po hufiech, i stało przy każdym Elephancie tysiąc mężów w pancerzach łańcuszkowych, i przyłbice miedziane na głowach ich, a pięćset jezdnych uszykowanych na wybór było przy każdej bestyi.
36
Hi ante tempus, ubicúmque erat béstia, ibi erant: et quocúmque ibat, ibant, et non discedébant ab ea. Ci przed czasem gdziekolwiek była bestya tam byli, i gdziekolwiek szła szli, a nie odstępowali od niej.
37
Sed et turres lígneæ super eos firmæ protegéntes super síngulas béstias: et super eas máchinæ: et super síngulas viri virtútis trigínta duo, qui pugnábant désuper: et Indus magíster béstiæ. Ale i wieże drzewiane były na nich mocne, broniąc na każdej bestyi: a na nich przyprawy wojenne: a na każdej trzydzieści i dwa mężów mężnych, którzy walczyli z wierzchu, a Indyjczyk, który rządził bestyą.
38
Et resíduum equitátum hinc et inde státuit in duas partes, tubis exércitum commovére, et perurgére constipátos in legiónibus eius. A ostatek jazdy rozszykował ztąd i z owąd na dwie części, aby wojsko trąbami wzbudzali, i popędzali zszykowane w ufiech jego.
39
Et ut refúlsit sol in clýpeos áureos, et ǽreos, resplenduérunt montes ab eis, et resplenduérunt sicut lámpades ignis. A gdy słońce uderzyło na tarcze złote i miedziane, a rozświeciły się góry od nich, i błyskały się jako pochodnie ogniste.
40
Et distíncta est pars exércitus regis per montes excélsos, et ália per loca humília: et ibant caute et ordináte. A rozłożone jest wojsko królewskie cześć po wyso­kich górach, a część po nizinach: i postępowali ostrożnie, i porządnie.
41
Et commovebántur omnes inhabitántes terram a voce multitúdinis, et incéssu turbæ, et collisióne armórum: erat enim exércitus magnus valde, et fortis. A wzruszyli się wszyscy mieszkający w ziemi od głosu mnóztwa, i od ciągnienia zgraje, i od chrzęstu zbrój: bo było wojsko barzo wielkie i mocne.
42
Et appropiávit Iudas, et exércitus eius in prœ́lium, et cecidérunt de exércitu regis sexcénti viri. I przybliżył się Judas i wojsko jego ku bitwie, i po­legło z wojska królewskiego sześć set mężów.
43
Et vidit Eleázar fílius Saura unam de béstiis loricátam lorícis regis: et erat éminens super céteras béstias, et visum est ei quod in ea esset rex: I obaczył Eleazar syn Saura, jedne z bestyi uzbro­joną zbroją królewską, i była wyniosła nad insze bestye, i zdało mu się, iż na niej król siedział:
44
et dedit se ut liberáret pópulum suum, et acquíreret sibi nomen ætérnum. I ważył się, aby lud swój wyswobodził, i sobie wie­czną sławę zjednał,
45
Et cucúrrit ad eam audácter in médio legiónis, interfíciens a dextris, et a sinístris, et cadébant ab eo huc atque illuc. I bieżał do niej śmiele przez pośrodek wojska, zabi­jając po prawej i po lewej stronie, i upadali od onego tam i sam.
46
Et ivit sub pedes elephántis, et suppósuit se ei, et occídit eum: et cécidit in terram super ipsum, et mórtuus est illic. I podszedł pod nogi Elephanta, i podłożył się po­deń, i zabił go: i upadł nań na ziemię, i tam umarł.
47
Et vidéntes virtútem regis, et ímpetum exércitus eius, divertérunt se ab eis. A widząc moc królewską, i gwałt wojska jego, ustąpili przed nimi.
48
Castra autem regis ascendérunt contra eos in Ierúsalem, et applicuérunt castra regis ad Iudǽam, et montem Sion. A wojska królewskie ciągnęły przeciwko im do Jeruzalem, i przybliżył się obóz królewski do Żydowskiej ziemie, i góry Sion.
49
Et fecit pacem cum his, qui erant in Bethsúra: et exiérunt de civitáte, quia non erant eis ibi aliménta conclúsis, quia sábbata erant terræ. I uczynił pokój z temi, którzy byli w Bethsurze: i wyszli z miasta, iż nie mieli tam żywności oblężeni: bo szabbaty były ziemie.
50
Et comprehéndit rex Bethsúram: et constítuit illic custódiam serváre eam. I wziął król Bethsure, i osadził tam straż, aby ją zachował.
51
Et convértit castra ad locum sanctificatiónis dies multos: et státuit illic ballístas, et máchinas, et ignis iácula, et torménta ad lápides iactándos, et spícula, et scórpios ad mitténdas sagíttas, et fundíbula. I obrócił obóz na miejsce poświęcenia, i zasadził tam kusze i tarany, i ogniste kule, i przy prawy ku ciska­niu kamieni, i dardy, i samostrzały na wystrzelanie strzał, i proce.
52
Fecérunt autem et ipsi máchinas advérsus máchinas eórum, et pugnavérunt dies multos. Uczynili też oni przyprawy przeciw przyprawom ich, i bili się przez wiele dni.
53
Escæ autem non erant in civitáte, eo quod séptimus annus esset: et qui remánserant in Iudǽa de géntibus, consúmpserant relíquias eórum, quæ repósitæ fúerant. Ale w mieście żywności nie było, przeto, iż był sió­dmy rok: a którzy byli zostali w Żydowstwie z Pogan, wy­trawili ostatek tego co było schowano.
54
Et remansérunt in sanctis viri pauci, quóniam obtinúerat eos fames: et dispérsi sunt unusquísque in locum suum. A na miejscu świętem mało mężów zostało, bo ich był z jął głód: i rozbiegli się każdy na miejsce swoje.
55
Et audívit Lýsias quod Philíppus, quem constitúerat rex Antíochus cum adhuc víveret, ut nutríret Antíochum fílium suum, et regnáret, I usłyszał Lisyasz, iż Philip, którego był król Antioch jeszcze za żywota postanowił, aby chował Antiocha syna jego, i królował,
56
revérsus esset a Pérside, et Média, et exércitus qui abíerat cum ipso, et quia quærébat suscípere regni negótia: Wrócił się z Persjej, i Mediej, i wojsko, które było z nim poszło, i że chciał wziąć na się sprawy królestwa:
57
festinávit ire, et dícere ad regem, et duces exércitus: Defícimus quotídie, et esca nobis módica est: et locus, quem obsidémus, est munítus, et incúmbit nobis ordináre de regno. I pospieszył się iść, a mówić królowi, i hetmanom wojska: Ubywa nas co dzień, i żywności mało mamy, a miejsce, któreśmy obiegli, jest obronne, a potrzeba nam postanowić królestwo.
58
Nunc ítaque demus dextras homínibus istis, et faciámus cum illis pacem, et cum omni gente eórum: Teraz tedy, dajmy tym ludziom prawice, a uczyńmy z nimi pokój, i ze wszystkim ich narodem:
59
et constituámus illis ut ámbulent in legítimis suis sicut prius: propter legítima enim ipsórum, quæ despéximus, iráti sunt, et fecérunt ómnia hæc. A postanówmy z nimi, aby jako i przedtem, cho­dzili w prawach swoich: bo dla zakonu swego, które­śmy wzgardzili, rozgniewali się, i to wszystko uczynili.
60
Et plácuit sermo in conspéctu regis, et príncipum: et misit ad eos pacem fácere, et recepérunt illam. I podobała się mowa w oczach królewskich i ksią­żąt: I posłał do nich pokój uczynić, i przyjęli ji.
61
Et iurávit illis rex, et príncipes: et exiérunt de munitióne. I przysiągł im król i książęta: i wyszli z zamku.
62
Et intrávit rex montem Sion, et vidit munitiónem loci: et rupit cítius iuraméntum quod iurávit, et mandávit destrúere murum in gyro. I wjachał król na górę Sion, i oglądał obronę miej­sca, i złamał prędko przysięgę, którą przysiągł, i rozkazał obalić mur w około.
63
Et discéssit festinánter, et revérsus est Antiochíam, et invénit Philíppum dominántem civitáti: et pugnávit advérsus eum, et occupávit civitátem. I wnet odjachał, i wrócił się do Antiochiej, i nalazł Philippa panującego w mieście: i walczył przeciw jemu, i dostał miasta.
7
1
Anno centésimo quinquagésimo primo, éxiit Demétrius Seléuci fílius ab urbe Roma, et ascéndit cum paucis viris in civitátem marítimam, et regnávit illic. Roku setnego pięćdziesiątego i pierwszego, Demetrius syn Selewków, wyjachał z Rzymu, i przyciągnął z trochą mężów do miasta nad morzem, i królował tam.
2
Et factum est, ut ingréssus est domum regni patrum suórum, comprehéndit exércitus Antíochum et Lýsiam, ut addúcerent eos ad eum. I stało się, gdy wszedł do domu królestwa ojców swoich, pojmało wojsko Antiocha, i Lisyasza, aby je przedeń przywiedli.
3
Et res ei innótuit, et ait: Nolíte mihi osténdere fáciem eórum. I dowiedział się tego, i rzekł: Nie ukazujcie mi obli­cza ich.
4
Et occídit eos exércitus. Et sedit Demétrius super sedem regni sui: I pobiło je wojsko. A Demetrius usiadł na stolicy królestwa swego.
5
et venérunt ad eum viri iníqui et ímpii ex Israel: et Alcimus dux eórum, qui volébat fíeri sacérdos. I przyszli do niego mężowie złośliwi i niezbożni z Izrael, i hetman Alcimus, który chciał być kapłanem.
6
Et accusavérunt pópulum apud regem, dicéntes: Pérdidit Iudas, et fratres eius omnes amícos tuos, et nos dispérsit de terra nostra. I oskarżyli lud przed królem, mówiąc: Judas z bra­cią swą wytracił wszystkie przyjacioły twoje, i nas roz­pędził z ziemie naszej.
7
Nunc ergo mitte virum, cui credis, ut eat, et vídeat extermínium omne, quod fecit nobis, et regiónibus regis: et púniat omnes amícos eius, et adiutóres eórum. A przetoż teraz pośli męża, któremu ufasz, aby jachał i oglądał wszystko wyniszczenie, które nam poczynił, i krainom królewskim: ażeby pokarał wszystkie przyjacio­ły jego, i ich pomocniki.
8
Et elégit rex ex amícis suis Bácchidem, qui dominabátur trans flumen magnum in regno, et fidélem regi: et misit eum, I obrał król z przyjaciół swych Bachida, który pano­wał za rzeką, zacnego w królestwie, i wiernego królowi: i posłał go,
9
ut vidéret extermínium, quod fecit Iudas: sed et Alcimum ímpium constítuit in sacerdótium, et mandávit ei fácere ultiónem in fílios Israel. Aby oglądał wyniszczenie, które poczynił Judas: ale i Alcyma niezbożnego wysadził na kapłaństwo, i rozkazał mu, aby uczynił pomstę nad syny Izraelskimi.
10
Et surrexérunt, et venérunt cum exércitu magno in terram Iuda: et misérunt núntios, et locúti sunt ad Iudam, et ad fratres eius verbis pacíficis in dolo. I ruszyli się, i przyciągnęli z wielkiem wojskiem do ziemie Judzkiej: i posłali posły, i mówili do Judasa i do bracie jego, słowy spokojnemi na zdradzie.
11
Et non intendérunt sermónibus eórum: vidérunt enim quia venérunt cum exércitu magno. I nie dbali na mowy ich: bo widzieli, iż przyjechali z wojskiem wielkiem.
12
Et convenérunt ad Alcimum, et Bácchidem congregátio scribárum requírere quæ iusta sunt: I zeszli się do Alcyma i do Bachida zebranie dokto­rów zakonnych, żądać słusznych rzeczy:
13
et primi, Assidǽi qui erant in fíliis Israel: et exquirébant ab eis pacem. A napierwszy Assydejczycy, którzy byli z synów Izraelskich, i żądali od nich pokoju.
14
Dixérunt enim: Homo sacérdos de sémine Aaron venit, non decípiet nos: Bo mówili: Człowiek kapłan z nasienia Aaronowego przyjachał, nie zdradzi nas.
15
et locútus est cum eis verba pacífica, et iurávit illis, dicens: Non inferémus vobis malum, neque amícis vestris. I mówił z nimi słowa spokojne, i przysiągł im, mówiąc: nie uczynimy wam nic złego, ani przyjaciołom waszym.
16
Et credidérunt ei: et comprehéndit ex eis sexagínta viros, et occídit eos in una die secúndum verbum, quod scriptum est: I uwierzyli mu, i pojmał z nich sześćdziesiąt mężów, i zabił ich dnia jednego, według słowa, które napisano.
17
Carnes sanctórum tuórum, et sánguinem ipsórum effudérunt in circúitu Ierúsalem, et non erat qui sepelíret. Ciała świętych twoich i krew ich wylali około Jeruzalem, a nie było ktoby pogrzebł.
18
Et incúbuit timor, et tremor in omnem pópulum: quia dixérunt: Non est véritas, et iudícium in eis: transgréssi sunt enim constitútum, et iusiurándum quod iuravérunt. I padła bojaźń i strach na wszystek lud: bo mówili: Niemasz w nich prawdy i sądu, bo przestąpili postano­wienie i przysięgę, którą przysięgli.
19
Et movit Bácchides castra ab Ierúsalem, et applícuit in Bethzécha: et misit, et comprehéndit multos ex eis, qui a se effúgerant, et quosdam de pópulo mactávit, et in púteum magnum proiécit. I ruszył Bachides wojsko od Jeruzalem, i położył się u Bethzecha: i posłał i pojmał wielu z tych, którzy byli od niego pouciekali, i niektóre z ludu zabił, i wrzucił w wielką studnią.
20
Et commísit regiónem Alcimo, et relíquit cum eo auxílium in adiutórium ipsi. Et ábiit Bácchides ad regem: I poruczył Alcymowi krainę, i ostawił z nim posi­łek na pomoc jemu, i jachał Bachides do króla:
21
et satis agébat Alcimus pro principátu sacerdótii sui. A Alcymus pilnie się starał o zwierzchność ka­płaństwa swego.
22
Et convenérunt ad eum omnes, qui perturbábant pópulum suum, et obtinuérunt terram Iuda, et fecérunt plagam magnam in Israel. I zeszli się do niego wszyscy, którzy rozterki czyni­li między ludem swoim, i opanowali ziemię Judzką, i wielką porażkę uczynili w Izraelu.
23
Et vidit Iudas ómnia mala quæ fecit Alcimus, et qui cum eo erant, fíliis Israel, multo plus quam gentes. I obaczył Judas wszystko złe, które uczynił Alcy­mus, i co z nimi byli, synom Izraelskim, daleko więcej niż pogani:
24
Et éxiit in omnes fines Iudǽæ in circúitu, et fecit vindíctam in viros desertóres, et cessavérunt ultra exíre in regiónem. I wyjachał na wszystkie granice Żydowskiej ziemie w około, i pomścił się nad mężami zbiegami, i przestali więcej najazdów czynić w ziemi.
25
Vidit autem Alcimus quod præváluit Iudas, et qui cum eo erant: et cognóvit quia non potest sustinére eos, et regréssus est ad regem, et accusávit eos multis crimínibus. I obaczył Alcymus, że przemógł Judas, i ci co z nim byli, i poznał, że im zdołać nie mógł: i wrócił się do króla, i oskarżył je o wiele złości.
26
Et misit rex Nicánorem, unum ex princípibus suis nobilióribus, qui erat inimicítias exércens contra Israel: et mandávit ei evértere pópulum. I posłał król Nikanora, jednego z zacniejszych książąt swoich, który wiódł nieprzyjaźń przeciw Izraelczykowi: i rozkazał mu, aby lud wywrócił,
27
Et venit Nicánor in Ierúsalem cum exércitu magno, et misit ad Iudam et ad fratres eius verbis pacíficis cum dolo, I przyciągnął Nikanor do Jeruzalem z wojskiem wielkiem, i posłał do Judy i do braciej jego słowy spokojnemi na zdradzie,
28
dicens: Non sit pugna inter me et vos: véniam cum viris paucis, ut vídeam fácies vestras cum pace. Mówiąc: Niechaj nie będzie wojny między mną i wami: przyjadę w małym poczcie, abych oblicza wasze oglądał w pokoju.
29
Et venit ad Iudam, et salutavérunt se ínvicem pacífice: et hostes paráti erant rápere Iudam. I przyjechał do Judasa, i przywitali się z sobą spo­kojnie, a nieprzyjaciele byli pogotowiu, porwać Judasa.
30
Et innótuit sermo Iudæ quóniam cum dolo vénerat ad eum: et contérritus est ab eo, et ámplius nóluit vidére fáciem eius. I dowiedział się mowy Judas, iż do niego przyszedł na zdradzie, i ulękł się go, i nie chciał więcej widzieć obli­cza jego.
31
Et cognóvit Nicánor quóniam denudátum est consílium eius: et exívit óbviam Iudæ in pugnam iuxta Capharsálama. A Nikanor obaczył, że odkryta była rada jego, i wyciągnął przeciw Judzie ku bitwie u Kapharsalama.
32
Et cecidérunt de Nicánoris exércitu fere quinque míllia viri, et fugérunt in civitátem David. I poległo z wojska Nikanorowego około piąci tysięcy mężów, i uciekli do miasta Dawid.
33
Et post hæc verba ascéndit Nicánor in montem Sion: et exiérunt de sacerdótibus pópuli salutáre eum in pace, et demonstráre ei holocautómata, quæ offerebántur pro rege. A po tych słowiech Nikanor wjachał na górę Sion, i wyszli z kapłanów ludu przywitać go w pokoju, i ukazać mu całopalenia, które ofiarowali za króla.
34
Et irrídens sprevit eos, et pólluit: et locútus est supérbe, A szydząc wzgardził nimi, i splugawił, i hardzie mówił,
35
et iurávit cum ira, dicens: Nisi tráditus fúerit Iudas, et exércitus eius in manus meas, contínuo cum regréssus fúero in pace, succéndam domum istam. Et éxiit cum ira magna. I przysiągł z gniewem rzekąc: Jeśli nie będzie wydań Judas i wojsko jego w ręce moje, skoro się wrócę w pokoju, spalę ten dom. I wyszedł z wielkim gniewem.
36
Et intravérunt sacerdótes, et stetérunt ante fáciem altáris et templi: et flentes dixérunt: A kapłani weszli, i stanęli przed ołtarzem, i przed kościołem, i płacząc mówili:
37
Tu Dómine elegísti domum istam ad invocándum nomen tuum in ea, ut esset domus oratiónis et obsecratiónis pópulo tuo: Tyś Panie obrał ten dom, aby w nim wzywano imie­nia twego, aby był domem modlitwy i prośby ludowi twemu.
38
fac vindíctam in hómine isto, et exércitu eius, et cadant in gládio: meménto blasphémias eórum, et ne déderis eis ut permáneant. Uczyńże pomstę nad tym człowiekiem, i nad woj­skiem jego, i upadną od miecza: pamiętaj na ich bluźnierstwa, a nie daj im, aby się ostali,
39
Et éxiit Nicánor ab Ierúsalem, et castra applícuit ad Béthoron: et occúrrit illi exércitus Sýriæ. I wyjachał Nikanor z Jeruzalem, i położył się obo­zem u Betheron: zabieżało mu wojsko Syryjskie.
40
Et Iudas applícuit in Adársa cum tribus míllibus viris: et orávit Iudas, et dixit: A Judas położył się u Adarsa z trzemi tysięcy mę­żów: i modlił się Judas i rzekł:
41
Qui missi erant a rege Sennácherib, Dómine, quia blasphemavérunt te, éxiit ángelus, et percússit ex eis centum octogínta quinque míllia: Panie, którzy od króla Sennacheryba byli posłani, że cię bluźnili, wyszedł Anioł i pobił z nich sto ośmdziesiąt i pięć tysięcy.
42
sic cóntere exércitum istum in conspéctu nostro hódie: et sciant céteri quia male locútus est super sancta tua: et iúdica illum secúndum malítiam illíus. Tak zetrzy to wojsko przed oczyma naszemi dziś, i niech wiedzą drudzy, iż źle mówił przeciw świątyni two­jej: a osądź go według złości jego.
43
Et commisérunt exércitus prœ́lium tertiadécima die mensis Adar: et contríta sunt castra Nicánoris, et cécidit ipse primus in prœ́lio. A zwiodły wojska bitwę, trzynastego dnia miesią­ca Adara, i starte jest wojsko Nikanorowe, i poległ sam napierwej w bitwie.
44
Ut autem vidit exércitus eius quia cecidísset Nicánor, proiecérunt arma sua, et fugérunt: A gdy ujrzało wojsko jego, iż legł Nikanor, porzucili oręże swe i uciekli.
45
et persecúti sunt eos viam uníus diéi ab Adázer úsquequo veniátur in Gázara, et tubis cecinérunt post eos cum significatiónibus: I gonili je jeden dzień drogi od Adazer, aż gdy przychodzą do Gazara, i trąbili za nimi, ze znakami.
46
et exiérunt de ómnibus castéllis Iudǽæ in circúitu, et ventilábant eos córnibus, et convertebántur íterum ad eos, et cecidérunt omnes gládio, et non est relíctus ex eis nec unus. I wybieżeli ze wszystkich miast Żydowskiej ziemie w około, i miotali ich rogami, i obracali się zasię do nich, i wszyscy upadli od miecza, i nie został z nich ani jeden.
47
Et accepérunt spólia eórum in prædam: et caput Nicánoris amputavérunt, et déxteram eius, quam exténderat supérbe, et attulérunt, et suspendérunt contra Ierúsalem. I pobrali łupy ich na korzyść: i głowę Nikanora ucię­li, i prawą rękę, którą był hardzie wyciągnął, i przynieśli, i zawiesili przeciw Jeruzalem.
48
Et lætátus est pópulus valde, et egérunt diem illam in lætítia magna. I radował się lud barzo, i obchodzili on dzień z wiel­kiem weselem.
49
Et constítuit agi ómnibus annis diem istam tertiadécima die mensis Adar. I postanowił, aby obchodzon był po wszystkie lata: ten dzień trzynastego dnia miesiąca Adar.
50
Et síluit terra Iuda dies paucos. I odpoczęła ziemia Juda przez mało dni.
8
1
Et audívit Iudas nomen Romanórum, quia sunt poténtes víribus, et acquiéscunt ad ómnia, quæ postulántur ab eis: et quicúmque accessérunt ad eos, statuérunt cum eis amicítias, et quia sunt poténtes víribus. I usłyszał Judas sławę Rzymian, że są możni siłą, a iż zezwalają na wszystko o co ich żądają: i którzykolwiek do nich się przyłączyli, postanowili z nimi przyjaźń, a że są możni silą.
2
Et audiérunt prœ́lia eórum, et virtútes bonas, quas fecérunt in Galátia, quia obtinuérunt eos, et duxérunt sub tribútum: I usłyszeli ich walki, i mężne w sprawach, które czynili w Galacjej: że ich dostali, i pod hołd podbili.
3
et quanta fecérunt in regióne Hispániæ, et quod in potestátem redegérunt metálla argénti et auri, quæ illic sunt, et possedérunt omnem locum consílio suo, et patiéntia: I jak wielkie rzeczy uczynili, w ziemi Hiszpańskiej, a iż pod moc podbili kruszce srebra i złota, które tam są: i opanowali wszystkie miejsca rada swą i cierpliwością.
4
locáque quæ longe erant valde ab eis, et reges, qui supervénerant eis ab extrémis terræ, contrivérunt, et percussérunt eos plaga magna: céteri autem dant eis tribútum ómnibus annis. Miejsca też, które daleko barzo od nich były, i kró­le, którzy byli na nie przyciągnęli od kończyn ziemie, zstarli i porazili je porażką wielką, a inni dają im dań na każdy rok.
5
Et Philíppum et Persen Ceteórum regem, et céteros, qui advérsum eos arma túlerant, contrivérunt in bello, et obtinuérunt eos: A Philippa, i Persę króla Cethejskiego, i inne, któ­rzy przeciwko im walczyli, zstarli na wojnie, i otrzymali je.
6
et Antíochum magnum regem Asiæ, qui eis pugnam intúlerat habens centum vigínti elephántos, et equitátum, et currus, et exércitum magnum valde, contrítum ab eis: A Antiocha wielkiego króla Aż jej, który był na nie wojnę podniósł, mając sto i dwadzieścia Elephantów, i jezdne, i wozy, i wojsko barzo wielkie, na głowę porazili.
7
et quia cepérunt eum vivum, et statuérunt ei ut daret ipse, et qui regnárent post ipsum, tribútum magnum, et daret óbsides, et constitútum, A iż go pojmali żywego, i ustawili mu, aby dawał sam, i którzy by po nim królowali, wielki podatek, ażeby dał ludziom zakład i umowę.
8
et regiónem Indórum, et Medos, et Lydos, de óptimis regiónibus eórum: et accéptas eas ab eis, dedérunt Eúmeni regi, A krainę Indyjską, i Medy, i Lydyany, co nalepsze krainy ich, i wziąwszy je od nich dali Eumenowi królowi.
9
et quia qui erant apud Hélladam, voluérunt ire, et tóllere eos: et innótuit sermo his, A że ci, którzy byli w Grecjej chcieli iść i wygła­dzić je: i przyszła co wiadomości ich mowa.
10
et misérunt ad eos ducem unum, et pugnavérunt contra illos, et cecidérunt ex eis multi, et captívas duxérunt uxóres eórum, et fílios, et diripuérunt eos, et terram eórum possedérunt, et destruxérunt muros eórum, et in servitútem illos redegérunt usque in hunc diem: I wyprawili do nich hetmana jednego, i zwiedli bi­twę z nimi, i legło wiele z nich, i pojmali żony ich, i dzieci, i złupili je, a ziemie ich posiedli, i mury ich rozwalili, i uczynili je niewolnikami aż do dnia tego:
11
et resídua regna, et ínsulas, quæ aliquándo restíterant illis, exterminavérunt, et in potestátem redegérunt. I inne królestwa i wyspy, które się im kiedy sprze­ciwiły, wygładzili, i pod moc swoję podbili.
12
Cum amícis autem suis, et qui in ipsis réquiem habébant, conservavérunt amicítiam, et obtinuérunt regna, quæ erant próxima, et quæ erant longe: quia quicúmque audiébant nomen eórum, timébant eos: A z przyjacioły swemi, i którzy na nich polegali, przyjaźń zachowali, i dostali królestw, które były blizko, i które daleko: bo którzykolwiek słyszeli imię ich, bali się ich.
13
quibus vero vellent auxílio esse ut regnárent, regnábant: quos autem vellent, regno deturbábant: et exaltáti sunt valde. A którym pomódz chcieli na królestwo, królowali: a które chcieli, z królestwa zrzucali: i wywyższyli się barzo.
14
Et in ómnibus istis nemo portábat diadéma, nec induebátur púrpura, ut magnificarétur in ea. A między nimi wszystkimi, żaden nie nosił korony, ani się obtoczył w szarłat, aby się wielmożył w nim.
15
Et quia cúriam fecérunt sibi, et quotídie consulébant trecéntos vigínti consílium agéntes semper de multitúdine, ut quæ digna sunt, gerant: A że sobie uczynili dom radny, i co dzień radzili się trzech set i dwudziestu radzących zawsze o pospólstwie, aby to czynili co przystoi.
16
et commíttunt uni hómini magistrátum suum per síngulos annos dominári univérsæ terræ suæ, et omnes obédiunt uni, et non est invídia, neque zelus inter eos. I poruczają zwierzchność swą jednemu człowiekowi na każdy rok, aby panował nad wszystką ich ziemią: a wszyscy jednemu są posłuszni, i niemasz zazdrości ani nienawiści między nimi.
17
Et elégit Iudas Eupólemum, fílium Ioánnis, fílii Iacob, et Iasónem, fílium Eleázari, et misit eos Romam constitúere cum illis amicítiam, et societátem: I obrał Judas Eupolema syna Jana, syna Jakóbowego, i Jasona syna Eleazarowego, i posłał je do Rzymu, aby postanowili z nimi przyjacielstwo i towarzystwo:
18
et ut auférrent ab eis iugum Græcórum, quia vidérunt quod in servitútem prémerent regnum Israel. Ażeby z jęli z nich jarzmo Greków: bo widzieli, że pod niewolą cisnęli królestwo Izraelskie.
19
Et abiérunt Romam viam multam valde, et introiérunt cúriam, et dixérunt: I pojachali do Rzymu drogą barzo wielką, i weszli do rady, i rzekli:
20
Iudas Machabǽus, et fratres eius, et pópulus Iudæórum, misérunt nos ad vos statúere vobíscum societátem, et pacem, et conscríbere nos sócios, et amícos vestros. Judas Machabeusz i bracia jego, i lud Żydowski, po­słali nas do was, abyśmy z wami postanowili towarzystwo i pokój, ażebyśmy byli policzeni między towarzysze i przyjacioły wasze.
21
Et plácuit sermo in conspéctu eórum. I podobała się mowa przed oczyma ich.
22
Et hoc rescríptum est, quod rescripsérunt in tábulis ǽreis, et misérunt in Ierúsalem, ut esset apud eos ibi memoriále pacis, et societátis: A ten jest odpis, który odpisali na tablicach miedzianych, i posłali do Jeruzalem, aby tam u nich była pa­miątka pokoju i towarzystwa.
23
Bene sit Románis, et genti Iudæórum in mari, et in terra in ætérnum: gladiúsque et hostis procul sit ab eis. NIECH SIĘ DOBRZE DZIEJE Rzymianom, i narodowi Judzkiemu, na morzu i na ziemi na wieki: a miecz i nieprzyjaciel, niech będzie od nich daleko.
24
Quod si instíterit bellum Románis prius, aut ómnibus sóciis eórum in omni dominatióne eórum, A jeśliby pierwej ruszono wojnę przeciw Rzymia­nom, abo przeciw którym ich towarzyszom we wszystkiem ich państwie,
25
auxílium feret gens Iudæórum, prout tempus dictáverit, corde pleno: Naród Żydowski da pomoc sercem zupełnem, jako czas nauczy:
26
et prœliántibus non dabunt, neque subministrábunt tríticum, arma, pecúniam, naves, sicut plácuit Románis: et custódient mandáta eórum, nihil ab eis accipiéntes. A walczącym nie postąpią, ani dodawać będą pszenice, zbroje, pieniędzy, okrętów: jako się podobało Rzymianom: i rozkazania ich strzedz będą, nic od nich nie biorąc.
27
Simíliter autem et si genti Iudæórum prius accíderit bellum, adiuvábunt Románi ex ánimo, prout eis tempus permíserit: Także też, jeśliby przeciw narodowi Judzkiemu pierwej podniesiono wojnę, Rzymianie dadzą im pomoc z serca, jako im czas dopuści.
28
et adiuvántibus non dábitur tríticum, arma, pecúnia, naves, sicut plácuit Románis: et custódient mandáta eórum absque dolo: A pomagającym, nie dadzą pszenice, zbroje, pienię­dzy, okrętów, jako się Rzymianom podobało: i będą prze­strzegać rozkazania ich bez zdrady.
29
secúndum hæc verba constituérunt Románi pópulo Iudæórum. Wedle tych słów postanowili Rzymianie z ludem Żydowskim.
30
Quod si post hæc verba hi aut illi áddere aut démere ad hæc áliquid volúerint, fácient ex propósito suo: et quæcúmque addíderint, vel démpserint, rata erunt. A jeśliby po tych słowiech ci abo owi przydać do tego, abo ująć co chcieli, uczynią wedle woli swej: a co­kolwiek przydadzą abo umiejszą, ważno będzie.
31
Sed et de malis, quæ Demétrius rex fecit in eos, scrípsimus ei, dicéntes: Quare gravásti iugum tuum super amícos nostros, et sócios Iudǽos? Ale i o złości, które król Demetrius wyrządził, i napisaliśmy do niego mówiąc: Przecześ obciążył jarzmo twe nad Żydy przyjacioły i towarzyszami naszemi?
32
Si ergo íterum adíerint nos, advérsum te faciémus illis iudícium, et pugnábimus tecum mari terráque. Jeśli tedy drugi raz ucieka się do nas na cię, uczy­nimy im sad, a będziem walczyć z tobą morzem i ziemią.
9
1
Intérea, ut audívit Demétrius quia cécidit Nicánor, et exércitus eius in prœ́lio, appósuit Bácchidem, et Alcimum rursum míttere in Iudǽam, et dextrum cornu cum illis. Tym czasem, skoro usłyszał Demetrius że legł Nikanor, i wojsko jego w bitwie, umyślił zaś posłać Bachida, i Alcyma, do Żydowskiej ziemie i prawe skrzydło z nim.
2
Et abiérunt viam, quæ ducit in Gálgala, et castra posuérunt in Másaloth, quæ est in Arbéllis: et occupavérunt eam, et peremérunt ánimas hóminum multas. I ciągnęli drogą, która idzie do Galgala, i położyli się obozem w Masaloth, który jest w Arbelis: i wzięli go, i po­bili dusz ludzkich wiele.
3
In mense primo anni centésimi et quinquagésimi secúndi, applicuérunt exércitum ad Ierúsalem: Miesiąca pierwszego, roku setnego pięćdziesiątego wtórego, przyciągnęli z wojskiem do Jeruzalem:
4
et surrexérunt, et abiérunt in Béream vigínti míllia virórum, et duo míllia équitum. I ruszyli się, i poszli do Bereiej dwadzieścia ty­sięcy mężów, a dwa tysiące jezdnych.
5
Et Iudas posúerat castra in Láisa, et tria míllia viri elécti cum eo: A Judas leżał obozem w Laiza, i trzy tysiące mę­żów na wybór z nim:
6
et vidérunt multitúdinem exércitus, quia multi sunt, et timuérunt valde: et multi subtraxérunt se de castris, et non remansérunt ex eis nisi octingénti viri. I obaczyli wielkość wojska, że ich wiele, i ulękli się barzo: i wiele się ich z obozu umknęło, i nie zostało z nich, jedno ośm set mężów.
7
Et vidit Iudas quod deflúxit exércitus suus, et bellum perurgébat eum, et confráctus est corde, quia non habébat tempus congregándi eos, et dissolútus est. I obaczył Judas, że się rozbieżało wojsko jego, a wal­ka nalegała go, i struchlał sercem: iż nie miał czasu zebrać ich, i upadło mu serce.
8
Et dixit his, qui resídui erant: Surgámus, et eámus ad adversários nostros, si potérimus pugnáre advérsus eos. I rzekł do tych, którzy byli zostali: Wstańmy, a pódźmy przeciw nieprzyjaciołom naszym, jeśli będziem mogli walczyć przeciwko im.
9
Et avertébant eum, dicéntes: Non potérimus, sed liberémus ánimas nostras modo, et revertámur ad fratres nostros, et tunc pugnábimus advérsus eos: nos autem pauci sumus. I odwodzili go mówiąc: Nie będziemy mogli: ale teraz wybawmy dusze nasze, a wróćmy się do braciej naszej, a tedy będziem walczyć przeciwko im: a nas mało jest.
10
Et ait Iudas: Absit istam rem fácere ut fugiámus ab eis: et si appropiávit tempus nostrum, moriámur in virtúte propter fratres nostros, et non inferámus crimen glóriæ nostræ. I rzekł Judas: Nie daj tego Boże, abyśmy to uczynić mieli, abychmy mieli uciekać przed nimi: a jeśli się przy­bliżył nasz czas, umrzymy mężnie za bracią nasze, a nie czyńmy zelżywości sławie naszej.
11
Et movit exércitus de castris, et stetérunt illis óbviam: et divísi sunt équites in duas partes, et fundibulárii et sagittárii præíbant exércitum, et primi certáminis omnes poténtes. I ruszyło się wojsko z obozu, i stanęli przeciwko im, i rozdzielili się jezdni na dwie części, a przed wojskiem szli procewnicy i strzelcy, i pierwszy do potykania, wszyscy co mocniejszy.
12
Bácchides autem erat in dextro cornu, et proximávit légio ex duábus pártibus, et clamábant tubis: A Bachides był na prawem skrzydle, i przybliżył się huf ze dwu stron, i zatrąbili w trąby:
13
exclamavérunt autem et hi, qui erant ex parte Iudæ étiam ipsi, et commóta est terra a voce exercítuum: et commíssum est prœ́lium a mane usque ad vésperam. Zatrąbili też i ci, którzy byli z strony Judy i sami, i zadrżała ziemia przed krzykiem wojsk, i toczyła się bitwa od poranku aż do wieczora.
14
Et vidit Iudas, quod fírmior est pars exércitus Bácchidis in dextris, et convenérunt cum ipso omnes constántes corde: I obaczył Judas, że duższa była część wojska Bachidesa po prawej stronie, i zeszli się z nim wszyscy stałego serca:
15
et contríta est déxtera pars ab eis, et persecútus est eos usque ad montem Azóti. I starta jest prawa strona od nich, i gonił ich aż do góry Azothu.
16
Et qui in sinístro cornu erant, vidérunt quod contrítum est dextrum cornu, et secúti sunt post Iudam, et eos, qui cum ipso erant, a tergo: A którzy na lewem skrzydle byli, ujrzeli, iż prawe skrzydło było porażone, i puścili się za Judą, i za temi, którzy z nim byli z tyłu.
17
et ingravátum est prœ́lium, et cecidérunt vulneráti multi ex his, et ex illis. I zmocniła się bitwa, i legło rannych wiele z tych i z owych,
18
Et Iudas cécidit, et céteri fugérunt. I Judas legł, a inni uciekli.
19
Et Iónathas, et Simon tulérunt Iudam fratrem suum, et sepeliérunt eum in sepúlcro patrum suórum in civitáte Modin. A Jonathas i Symon wzięli Judasa brata swego, i pogrzeli go w grobie ojców swych w mieście Modyn:
20
Et flevérunt eum omnis pópulus Israel planctu magno, et lugébant dies multos, I płakali go wszystek lud Izraelski płaczem wielkim, i czynili żałobę przez wiele dni.
21
et dixérunt: Quómodo cécidit potens, qui salvum faciébat pópulum Israel! I mówili: Jako poległ mocarz, który wybawiał lud Izraelski?
22
Et cétera verba bellórum Iudæ, et virtútum, quas fecit, et magnitúdinis eius, non sunt descrípta: multa enim erant valde. I insze słowa wałek Judasowych, i męztwa, któ­rego dokazował, i wielkości jego, nie są opisane: bo ich barzo wiele było.
23
Et factum est: post óbitum Iudæ emersérunt iníqui in ómnibus fínibus Israel, et exórti sunt omnes, qui operabántur iniquitátem. I stało się: po śmierci Judasa, wynurzyli się złośni­cy po wszystkich granicach Izraelskich: i powstali wszy­scy, którzy nieprawość czynili.
24
In diébus illis facta est fames magna valde, et trádidit se Bácchidi omnis régio eórum cum ipsis. W one dni był głód barzo ciężki, i poddała się Bachidesowi wszystka kraina ich z nimi.
25
Et elégit Bácchides viros ímpios, et constítuit eos dóminos regiónis: I obrał Bachides męże niezbożne, i postanowił je pany krainy.
26
et exquirébant, et perscrutabántur amícos Iudæ, et adducébant eos ad Bácchidem, et vindicábat in illos, et illudébat. I szukali i szpiegowali przyjaciół Judasowych, i wodzili je do Bachidesa, i mścił się nad nimi, i pośmiewał się z nich.
27
Et facta est tribulátio magna in Israel, qualis non fuit ex die, qua non est visus prophéta in Israel. I stal się ucisk wielki w Izraelu, jaki nie był odednia, którego nie widziano proroka w Izraelu.
28
Et congregáti sunt omnes amíci Iudæ, et dixérunt Iónathæ: I zebrali się wszyscy przyjaciele Judasowi, i rzekli do Jonathy:
29
Ex quo frater tuus Iudas defúnctus est, vir símilis ei non est, qui éxeat contra inimícos nostros, Bácchidem, et eos, qui inimíci sunt gentis nostræ. Jakoż brat twój Judas umarł, niemasz męża podo­bnego jemu, któryby wyciągnął przeciw nieprzyjaciołom naszym, Bachidesowi, i tym, którzy są nieprzyjaciele na­rodu naszego.
30
Nunc ítaque, te hódie elégimus esse pro eo nobis in príncipem, et ducem ad bellándum bellum nostrum. A przeto dziś obraliśmy cię, abyś nam był książęciem naszym miasto niego, i hetmanem, żebyś wiódł woj­ny nasze.
31
Et suscépit Iónathas témpore illo principátum, et surréxit loco Iudæ fratris sui. I przyjął Jonathas księztwo na on czas, i powstał na miejsce Judy brata swego.
32
Et cognóvit Bácchides, et quærébat eum occídere. I dowiedział się Bachides, i szukał, aby go zabił.
33
Et cognóvit Iónathas, et Simon frater eius, et omnes, qui cum eo erant: et fugérunt in desértum Thécuæ, et consedérunt ad aquam lacus Asphar. I dowiedział się Jonathas, i Symon brat jego, i wszy­scy, którzy z nim byli, i uciekli na puszczą Thekue, i poło­żyli się nad wodą jeziora Asphar.
34
Et cognóvit Bácchides, et die sabbatórum venit ipse, et omnis exércitus eius trans Iordánem. I dowiedział się Bachides, i w dzień szabbatu przy­ciągnął sam i wszystko wojsko jego za Jordan.
35
Et Iónathas misit fratrem suum ducem pópuli, et rogávit Nabuthǽos amícos suos, ut commodárent illis apparátum suum, qui erat copiósus. A Jonathas posłał brata swego hetmana ludu, i prosił Nabuthejczyków przyjaciół swoich, aby im poży­czyli narzędów swych, których było dostatek.
36
Et exiérunt fílii Iambri ex Mádaba, et comprehendérunt Ioánnem, et ómnia, quæ habébat, et abiérunt habéntes ea. I wyszli synowie Jambry z Madaba, i pojmali Ja­na, i wszystko co miał, i odeszli mając to.
37
Post hæc verba, renuntiátum est Iónathæ, et Simóni fratri eius, quia fílii Iambri fáciunt núptias magnas, et ducunt sponsam ex Mádaba fíliam uníus de magnis princípibus Chánaan cum ambitióne magna. Po tych słowiech dano znać Jonacie, i Symonowi bratu jego, że synowie Jambry sprawują gody wielkie, a prowadzą młodą panią z Madaba córkę jednego z zacnych książąt Chanaan z pompą wielką.
38
Et recordáti sunt sánguinis Ioánnis fratris sui: et ascendérunt, et abscondérunt se sub teguménto montis. I wspomnieli na krew Jana brata swego, i poszli i skryli się za górą.
39
Et elevavérunt óculos suos, et vidérunt: et ecce tumúltus, et apparátus multus: et sponsus procéssit, et amíci eius, et fratres eius óbviam illis cum týmpanis, et músicis, et armis multis. I podnieśli oczy swe i ujrzeli, ano zgraja i przygotowanie wielkie, a Pan młody wyjachał i przyjaciele jego i bracia jego przeciwko nim z bębny i muzyką, i z wielą oręża.
40
Et surrexérunt ad eos ex insídiis, et occidérunt eos, et cecidérunt vulneráti multi, et resídui fugérunt in montes: et accepérunt ómnia spólia eórum: I powstali na nie z zasadzki, i pobili je, i poległo rannych wiele, a ostatek ich uciekli na góry: i pobrali wszy­stkie łupy ich:
41
et convérsæ sunt núptiæ in luctum, et vox musicórum ipsórum in laméntum. I obróciły się gody w żałość, a głos muzyki ich w płacz.
42
Et vindicavérunt vindíctam sánguinis fratris sui: et revérsi sunt ad ripam Iordánis. I pomścili się pomstą krwie brata swego, i wrócili się do brzegu Jordanu.
43
Et audívit Bácchides, et venit die sabbatórum usque ad oram Iordánis in virtúte magna. I usłyszał, i przyciągnął w dzień szabbatu z wielkiem wojskiem aż do brzegu Jordanu.
44
Et dixit ad suos Iónathas: Surgámus, et pugnémus contra inimícos nostros: non est enim hódie sicut heri, et nudiustértius: I rzekł do swych Jonathas: Wstańmy, a walczmy przeciw nieprzyjaciołom naszym: bo nie tak jest dziś jako wczora i dziś trzeci dzień.
45
ecce enim bellum ex advérso, aqua vero Iordánis hinc et inde, et ripæ, et palúdes, et saltus: et non est locus diverténdi. Bo oto wojna przeciwko nam, a woda Jordanu ztąd i zowąd, i brzegi, i błota, i lasy niemasz miejsca do ustą­pienia.
46
Nunc ergo, clamáte in cælum, ut liberémini de manu inimicórum vestrórum. Et commíssum est bellum. A przetoż teraz wołajcie do nieba, abyście byli wy­bawieni z rąk nieprzyjaciół waszych. I stoczyła się bitwa.
47
Et exténdit Iónathas manum suam percútere Bácchidem, et divértit ab eo retro: I wyciągnął Jonathas rękę swą, aby uderzył Bachi­desa, i odwrócili się od niego nazad.
48
et desíliit Iónathas, et qui cum eo erant, in Iordánem, et transnatavérunt ad eos Iordánem. A Jonathas i ci co z nim byli wskoczył w Jordan, i przepłynęli do nich Jordan.
49
Et cecidérunt de parte Bácchidis die illa mille viri: et revérsi sunt in Ierúsalem, I poległo z strony Bachidesowej onego dnia tysiąc mężów: i wrócili się do Jeruzalem,
50
et ædificavérunt civitátes munítas in Iudǽa, munitiónem, quæ erat in Iéricho, et in Ammaum, et in Béthoron, et in Bethel, et Thámnata, et Phara, et Thopo muris excélsis, et portis, et seris. I pobudowali miasta obronne w Żydowskiej ziemi, zamek, który był w Jerycho, i w Ammaum, i w Bethoron, i w Bethel, i w Tamnata, i Phara i Thopo, mury wysokimi, z bramami, i z zawory.
51
Et pósuit custódiam in eis, ut inimicítias exercérent in Israel: I osadził je strażą, aby nieprzyjacielskie obchodzili się z Izraelem:
52
et munívit civitátem Bethsúram, et Gázaram, et arcem, et pósuit in eis auxília, et apparátum escárum: I opatrzył miasto Bethsurę, i Gazarę, i zamek, i osa­dził je żołnierzem, i dostatkiem żywności.
53
et accépit fílios príncipum regiónis óbsides, et pósuit eos in arce in Ierúsalem in custódiam. I syny książęce ziemie wziął w zakładzie, i dał je pod straż na zamek w Jeruzalem.
54
Et anno centésimo quinquagésimo tértio, mense secúndo, præcépit Alcimus déstrui muros domus sanctæ interióris, et déstrui ópera prophetárum: et cœpit destrúere. A roku setnego pięćdziesiątego i trzeciego, miesiąca wtórego, rozkazał Alcymus rozwalić mury domu świętego wnętrznego, i sprawy prorockie pokazie, i począł kazić.
55
In témpore illo percússus est Alcimus: et impedíta sunt ópera illíus, et occlúsum est os eius, et dissolútus est parálysi, nec ultra pótuit loqui verbum, et mandáre de domo sua. Onego czasu zarażony jest Alcymus, i przerwały się sprawy jego: i zamienione są usta jego, i upadł od parali­żu, ani mógł dalej słowa przerzec, ani rozprawy uczynić o domie swym.
56
Et mórtuus est Alcimus in témpore illo cum torménto magno. I umarł Alcymus na on czas z wielką boleścią.
57
Et vidit Bácchides quóniam mórtuus est Alcimus: et revérsus est ad regem, et síluit terra annis duóbus. I obaczył Bachides, iż Alcymus umarł, i wrócił się do króla, i była w pokoju ziemia przez dwie lecie.
58
Et cogitavérunt omnes iníqui, dicéntes: Ecce Iónathas, et qui cum eo sunt, in siléntio hábitant confidénter: nunc ergo adducámus Bácchidem, et comprehéndet eos omnes una nocte. I umyślili wszyscy złośnicy, mówiąc: Oto Jonathas, i którzy z nim są, w pokoju mieszkają bezpiecznie: a tak teraz przywiedźmy Bachida, i pochwy ta je wszystkie je­dnej nocy.
59
Et abiérunt, et consílium ei dedérunt. I szli i dali mu radę.
60
Et surréxit ut veníret cum exércitu multo: et misit occúlte epístolas sóciis suis, qui erant in Iudǽa, ut comprehénderent Iónathan, et eos, qui cum eo erant: sed non potuérunt, quia innótuit eis consílium eórum. I ruszył się, aby przyciągnął z wielkiem wojskiem: i posłał potajemnie listy do swych towarzyszów, którzy byli w Żydowskiej ziemi, aby pojmali Jonathasa, i tych, któ­rzy z nim byli: ale nie mogli: bo się ich rady dowiedzieli.
61
Et apprehéndit de viris regiónis, qui príncipes erant malítiæ, quinquagínta viros, et occídit eos: I pojmał z mężów krainy, którzy byli powodem złości, pięćdziesiąt mężów zabił je:
62
et secéssit Iónathas, et Simon, et qui cum eo erant, in Bethbéssen, quæ est in desérto: et exstrúxit díruta eius, et firmavérunt eam. I ujechał Jonathas, i Symon, i którzy z nim byli do Bethbessen, który jest na puszczy, i pobudował oba­lmy jego, i opatrzyli ji mocno.
63
Et cognóvit Bácchides, et congregávit univérsam multitúdinem suam: et his, qui de Iudǽa erant, denuntiávit. I dowiedział się Bachides, i zebrał wszystko wojsko swoje, i tym, którzy byli z Żydowskiej ziemie dał znać.
64
Et venit, et castra pósuit désuper Bethbéssen: et oppugnávit eam dies multos, et fecit máchinas. I przyciągnął, i położył się obozem nad Bethbessen: i dobywał go przez wiele dni, i naczynił wojennych przy­praw.
65
Et relíquit Iónathas Simónem fratrem suum in civitáte, et éxiit in regiónem, et venit cum número, I zostawił Jonathas w mieście Symona brata swego, i wyciągnął w pole, i przyjechał z pocztem,
66
et percússit Odaren, et fratres eius, et fílios Pháseron in tabernáculis ipsórum: et cœpit cǽdere, et créscere in virtútibus. I poraził Odaren, i bracią jego, i syny Phaseron w namieciech ich, i począł zabijać, i pomnażać się w si­łach.
67
Simon vero, et qui cum ipso erant, exiérunt de civitáte, et succendérunt máchinas, A Symon, i którzy z nim byli, uczynił wycieczkę z miasta, i popalili wojenne przyprawy.
68
et pugnavérunt contra Bácchidem, et contrítus est ab eis: et afflixérunt eum valde, quóniam consílium eius, et congréssus eius erat inánis. I bili się z Bachidesem, i starty jest od nich, i utrapili go barzo, bo rada jego i potkanie jego było daremne.
69
Et irátus contra viros iníquos, qui ei consílium déderant ut veníret in regiónem ipsórum, multos ex eis occídit: ipse autem cogitávit cum réliquis abíre in regiónem suam. A rozgniewawszy się na złośliwe męże, którzy mu byli radę dali, aby przyjechał do ich krainy, wielu z nich zabił, a sam umyślił się wrócić z ostatkiem do swej krainy.
70
Et cognóvit Iónathas: et misit ad eum legátos compónere pacem cum ipso, et réddere ei captivitátem. I dowiedział się Jonathas, i wyprawił do niego posły, stanowić z nim pokój, a wrócić mu więźnie.
71
Et libénter accépit, et fecit secúndum verba eius, et iurávit se nihil factúrum ei mali ómnibus diébus vitæ eius. A rad przyjął, i uczynił wedle słów jego, i przysiągł, iż po wszystkie dni żywota jego nie miał mu nic złego uczynić.
72
Et réddidit ei captivitátem, quam prius erat prædátus de terra Iuda: et convérsus ábiit in terram suam, et non appósuit ámplius veníre in fines eius. I oddał mu więźnie, które przedtem był wywiódł z ziemie Żydowskiej: a nawróciwszy, odjachał do swej zie­mie, i nie przydał więcej, aby przyciągnął w granice jego.
73
Et cessávit gládius ex Israel: et habitávit Iónathas in Machmas, et cœpit Iónathas ibi iudicáre pópulum, et exterminávit ímpios ex Israel. I przestał miecz z Izraela, a Jonathas mieszkał w Machmas, i począł tam Jonathas lud sądzić, i wygła­dził niezbożne z Izraela.
10
1
Et anno centésimo sexagésimo, ascéndit Alexánder Antíochi fílius, qui cognominátus est Nóbilis: et occupávit Ptolemáidam: et recepérunt eum, et regnávit illic. Roku setnego sześćdziesiątego, Aleksander syn Antiocha, którego zwano Szlachetnym, przyciągnął i wziął Ptolemaidę: i przyjęli go, i królował tam.
2
Et audívit Demétrius rex, et congregávit exércitum copiósum valde, et exívit óbviam illi in prœ́lium. I usłyszał król Demetrius, i zebrał wielkie wojsko, i wyjachał przeciwko niemu na wojnę.
3
Et misit Demétrius epístolam ad Iónathan verbis pacíficis, ut magnificáret eum. I posłał król Demetrius list do Jonathy spokojnemi słowy, aby go wielkim uczynił.
4
Dixit enim: Anticipémus fácere pacem cum eo, priúsquam fáciat cum Alexándro advérsum nos: Bo mówił: Uprzedźmy pokój z nim uczynić, pierwej niźli z Aleksandrem uczyni przeciwko nam.
5
recordábitur enim ómnium malórum, quæ fécimus in eum, et in fratrem eius, et in gentem eius. Bo będzie pamiętał na one wszystkie złości, któreśmy przeciw jemu uczynili, i przeciw bratu jego, i przeciw naro­dowi jego.
6
Et dedit ei potestátem congregándi exércitum, et fabricáre arma, et esse ipsum sócium eius: et óbsides, qui erant in arce, iussit tradi ei. I dał mu moc zbierać wojsko, i oręża gotować, i być towarzyszem jego: i te którzy byli w zakładzie na za­mku, rozkazał mu wydać.
7
Et venit Iónathas in Ierúsalem, et legit epístolas in audítu omnis pópuli, et eórum, qui in arce erant. I przyjachał Jonathas do Jeruzalem, i czytał listy przed wszystkim ludem, i temi, którzy na zaniku byli.
8
Et timuérunt timóre magno, quóniam audiérunt quod dedit ei rex potestátem congregándi exércitum. I ulękli się bojaźnią wielką, bo usłyszeli, że mu król dał moc zbierać wojsko.
9
Et tráditi sunt Iónathæ óbsides, et réddidit eos paréntibus suis: I wydani są, którzy w zakładzie byli Jonacie, i przywrócił je rodzicom ich.
10
et habitávit Iónathas in Ierúsalem, et cœpit ædificáre et innováre civitátem. I mieszkał Jonathas w Jeruzalem, i począł budo­wać i odnawiać miasto.
11
Et dixit faciéntibus ópera ut exstrúerent muros, et montem Sion in circúitu lapídibus quadrátis ad munitiónem: et ita fecérunt. I rozkazał robotnikom, aby pobudowali mury, i gó­rę Sion w około kamieniem kwadratowym dla obrony: i tak uczynili.
12
Et fugérunt alienígenæ, qui erant in munitiónibus, quas Bácchides ædificáverat: A cudzoziemcy, którzy byli na zamkach, które był Bachies pobudował, pouciekali.
13
et relíquit unusquísque locum suum, et ábiit in terram suam: I każdy opuścił miejsce swe, i odszedł do ziemie swej.
14
tantum in Bethsúra remansérunt áliqui ex his, qui relíquerant legem, et præcépta Dei: erat enim hæc eis ad refúgium. Tylko w Bethsurze zostali niektórzy z tych co byli opuścili zakon, i przykazanie Boże. Bo ono było na ucie­czkę.
15
Et audívit Alexánder rex promíssa, quæ promísit Demétrius Iónathæ: et narravérunt ei prœ́lia, et virtútes, quas ipse fecit, et fratres eius, et labóres, quos laboravérunt: I usłyszał król Aleksander o obietnicach, które obiecał Demetrius Jonacie: i dano mu sprawę o walkach, i o męztwach, których on dokazywał i bracia jego, i o pra­cach, które podejmowali.
16
et ait: Numquid inveniémus áliquem virum talem? et nunc faciémus eum amícum, et sócium nostrum. I rzekł: Izali najdziem kogo męża takiego, a teraz uczyniem go przyjacielem i towarzyszem naszym.
17
Et scripsit epístolam, et misit ei secúndum hæc verba, dicens: I napisał list, i posłał mu w te słowa, mówiąc:
18
Rex Alexánder fratri Iónathæ salútem. KRÓL Aleksander bratu Jonacie zdrowia.
19
Audívimus de te quod vir potens sis víribus, et aptus es ut sis amícus noster: Słyszeliśmy o tobie, żeś jest mąż zacny w mocy, godzieneś, abyś był przyjacielem naszym.
20
et nunc constitúimus te hódie summum sacerdótem gentis tuæ, et ut amícus vocéris regis (et misit ei púrpuram, et corónam áuream), et quæ nostra sunt séntias nobíscum, et consérves amicítias ad nos. Przetoż teraz stanowiemy cię nawyższym kapła­nem narodu twego, i żebyś był zwań przyjacielem królew­skim, (i posłał mu szarłatową szatę, i koronę złotą), a żebyś w naszych rzeczach z nami dzierżał, a przyjaźń z nami zachował.
21
Et índuit se Iónathas stola sancta séptimo mense, anno centésimo sexagésimo, in die solémni scenopégiæ: et congregávit exércitum, et fecit arma copiósa. I oblekł się Jonathas w świętą szatę miesiąca siódmego, roku setnego sześćdziesiątego, w dzień uroczystego święta Kuczek: i zebrał wojsko, i zbroje wielką moc nagotował.
22
Et audívit Demétrius verba ista, et contristátus est nimis, et ait: I usłyszał Demetrius te słowa, i zafrasował się barzo i rzekł:
23
Quid hoc fécimus, quod præoccupávit nos Alexánder apprehéndere amicítiam Iudæórum ad munímen sui? Cóżeśmy to uczynili, iż nas Aleksander uprzedził zachwycić przyjacielstwo z Żydy ku swej obronie?
24
Scribam et ego illis verba deprecatória, et dignitátes, et dona, ut sint mecum in adiutórium. Napiszę i ja do nich słowa prośby, i dostojeństwa i dary, aby zemną byli na pomoc.
25
Et scripsit eis in hæc verba: Rex Demétrius genti Iudæórum salútem. I napisał im w te słowa: KRÓL Demetrius narodowi Żydowskiemu zdrowia.
26
Quóniam servástis ad nos pactum, et mansístis in amicítia nostra, et non accessístis ad inimícos nostros, audívimus, et gavísi sumus. Iżeście zachowali przymierze z nami, a trwaliście w przyjacielstwie naszem, i nie przystaliście do nieprzyjaciół naszych, usłyszeliśmy i radowaliśmy się.
27
Et nunc perseveráte adhuc conserváre ad nos fidem, et retribuémus vobis bona pro his, quæ fecístis nobíscum: A teraz trwajcie jeszcze zachować nam wiarę, a od­damy wam dobrym, za to coście nam uczynili:
28
et remittémus vobis præstatiónes multas, et dábimus vobis donatiónes. I odpuścimy wam powinności wiele, i damy wam podarki.
29
Et nunc absólvo vos, et omnes Iudǽos a tribútis, et prétia salis indúlgeo, et corónas remítto, et tértias séminis: A teraz czynię was i wszystkie Żydy wolnemi od dani i płacą soli daruję, i korony odpuszczam, i trzecią część nasienia:
30
et dimídiam partem fructus ligni, quod est portiónis meæ, relínquo vobis ex hodiérno die, et deínceps, ne accipiátur a terra Iuda, et a tribus civitátibus, quæ ádditæ sunt illi ex Samaría, et Galilǽa, ex hodiérna die et in totum tempus: I połowicę owoców z drzew, co na moję stronę przy­chodzi, puszczani wam odednia dzisiejszego i na potem, aby ich więcej nie brano z ziemie Juda, i od trzech miast, które jej są przydane z Samariej i z Galilejej, odednia dzi­siejszego i na wszystek czas:
31
et Ierúsalem sit sancta, et líbera cum fínibus suis: et décimæ, et tribúta ipsíus sint. A Jeruzalem niech będzie święte, i wolne, z grani­cami swemi, a dziesięciny i podatki niech jego będą.
32
Remítto étiam potestátem arcis, quæ est in Ierúsalem: et do eam summo sacerdóti, ut constítuat in ea viros quoscúmque ipse elégerit, qui custódiant eam. Spuszczam też władzą w zamku, który jest w Jeru­zalem, i daję ji nawyższemu kapłanowi, aby na nim posta­nowił męże którekolwiek on obierze, którzy by go strzegli.
33
Et omnem ánimam Iudæórum, quæ captíva est a terra Iuda in omni regno meo, relínquo líberam gratis, ut omnes a tribútis solvántur, étiam pécorum suórum. I wszelką duszę Żydowską, która z ziemie Żydowskiej pojmana jest, po wszystkiem królestwie mojem wolną czynię darmo, aby wszyscy byli wolni od podatków, też i od bydła swego.
34
Et omnes dies solémnes, et sábbata, et neoméniæ, et dies decréti, et tres dies ante diem solémnem, et tres dies post diem solémnem, sint omnes immunitátis et remissiónis ómnibus Iudǽis, qui sunt in regno meo: A wszystkie dni uroczyste, i Szabbaty, i nowie miesiąców, i dni ustanowione, i trzy dni przededniem uro­czystym, i trzy dni po dniu uroczystym niech będą wszy­stkie wolności i odpuszczenia wszystkim Żydom, którzy są w królestwie mojem:
35
et nemo habébit potestátem ágere áliquid, et movére negótia advérsus áliquem illórum in omni causa. Tak, iż żaden nie będzie miał mocy nic czynić, ani wzruszać trudności przeciwko któremu z nich w żadnej rzeczy.
36
Et ascribántur ex Iudǽis in exércitu regis ad trigínta míllia virórum: et dabúntur illis cópiæ ut opórtet ómnibus exercítibus regis, et ex eis ordinabúntur qui sint in munitiónibus regis magni: A niechaj będą spisani z Żydów, do trzydziestu ty­sięcy mężów w wojsku królewskiem, i dadzą im potrzeby jako należy wszystkim wojskom królewskim: a z nich bę­dą sporządzeni, którzyby byli po zamkach króla wielkiego.
37
et ex his constituéntur super negótia regni, quæ agúntur ex fide, et príncipes sint ex eis, et ámbulent in légibus suis, sicut præcépit rex in terra Iuda. I z nich będą przełożeni nad sprawami królestwa, które odprawują na wiarę: a z nich niech będą książęty, a niech swoich praw używają, jako król rozkazał w ziemi Judzkiej.
38
Et tres civitátes, quæ ádditæ sunt Iudǽæ ex regióne Samaríæ, cum Iudǽa reputéntur: ut sint sub uno, et non obédiant álii potestáti, nisi summi sacerdótis: I trzy miasta, które są przydane ku Żydowskiej ziemi z krainy Samaryjskiej, niechaj będą z Żydowską zie­mią poczytane: aby były pod jednym: i niech nie będą posłuszne inszej władzy, jedno kapłana nawyższego.
39
Ptolemáida, et confínes eius, quas dedi donum sanctis, qui sunt in Ierúsalem, ad necessários sumptus sanctórum. Ptolemaidę i okolice jej, którem darował świętym, którzy są w Jeruzalem, na potrzebne nakłady miejsca świę­tego.
40
Et ego do síngulis annis quíndecim míllia siclórum argénti de ratiónibus regis, quæ me contíngunt: A ja daje na każdy rok piętnaście piętnaście tysię­cy syklów srebra z dochodów królewskich, które mi należą:
41
et omne quod réliquum fúerit, quod non reddíderant qui super negótia erant annis prióribus, ex hoc dabunt in ópera domus. I wszystko co zostanie czego nie oddali byli, któ­rzy byli nad sprawami przeszłych lat, od tego czasu będą oddawać na roboty domu.
42
Et super hæc quinque míllia siclórum argénti, quæ accipiébant de sanctórum ratióne per síngulos annos: et hæc ad sacerdótes pertíneant, qui ministério fungúntur. A nad to pięć tysięcy syklów srebra, które brano z dochodów kościelnych na każdy rok: i te niech należą ka­płanom, którzy na posłudze są.
43
Et quicúmque confúgerint in templum, quod est Ierosólymis, et in ómnibus fínibus eius, obnóxii regi in omni negótio dimittántur, et univérsa, quæ sunt eis in regno meo, líbera hábeant. A którzyby się kolwiek uciekli do kościoła, który jest w Jeruzalem, i we wszystkich granicach jego, winni będąc królowi we wszelakiej sprawie, niech będą wypusz­czeni, i wszystkie rzeczy, które mają w królestwie mojem, niech im wolne będą.
44
Et ad ædificánda vel restauránda ópera sanctórum, sumptus dabúntur de ratióne regis: I na budowanie i poprawienie budowania miejsca świętego będą dawać nakład z dochodu królewskiego:
45
et ad exstruéndos muros Ierúsalem, et communiéndos in circúitu, sumptus dabúntur de ratióne regis, et ad construéndos muros in Iudǽa. I na wybudowanie murów Jeruzalem, i na obwaro­wanie ich w około, i na pobudowanie murów w Żydowskiej ziemi.
46
Ut audívit autem Iónathas, et pópulus sermónes istos, non credidérunt eis, nec recepérunt eos: quia recordáti sunt malítiæ magnæ, quam fécerat in Israel, et tribuláverat eos valde. A gdy usłyszał Jonathas, i lud te mowy, nie wierzy­li im, ani ich przyjęli: bo wspomnieli na złość wielką, któ­rą czynił w Izraelu, i utrapił je był barzo.
47
Et complácuit eis in Alexándrum, quia ipse fúerat eis princeps sermónum pacis, et ipsi auxílium ferébant ómnibus diébus. I upodobali sobie Aleksandra: bo on im był powodem umowy pokoju, i dawali mu pomoc po wszystkie dni.
48
Et congregávit rex Alexánder exércitum magnum, et admóvit castra contra Demétrium. I zebrał król Aleksander wielkie wojsko, i przycią­gnął z wojskiem przeciwko Demetriuszowi.
49
Et commisérunt prœ́lium duo reges, et fugit exércitus Demétrii, et insecútus est eum Alexánder, et incúbuit super eos. I stoczyli bitwę dwa królowie, i tył podało wojsko Demetriusowe: i gonił go Aleksander, i nacierał na nie.
50
Et inváluit prœ́lium nimis, donec óccidit sol: et cécidit Demétrius in die illa. I zmocniła się bitwa barzo aż zapadło słońce: i po­legł Demetrius dnia onego.
51
Et misit Alexánder ad Ptolemǽum regem Ægýpti legátos secúndum hæc verba, dicens: I posiał Aleksander do Ptolemeusa króla Egiptskiego posły w te słowa, mówiąc:
52
Quóniam regréssus sum in regnum meum, et sedi in sede patrum meórum, et obtínui principátum, et contrívi Demétrium, et possédi regiónem nostram, GDYŻEM się wrócił do królestwa mego, a usiadłem na stolicy ojców moich, i dostałem państwa, i poraziłem Demetriusa, i osiadłem ziemię nasze.
53
et commísi pugnam cum eo, et contrítus est ipse, et castra eius a nobis, et sédimus in sede regni eius: I zwiodłem z nim bitwę, i porażon jest sam, i wojsko jego od nas, i usiedliśmy na stolicy królestwa jego.
54
et nunc statuámus ad ínvicem amicítiam: et da mihi fíliam tuam uxórem, et ego ero gener tuus, et dabo tibi dona, et ipsi, digna te. A teraz uczyńmy przyjacielstwo z sobą, a daj mi córkę swą za żonę, a ja będę zięciem twoim: a dam tobie i onej dary, ciebie godne.
55
Et respóndit rex Ptolemǽus, dicens: Felix dies, in qua revérsus es ad terram patrum tuórum, et sedísti in sede regni eórum. I odpowiedział Ptolomeus, mówiąc: SZCZĘŚLIWY dzień, któregoś się wrócił do ziemie ojców twoich, i usia­dłeś na stolicy królestwa ich.
56
Et nunc fáciam tibi quod scripsísti: sed occúrre mihi Ptolemáidam, ut videámus ínvicem nos, et spóndeam tibi sicut dixísti. A tak teraz uczynięć coś pisał: ale zajedźmy do Ptolemaidy, abyśmy się spół oglądali, i abych ci poślubił, jakoś rzekł.
57
Et exívit Ptolemǽus de Ægýpto, ipse et Cleopátra fília eius, et venit Ptolemáidam anno centésimo sexagésimo secúndo. I wyjachał Ptolomeus, z Egiptu sam i Kleopatra córka jego, i przyjachał do Ptolomaidy roku setnego sześć­dziesiątego wtórego.
58
Et occúrrit ei Alexánder rex, et dedit ei Cleopátram fíliam suam: et fecit núptias eius Ptolemáidæ, sicut reges in magna glória. I zajachał mu król Aleksander, i dał mu Kleopatrę córkę swą, i sprawił jej wesele w Ptolemaidzie, jako kró­lowie, z wielką chwałą.
59
Et scripsit rex Alexánder Iónathæ, ut veníret óbviam sibi. I pisał król Aleksander do Jonathy, aby mu drogę zajachał.
60
Et ábiit cum glória Ptolemáidam, et occúrrit ibi duóbus régibus, et dedit illis argéntum multum, et aurum, et dona: et invénit grátiam in conspéctu eórum. I jachał z chwałą do Ptolemaidy, i zjachał się tam ze dwiema królmi, i dał im wiele srebra i złota i upominków, i nalazł łaskę przed oczyma ich.
61
Et convenérunt advérsus eum viri pestiléntes ex Israel, viri iníqui interpellántes advérsus eum: et non inténdit ad eos rex. I zeszli się przeciwko niemu mężowie złośliwi z Izraela, mężowie niezbożni, skarżąc nań, a nie dbał na nie król.
62
Et iussit spoliári Iónathan véstibus suis, et índui eum púrpura: et ita fecérunt. Et collocávit eum rex sedére secum. I kazał z Jonathy zjąć szaty jego, i oblec go w szarłat, i tak uczynili, i posadził go król, aby siedział z nim.
63
Dixítque princípibus suis: Exíte cum eo in médium civitátis, et prædicáte, ut nemo advérsus eum interpéllet de ullo negótio, nec quisquam ei moléstus sit de ulla ratióne. I rzekł książętom swoim, wynidźcie z nim wpośród miasta, i obwołajcie, aby żaden nie skarżył nań o żadną rzecz, a iżby mu się nikt nie przykrzył w żadnej sprawie.
64
Et factum est, ut vidérunt qui interpellábant glóriam eius, quæ prædicabátur, et opértum eum púrpura, fugérunt omnes: I stało się, skoro ci co nań skarżyli obaczyli za­cność jego, którą obwoływano, a onego ubranego w szarłat, wszyscy pouciekali.
65
et magnificávit eum rex, et scripsit eum inter primos amícos, et pósuit eum ducem, et partícipem principátus. I uwielmożył go król, i wpisał go miedzy przedniejsze przyjacioły, i postanowił go hetmanem i uczestnikiem państwa.
66
Et revérsus est Iónathas in Ierúsalem cum pace, et lætítia. I wrócił się Jonathas do Jeruzalem w pokoju i w radości.
67
In anno centésimo sexagésimo quinto, venit Demétrius fílius Demétrii a Creta in terram patrum suórum. Roku setnego sześćdziesiątego piątego, Demetrius syn Demetriusów przyjachał z Krety do ziemie ojców swoich.
68
Et audívit Alexánder rex, et contristátus est valde, et revérsus est Antiochíam. I usłyszał król Aleksander, i zafrasował się barzo, i wrócił się do Antiochjej.
69
Et constítuit Demétrius rex Apollónium ducem, qui prǽerat Cœlesýriæ: et congregávit exércitum magnum, et accéssit ad Iámniam: et misit ad Iónathan summum sacerdótem, I postanowił Demetrius król hetmanem Apolloniusza, który był nad Celesyrią: i zebrał wielkie wojsko, i przyciągnął do Jamnjej: i posłał do Jonathy nawyższego kapłana, mówiąc:
70
dicens: Tu solus resístis nobis: ego autem factus sum in derísum, et in oppróbrium, proptérea quia tu potestátem advérsum nos exérces in móntibus. Ty sam przeciwisz się nam, a jam się stał na po­śmiewisko i w pohańbienie, przeto, iż ty przeciwko nam władzą rozciągasz na górach.
71
Nunc ergo si confídis in virtútibus tuis, descénde ad nos in campum, et comparémus illic ínvicem: quia mecum est virtus bellórum. A tak teraz, jeśli ufasz mocy twojej, znidź do nas w pole, a skosztujmy się tam społem: bo ze mną jest moc wojenna.
72
Intérroga, et disce quis sum ego, et céteri, qui auxílio sunt mihi, qui et dicunt quia non potest stare pes vester ante fáciem nostram, quia bis in fugam convérsi sunt patres tui in terra sua: Pytaj, a dowiedz się ktom ja jest, i inni, którzy mi pomagają: którzy też powiadają, że się nie może ostać no­ga wasza przed obliczem naszem: gdyż dwakroć ojcowie waszy w ziemi swej uciekli.
73
et nunc quómodo póteris sustinére equitátum et exércitum tantum in campo, ubi non est lapis, neque saxum, neque locus fugiéndi? A teraz, jakoż będziesz mógł zdzierżeć jezdę, i wiel­kie wojsko, w polu, gdzie niemasz kamienia, ani skały, ani miejsca do uciekania?
74
Ut audívit autem Iónathas sermónes Apollónii, motus est ánimo: et elégit decem míllia virórum, et éxiit ab Ierúsalem, et occúrrit ei Simon frater eius in adiutórium: A gdy usłyszał Jonathas mowy Apolloniuszowe, wzruszył się sercem, i obrał dziesięć tysięcy mężów, i wyjachał z Jeruzalem, i zajachał mu na pomoc Symon brat jego.
75
et applicuérunt castra in Ioppen, et exclúsit eum a civitáte, quia custódia Apollónii Ioppe erat, et oppugnávit eam. I przyciągnęli z wojskiem do Joppen, i nie dopuścił mu do miasta, bo straż Apolloniuszowa w Joppen była, i dobywał go.
76
Et extérriti qui erant in civitáte, aperuérunt ei, et obtínuit Iónathas Ioppen. A którzy byli w mieście, zlęknąwszy się otworzyli mu, i wziął Jonathas Joppen.
77
Et audívit Apollónius, et admóvit tria míllia équitum, et exércitum multum. I usłyszał Appolloniusz, i przyciągnął ze trzema ty­sięcy jezdnych, i z wielkiem wojskiem:
78
Et ábiit Azótum tamquam iter fáciens, et statim éxiit in campum, eo quod habéret multitúdinem équitum, et confíderet in eis. Et insecútus est eum Iónathas in Azótum, et commisérunt prœ́lium. A ciągnął ku Azothu jakoby w drogę jadąc: i na­tychmiast wyciągnął w pole, dla tego, iż miał wielki po­czet jezdnych, i ufał w nich:
79
Et relíquit Apollónius in castris mille équites post eos occúlte. I gonił go Jonathas do Azothu, i stoczyli bitwę. A Apolloniusz zostawił w obozie tysiąc jezdnych na nimi potajemnie.
80
Et cognóvit Iónathas quóniam insídiæ sunt post se, et circuiérunt castra eius, et iecérunt iácula in pópulum a mane usque ad vésperam. I obaczył Jonathes, iż była zasadzka za nim, i ob­toczyli wojsko jego, i ciskali oszczepami na lud od poranku aż do wieczora.
81
Pópulus autem stabat, sicut præcéperat Iónathas: et laboravérunt equi eórum. A lud stał, jako był Jonathas rozkazał, i spracowały się konie ich.
82
Et eiécit Simon exércitum suum, et commísit contra legiónem: équites enim fatigáti erant: et contríti sunt ab eo, et fugérunt. I wywiódł Symon wojsko swe, i przypuścił na ufiec, bo jezdni spracowali się byli, i starci są od niego, i uciekli.
83
Et qui dispérsi sunt per campum, fugérunt in Azótum, et intravérunt in Béthdagon idólum suum, ut ibi se liberárent. A ci, którzy się byli rozbiegli po polu, uciekli do Azothu, i wbiegli do Bethdagon bałwana swego, aby się tam zachowali.
84
Et succéndit Iónathas Azótum, et civitátes, quæ erant in circúitu eius, et accépit spólia eórum, et templum Dagon: et omnes, qui fugérunt in illud, succéndit igni. A Jonathas spalił Azoth, i miasta, które były około niego, i pobrał ich korzyści, a zbór Dagon, i wszystkie, którzy do niego uciekli, ogniem spalił.
85
Et fuérunt qui cecidérunt gládio cum his, qui succénsi sunt, fere octo míllia virórum. A było tych, którzy od miecza polegli, z onemi, któ­rzy byli popaleni, około ósmi tysięcy mężów.
86
Et movit inde Iónathas castra, et applícuit ea Ascalónem: et exiérunt de civitáte óbviam illi in magna glória. I ruszył ztamtąd obóz Jonathas, i położył ji u Askalona: i wyszli z miasta przeciwko niemu z wielką chwałą.
87
Et revérsus est Iónathas in Ierúsalem cum suis, habéntibus spólia multa. I wrócił się Jonathas z swemi do Jeruzalem, mającemi wiele korzyści.
88
Et factum est, ut audívit Alexánder rex sermónes istos, áddidit adhuc glorificáre Iónathan. I stało się, skoro usłyszał te mowy król Alexander, jeszcze przyczynił uwielmożyć Jonathę.
89
Et misit ei fíbulam áuream, sicut consuetúdo est dari cognátis regum. Et dedit ei Accaron, et omnes fines eius in possessiónem. I posłał mu knafel złoty, jaki jest obyczaj dawać powinowatym królewskim, i dał mu Akkaron, i wszystkie granice jego w osiadłość.
11
1
Et rex Ægýpti congregávit exércitum, sicut aréna, quæ est circa oram maris, et naves multas: et quærébat obtinére regnum Alexándri dolo, et áddere illud regno suo. A król Egiptski zebrał wojsko, jako piasek, który jest na brzegu morskim, i okrętów wiele, i starał się do­stać królestwa Aleksandrowego zdradą, a przyłączyć je ku królestwu swemu.
2
Et éxiit in Sýriam verbis pacíficis, et aperiébant ei civitátes, et occurrébant ei: quia mandáverat Alexánder rex exíre ei óbviam, eo quod socer suus esset. I wyjachał do Syryi słowy spokojnemi, i otwierano mu miasta, i wychodzili przeciwko jemu: bo był rozkazał król Aleksander, aby przeciwko jemu wychodzono, prze­to, iż był świekrem jego.
3
Cum autem introíret civitátem Ptolemǽus, ponébat custódias mílitum in síngulis civitátibus. A Ptotomeus, wjachawszy do miasta, zostawował straż żołnierzów w każdem mieście.
4
Et ut appropiávit Azóto, ostendérunt ei templum Dagon succénsum igni, et Azótum, et cétera eius demolíta, et córpora proiécta, et eórum, qui cæsi erant in bello, túmulos quos fécerant secus viam. A gdy był blizko Azothu, ukazano mu zbór Dagonów ogniem spalony, i Azoth, i insze jego zburzone, i ciała porzucone, i tych, którzy na wojnie pobici byli, mogiły których było uczyniono przy drodze.
5
Et narravérunt regi quia hæc fecit Iónathas, ut invídiam fácerent ei: et tácuit rex. I powiedzieli królowi, że to uczynił Jonathas, aby mu nienawiść zjednali, i milczał król.
6
Et occúrrit Iónathas regi in Ioppen cum glória, et ínvicem se salutavérunt, et dormiérunt illic. A Jonathas zajechał królowi do Joppen z chwałą, i przywitali się społecznie, i nocowali tam.
7
Et ábiit Iónathas cum rege usque ad flúvium, qui vocátur Eléutherus: et revérsus est in Ierúsalem. I jachał Jonathas z królem aż do rzeki, którą zowią Eleutherus: i wrócił się do Jeruzalem.
8
Rex autem Ptolemǽus obtínuit domínium civitátum usque Seléuciam marítimam, et cogitábat in Alexándrum consília mala. A król Ptolemeus otrzymał państwo miast, aż do Seleucjej nad morzem, i myślił przeciw Alexandrowi złe rady.
9
Et misit legátos ad Demétrium, dicens: Veni, componámus inter nos pactum, et dabo tibi fíliam meam, quam habet Alexánder, et regnábis in regno patris tui: I wyprawił posły do Demetriusa, mówiąc: PRZYJEDŹ, że uczynimy z sobą przymierze, a dam ci córkę mo­ję, którą ma Aleksander, a będziesz królował w królestwie ojca twego.
10
pœ́nitet enim me quod déderim illi fíliam meam: quæsívit enim me occídere. Abowiem mi żal, żem mu dał córkę mą, bo się sta­rał jakoby mię zabił.
11
Et vituperávit eum, proptérea quod concupíerat regnum eius. I winował go dla tego, iż pragnął królestwa jego.
12
Et ábstulit fíliam suam, et dedit eam Demétrio, et alienávit se ab Alexándro, et maniféstæ sunt inimicítiæ eius. I odjął córkę swą, i dał ją Demetriusowi, i obraził się od Aleksandra i wyjawniły się nieprzyjaźni jego.
13
Et intrávit Ptolemǽus Antiochíam, et impósuit duo diadémata cápiti suo, Ægýpti, et Asiæ. I wjachał Ptolemeus do Antiochjej, i włożył na gło­wę swą dwie koronie, Egiptu i Asyi.
14
Alexánder autem rex erat in Cilícia illis tempóribus: quia rebellábant qui erant in locis illis. A król Aleksander był w Cylicjej na on czas: bo co na onych miejscach byli, wy tamowali się z posłuszeństwa jego.
15
Et audívit Alexánder, et venit ad eum in bellum: et prodúxit Ptolemǽus rex exércitum, et occúrrit ei in manu válida, et fugávit eum. I usłyszał Aleksander, i wyciągnął ku niemu na wojnę, a król Ptolemeus wywiódł wojsko, i zajachał mu z wielką mocą, i w tył go obrócił.
16
Et fugit Alexánder in Arábiam, ut ibi protegerétur: rex autem Ptolemǽus exaltátus est. I uciekł Aleksander do Arabjej, aby się tam zacho­wał, a król Ptolemeus wywyższon jest.
17
Et ábstulit Zábdiel Arabs caput Alexándri, et misit Ptolemǽo. A Zabdiel Arabczyk zjął głowę Aleksandra, i po­słał Ptolemeusowi.
18
Et rex Ptolemǽus mórtuus est in die tértia: et qui erant in munitiónibus, periérunt ab his, qui erant intra castra. A król Ptolemeus dnia trzeciego umarł: a którzy byli na zamkach, poginęli od tych, którzy byli w obozie.
19
Et regnávit Demétrius anno centésimo sexagésimo séptimo. I królował Demetrius roku setnego sześćdziesiątego siódmego.
20
In diébus illis congregávit Iónathas eos, qui erant in Iudǽa, ut expugnárent arcem, quæ est in Ierúsalem: et fecérunt contra eam máchinas multas. Onych dni zebrał Jonathas te, którzy byli u Żydow­skiej ziemi, aby dobyli zamku, który jest w Jeruzalem, i sprawili przeciw jemu wiele przypraw wojennych.
21
Et abiérunt quidam qui óderant gentem suam viri iníqui ad regem Demétrium, et renuntiavérunt ei quod Iónathas obsidéret arcem. I szli niektórzy mężowie niezbożni, którzy naród swój mieli w nienawiści, do króla Demetriusa, i oznajmili mu, iż Jonathas obiegł zamek.
22
Et ut audívit, irátus est: et statim venit ad Ptolemáidam, et scripsit Iónathæ ne obsidéret arcem, sed occúrreret sibi ad collóquium festináto. I jako usłyszał rozgniewał się: i wnet przyjachał do Ptolemaidy, i pisał Jonacie, aby nie leżał pod zamkiem, ale mu zajachał prędko na rozmowę.
23
Ut audívit autem Iónathas, iussit obsidére: et elégit de senióribus Israel, et de sacerdótibus, et dedit se perículo. A gdy usłyszał Jonathas, kazał oblec, i obrał z star­szych Izraelskich, i z kapłanów, i puścił się w niebezpie­czeństwo.
24
Et accépit aurum, et argéntum, et vestem, et ália xénia multa, et ábiit ad regem Ptolemáidam: et invénit grátiam in conspéctu eius. I nabrał złota i srebra, i szat, i wiele innych upomin­ków, i jachał do króla do Ptolemaidy, i nalazł łaskę w oczach jego.
25
Et interpellábant advérsus eum quidam iníqui ex gente sua. I skarżyli nań niektórzy niezbożni z narodu jego.
26
Et fecit ei rex sicut fécerant ei, qui ante eum fúerant: et exaltávit eum in conspéctu ómnium amicórum suórum, I uczynił mu król, jako mu byli uczynili co przed nim byli: i wywyższył go przed oczyma wszystkich przyja­ciół swoich:
27
et státuit ei principátum sacerdótii, et quæcúmque ália hábuit prius pretiósa, et fecit eum príncipem amicórum. I potwierdził mu nawyższe kapłaństwo, i cokolwiek innego przed tem miał drogiego, i uczynił go przedniejszym między przyjacioły.
28
Et postulávit Iónathas a rege ut immúnem fáceret Iudǽam, et tres topárchias, et Samaríam, et confínes eius: et promísit ei talénta trecénta. I prosił Jonathas u króla, aby wolną uczynił Żydow­ską ziemię, i trzy powiaty, i Samaryą, i granicę jej: i obie­cał mu trzysta talentów.
29
Et consénsit rex: et scripsit Iónathæ epístolas de his ómnibus, hunc modum continéntes: I zezwolił król, i napisał Jonacie listy o tem wszystkiem w ten sposób.
30
Rex Demétrius fratri Iónathæ salútem, et genti Iudæórum. KRÓL Demetrius Jonacie bratu zdrowia, i narodo­wi Żydowskiemu.
31
Exémplum epístolæ, quam scrípsimus Lástheni parénti nostro de vobis, mísimus ad vos ut scirétis: Kopiją listu, któryśmy o was pisali Lasthenowi ojcu naszemu, posłaliśmy do was, abyście wiedzieli.
32
Rex Demétrius Lástheni parénti salútem. KRÓL Demetrius Lasthenowi ojcu zdrowia.
33
Genti Iudæórum amícis nostris, et conservántibus quæ iusta sunt apud nos, decrévimus benefácere propter benignitátem ipsórum, quam erga nos habent. Narodowi Żydowskiemu, przyjaciołom naszym, i zachowującym co sprawiedliwego jest u nas, umyślili­śmy dobrze uczynić za ich uczynność, którą przeciwko nam mają.
34
Statúimus ergo illis omnes fines Iudǽæ, et tres civitátes, Lydan, et Rámathan, quæ ádditæ sunt Iudǽæ ex Samaría, et omnes confínes eárum, sequestrári ómnibus sacrificántibus in Ierosólymis pro his, quæ ab eis prius accipiébat rex per síngulos annos, et pro frúctibus terræ, et pomórum. A tak postanowiliśmy im wszystkie granice Żydow­skiej ziemie, i trzy miasta Lidę i Ramathę, które od Samarjej do Żydowskiej ziemie są przydane, i wszystkie po­graniczne ich, aby były odłączonej wszystkim którzy ofiary sprawują w Jeruzalem: za to co pierwej król od nich bierał na każdy rok i za pożytki ziemie, i owoców.
35
Et ália, quæ ad nos pertinébant decimárum, et tributórum, ex hoc témpore remíttimus eis: et áreas salinárum, et corónas, quæ nobis deferebántur, I inne rzeczy, które nam należały z dziesięcin, i podatków, od tego czasu im odpuszczamy, i zupy solne, i ko­rony, które nam oddawano.
36
ómnia ipsis concédimus: et nihil horum írritum erit, ex hoc, et in omne tempus. Wszystko im puszczamy, a żadna z tych rzeczy nie będzie naruszona odtąd i na wszelki czas.
37
Nunc ergo curáte fácere horum exémplum, et detur Iónathæ, et ponátur in monte sancto, in loco célebri. Przetoż teraz postarajcie się uczynić kopiją tych rzeczy, a niech będzie dana Jonacie, i położona na górze świętej, i na zacnem miejscu.
38
Et videns Demétrius rex quod síluit terra in conspéctu suo, et nihil ei resístit, dimísit totum exércitum suum, unumquémque in locum suum, excépto peregríno exércitu, quem contráxit ab ínsulis géntium: et inimíci erant ei omnes exércitus patrum eius. I widząc Demetrius król, iż się uspokoiła ziemia w czach jego, a nic mu się nie sprzeciwiło, rozpuścił wszy­stko wojsko swe, każdego na swe miejsce, wyjąwszy wojsko cudzoziemców, które był zebrał z wyspów pogańskich: i by­ły mu nieprzyjaciółmi wszystkie wojska ojców jego.
39
Tryphon autem erat quidam pártium Alexándri prius: et vidit quóniam omnis exércitus murmurábat contra Demétrium, et ivit ad Emálchuel Arabem, qui nutriébat Antíochum fílium Alexándri: A był nie jaki Tryphon, który przed tem trzymał stronę Aleksandrowę: i obaczył, że wszystko wojsko szem­rało przeciw Demetriusowi, i udał się do Emalchuel Arabczyka, który chował Antiocha syna Aleksandrowego.
40
et assidébat ei, ut tráderet eum ipsi, ut regnáret loco patris sui: et enuntiávit ei quanta fecit Demétrius, et inimicítias exercítuum eius advérsus illum. Et mansit ibi diébus multis. I nalegał mu, aby mu go dał, żeby królował na miejscu ojca swego, i powiedział mu jako wielkie rzeczy uczynił Demetrius, i nieprzyjaźń wojsk jego przeciw nie­mu: i mieszkał tam przez wiele dni.
41
Et misit Iónathas ad Demétrium regem, ut eíceret eos, qui in arce erant in Ierúsalem, et qui in præsídiis erant: quia impugnábant Israel. I posłał Jonathas do Demetriusa króla, aby sprowadził te, którzy byli na zamku w Jeruzalem, i którzy by­li na zamkach: iż najeżdżali Izraela.
42
Et misit Demétrius ad Iónathan, dicens: Non hæc tantum fáciam tibi, et genti tuæ, sed glória illustrábo te, et gentem tuam, cum fúerit opportúnum. I posłał Demetrius do Jonathy mówiąc: Nie tylko to uczynię tobie, i narodowi twemu: ale wsławię cię, i na­ród twój, gdy czas będzie po temu.
43
Nunc ergo recte féceris, si míseris in auxílium mihi viros: quia discéssit omnis exércitus meus. Teraz tedy dobrze uczynisz, jeśli mi poślesz na po­moc męże: bo wszystko wojsko moje odstąpiło.
44
Et misit ei Iónathas tria míllia virórum fórtium Antiochíam: et venérunt ad regem, et delectátus est rex in advéntu eórum. I posłał mu Jonathas trzy tysiące mężów mocnych do Antiochjej: i przyjachali do króla, i kochał się król z ich przyjachania:
45
Et convenérunt qui erant de civitáte, centum vigínti míllia virórum, et volébant interfícere regem. I zebrali się, którzy byli z miasta, sto i dwadzieścia tysięcy mężów, i chcieli zabić króla, a król uciekł na pałac:
46
Et fugit rex in aulam: et occupavérunt qui erant de civitáte, itínera civitátis, et cœpérunt pugnáre. I ubiegli którzy, byli w mieście, drogi miejskie, i poczęli walczyć.
47
Et vocávit rex Iudǽos in auxílium, et convenérunt omnes simul ad eum, et dispérsi sunt omnes per civitátem: I przyzwał król na ratunek Żydów, i zeszli się społem wszyscy do niego: i rozbiegli się wszyscy po mieście.
48
et occidérunt in illa die centum míllia hóminum, et succendérunt civitátem, et cepérunt spólia multa in die illa, et liberavérunt regem. I zabili dnia onego sto tysięcy człowieka, i zapalili miasto, i wzięli wielką korzyść dnia onego, i wybawili kró­la.
49
Et vidérunt qui erant de civitáte, quod obtinuíssent Iudǽi civitátem sicut volébant: et infirmáti sunt mente sua, et clamavérunt ad regem cum précibus, dicéntes: I obaczyli, którzy byli z miasta, że Żydzi miasta ja­ko chcieli dostali: i upadli sercem swem, i wołali do kró­la z prośbami, mówiąc:
50
Da nobis dextras, et cessent Iudǽi oppugnáre nos, et civitátem. Daj nam prawicę, a niech przestaną Żydzi bić na nas, i na miasto.
51
Et proiecérunt arma sua, et fecérunt pacem, et glorificáti sunt Iudǽi in conspéctu regis, et in conspéctu ómnium, qui erant in regno eius, et nomináti sunt in regno: et regréssi sunt in Ierúsalem habéntes spólia multa. I porzucili broń swą, i uczynili pokój, a Żydzi wsła­wili się przed oczyma królewskiemi, i przed oczyma wszy­stkich, którzy byli w królestwie jego, i stali się zawołanemi w królestwie jego, i wrócili się do Jeruzalem, mając wiele łupów.
52
Et sedit Demétrius rex in sede regni sui: et síluit terra in conspéctu eius. I usiadł Demetrius król na stolicy królestwa swego, i ucichła przed oczyma jego ziemia.
53
Et mentítus est ómnia quæcúmque dixit, et abalienávit se a Iónatha, et non retríbuit ei secúndum benefícia, quæ sibi tribúerat, et vexábat eum valde. I skłaniał na wszystkiem cokolwiek rzekł, i odraził się od Jonathy, i nie oddał mu podług dobrodziejstwa, któ­re mu był uczynił, i trapił go barzo.
54
Post hæc autem revérsus est Tryphon, et Antíochus cum eo puer adoléscens, et regnávit, et impósuit sibi diadéma. A potem wrócił się Tryphon, i Antioch z nim dziecię młode, i królował, i włożył na się koronę.
55
Et congregáti sunt ad eum omnes exércitus, quos dispérserat Demétrius, et pugnavérunt contra eum: et fugit, et terga vertit. I zbiegły się do niego wszystkie wojska, które był rozprószył Demetrius: i walczyły przeciwko niemu: i uciekł i tył podał.
56
Et accépit Tryphon béstias, et obtínuit Antiochíam. A Tryphon wziął bestye, i otrzymał Antiochią.
57
Et scripsit Antíochus adoléscens Iónathæ, dicens: Constítuo tibi sacerdótium, et constítuo te super quátuor civitátes, ut sis de amícis regis. I pisał Antioch młodzieniec do Jonathy, mówiąc: Potwierdzam tobie kapłaństwo, i postanawiam cię nad czworgiem miast, abyś był z przyjaciół królewskich.
58
Et misit illi vasa áurea in ministérium, et dedit ei potestátem bibéndi in auro, et esse in púrpura, et habére fíbulam áuream: I posłał mu naczynia złote na posługowanie, i dał mu moc pić ze złota, i chodzić w szarłacie, i nosić knafel złoty.
59
et Simónem fratrem eius constítuit ducem a términis Tyri usque ad fines Ægýpti. A Simona brata jego postanowił książęciem od granic Tym, aż do granic Egiptu.
60
Et éxiit Iónathas, et perambulábat trans flumen civitátes: et congregátus est ad eum omnis exércitus Sýriæ in auxílium, et venit Ascalónem, et occurrérunt ei honorífice de civitáte. I wyjachał Jonathas, i objeżdżał miasta za rzeką: i zebrało się do niego wszystko wojsko Syryjskie na pomoc: I przyjachał do Askalona, i wyszli przeciwko niemu z uczciwością z miasta.
61
Et ábiit inde Gazam: et conclusérunt se qui erant Gazæ: et obsédit eam, et succéndit quæ erant in circúitu civitátis, et prædátus est ea. A ztamtąd ruszył się do Gazy, i zawarli się, którzy byli w Gazie: I obiegł ja, i spalił co było około miasta, i splondrował je.
62
Et rogavérunt Gazénses Iónathan, et dedit illis déxteram: et accépit fílios eórum óbsides, et misit illos in Ierúsalem: et perambulávit regiónem usque Damáscum. I prosili Gazejczycy Jonathy, i dał im prawą rękę: i wziął syny ich w zakładzie, i posiał je do Jeruzalem: i prze­szedł krainę aż do Damaszku.
63
Et audívit Iónathas quod prævaricáti sunt príncipes Demétrii in Cades, quæ est in Galilǽa, cum exércitu multo, voléntes eum removére a negótio regni: I usłyszał Jonathas, że przymierze złamali książęta Demetriusowe w Kades, które jest w Galilejej, z wielkiem wojskiem, chcąc go oddalić od sprawowania królestwa:
64
et occúrrit illis: fratrem autem suum Simónem relíquit intra provínciam. I wyjachał przeciwko nim, a brata swego zostawił w ziemi.
65
Et applícuit Simon ad Bethsúram, et expugnábat eam diébus multis, et conclúsit eos. A Simon przyciągną, do Bethsury, i dobywał jej przez wiele dni, i ścisnął je.
66
Et postulavérunt ab eo dextras accípere, et dedit illis: et eiécit eos inde, et cepit civitátem, et pósuit in ea præsídium. I prosili od niego, aby sobie ręce dali, i dał im: i wy­pędził je ztamtad, i wziął miasto, i osadził je ludem.
67
Et Iónathas, et castra eius applicuérunt ad aquam Génesar, et ante lucem vigilavérunt in campo Asor: A Jonathas i wojsko jego przyciągnęli do wody Genezar, i wstali przededniem w polu Asor.
68
et ecce castra alienigenárum occurrébant in campo, et tendébant ei insídias in móntibus: ipse autem occúrrit ex advérso. A ono wojsko cudzoziemców zabieżało w pole, i uczy­nili nań zasadzkę w górach, a on przeciw nim wyjachał.
69
Insídiæ vero exsurrexérunt de locis suis, et commisérunt prœ́lium. A ci co na zasadzkach byli, ruszyli się z miejsc swo­ich, i stoczyli bitwę.
70
Et fugérunt qui erant ex parte Iónathæ omnes, et nemo relíctus est ex eis, nisi Mathathías fílius Absolómi, et Iudas fílius Calphi, princeps milítiæ exércitus. I wszyscy, którzy z Jonathą byli podali tył: i ża­den z nich nie został, oprócz Mathathyasza syna Absolomi, a Judy syna Kalphi, hetmanów nad żołnierstwem wojska.
71
Et scidit Iónathas vestiménta sua, et pósuit terram in cápite suo, et orávit. I rozdarł Jonathas szaty swe, i posypał głowę swą prochem, i modlił się.
72
Et revérsus est Iónathas ad eos in prœ́lium, et convértit eos in fugam, et pugnavérunt. I wrócił się do nich ku bitwie, i w tył je obrócił i bili się.
73
Et vidérunt qui fugiébant partis illíus, et revérsi sunt ad eum, et insequebántur cum eo omnes usque Cades ad castra sua, et pervenérunt usque illuc: I ujrzeli, którzy uciekali z jego strony, i wrócili się kniemu, i gonili z nim wszystkie aż do Kades, do obozu ich, i zabiegli aż tam.
74
et cecidérunt de alienígenis in die illa tria míllia virórum: et revérsus est Iónathas in Ierúsalem. I poległo z cudzoziemców onego dnia trzy tysiące mężów: a Jonathas wrócił się do Jeruzalem.
12
1
Et vidit Iónathas quia tempus eum iuvat, et elégit viros, et misit eos Romam statúere, et renováre cum eis amicítiam: I obaczył Jonathas, że mu czas dopomaga, i obrał męże, i posłał je do Rzymu ku potwierdzeniu i ponowie­niu przymierza z nimi.
2
et ad Spartiátas, et ad ália loca misit epístolas secúndum eámdem formam: I do Spartiatów, i na inne miejsca rozsyłał listy tymże kształtem.
3
et abiérunt Romam, et intravérunt cúriam, et dixérunt: Iónathas summus sacérdos, et gens Iudæórum misérunt nos, ut renovarémus amicítiam, et societátem secúndum prístinum. I jachali do Rzymu, i weszli do domu Radnego, i rze­kli: Jonathas nawyższy kapłan, i naród Żydowski posłali nas, żebyśmy odnowili przyjacielstwo i towarzystwo wedle dawnego czasu.
4
Et dedérunt illis epístolas ad ipsos per loca, ut dedúcerent eos in terram Iuda cum pace. I dali im listy do swych po miejscach, aby je doprowadzono spokojem do ziemie Juda.
5
Et hoc est exémplum epistolárum, quas scripsit Iónathas Spartiátis: A ta jest Kopia listów, które Jonathas Spartyatom pisał:
6
Iónathas summus sacérdos, et senióres gentis, et sacerdótes, et réliquus pópulus Iudæórum, Spartiátis frátribus salútem. JONATHAS nawyższy kapłan, i starszy narody, i kapłani, i inny lud Żydowski, Spartiatom braciej zdrowia.
7
Iamprídem missæ erant epístolæ ad Oníam summum sacerdótem ab Arío, qui regnábat apud vos, quóniam estis fratres nostri, sicut rescríptum cóntinet, quod subiéctum est. Już dawno posłany był list do Oniasza nawyższego kapłana od Aryusa, który u was królował, żeście bracia naszy, jako zamyka w sobie odpis, który poniż idzie.
8
Et suscépit Onías virum, qui missus fúerat, cum honóre: et accépit epístolas, in quibus significabátur de societáte, et amicítia. I przyjął Oniasz męża, który był posłany z uczciwo­ścią, i wziął listy, któremi oznajmowano o towarzystwie i przyjacielstwie.
9
Nos cum nullo horum indigerémus, habéntes solátio sanctos libros, qui sunt in mánibus nostris, My acześmy nic z tego nie potrzebowali, mając za pociechę księgi święte, które są w rękach naszych:
10
malúimus míttere ad vos renováre fraternitátem, et amicítiam, ne forte aliéni efficiámur a vobis: multa enim témpora transiérunt, ex quo misístis ad nos. Woleliśmy posłać do was odnowić braterstwo i przyjacielstwo, abyśmy się nie stali odłączeni od was: bo wie­le czasów wyszło jakoście do nas posłali.
11
Nos ergo in omni témpore sine intermissióne in diébus solémnibus, et céteris, quibus opórtet, mémores sumus vestri in sacrifíciis, quæ offérimus, et in observatiónibus, sicut fas est, et decet meminísse fratrum. My tedy na każdy czas bez przestanku w uroczyste dni, i w inne kiedy potrzeba, pamiętamy na was przy ofia­rach, które ofiarujemy, i przy obrzędziech, jako się godzi i przystoi pamiętać na bracią.
12
Lætámur ítaque de glória vestra. Przetoż radujemy się z waszej sławy.
13
Nos autem circumdedérunt multæ tribulatiónes, et multa prœ́lia, et impugnavérunt nos reges, qui sunt in circúitu nostro. Ale nas ogarnęły wielkie utrapienia, i wiele wojen. I walczyli przeciw nam królowie, którzy są około nas.
14
Nolúimus ergo vobis molésti esse, neque céteris sóciis, et amícis nostris in his prœ́liis: Nie chcieliśmy tedy wam się przykrzyć, ani innym towarzyszom i przyjaciołom naszym w tych walkach.
15
habúimus enim de cælo auxílium, et liberáti sumus nos, et humiliáti sunt inimíci nostri. Bośmy mieli ratunek z nieba, i jesteśmy wybawieni my, a nieprzyjaciele naszy poniżeni są.
16
Elégimus ítaque Numénium Antíochi fílium, et Antipátrem Iasónis fílium, et mísimus ad Romános renováre cum eis amicítiam, et societátem prístinam. A tak obraliśmy Numeniusza syna Antiochowego, i Antipatra Jasonowego syna, i posłaliśmy do Rzymian od­nowić z nimi przyjacielstwa i towarzystwa dawne.
17
Mandávimus ítaque eis ut véniant étiam ad vos, et salútent vos, et reddant vobis epístolas nostras de innovatióne fraternitátis nostræ. Przetożeśmy im rozkazali, aby też do was jachali, i pozdrowili was, i oddali wam listy nasze o ponowieniu braterstwa naszego.
18
Et nunc benefaciétis respondéntes nobis ad hæc. A teraz dobrze uczynicie, jeśli nam na to odpowie­cie.
19
Et hoc est rescríptum epistolárum, quod míserat Oníæ: A ten jest odpis listu, który był posłał do Oniasza.
20
Aríus, rex Spartiatárum, Oníæ sacerdóti magno salútem. Aryus król Spartiatów Oniaszowi wielkiemu kapłanowi zdrowia.
21
Invéntum est in scriptúra de Spartiátis, et Iudǽis, quóniam sunt fratres, et quod sunt de génere Abraham. Nalazło się w piśmie o Spartiatach i Żydziech, iż są bracia, a iż poszli z narodu Abrahamowego.
22
Et nunc ex quo hæc cognóvimus, benefácitis scribéntes nobis de pace vestra. A teraz jakośmy się tego dowiedzieli, dobrze czy­nicie, że do nas o pokoju waszym piszecie.
23
Sed et nos rescrípsimus vobis: Pécora nostra, et possessiónes nostræ, vestræ sunt: et vestræ, nostræ: mandávimus ítaque hæc nuntiári vobis. Ale i my odpisaliśmy wam: bydło nasze i majętno­ści nasze wasze są: a wasze nasze: A tak rozkazaliśmy, aby wam to opowiedziano.
24
Et audívit Iónathas quóniam regréssi sunt príncipes Demétrii cum exércitu multo supra quam prius, pugnáre advérsus eum: I usłyszał Jonathas, iż książęta Demetriusowe z wojakiem daleko większem niż pierwsze wróciły się, aby nań walczyły:
25
et éxiit ab Ierúsalem, et occúrrit eis in Amathíte regióne: non enim déderat eis spátium ut ingrederéntur regiónem eius. I ruszył się z Jeruzalem, i zabieżał im w Amathyjskiej krainie: bo im był nie dał czasu, aby wjachali do ziemie jego.
26
Et misit speculatóres in castra eórum: et revérsi renuntiavérunt quod constítuunt superveníre illis nocte. I posłał szpiegi do wojska ich: i wróciwszy się oznajmili, że myślą najachać ich w nocy.
27
Cum occidísset autem sol, præcépit Iónathas suis vigiláre, et esse in armis parátos ad pugnam tota nocte: et pósuit custódes per circúitum castrórum. A gdy słońce zaszło, rozkazał Jonathas swym, aby czuli, i byli we zbroi pogotowiu ku bitwie przez całą noc, i postawił straż około obozu.
28
Et audiérunt adversárii quod parátus est Iónathas cum suis in bello: et timuérunt, et formidavérunt in corde suo: et accendérunt focos in castris suis. I usłyszeli nieprzyjaciele, iż Jonathas z swemi gotów jest na wojnę, i bali się i lękali się na sercu swojem. I za­palili ognie w swym obozie.
29
Iónathas autem, et qui cum eo erant, non cognovérunt usque mane: vidébant autem luminária ardéntia, A Jonathas i co z nim byli, nie dowiedzieli się aż rano: a widzieli ognie gorające.
30
et secútus est eos Iónathas, et non comprehéndit eos: transíerant enim flumen Eléutherum. I puścił się Jonathas po nich, i nie dogonili ich, bo się byli przez Eleuther rzekę przeprawili.
31
Et divértit Iónathas ad Arabas, qui vocántur Zabadǽi: et percússit eos, et accépit spólia eórum. A Jonathas obrócił się na Arabczyki, które zowią Zabedejczyki, i pomził je, i pobrał łupy ich.
32
Et iunxit, et venit Damáscum, et perambulábat omnem regiónem illam. I ruszył się, i przyjechał do Damaszku, i objeżdżał one wszystkę krainę.
33
Simon autem éxiit, et venit usque ad Ascalónem, et ad próxima præsídia: et declinávit in Ioppen, et occupávit eam A Simon wyjachał, i przyciągnął aż pod Askalon, i do blizkich miejsc osadzonych, a udał się do Joppen i wziął ją.
34
(audívit enim quod vellent præsídium trádere pártibus Demétrii), et pósuit ibi custódes ut custodírent eam. (Bo usłyszał, że chcieli zamek podać stronie Demetriuszowej) i osadził tam straż, żeby jej strzegli.
35
Et revérsus est Iónathas, et convocávit senióres pópuli, et cogitávit cum eis ædificáre præsídia in Iudǽa, I wrócił się Jonathas, i zezwał starsze ludu, i nara­dził się z nimi, pobudować zamki w Żydowskiej ziemi,
36
et ædificáre muros in Ierúsalem, et exaltáre altitúdinem magnam inter médium arcis et civitátis, ut separáret eam a civitáte, ut esset ipsa singuláriter, et neque emant, neque vendant. I pobudować mury w Jeruzalem, i podnieść wielką wysokość między pośrodkiem zamku a miastem, aby go oddzielił od miasta, aby był sam osobno, ażeby ani ku­powano, ani przedawano.
37
Et convenérunt ut ædificárent civitátem: et cécidit murus, qui erat super torréntem ab ortu solis, et reparávit eum, qui vocátur Caphétetha: I zeszli się, aby budowali miasto: i upadł mur, któ­ry był nad potokiem od wschodu słońca, i naprawił go, który zowią Kaphetetha.
38
et Simon ædificávit Adíada in Séphela, et munívit eam, et impósuit portas, et seras. A Simon zbudował Adiadę w Sepheli, i opatrzył ją, i postawił bramy i zawory.
39
Et cum cogitásset Tryphon regnáre Asiæ, et assúmere diadéma, et exténdere manum in Antíochum regem: A gdy umyślił Tryphon królować w Asyjej, a wziąć na się koronę, i ściągnąć rękę na Antiocha króla:
40
timens ne forte non permítteret eum Iónathas, sed pugnáret advérsus eum, quærébat comprehéndere eum, et occídere. Et exsúrgens ábiit in Bethsan. Bojąc się, żeby mu snać nie dopuścił tego Jonathas, ale walczyć będzie przeciwko jemu: szukał go pojmać i zabić.
41
Et exívit Iónathas óbviam illi cum quadragínta míllibus virórum electórum in prœ́lium, et venit Bethsan. I ruszywszy się jachał do Bethsan.
42
Et vidit Tryphon quia venit Iónathas cum exércitu multo ut exténderet in eum manus, tímuit: I wyjechał przeciw jemu Jonathas ze czterdziestą tysięcy mężów przebranych ku bojowi, i przyszedł do Bethsan.
43
et excépit eum cum honóre, et commendávit eum ómnibus amícis suis, et dedit ei múnera: et præcépit exercítibus suis ut obedírent ei, sicut sibi. I obaczył Tryphon, iż Jonathas przyciągnął z wojskiem wielkiem, aby ściągnął nań rękę, ulękł się.
44
Et dixit Iónathæ: Ut quid vexásti univérsum pópulum, cum bellum nobis non sit? I przyjął go z poczciwością, i zalecał go wszystkim przyjaciołom swym, i dał mu upominki: i rozkazał wojskam swoim, aby mu byli posłuszni jako jemu.
45
Et nunc remítte eos in domos suas: élige autem tibi viros paucos, qui tecum sint, et veni mecum Ptolemáidam, et tradam eam tibi, et réliqua præsídia, et exércitum, et univérsos præpósitos negótii, et convérsus abíbo: proptérea enim veni. I mówił do Jonathy: przecześ trudził wszystek lud, gdyż niemasz walki między nami? a teraz odeśli je do domów ich, a obierz sobie trochę mężów, którzy by zostali z tobą, a pojedź zemną do Ptolemaidy, a podam ci ją, i inne zamki, i wojsko, i wszystkie przełożone nad sprawami: a wróciwszy się odjadę: bom dla tego przyjachał.
46
Et crédidit ei, et fecit sicut dixit: et dimísit exércitum, et abiérunt in terram Iuda. I uwierzył mu, i uczynił jako mówił: i rozpuścił woj­sko, i odeszli do ziemie Juda:
47
Retínuit autem secum tria míllia virórum: ex quibus remísit in Galilǽam duo míllia: mille autem venérunt cum eo. A zostawił przy sobie trzy tysiące mężów: Z których dwa tysiące odesłał do Galilejej, a tysiąc przyszło z nim.
48
Ut autem intrávit Ptolemáidam Iónathas, clausérunt portas civitátis Ptoleménses, et comprehendérunt eum: et omnes, qui cum eo intráverant, gládio interfecérunt. A skoro Jonatbas wjachał do Ptolemaidy, Ptolemajczycy zamknęli miejskie bramy, i pojmali go, a wszystkie, którzy z nim byli wjechali, mieczem pobili.
49
Et misit Tryphon exércitum, et équites in Galilǽam, et in campum magnum, ut pérderent omnes sócios Iónathæ. I posłał Tryphon wojsko i jezdne do Galiljej, i na po­le wielkie, aby wytracili wszystkie towarzysze Jonathy.
50
At illi cum cognovíssent quia comprehénsus est Iónathas, et périit, et omnes, qui cum eo erant, hortáti sunt semetípsos, et exiérunt paráti in prœ́lium. Ale oni, gdy się dowiedzieli, iż Jonathę pojmano, a iż zginął i wszyscy, którzy z nim byli, napomnieli się społu, i wyszli gotowi ku bitwie.
51
Et vidéntes hi, qui insecúti fúerant, quia pro ánima res est illis, revérsi sunt: A ci, którzy pogonili, widząc, że im o duszę idzie, wrócili się:
52
illi autem venérunt omnes cum pace in terram Iuda. Et planxérunt Iónathan, et eos, qui cum ipso fúerant, valde: et luxit Israel luctu magno. A oni wszyscy przyszli z pokojem do ziemie Judz­kiej. I płakali Jonathy, i tych, którzy z nim byli barzo, i żałował Izrael żałobą wielką.
53
Et quæsiérunt omnes gentes, quæ erant in circúitu eórum, contérere eos: dixérunt enim: A wszyscy narodowie, którzy około nich byli, sta­rali się, aby je starli, bo mówił:
54
Non habent príncipem, et adiuvántem: nunc ergo expugnémus illos, et tollámus de homínibus memóriam eórum. Nie mają hetmana, i po­mocnika: teraz tedy zwalczmy je, a wygładźmy pamiątkę ich z ludzi.
13
1
Et audívit Simon quod congregávit Tryphon exércitum copiósum, ut veníret in terram Iuda, et attéreret eam. I usłyszał Simon, że Tryphon zebrał wojsko wielkie, aby wtargnął do ziemie Judzkiej, i zstarł ją:
2
Videns quia in tremóre pópulus est, et in timóre, ascéndit Ierúsalem, et congregávit pópulum: Widząc, że w strachu lud jest i w bojaźni, jachał do Jeruzalem, i zgromadził lud:
3
et adhórtans dixit: Vos scitis quanta ego, et fratres mei, et domus patris mei fécimus pro légibus, et pro sanctis prœ́lia, et angústias quales vídimus: I napominając rzekł: Wy wiecie jako wielkie bitwy ja, i bracia moi, i dom ojca mego czyniliśmy, o zakon, i o rzeczy święte, i jakicheśmy trudności użyli.
4
horum grátia periérunt fratres mei omnes propter Israel, et relíctus sum ego solus. Dla tych rzeczy Bracia moi wszyscy dla Izraela zgi­nęli, i zostałem ja sam.
5
Et nunc non mihi contíngat párcere ánimæ meæ in omni témpore tribulatiónis: non enim mélior sum frátribus meis. I teraz nie daj Boże, abych miał folgować duszy mo­jej w każdy czas utrapienia: bom nie jest lepszy niż bra­cia moi.
6
Vindicábo ítaque gentem meam, et sancta, natos quoque nostros, et uxóres: quia congregátæ sunt univérsæ gentes contérere nos inimicítiæ grátia. Pomszczę się tedy narodu mego, i rzeczy świętych: dziatek też naszych, i żon: bo zgromadzili się wszyscy narodowie zetrzeć nas, dla nieprzyjaźni.
7
Et accénsus est spíritus pópuli simul ut audívit sermónes istos: I zapalił się duch ludu, skoro usłyszał te mowy.
8
et respondérunt voce magna, dicéntes: Tu es dux noster loco Iudæ, et Iónathæ fratris tui: I odpowiedzieli wielkim głosem mówiąc: Tyś jest hetmanem naszym na miejscu Judy, i Jonathy brata twego.
9
pugna prœ́lium nostrum: et ómnia, quæcúmque díxeris nobis, faciémus. Sprawuj walki nasze, a wszystko cokolwiek nam rzeczesz uczynimy.
10
Et cóngregans omnes viros bellatóres, accelerávit consummáre univérsos muros Ierúsalem, et munívit eam in gyro. I zebrawszy wszystkie męże waleczne, pospieszył się dokonać wszystkich murów Jeruzalem, i utwierdził ji w około.
11
Et misit Iónathan fílium Absalómi, et cum eo exércitum novum in Ioppen, et eiéctis his, qui erant in ea, remánsit illic ipse. I wyprawił Jonathę syna Absalomi, i z nim wojsko nowe do Joppen, a wygnawszy te, co w nim byli, sam tam został.
12
Et movit Tryphon a Ptolemáida cum exércitu multo, ut veníret in terram Iuda, et Iónathas cum eo in custódia. A Tryphon ruszył się od Ptolemaidy z wielkiem wojskiem, aby wciągnął do ziemie Judzkiej, a Jonathas z nim pod strażą.
13
Simon autem applícuit in Addus contra fáciem campi. A Simon też położył się obozem w Adus przeciw polu.
14
Et ut cognóvit Tryphon quia surréxit Simon loco fratris sui Iónathæ, et quia commissúrus esset cum eo prœ́lium, misit ad eum legátos, A gdy się Tiyphon dowiedział, iż Simon powstał na miejscu Jonathy brata swego, a iż z nim miał zwieść bitwę: wyprawił posły do niego,
15
dicens: Pro argénto, quod debébat frater tuus Iónathas in ratióne regis propter negótia quæ hábuit, detinúimus eum. Mówiąc: Iż dla srebra, które został winien Jonathas brat twój na liczbie królewskiej, dla spraw, które miał, zatrzymaliśmy go.
16
Et nunc mitte argénti talénta centum, et duos fílios eius óbsides, ut non dimíssus fúgiat a nobis, et remittémus eum. A teraz pośli sto talentów srebra, i dwu synów jego w zakładzie, aby wypuszczony nie uciekł od nas, i odeślemy go.
17
Et cognóvit Simon quia cum dolo loquerétur secum, iussit tamen dari argéntum, et púeros, ne inimicítiam magnam súmeret ad pópulum Israel, dicéntem: I poznał Simon, że zdradą z nim mówił, wszakoż kazał dać srebro i dzieci: żeby w nieprzyjaźń wielką nie przyszedł u ludu Izraelskiego, mówiącego:
18
Quia non misit ei argéntum, et púeros, proptérea périit. Iż mu nie posłał srebra i dzieci, przeto zginął.
19
Et misit púeros, et centum talénta: et mentítus est, et non dimísit Iónathan. I posłał dzieci i sto talentów: i skłamał, a nie pu­ścił Jonathy.
20
Et post hæc venit Tryphon intra regiónem, ut contéreret eam: et gyravérunt per viam, quæ ducit Ador: et Simon, et castra eius ambulábant in omnem locum quocúmque ibant. A potem Tryphon wciągnął w ziemię, aby ją zbu­rzył, i krążyli drogą, która wiedzie do Ador: a Simon i wojsko jego ciągnęło na każde miejsce, gdzie się kolwiek obrócili.
21
Qui autem in arce erant, misérunt ad Tryphónem legátos, ut festináret veníre per desértum, et mítteret illis alimónias. A którzy na zamku byli, wyprawili posły do Tryphona, aby się spieszył przyjachać przez puszczą, a iżby im posłał żywności.
22
Et parávit Tryphon omnem equitátum, ut veníret illa nocte: erat autem nix multa valde, et non venit in Galaadítim. I nagotował Tryphon wszystkę jazdę, aby przyjachał onej nocy: a był śnieg barzo wielki, i przyjachał do Galaadyty.
23
Et cum appropinquásset Báscaman, occídit Iónathan, et fílios eius illic. A gdy był blizko Baskaman, zabił tam Jonathę i syny jego.
24
Et convértit Tryphon, et ábiit in terram suam. I obrócił się Tryphon, i jachał do swej ziemie.
25
Et misit Simon, et accépit ossa Iónathæ fratris sui, et sepelívit ea in Modin civitáte patrum eius. A Simon postał, i wziął kości Jonathy brata swego, i pogrzebł je w Modyn w mieście ojców jego.
26
Et planxérunt eum omnis Israel planctu magno, et luxérunt eum dies multos. I płakał go wszystek Izrael płaczem wielkim, i uczy­nili po nim żałobę przez wiele dni.
27
Et ædificávit Simon super sepúlcrum patris sui et fratrum suórum ædifícium altum visu, lápide políto retro et ante. I zbudował Simon nad grobem ojca swego, i braciej swej budowanie wysokie ku widzeniu, z kamienia gład­kiego z tyłu i z przodku.
28
Et státuit septem pyrámidas, unam contra unam, patri et matri, et quátuor frátribus: I postawił siedm słupów spiczastych jeden przeciw drugiemu, ojcu i matce, i czterzem braciej:
29
et his circumpósuit colúmnas magnas: et super colúmnas arma, ad memóriam ætérnam: et iuxta arma naves sculptas, quæ videréntur ab ómnibus navigántibus mare: A około nich postawił słupy wielkie, a na słupiech zbroje, na pamiątkę wieczną: a podle zbrój wyryte okręty, któreby widzieć mogli wszyscy co morzem jachali.
30
hoc est sepúlcrum, quod fecit in Modin usque in hunc diem. Ten jest grób, który uczynił w Modin, aż do tego dnia.
31
Tryphon autem cum iter fáceret cum Antíocho rege adolescénte, dolo occídit eum: A Tryphon, gdy jachał w drodze z Antiochem kró­lem młodym, zabił go zdradą.
32
et regnávit loco eius, et impósuit sibi diadéma Asiæ, et fecit plagam magnam in terra. I królował miasto niego, i włożył na się koronę Asjej i uczynił wielką porażkę w ziemi.
33
Et ædificávit Simon præsídia Iudǽæ, múniens ea túrribus excélsis, et muris magnis, et portis, et seris: et pósuit aliménta in munitiónibus. A Symon pobudował obronne miejsca Żydowskiej ziemie, oprawiwszy je wysokimi wieżami i murami wiel­kimi, i bramami i zaworami, i zostawił żywność w zamkach.
34
Et elégit Simon viros, et misit ad Demétrium regem, ut fáceret remissiónem regióni: quia actus omnes Tryphónis per direptiónem fúerant gesti. I obrał Simon męże, i posłał do Demetriusa króla, aby uczynił folgę ziemi: bo wszystkie sprawy Tryphonowe przez łupieztwo czynione były.
35
Et Demétrius rex ad verba ista respóndit ei, et scripsit epístolam talem: Na te słowa Demetrius król odpowiedział mu, i ta­ki list napisał.
36
Rex Demétrius Simóni summo sacerdóti et amíco regum, et senióribus, et genti Iudæórum, salútem. KRÓL Demetrius Simonowi nawyższemu kapłano­wi, i przyjacielowi królów, i starszym, i narodowi Judzkie­mu zdrowia.
37
Corónam áuream, et bahem, quam misístis, suscépimus: et paráti sumus fácere vobíscum pacem magnam, et scríbere præpósitis regis remíttere vobis quæ indúlsimus. Koronę złotą, i Bahem, którąście posłali, wzięli­śmy, i gotowiśmy z wami uczynić pokój wielki, i pisać do urzędników królewskich, aby wam odpuścili cośmy wam pozwolili.
38
Quæcúmque enim constitúimus, vobis constant. Munitiónes, quas ædificástis, vobis sint: Bo cokolwiekeśmy postanowili, wcale wam zosta­je. Zaniki, któreście pobudowali, niechaj wam będą.
39
remíttimus quoque ignorántias, et peccáta usque in hodiérnum diem, et corónam quam debebátis: et si quid áliud erat tributárium in Ierúsalem, iam non sit tributárium. Odpuszczamy też niewiadomości, i występki, aż do dnia dzisiejszego, i koronę, którąście byli winni: i jeśli co inszego było należącego do podatku z Jeruzalem już niech nie będzie należące do podatku.
40
Et si qui ex vobis apti sunt conscríbi inter nostros, conscribántur, et sit inter nos pax. A jeśli są, którzy z was godni na wpisanie między nasze, niech będą wpisani, a niech będzie pokój między nami.
41
Anno centésimo septuagésimo, ablátum est iugum géntium ab Israel. Roku setnego siedmdziesiątego zjęte jest jarzmo po­gańskie z Izraela.
42
Et cœpit pópulus Israel scríbere in tábulis, et gestis públicis, anno primo sub Simóne summo sacerdóte, magno duce, et príncipe Iudæórum. I począł lud Izraelski zapisować w księgach, i w dziejach pospolitych: Roku pierwszego pod Simonem nawyższym kapłanem, wielkim hetmanem, i książęciem Żydowskim.
43
In diébus illis applícuit Simon ad Gazam, et circúmdedit eam castris, et fecit máchinas, et applícuit ad civitátem, et percússit turrem unam, et comprehéndit eam. W onych dniach przyciągnął Simon do Gazy, i ob­toczył ją obozem, i sprawił machiny i przypuścił do miasta, i zbił jedne wieżę, i wziął ją.
44
Et erúperant qui erant intra máchinam in civitátem: et factus est motus magnus in civitáte. I wtargnęli, którzy w machinie byli do miasta, i stał się wielki rozruch w mieście.
45
Et ascendérunt qui erant in civitáte cum uxóribus, et fíliis supra murum scissis túnicis suis, et clamavérunt voce magna, postulántes a Simóne dextras sibi dari, I wbieżeli, którzy byli w mieście, z żonami i z dzieć­mi na mury, rozdarłszy szaty swe, a wołali głosem wiel­kim, prosząc Simona, aby ręce sobie dali:
46
et dixérunt: Non nobis reddas secúndum malítias nostras, sed secúndum misericórdias tuas. I mówili: Nie oddawaj nam według złości naszych, ale według miłosierdzia twego.
47
Et flexus Simon, non debellávit eos: eiécit tamen eos de civitáte, et mundávit ædes, in quibus fúerant simulácra, et tunc intrávit in eam cum hymnis benedícens Dóminum: A Simon zmiękczony nie zwojował ich, wszakże je wypędził z miasta, i wyczyścił domy, w których były bał­wany, i tam dopiero wjachał z pieśniami do miasta, błogosławiąc Pana:
48
et eiécta ab ea omni immundítia, collocávit in ea viros, qui legem fácerent: et munívit eam, et fecit sibi habitatiónem. I wyrzuciwszy z niej wszystkie nieczystości, postanowił w niej męże, którzyby zakon czynili, i opatrzył ją, i mieszkanie sobie uczynił.
49
Qui autem erant in arce Ierúsalem, prohibebántur égredi et íngredi regiónem, et émere ac véndere: et esuriérunt valde, et multi ex eis fame periérunt, A którzy byli na zamku Jeruzalem, nie dopuszcza­no im wschodzić i wychodzić do ziemie, i kupować i przedawać, i cierpieli głód wielki, i wiele z nich od głodu poginęło.
50
et clamavérunt ad Simónem ut dextras accíperent: et dedit illis: et eiécit eos inde, et mundávit arcem a contaminatiónibus: I wołali do Simona, aby im ręce dano: i dał im, i wygnał je z tamtąd, i oczyścił zamek od plugastw.
51
et intravérunt in eam tértia et vigésima die secúndi mensis, anno centésimo septuagésimo primo cum laude, et ramis palmárum, et cínyris, et cýmbalis, et nablis, et hymnis, et cánticis, quia contrítus est inimícus magnus ex Israel. I wjechali do niego dnia dwudziestego i trzeciego, miesiąca wtórego, roku setnego siedmdziesiątego pierwsze­go, z wychwalaniem, i z rózgami palmowemi, i z lutniami, i cymbały, i gęślami, i z hymnami, i z pieśniami, iż wielki nieprzyjaciel starty jest z Izraela.
52
Et constítuit ut ómnibus annis ageréntur dies hi cum lætítia. I postanowił, aby po wszystkie lata były obchodzo­ne te dni z weselem.
53
Et munívit montem templi, qui erat secus arcem, et habitávit ibi ipse, et qui cum eo erant. I opatrzył górę kościelną, która była podle zamku, i mieszkał tam sam, i którzy z nim byli.
54
Et vidit Simon Ioánnem fílium suum, quod fortis prœ́lii vir esset: et pósuit eum ducem virtútum universárum: et habitávit in Gázaris. A obaczył Simon, iż Jan syn jego był mocnym do potykania mężem, i postanowił go hetmanem nad wszystkiem wojskiem, i mieszkał w Cazarach.
14
1
Anno centésimo septuagésimo secúndo, congregávit rex Demétrius exércitum suum, et ábiit in Médiam ad contrahénda sibi auxília, ut expugnáret Tryphónem. Roku setnego siedmdziesiątego wtórego, król Deme­trius zebrał wojsko swe, i jachał do Medjej nabywać sobie ratunku, aby zwojował Tryphona.
2
Et audívit Arsaces rex Pérsidis et Médiæ, quia intrávit Demétrius confínes suos: et misit unum de princípibus suis ut comprehénderet eum vivum, et addúceret eum ad se. I usłyszał Arsaces król Perski i Medzki, że Demetrius wjechał w granice jego, i posłał jednego z książąt swych, aby go żywo pojmał, i przywiódł do siebie.
3
Et ábiit, et percússit castra Demétrii: et comprehéndit eum, et duxit eum ad Arsacem, et pósuit eum in custódiam. I jachał, i poraził wojsko Demetriusowe, i pojmał go, i przywiódł do Arsaka, i dał go do więzienia.
4
Et síluit omnis terra Iuda ómnibus diébus Simónis, et quæsívit bona genti suæ: et plácuit illis potéstas eius, et glória eius ómnibus diébus. I była w pokoju wszystka ziemia Juda za wszystkich dni Simonowych: i starał się o dobro narodu swego, i podo­bało się im panowanie jego i sława jego przez wszystkie dni.
5
Et cum omni glória sua accépit Ioppen in portum, et fecit intróitum in ínsulis maris. I ku wszystkiej chwale swej wziął Joppen na port, i otworzył wjazdy do wysep morskich.
6
Et dilatávit fines gentis suæ, et obtínuit regiónem. I rozprzestrzenił granice narodu swego, i otrzymał ziemię.
7
Et congregávit captivitátem multam, et dominátus est Gázaræ, et Bethsúræ, et arci: et ábstulit immundítias ex ea, et non erat qui resísteret ei. I zebrał więźniów wiele, i opanował Gazarę, i Bethsurę, i zamek: i zniósł z niego plugastwa, a nie był kto by się mu sprzeciwił.
8
Et unusquísque colébat terram suam cum pace: et terra Iuda dabat fructus suos, et ligna campórum fructum suum. I każdy sprawował swą ziemię w pokoju, a ziemia Judzka dawała urodzaje swoje, i drzewa polne owoce swo­je.
9
Senióres in platéis sedébant omnes, et de bonis terræ tractábant, et iúvenes induébant se glóriam, et stolas belli. Starcy na ulicach siadali wszyscy, i radzili o dobrem ziemie: a młodzieńcy obtoczyli się w chwałę, i w szaty wojenne.
10
Et civitátibus tribuébat alimónias, et constituébat eas ut essent vasa munitiónis quoadúsque nominátum est nomen glóriæ eius usque ad extrémum terræ. I miastom dodawał żywności, i postanowił je, aby byli naczyniem obrony, póki wsławione było imię chwa­ły jego aż do kończyn ziemie.
11
Fecit pacem super terram, et lætátus est Israel lætítia magna. Uczynił pokój w ziemi, i radował się Izrael, rado­ścią wielką.
12
Et sedit unusquísque sub vite sua, et sub ficúlnea sua: et non erat qui eos terréret. I każdy siedział pod winnem drzewem swem, i pod swą figą: a nie było, ktoby je straszył.
13
Defécit impúgnans eos super terram: reges contríti sunt in diébus illis. Ustał walczący na nie na ziemi: królowie za onych dni zstarci są.
14
Et confirmávit omnes húmiles pópuli sui, et legem exquisívit, et ábstulit omnem iníquum et malum: I zmocnił wszystkie poniżone ludu swego, i szukał zakonu, i zniósł wszelkiego niezbożnika i złego:
15
sancta glorificávit, et multiplicávit vasa sanctórum. Miejsca święte ozdobił, i naczynia świątynie roz­mnożył.
16
Et audítum est Romæ quia defúnctus esset Iónathas, et usque in Spartiátas: et contristáti sunt valde. I usłyszano w Rzymie, iż Jonathas umarł, i aż u Sparcyatów, i zasmucili się barzo.
17
Ut audiérunt autem quod Simon frater eius factus esset summus sacérdos loco eius, et ipse obtinéret omnem regiónem, et civitátes in ea, Lecz gdy usłyszeli, iż Simon brat jego postanowion jest nawyższym kapłanem na miejscu jego, a iż otrzymał wszystkę ziemie, i miasta w niej:
18
scripsérunt ad eum in tábulis ǽreis, ut renovárent amicítias, et societátem quam fécerant cum Iuda, et cum Iónatha frátribus eius. Pisali do niego na tablicach miedzianych, aby pono­wili przyjacielstwo i towarzystwo, które byli uczynili z Juda i z Jonathą bracią jego.
19
Et lectæ sunt in conspéctu ecclésiæ in Ierúsalem. Et hoc exémplum epistolárum, quas Spartiátæ misérunt: I czytano je w oczach zgromadzenia w Jeruzalem. A ta kopia listów, który Sparcyatowie posłali.
20
Spartianórum príncipes, et civitátes, Simóni sacerdóti magno, et senióribus, et sacerdótibus, et réliquo pópulo Iudæórum, frátribus, salútem. SPARCYANÓW książęta, i miasta, Simonowi ka­płanowi wielkiemu, i starszym, i kapłanom, i innemu lu­dowi Żydowskiemu, braciej zdrowia.
21
Legáti, qui missi sunt ad pópulum nostrum, nuntiavérunt nobis de vestra glória, et honóre, ac lætítia: et gavísi sumus in intróitu eórum. Posłowie, którzy są do ludu naszego posłani, dali nam sprawę o waszej chwale, i czci, i weselu, i uradowali­śmy się z przyjazdu ich.
22
Et scrípsimus quæ ab eis erant dicta in concíliis pópuli, sic: Numénius Antíochi, et Antípater Iasónis fílius, legáti Iudæórum, venérunt ad nos, renovántes nobíscum amicítiam prístinam. I napisaliśmy co oni powiadali w księgi pospolite, tym sposobem: Numenius Antiochów, i Antipater Jasonów syn, posłowie Judzcy przyjachali do nas, odnawiając z nami stare przyjacielstwo.
23
Et plácuit pópulo excípere viros glorióse, et pónere exémplum sermónum eórum in segregátis pópuli libris, ut sit ad memóriam pópulo Spartiatárum. Exémplum autem horum scrípsimus Simóni magno sacerdóti. I podobało się ludowi przyjąć męże zacnie, i wpisać kopią mów ich w osobne księgi ludu, aby było na pamiątkę ludowi Spartiatów. A tych rzeczy kopią napisaliśmy Symonowi wielkiemu kapłanowi.
24
Post hæc autem misit Simon Numénium Romam, habéntem clýpeum áureum magnum, pondo mnarum mille, ad statuéndam cum eis societátem. Cum autem audísset pópulus Románus A potem posłał Simon Numeniusa do Rzymu mającego wielką tarczę złotą, która ważyła tysiąc grzywien, dla potwierdzenia towarzystwa z nimi.
25
sermónes istos, dixérunt: Quam gratiárum actiónem reddémus Simóni, et fíliis eius? A gdy usłyszał lud Rzymski te mowy, powiedział: Co za dzięki oddamy Simonowi i synom jego?
26
Restítuit enim ipse fratres suos, et expugnávit inimícos Israel ab eis, et statuérunt ei libertátem, et descripsérunt in tábulis ǽreis, et posuérunt in títulis in monte Sion. On bowiem wyzwolił bracia swoje, a wybił nie­przyjaciele Izraelskie od nich: i dali mu wolność, i zapi­sali na tablicach miedzianych, i postanowili na słupiech na górze Sion.
27
Et hoc est exémplum scriptúræ: Octavadécima die mensis Elul, anno centésimo septuagésimo secúndo, anno tértio sub Simóne sacerdóte magno in Asáramel, A ta jest kopia pisma: OŚMNASTEGO dnia miesiąca Elul, roku setnego siedmdziesiątego wtórego, roku trzeciego pod Symonem kapłanem wielkim w Asaramel.
28
in convéntu magno sacerdótum, et pópuli, et príncipum gentis, et seniórum regiónis, nota facta sunt hæc: quóniam frequénter facta sunt prœ́lia in regióne nostra. Na wielkiem zgromadzeniu kapłanów i ludu, i ksią­żąt narodu, i starszych ziemie, oznajmione są te rzeczy: Iż częste były walki w ziemi naszej:
29
Simon autem Mathathíæ fílius, ex fíliis Iarib, et fratres eius, dedérunt se perículo, et restitérunt adversáriis gentis suæ, ut starent sancta ipsórum, et lex: et glória magna glorificavérunt gentem suam. A Simon syn Mathathiaszów z synów Jaryb, i bra­cia jego dali się w niebezpieczeństwa, i oparli się nieprzy­jaciołom narodu swego, aby ich miejsce święte, i zakon został w cale: i wielką sławą naród swój ozdobili.
30
Et congregávit Iónathas gentem suam, et factus est illis sacérdos magnus, et appósitus est ad pópulum suum. I zgromadził Jonathas naród swój, i stał się im ka­płanem wielkim, i przyłożon jest do ludu swego.
31
Et voluérunt inimíci eórum calcáre, et attérere regiónem ipsórum, et exténdere manus in sancta eórum. I chcieli nieprzyjaciele ich podeptać, i zetrzeć ich krainę, i targnąć się ręką na ich święte miejsca.
32
Tunc réstitit Simon, et pugnávit pro gente sua, et erogávit pecúnias multas, et armávit viros virtútis gentis suæ, et dedit illis stipéndia: Tedy Simon zastawił się, i walczył za naród swój. A nałożył wiele pieniędzy, a uzbroił męże mocne narodu swe­go, i dał im pieniądze.
33
et munívit civitátes Iudǽæ, et Bethsúram, quæ erat in fínibus Iudǽæ, ubi erant arma hóstium ántea: et pósuit illic præsídium viros Iudǽos. I mocno opatrzył miasta Żydowskiej ziemie, i Bethsurę, która była na granicach. Żydowskiej ziemie, gdzie przed tem bywały zbroje nieprzyjacielskie, i osadził tam straż męże Żydy.
34
Et Ioppen munívit, quæ erat ad mare, et Gázaram, quæ est in fínibus Azóti, in qua hostes ántea habitábant: et collocávit illic Iudǽos, et quæcúmque apta erant ad correptiónem eórum, pósuit in eis. I Joppen, która była nad morzem, opatrzył, i Gazarę, która jest na granicach Azothu, w której przed tem nieprzyjaciele mieszkali, i osadził tam Żydy, i cokolwiek służyło ku poprawie ich postawił w nich.
35
Et vidit pópulus actum Simónis, et glóriam, quam cogitábat fácere genti suæ, et posuérunt eum ducem suum, et príncipem sacerdótum, eo quod ipse fécerat hæc ómnia, et iustítiam, et fidem, quam conservávit genti suæ, et exquisívit omni modo exaltáre pópulum suum. I widział lud sprawy Simonowe, i sławę, którą myślił uczynić narodowi swemu, i postanowili go za hetmana swego, i za książę kapłańskie: dla tego, że to on był wszy­stko uczynił, i sprawiedliwość, i wiarę, którą zachował na­rodowi swemu, i starał się wszelkim sposobem lud swój wy­wyższyć.
36
Et in diébus eius prosperátum est in mánibus eius, ut tolleréntur gentes de regióne ipsórum, et qui in civitáte David erant, in Ierúsalem in arce, de qua procedébant, et contaminábant ómnia, quæ in circúitu sanctórum sunt, et inferébant plagam magnam castitáti: I za jego czasów powiodło się w ręku jego, iż pogani wyrzuceni są z ziemie ich, i którzy byli w mieście Dawidowem w Jeruzalem na zamku, z którego wychodzili, i wszystko co około świątynie jest splugawili, a zadawali wielką ranę czystości:
37
et collocávit in ea viros Iudǽos ad tutaméntum regiónis, et civitátis, et exaltávit muros Ierúsalem. I osadził na nim męże Żydy ku obronie ziemie i mia­sta, i mury Jerozolimskie wywyższył.
38
Et rex Demétrius státuit illi summum sacerdótium. I król Demetrius potwierdził mu nawyższe kapłań­stwo.
39
Secúndum hæc fecit eum amícum suum, et glorificávit eum glória magna. Dla tego uczynił go przyjacielem swoim, i wsławił go chwałą wielką.
40
Audívit enim quod appelláti sunt Iudǽi a Románis amíci, et sócii, et fratres, et quia suscepérunt legátos Simónis glorióse, Bo słyszał, iż Rzymianie nazywali Żydy przyjaciół, mi, i towarzyszmi, i braty, a iż Simonowe posły uczciwie przyjęli.
41
et quia Iudǽi, et sacerdótes eórum consensérunt eum esse ducem suum, et summum sacerdótem in ætérnum, donec surgat prophéta fidélis: A iż Żydowie i kapłani ich zezwolili, żeby on był ich książęciem, i nawyższym kapłanem na wieki, ażby nastał wierny prorok:
42
et ut sit super eos dux, et ut cura esset illi pro sanctis, et ut constitúeret præpósitos super ópera eórum, et super regiónem, et super arma, et super præsídia: Ażeby był książęciem nad nimi, i żeby miał na pie­czy rzeczy święte, a żeby stanowił przełożone nad spra­wami ich, i nad ziemią, i nad zbrojami, i nad zamkami:
43
et cura sit illi de sanctis: et ut audiátur ab ómnibus, et scribántur in nómine eius omnes conscriptiónes in regióne: et ut operiátur púrpura, et auro: I staranie miał o rzeczach świętych, i żeby go wszy­scy słuchali. Ażeby imieniem jego były pisane wszystkie zapisy w ziemi: i aby się obłóczył w szarłat i we złoto:
44
et ne líceat ulli ex pópulo, et ex sacerdótibus írritum fácere áliquid horum, et contradícere his, quæ ab eo dicúntur, aut convocáre convéntum in regióne sine ipso, et vestíri púrpura, et uti fíbula áurea: I aby żadnemu z ludu i z kapłanów nie godziło się żadnej z tej rzeczy gwałcić, ani się sprzeciwić temu co on mówi, ani czynić sejmu w ziemi bez niego: ani się obłóczyć w szarłat, ani nosić knafel złoty.
45
qui autem fécerit extra hæc, aut írritum fécerit áliquid horum, reus erit. A ktoby wykroczył z tego, abo którą z tych rzeczy zgwałcił, winien będzie.
46
Et complácuit omni pópulo statúere Simónem, et fácere secúndum verba ista. I podobało się wszemu ludowi przełożyć Simona, i uczynić według tych słów.
47
Et suscépit Simon, et plácuit ei ut summo sacerdótio fungerétur, et esset dux, et princeps gentis Iudæórum, et sacerdótum, et præésset ómnibus. I podjął się Simon, i podobało mu się, aby nawyższe kapłaństwo odprawował, i był hetmanem a książęciem narodu Żydowskiego, i kapłanów, i miał przełożeństwo nad wszystkimi.
48
Et scriptúram istam dixérunt pónere in tábulis ǽreis, et pónere eas in períbolo sanctórum, in loco célebri: I rzekli, aby pismo to, było napisano na tablicach miedzianych, i położono na ganku okrągłym miejsca świętego, na miejscu okazałem.
49
exémplum autem eórum pónere in ærário, ut hábeat Simon, et fílii eius. A kopia tych rzeczy, aby była włożona do skarbu, żeby miał Simon i synowie jego.
15
1
Et misit rex Antíochus fílius Demétrii epístolas ab ínsulis maris Simóni sacerdóti, et príncipi gentis Iudæórum, et univérsæ genti: I posłał król Antioch syn Demetriuszów listy z wysep morskich do Simona kapłana, i książęcia narodu Ży­dowskiego, i do wszego narodu, i były w ten sposób napi­sane:
2
et erant continéntes hunc modum: Rex Antíochus Simóni sacerdóti magno, et genti Iudæórum salútem. KRÓL Antioch Simonowi wielkiemu kapłanowi i narodowi Żydowskiemu zdrowia.
3
Quóniam quidem pestiléntes obtinuérunt regnum patrum nostrórum, volo autem vendicáre regnum, et restitúere illud sicut erat ántea: et eléctam feci multitúdinem exércitus, et feci naves béllicas. Ponieważ ludzie zaraźliwi posiedli królestwo ojców moich, chcę królestwo oswobodzić, a przywrócić je jako było przed tem, i wybrałem mnóstwo wojska, i sprawiłem okręty wojenne.
4
Volo autem procédere per regiónem ut ulcíscar in eos, qui corrupérunt regiónem nostram, et qui desolavérunt civitátes multas in regno meo. A chcę wjachać w ziemię, abych się pomścił nad temi, którzy nasze krainę pokazili, i którzy wiele miast w królestwie mojem spustoszyli.
5
Nunc ergo státuo tibi omnes oblatiónes, quas remisérunt tibi ante me omnes reges, et quæcúmque ália dona remisérunt tibi: Przetoż teraz potwierdzam ci wszystkie podatki, któreć wszyscy przedemną królowie odpuścili, i którekolwiek inne upominki odpuścili tobie.
6
et permítto tibi fácere percussúram próprii numísmatis in regióne tua: I dopuszczam ci, abyś dał bić własną monetę w ziemi twojej.
7
Ierúsalem autem sanctam esse, et líberam: et ómnia arma, quæ fabricáta sunt, et præsídia, quæ construxísti, quæ tenes, máneant tibi. A Jeruzalem, żeby było święte i wolne: i wszystka broń wojenna, która sprawiona jest, i zamki, któreś pobu­dował, które trzymasz, niech zostaną przy tobie.
8
Et omne débitum regis, et quæ futúra sunt regi, ex hoc, et in totum tempus remittúntur tibi. I wszystek dług królewski, i co ma być królowi, odtąd i na wszystek czas odpuszczają tobie.
9
Cum autem obtinuérimus regnum nostrum, glorificábimus te, et gentem tuam, et templum, glória magna, ita ut manifestétur glória vestra in univérsa terra. A gdy otrzymamy królestwo nasze, wsławiemy cię, i naród twój, i kościół sławą wielką, tak, iż się okaże sława wasza po wszej ziemi.
10
Anno centésimo septuagésimo quarto éxiit Antíochus in terram patrum suórum, et convenérunt ad eum omnes exércitus, ita ut pauci relícti essent cum Tryphóne. Roku setnego siedmdziesiątego czwartego wyjachał Antioch do ziemie ojców swoich, i zeszły się do niego wszy­stkie wojska, tak, iż ich mało zostało z Tryphonem.
11
Et insecútus est eum Antíochus rex, et venit Doram fúgiens per marítimam: I gonił go król Antioch, a przyszedł do Dory ucieka­jąc po morzu.
12
sciébat enim quod congregáta sunt mala in eum, et relíquit eum exércitus. Bo widział, że się nań złe zebrało, i wojsko go opu­ściło.
13
Et applícuit Antíochus super Doram cum centum vigínti míllibus virórum belligeratórum, et octo míllibus équitum: I przyciągnął Antioch do Dory we stu i dwudziestu tysięcy mężów walecznych, a ósmi tysięcy jezdnych:
14
et circuívit civitátem, et naves a mari accessérunt: et vexábant civitátem a terra, et mari, et néminem sinébant íngredi, vel égredi. I obtoczył miasto, i okręty od morza przybyły, i trapili miasto ziemią i morzem, i nie dopuszczali żadnemu wniść abo wyniść.
15
Venit autem Numénius, et qui cum eo fúerant, ab urbe Roma, habéntes epístolas régibus, et regiónibus scriptas, in quibus continebántur hæc: I przyjachał Numenius i którzy z nim byli z miasta Rzymu, mając listy do królów i do ziem napisane, w których się to zamykało:
16
Lúcius consul Romanórum, Ptolemǽo regi salútem. LUCIUS Rzymski Consul, Ptolomeusowi kró­lowi zdrowia.
17
Legáti Iudæórum venérunt ad nos amíci nostri, renovántes prístinam amicítiam, et societátem, missi a Simóne príncipe sacerdótum, et pópulo Iudæórum. Posłowie Żydowscy przyjaciele naszy przyjechali do nas, ponawiając dawną przyjaźń i towarzystwo, posła­ni od Symona książęcia kapłanów, i od ludu Żydowskiego.
18
Attulérunt autem et clýpeum áureum mnarum mille. A przynieśli i tarcz złotą ważącą tysiąc grzywien.
19
Plácuit ítaque nobis scríbere régibus, et regiónibus, ut non ínferant illis mala, neque impúgnent eos, et civitátes eórum, et regiónes eórum: et ut non ferant auxílium pugnántibus advérsus eos. A tak zdało się nam pisać do królów, i do ziemie, aby im krzywdy nie czynili, ani walczyli na nie, i na miasta ich, i na ziemie ich, i aby nie dali ratunku wojującym przeciwko nim.
20
Visum autem est nobis accípere ab eis clýpeum. I zdało się nam wziąć tarcz od nich.
21
Si qui ergo pestiléntes refugérunt de regióne ipsórum ad vos, trádite eos Simóni príncipi sacerdótum, ut víndicet in eos secúndum legem suam. Jeśli tedy, którzy źli ludzie uciekli z ich ziemie do was, wydajcie je Simonowi książęciu kapłańskiemu, aby je skarał według zakonu swego.
22
Hæc éadem scripta sunt Demétrio regi, et Attalo, et Ariaráthi, et Arsáci, Toż też było napisano do Demetriusa króla, i Attala, i Ariatraha, i Arsaka.
23
et in omnes regiónes: et Lámpsaco, et Spartiátis, et in Delum, et in Myndum, et in Sicyónem, et in Cáriam, et in Samum, et in Pamphýliam, et in Lýciam, et in Alicarnássum, et in Coo, et in Siden, et in Aradon, et in Rhodum, et in Phasélidem, et in Gortýnam, et Gnidum, et Cyprum, et Cyrénen. I do wszystkich ziem: do Lampsaka, i do Spartiatów, i do Delii, i do Mindu, i do Sycionu, i do Karjej, i do Samu, i do Pamphiljej, i do Licjej, i do Allkarnasu, i do Kou, i do Siden, i do Aradon, i do Rhodu, i do Phaselidy, i do Gorthynej, i do Gnidu, i do Cypru, i do Cyreny.
24
Exémplum autem eórum scripsérunt Simóni príncipi sacerdótum, et pópulo Iudæórum. A kopią ich posłali Symonowi książęciu kapłańskie­mu, i ludowi Żydowskiemu.
25
Antíochus autem rex applícuit castra in Doram secúndo, ádmovens ei semper manus, et máchinas fáciens: et conclúsit Tryphónem, ne procéderet: A Antioch król przyciągnął z wojskiem do Dory powtóre, ustawicznie na nie szturmując, a czyniąc machi­ny, i zamknął Tryphona, żeby nie wyszedł.
26
et misit ad eum Simon duo míllia virórum electórum in auxílium, et argéntum, et aurum, et vasa copiósa: I posłał Simon dwa tysiąca mężów wybornych do niego na pomoc, i srebra i złota, i wiele naczynia.
27
et nóluit ea accípere, sed rupit ómnia, quæ pactus est cum eo ántea, et alienávit se ab eo. I nie chciał ich przyjąć, ale wszystko połamał co z nim przed tym postanowił, i odłączył się od niego.
28
Et misit ad eum Athenóbium unum de amícis suis, ut tractáret cum ipso, dicens: Vos tenétis Ioppen, et Gázaram, et arcem, quæ est in Ierúsalem, civitátes regni mei: I posłał do niego Athenobiusa jednego z przyjaciół swych, aby z nim mówił rzekąc: Wy dzierżycie Joppen, i Gazarę, i zamek, który jest w Jeruzalem, miasta królestwa mego:
29
fines eárum desolástis, et fecístis plagam magnam in terra, et domináti estis per loca multa in regno meo. Spustoszyliście ich granice, i uczyniliście wielką szkodę w ziemi, i opanowaliście wiele miejsc w królestwie mojem.
30
Nunc ergo trádite civitátes, quas occupástis, et tribúta locórum, in quibus domináti estis extra fines Iudǽæ: Teraz tedy wróćcie miasta, któreście posiedli, i po­datki miejsc, któreście opanowali za granicami Żydow­skiej ziemie:
31
sin autem, date pro illis quingénta talénta argénti, et extermínii, quod exterminástis, et tributórum civitátum ália talénta quingénta: sin autem, veniémus, et expugnábimus vos. A jeśli nie, dajcie za nie pięćset talentów srebra, a za wyniszczenie któreście uczynili, i za podatki miast, drugie pięćset talentów: A jeśli nie, przyjedziemy, i zwo­jujemy was.
32
Et venit Athenóbius amícus regis in Ierúsalem, et vidit glóriam Simónis, et claritátem in auro, et argénto, et apparátum copiósum: et obstúpuit, et rétulit ei verba regis. I przyjechał Athenobius przyjaciel królewski do Jeruzalem, i obaczył zacność Simonowę, i świetność w złocie i w srebrze, i dostatek wielki, i zdumiał się, i odniósł mu słowa królewskie.
33
Et respóndit ei Simon, et dixit ei: Neque aliénam terram súmpsimus, neque aliéna detinémus: sed hereditátem patrum nostrórum, quæ iniúste ab inimícis nostris áliquo témpore posséssa est. I odpowiedział mu Simon rzekąc: Aniśmy posiedli cudzej ziemie, ani trzymamy cudzego: ale dziedzictwo oj­ców naszych, które nieprzyjaciele naszy przez niektóry czas niesprawiedliwie trzymali.
34
Nos vero tempus habéntes, vindicámus hereditátem patrum nostrórum. A my mając czas, wyswobodzamy dziedzictwo ojców naszych.
35
Nam de Ioppe, et Gázara quæ expóstulas, ipsi faciébant in pópulo plagam magnam, et in regióne nostra: horum damus talénta centum. Et non respóndit ei Athenóbius verbum. Bo o Joppen i Gazarę co się uskarżasz, oni wielką szkodę czynili w ludu i w ziemi naszej: od tych dajemy sto talentów. I nie odpowiedział mu Athenobius słowa.
36
Revérsus autem cum ira ad regem, renuntiávit ei verba ista, et glóriam Simónis, et univérsa, quæ vidit, et irátus est rex ira magna. A wróciwszy się z gniewem do króla odniósł mu te słowa, i zacność Simonowę, i wszystko co widział: i rozgniewał się król gniewem wielkim.
37
Tryphon autem fugit navi in Orthosíada. A Tryphon uciekł w okręcie do Orthozyady.
38
Et constítuit rex Cendebǽum ducem marítimum, et exércitum péditum et équitum dedit illi. A król przełożył Cendebego hetmana Pomorskiego, i wojsko pieszych i jezdnych dał mu.
39
Et mandávit illi movére castra contra fáciem Iudǽæ: et mandávit ei ædificáre Gedórem, et obstrúere portas civitátis, et debelláre pópulum. Rex autem persequebátur Tryphónem. I rozkazał mu ruszyć się z wojskiem przeciw Żydow­skiej ziemi, i rozkazał mu zbudować Gedor, i zawalić bramy miejskie, i zwojować lud. A król gonił Tryphona.
40
Et pervénit Cendebǽus Iámniam, et cœpit irritáre plebem, et conculcáre Iudǽam, et captiváre pópulum, et interfícere, et ædificáre Gedórem. I przyciągnął Cendebej do Jamnjej, i począł lud gabać i deptać Żydowską ziemię, i brać lud w pojma­nie, i zabijać a budować Gedorę.
41
Et collocávit illic équites, et exércitum, ut egréssi perambulárent viam Iudǽæ, sicut constítuit ei rex. I osadził tam jezdne i wojsko, aby wycieczki czy­niąc przejeżdżali drogę ziemie Żydowskiej, jako mu król postanowił.
16
1
Et ascéndit Ioánnes de Gázaris, et nuntiávit Simóni patri suo quæ fecit Cendebǽus in pópulo ipsórum. I ruszył się Jan z Gazary, i oznajmił Simonowi ojcu swemu co Cendebej ludowi ich poczynił.
2
Et vocávit Simon duos fílios senióres, Iudam, et Ioánnem, et ait illis: Ego, et fratres mei, et domus patris mei expugnávimus hostes Israel ab adolescéntia usque in hunc diem: et prosperátum est in mánibus nostris liberáre Israel aliquóties. A Simon wezwał dwu starszych synów, Judy i Jana, i rzekł im: Ja i bracia moi, i dom ojca mego wojowaliśmy nieprzyjaciele Izraela od młodości aż do dnia tego: i powodziło się przez ręce nasze, żeśmy wybawili Izraela kilka kroć.
3
Nunc autem sénui, sed estóte loco meo, et fratres mei, et egréssi pugnáte pro gente nostra: auxílium vero de cælo vobíscum sit. A teraz zstarzałem się: ale bądźcie na miejscu mojem, i brata mego: a wyjechawszy walczcie za naród nasz: a niech z wami będzie pomoc z nieba.
4
Et elégit de regióne vigínti míllia virórum belligeratórum, et équites: et profécti sunt ad Cendebǽum, et dormiérunt in Modin. I obrał z krainy dwadzieścia tysięcy mężów wale­cznych i jezdne, i ciągnęli przeciw Cendebejowi, i nocowali w Modyn.
5
Et surrexérunt mane, et abiérunt in campum: et ecce exércitus copiósus in óbviam illis péditum, et équitum, et flúvius torrens erat inter médium ipsórum. I wstali rano, i ruszyli się w pole: a oto wojsko wiel­kie przeciwko im pieszych i jezdnych, a między nimi była rzeka.
6
Et admóvit castra contra fáciem eórum ipse, et pópulus eius, et vidit pópulum trepidántem ad transfretándum torréntem, et transfretávit primus: et vidérunt eum viri, et transiérunt post eum. I położył się obozem przeciwko im sam, i lud jego. I widział, że się lud bał przeprawić przez rzekę, i pierwszy się przeprawił: i ujrzeli go mężowie, i przeprawili się za nim.
7
Et divísit pópulum, et équites in médio péditum: erat autem equitátus adversariórum copiósus nimis. I rozdzielił lud, i jezdne między pieszymi, a jazda nieprzyjacielska była bardzo wielka.
8
Et exclamavérunt sacris tubis, et in fugam convérsus est Cendebǽus, et castra eius: et cecidérunt ex eis multi vulneráti: resídui autem in munitiónem fugérunt. I zatrąbili w trąby święte, i podał tył Cendebej i wojsko jego, i poległo z nich wiele rannych, a ostatek na zamek uciekli.
9
Tunc vulnerátus est Iudas frater Ioánnis: Ioánnes autem insecútus est eos, donec venit Cedrónem, quam ædificávit: Na ten czas ranion jest Judas brat Janów, a Jan gonił je aż przyszedł do Cedrona, który zbudował:
10
et fugérunt usque ad turres, quæ erant in agris Azóti, et succéndit eas igni. Et cecidérunt ex illis duo míllia virórum, et revérsus est in Iudǽam in pace. A uciekli aż do wież, które były w polach Azothu, i popalił je ogniem: i poległo z nich dwa tysiąca mężów: i wrócił się do Żydowskiej ziemie w pokoju.
11
Et Ptolemǽus fílius Abóbi constitútus erat dux in campo Iéricho, et habébat argéntum, et aurum multum: A Ptolemeus syn Abobi, który przełożony był książęciem na polu Jerycho, i miał wiele srebra i złota.
12
erat enim gener summi sacerdótis. Bo był zięciem nawyższego kapłana.
13
Et exaltátum est cor eius, et volébat obtinére regiónem, et cogitábat dolum advérsus Simónem, et fílios eius, ut tólleret eos. I wyniosło się serce jego, i chciał opanować ziemię, i myślił zdradę na Simona i na syny jego, aby je zgładził.
14
Simon autem, perámbulans civitátes, quæ erant in regióne Iudǽæ, et sollicitúdinem gerens eárum, descéndit in Iéricho ipse, et Mathathías fílius eius, et Iudas, anno centésimo septuagésimo séptimo, mense undécimo: hic est mensis Sabath. A Simon objeżdżając miasta, które były w krainie Żydowskiej, i starając się o nie, wstąpił do Jerycho sam i Mathathias syn jego, i Judas, roku setnego siedmdziesiątego siódmego miesiąca jedenastego, ten jest miesiąc Sabbat.
15
Et suscépit eos fílius Abóbi in munitiúnculam, quæ vocátur Doch, cum dolo, quam ædificávit: et fecit eis convívium magnum, et abscóndit illic viros. I przyjął je syn Abobi do zameczku, który zwano Doch zdradliwie, który zbudował: i sprawił im wielką ucztę, i zataił tam męże.
16
Et cum inebriátus esset Simon, et fílii eius, surréxit Ptolemǽus cum suis, et sumpsérunt arma sua, et intravérunt in convívium: et occidérunt eum, et duos fílios eius, et quosdam púeros eius: A gdy podpili sobie Simon i synowie jego, powstał Ptolemeus z swemi, i wzięli bronie swe, i weszli na ucztę, i zabili go, i dwu synów jego, i niektóre sługi jego.
17
et fecit deceptiónem magnam in Israel, et réddidit mala pro bonis. I uczynił zdradę wielką w Izraelu, a oddał złem za dobre.
18
Et scripsit hæc Ptolemǽus, et misit regi ut mítteret ei exércitum in auxílium, et tráderet ei regiónem, et civitátes eórum, et tribúta. I napisał to Ptolemeus, i posłał do króla, aby mu posłał wojsko na pomoc, i żeby mu podał ziemię i miasta ich, i podatki.
19
Et misit álios in Gázaram tóllere Ioánnem: et tribúnis misit epístolas, ut venírent ad se, et daret eis argéntum, et aurum, et dona. A drugie wyprawił do Gazary zabić Jana, i do tysiączników napisał listy, aby do niego przyjechali, i aby im dał srebro i złoto i upominki.
20
Et álios misit occupáre Ierúsalem, et montem templi. A drugich posłał, aby osiedli Jeruzalem, i górę kościelną.
21
Et præcúrrens quidam, nuntiávit Ioánni in Gázara, quia périit pater eius, et fratres eius, et quia misit te quoque intérfici. Ale niektóry uprzedziwszy, oznajmił Janowi w Gazarze, iż zginął ociec jego, i bracia jego, a iż posłał ciebie też zabić.
22
Ut audívit autem, veheménter expávit: et comprehéndit viros, qui vénerant pérdere eum, et occídit eos: cognóvit enim quia quærébant eum pérdere. A gdy usłyszał, zlękł się barzo, i pojmał męże, któ­rzy byli przyszli zgubić go, i zabił je, bo się dowiedział, że go chcieli zabić.
23
Et cétera sermónum Ioánnis, et bellórum eius, et bonárum virtútum, quibus fórtiter gessit, et ædifícii murórum, quos exstrúxit, et rerum gestárum eius: A ostatek mów Jana i walk jego, i wielkiego męztwa, którym mężnie poczynał, i budowania murów, które wystawił, i dziejów jego:
24
ecce hæc scripta sunt in libro diérum sacerdótii eius, ex quo factus est princeps sacerdótum post patrem suum. Oto jest napisany w księgach dni kapłańswa jego, od tego czasu, jako został księżęciem kapłańskim po ojcu swoim.